[0:00]Nếu đạo đức còn thì nhân loại còn tồn tại. Nếu đạo đức hết thì nhân loại biến mất. Bất cứ mọi chuyện trên đời này, từng việc nhỏ nào, nếu không có cái đạo đức kèm một bên cạnh thì lập tức điều bất an, đau khổ xuất hiện đến với cuộc đời của chúng ta liền.
[0:38]Hôm nay, đêm trước Vu Lan, ta nói chuyện với nhau về đề tài: "Đạo đức là vấn đề sống còn của nhân loại". Đề tài hôm nay ta nói về điều này: đạo đức.
[0:53]Có thể kết luận thế này: Nếu đạo đức còn thì nhân loại còn tồn tại. Nếu đạo đức hết thì nhân loại biến mất. Một câu kết luận đơn giản, không hề sai nha. Có người sẽ nói: "Hổng, cơm còn thì còn sống, không khí còn thì còn sống, tiền còn thì còn sống, còn tình yêu thì còn sống, vân vân, còn hy vọng thì còn sống." Thầy nói không, mấy cái đó coi vậy chứ phụ. Đạo đức còn thì nhân loại này còn tồn tại. Đạo đức hết, nhân loại tận thế biến mất liền. Đó là cái kết luận. Đạo đức mới là vấn đề sống còn. Nên ta thấy bây giờ loài người còn ngồi đây nhìn mặt nhau, còn cãi qua cãi lại, đôi khi còn đánh còn giết nhau chút đỉnh,
[1:47]nhưng mà vẫn chưa tận thế, chỉ bởi vì nhân loại này vẫn còn đạo đức. Chỉ bởi vì nhân loài loài vẫn còn đạo đức. Nên đánh nhau thì đánh chứ vẫn còn có chỗ để ta yêu thương, vẫn còn người nào đó để chúng ta quý mến và cuộc sống này vẫn còn tiếp bước. Còn nếu thật sự con người hết sạch đạo đức thì thế giới tận thế liền. Đó là điều khẳng định. Ta thấy thế này, ví dụ bây giờ ta nói một người cán bộ khi làm việc mà biết lo cho dân thì đó là do đâu? Do đâu? Đạo đức, phải không ạ? Rồi một người bây giờ buôn bán mà không gian lận, buôn ngay bán thẳng, thậm chí có khi thấy mình lời đủ rồi thì lại biết giảm giá cho người khác, cái đó là do đâu? Đạo đức.
[2:45]Rồi khi ta nghe tin ở đâu đó cái vùng nào đó lụt lội, rồi mọi người cứ trôi nhà, mất cửa, người chết, người lạc loài tùm lum hết, thế là ta vận động với nhau để mà đi cứu trợ thì cái đó là ở do đâu vậy? Cũng là đạo đức. Rồi bây giờ vậy, một số nước lớn thì nước nào cũng thủ cái bom hạt nhân. Bấm ngược cho vô mật khẩu nhấn nút một cái thì có thể phân nửa Trái Đất này vỡ. Mà phân nửa Trái Đất bị vỡ thì phân nửa còn lại cũng mất luôn, mất sự sống luôn. Nhưng mà họ chưa bao giờ bấm, bởi vì họ nghĩ rằng là mình bấm bên kia cũng bấm, mà hai bên bấm thì không có người thắng. Đúng không ạ? Tất cả chết hết. Cho nên mới là họ biết có vũ khí để hù nhau cho vui,
[3:36]sự thật bên nào không ai dám thò tay ra bấm cả. Vì khi mà khởi động bên kia biết liền. Cái nền khoa học kỹ thuật họ đủ để kiểm soát lẫn nhau, biết nhau làm gì cả. Hễ bên kia mà khởi động hạt nhân là bên nước này biết, họ cũng bấm nút luôn và cả thế giới chết hết. Chính vì nghĩ đến điều đó, chưa có nước nào dám động thủ, mặc dầu ai cũng kè kè cái vali hạt nhân bên cạnh mình, không ai dám động thủ. Nguyên nhân đó cũng là do, do đạo đức. Rồi bây giờ nói gần lại: Vì sao chúng ta lên chùa ngày hôm nay? Do đâu? Do đâu? Thì nói là do đạo, phải không ạ? Do ta là người Phật tử, do truyền thống lễ Vu Lan, ta đến chùa vì ta mến đạo.
[4:23]Đạo đó là gì? Cũng là, cũng là đạo đức mà thôi. Nên tất cả mọi điều tốt đẹp trên cuộc đời này, từ cha mẹ yêu thương con cái, con cái hiếu kính với cha mẹ, bạn bè tử tế, nghĩa khí với nhau, thầy trò quý mến nhau, nghĩa là con người sống tốt đẹp với nhau, tất cả tất cả những điều tốt đẹp trên thế gian này đều là đạo đức, đều là đạo đức cả. Nhưng cái đạo đức của con người ở đâu mà có? Đây là một điều rất là lạ. Trong gen của con người không có quy định đạo đức. Ví dụ như con chó, con chó nó có cái gen quy định về sự trung thành. Con chó sinh ra không ai dạy nó phải trung thành với chủ. Nhưng mà khi đến lúc nào đó nó hiểu rằng cái ai là chủ nó,
[5:15]thì cái cách nó hiểu mình không biết, lý do là tại người đó cho nó ăn nhiều, lý do người đó vuốt ve nhiều hay là người chăm sóc, mà nó hiểu được người đó là chủ thì từ đó nó phải trung thành. Thì cái đạo đức trung thành của con chó nó không do dạy, không do học, mà do lập trình cái gen quy định của nó. Cho nên trong cái loài vật người ta có dùng cái chữ là "tập tính". Tập tính là những hành vi giống như là có ý thức, có thông minh, nhưng mà sự thực không phải do dạy, do học, mà là do một cái chương trình nào đó lập sẵn trong cái não của nó. Đến ngày đó giờ đó, đến điều kiện đó thì nó làm như vậy,
[5:54]đó gọi là tập tính, đành dùng cái không giải thích. Còn con người không có tập tính. Con người không có tập tính. Cái suy nghĩ con người rất tự do, cho nên con người nếu được dạy đàng hoàng thì trung thành, không ai dạy đàng hoàng luôn là những kẻ lừa lọc, phản bội. Cái tâm con người mở, mở, open. Con người rất thông minh, mà không có cái tập tính có sẵn cho đạo đức. Và đây là một điều thử thách lớn cho nhân loại. Ta nói lại thế này: Con người thông minh hơn mọi loài, nhưng con người không có cái tập tính, tức là không có cái gen được lập trình về vấn đề đạo đức, nha. Tức là cái đạo đức con người không bao giờ do tự nhiên
[6:44]mà có, không bao giờ giống như con chó tự nhiên nó phải có sự trung thành, con người không có điều đó. Và chính vì với cái trí thông minh mà không có cái đạo đức là một cái tập tính, cho nên cái đạo đức của con người là một cái yêu cầu lớn, một cái đòi hỏi lớn và sự thử thách rất lớn đối với nhân loại. Mà nếu không có đạo đức thì nhân loại diệt vong liền. Vì vậy, có những bậc thánh triết, ta cũng không hiểu đạo đức họ ở đâu có, ta không hiểu, lác đác họ xuất hiện giữa cuộc đời này và họ đem đạo lý, đạo đức để truyền dạy cho con người. Và cái con người vốn không có cái gen đạo đức, không có cái tập tính đạo đức, nhưng có cái trí thông minh.
[7:34]Khi nghe những bậc thánh triết giảng về đạo đức, con người ta thấy hay, thấy thích, chấp nhận và chọn đạo đức làm lối sống cho mình, chọn đạo đức làm lối sống cho mình. Đây là cái khác nhau và làm cho thế giới này, nhân loại này được tồn tại. Khi nhân loại xuất hiện, ta đừng nghe mấy cái ông khoa học nói là từ một bà đẻ ra hết thế hệ này tới thế hệ kia nha. Khi loài người xuất hiện thì loài người xuất hiện ở nhiều vùng khác nhau và ở nhiều thời đại khác nhau, chứ không bao giờ cùng một tổ tiên, cùng một bà mẹ, cùng một ông cha nào ở châu Phi đồ gì đó rồi đẻ lan ra cả Trái Đất. Đó là một triết thuyết hết sức là ngớ ngẩn,
[8:22]sai lầm, ngây thơ, sau này phải sửa lại. Không bao giờ có chuyện đó. Rất nhiều bộ tộc xuất hiện lác đác nơi này, nhưng do vì những bộ tộc đó không có tập tính đạo đức, không có ai dạy đạo đức, cho nên không bao lâu cái bộ tộc đó diệt vong mất luôn, không để lại dấu vết, không còn gì nữa. Rồi bộ tộc khác ở chỗ khác bỗng nhiên xuất hiện con người. Nguyên nhân xuất hiện tại sao thì hôm nay ta chưa nói. Tại sao từ chỗ chưa có con người mà bắt đầu xuất hiện con người đầu tiên ở cái vùng đó, nguyên nhân thế nào, hôm nay ta chưa nói. Người ta cứ nói là con người xuất hiện. Rồi một cái bộ tộc xuất hiện ở vùng đó,
[9:02]họ không có tập tính đạo đức, cũng không ai dạy đạo đức, nhìn cái loài vật sống ăn thịt lẫn nhau, họ bắt chước loài vật, họ lấy con vật làm bài học. Họ cũng sống tàn bạo với nhau, chẳng bao lâu bộ tộc đó diệt vong mất. Rồi có bộ tộc khác lại xuất hiện, nhưng mà cái may mắn của bộ tộc này là có những người ở trên cõi trời đầu thai vào, họ mang theo cả cái thánh triết trong tâm hồn họ và họ dạy đạo đức lại cho cái cộng đồng của họ, cho bộ tộc của họ. Là khi cộng đồng của họ, bộ tộc của họ với cái trí thông minh của tầm cỡ con người, nghe được những điều đạo đức, chấp nhận, yêu thích, chọn nó làm lối sống và bộ tộc đó tồn tại cho tới ngày hôm nay.
[9:47]Chỉ những bộ tộc nào có đạo đức thì mới duy trì cái cuộc sống mình cho tới ngày hôm nay. Nhớ như vậy. Cho nên tất cả chúng ta ngồi đây là chúng ta cũng biết ơn cái vị thánh triết nào đó đã gieo vào lòng chúng ta những điều đạo đức, mà chúng ta cứ tái sinh tái sinh lại, được làm người cho đến ngày hôm nay, vậy đó. Ta để ý thế này: Từ những việc rất nhỏ trong cuộc sống này cho đến những việc rất lớn, nếu thiếu bóng dáng đạo đức một chút xíu thôi là điều đau khổ xuất hiện liền, một chút xíu thôi. Thầy nói ví dụ thôi, ví dụ bây giờ, hôm nay là ngày lễ Vu Lan, tụi con nghe nói là chùa về đây rất là đông người,
[10:33]như tối hôm nay cái số lượng xấp xỉ gần hai chục ngàn người, cái thanh niên sinh viên tụi con mới tình nguyện về đây để làm người phục vụ. Thì cái tâm mà để về chùa phục vụ là đạo đức, đúng không ạ? Rồi cái tụi con được phân công là hành đường, tức là bưng cơm đến tận tay từng người để phục vụ. Thì tụi con tình nguyện làm việc đó, đó cũng là đạo đức, đúng không ạ? Nhưng bỗng nhiên có một giây phút cái đạo đức nó mất. Ví dụ vậy. Ví dụ trong lòng tụi con, lúc đó bỗng nhiên ma quỷ nó ám gì không biết, cái tụi con nói, "Mắc mớ gì phải đi hầu người ta? Bộ họ không có tay không chân hả? Không biết đi xin cơm ăn, mắc gì tôi phải bưng cho họ,
[11:18]không bưng nữa." Thế là tụi con xách giỏ cơm nó tới gần nơi rồi, tụi con nghĩ sao tụi con bỏ giỏ cơm xuống giữa đường, tụi con lấy một hộp cơm tụi con vô gốc cây ngồi ăn chơi. "Tôi không bưng ai nữa, làm gì tôi?" Chỉ một cái đó thôi, tụi con nghĩ chuyện gì xảy ra? Rối loạn đội hình liền, đúng không ạ? Rối loạn đội hình liền và mọi người ngỡ ngàng, thắc mắc, rồi cãi qua cãi lại, xáo động tùm lum liền. Tức là chỉ cần một giây phút thôi, mất đạo đức thôi thì điều bất an xuất hiện cho cuộc đời này liền. Nhưng bỗng nhiên cái ma quỷ nó bỏ con ra, cái con tốt đẹp lại, con đạo đức lại, con "À thôi xin lỗi, xin lỗi" lại xách cơm
[11:54]đi phát nữa thì mọi chuyện lại vui trở lại. Đó là một chuyện nhỏ. Bất cứ mọi chuyện trên đời này, từng việc nhỏ nào nếu không có cái đạo đức kèm một bên cạnh thì lập tức điều bất an đau khổ xuất hiện đến với cuộc đời của chúng ta liền. Tụi con nhớ điều đó. Tụi con nhớ điều đó. Mà trong cuộc đời của mình có mấy lần đạo đức vắng bóng bất chợt? Mấy lần? Mấy lần? Hơi bị nhiều, phải không ạ? Cho nên đời ta cũng bị đau khổ cũng hơi bị nhiều, ta bất an cũng hơi bị nhiều. Hơi bị nhiều nhưng mà chưa đủ để ta tuyệt chủng vì cũng có những giây phút ta có đạo đức trở lại. Nhưng mà cứ mỗi lần ta thiếu đạo đức một cái, ta phải trả giá liền.
[12:44]Những người chung quanh ta bị ảnh hưởng liền. Cho nên đạo đức là cái gì đó coi vậy đó, tụi con thấy thiếu nó một giây phút, thế giới này bất an, rối loạn liền. Nên bây giờ tụi con đang ngồi đây bình yên, quý Phật tử đang ngồi đây bình yên, chư tôn đang ngồi ở đây bình yên, xin thưa, tất cả đều đang có đạo đức kìm giữ trong tâm mình. Tất cả. Bây giờ ví dụ như bây giờ quý thầy kia ngồi đó, tại sao ngồi để nghe? Bởi vì tôn trọng giáo pháp, tôn trọng hội chúng. Rồi có khi có mấy thầy đã tu trước sư phụ nữa, tu trước thầy nữa, là những bậc lớn hơn thầy, nhưng vẫn khiêm tốn ngồi đây nghe thầy giảng.
[13:26]Mặc dầu sư phụ là đàn em của quý thầy, nhưng quý thầy cũng khiêm tốn ngồi nghe, thì cái mà tôn trọng đạo pháp, tôn trọng hội chúng và khiêm tốn, đó là cái gì? Đạo đức cả. Nhớ như vậy. Rồi tại sao quý Phật tử ngồi nghe? Vì yêu thích đạo lý mà, cũng tôn trọng hội chúng này và cũng lòng hướng về Đức Phật nên yên lặng ngồi nghe. Cho nên ta thấy một hội chúng ta tốt đẹp thế này, bình yên như thế này đều do đạo đức cả, nên nhớ một điều vậy. Rồi sáng sớm, cái người cha lấy xe ra để đi làm, cuộc sống bình yên, chiều ổng trở về, vui vầy ăn bữa cơm đầm ấm ở gia đình, đó là cái gì á? Đạo đức nha. Từ buổi sáng dắt xe đi là nghĩ tới bổn phận đối với cơ quan,
[14:12]nghĩ tới cái tiền lương nuôi gia đình, tất cả đều là động cơ của của đạo đức. Nhưng mà bỗng một bữa cũng vậy, ổng mất đạo đức một chút, ổng về trễ.
[14:25]Vì ổng ghé lại chỗ, chỗ có cái gì mà thôi nói ra kỳ lắm. Tức là ổng không về. Bữa đó về cái ổng ổng nói ra là: "Thôi bữa nay lỡ bạn bè nhậu quá đó, cho nên thôi bà đừng có trách tôi cái nọ. Tiền lương tại tôi lỡ nhậu rồi làm rớt đâu mất." Nhưng sự thật là tiêu vào việc khác, phải không ạ? Đó, chỉ một lúc đạo đức đi vắng thôi thì bắt đầu gia đình bất an liền. Nhiều chuyện như vậy, ta ngẫm lại ta sẽ thấy. Chỉ một giây ta không có cái đạo đức trụ trong lòng mình là bắt đầu đau khổ xuất hiện và những người chung quanh ta bị ảnh hưởng liền. Và đó là lý do mà những người có trí tuệ họ yêu quý cái đạo đức vô cùng.
[15:10]Vì thiếu đạo đức một chút, tất cả đổ vỡ hết. Ta cứ tưởng là khi nào cần thì mới khởi đạo đức lên, khi nào không cần thì khỏi khởi cái tâm đạo đức. Ví dụ như thôi mình ngồi cũng không có ai chung quanh, mình ngồi ngắm mây trời, gió mát trăng thanh, ngồi quạt phe phẩy vậy, không cần khởi tâm đạo đức thì nói xin thưa lúc đó mà không có đạo đức, ta không ngồi đó nữa. Ta không bình an ngồi ở đó nữa, ta không ngồi bình an nhìn trăng thanh gió mát đâu. Mà lúc đó bắt đầu đi kiếm chuyện quậy rồi. Đi kiếm chuyện quậy, chuyện quậy gì thì tùy sở trường mỗi người, thầy không biết, nhưng mà quậy liền. Còn cái người ngồi yên lặng ngắm trăng thanh gió mát hay hát một bài tình
[15:46]ca gì đó, xin thưa, cũng còn có đạo đức giữ trong lòng họ để họ có thể sống một cuộc sống lãng mạn, nghệ thuật, bình yên, tươi mát. Cho nên nó như là một điều kiện ắt có, cần phải có, và nó như là không khí cần phải có để chúng ta duy trì cái đời sống bình yên, tốt đẹp của mình. Đạo đức là như vậy, quý vô cùng. Nhưng mà bây giờ, mà đạo đức là gì? Đạo đức là tất cả đều là do tự nguyện, nhớ như vậy. Cái tính chất của đạo đức là tự nguyện. Nó khác với cái luật pháp bắt buộc. Khác nhau ạ? Ví dụ bây giờ ta nói là đèn đỏ thì ta không được vượt đèn đỏ, thì đó là đạo đức hay là pháp luật bắt buộc? Bây giờ tôi nói mấy đứa nhỏ tụi con, mấy đứa trẻ tụi con,
[16:37]khi tụi con dừng xe trước đèn đỏ, đó là đạo đức hay là pháp luật? Hả? Xem kỹ trong lòng mình nghen. Xem kỹ, tụi con có cả hai, đúng không ạ? Đúng không ạ? Thứ nhất là tụi con tôn trọng pháp luật. Pháp luật quy định đèn đỏ dừng, mình dừng. Thứ hai, tụi con không muốn vượt đèn đỏ lỡ người ta tông mình hay mình tông người ta, đúng không ạ? Không muốn gây tai nạn. Mặc dù luật pháp cũng có cái tính là ngăn tai nạn, nhưng mà lòng tụi con không muốn gây tai nạn cho người khác nên tụi con đã dừng, vừa luật pháp vừa đạo đức, đúng không ạ? Mà có những người không vượt đèn đỏ nhưng mà trong lòng không có đạo đức, rất là hậm hực, phải không ạ? Rất là bực.
[17:20]Có những người đèn đỏ rồi vẫn tìm cách vượt, bay qua luôn, vì lý do gì mình không biết, mình cũng không dám phê bình người ta không có đạo đức. Nhiều khi người ta có chuyện bất ngờ mình không hay, mình không biết. Nhưng mà còn riêng cá nhân chúng ta là một công dân bình thường thì khi ta tuân thủ luật pháp ở trong đó nó vẫn có cái tự nguyện đạo đức ở trong đó. Cho nên đạo đức là cái gì? Là tự nguyện làm những điều tốt đẹp, làm những điều thiện. Nếu mà định nghĩa nó thì còn mênh mông tới mai chưa hết, nhưng mà ta nói sơ sơ thôi. Tức là đạo đức nó khác với pháp luật: pháp luật bắt buộc, đạo đức là tự nguyện.
[17:56]Mà trong cái bắt buộc, con người vẫn có đạo đức vì người ta cũng yêu cái điều hợp lý của pháp luật và người ta tự nguyện người ta làm, thì tuân thủ pháp luật nó vẫn có yếu tố của đạo đức nằm ở trong đó rồi, như vậy. Cho nên là đạo đức là tự nguyện làm những điều tốt đẹp. Mà ngày nào con người còn yêu cái điều tốt đẹp, yêu cái điều thiện, còn tự nguyện làm cái điều thiện thì ngày đó nhân loại còn còn tồn tại. Và vì sao con người ta tự nguyện làm điều thiện, làm điều đúng, làm điều tốt đẹp? Vì sao? Vì bốn lý do. Lý do thứ nhất vì chúng ta tin nhân quả. Những người mà theo đạo Phật đấy, ta thấy rằng nếu ta làm sai
[18:48]thì ta có quả báo và ta không thích cái quả báo đó, cho nên ta tự chọn cái nhân lành mà ta gieo, chọn điều thiện mà ta làm để sau này ta còn có cái quả báo lành trở lại. Nên cái đầu tiên, nguyên nhân mà ta tự nguyện làm điều thiện bởi vì ta tin nhân quả. Đây là là lý do thứ nhất. Lý do thứ hai là vì ta cảm động trước một tấm gương tốt lành của ai đó.
[19:22]Đây là yếu tố bắt chước, cái khuynh hướng của sự bắt chước. Nhưng mà cái bắt chước của con người có trí tuệ, nó khác với của khỉ. Của khỉ bắt chước không suy nghĩ, thấy làm gì làm theo. Còn con người ta bắt chước có cảm xúc và có nhận thức. Nên ví dụ như là ta thấy cái nhà đó cháy cái mình đứng mình sững sờ mình la: "Nhà cháy, nhà cháy!" Nhưng rồi mình thấy có một cái người họ vừa la, họ vừa kêu mọi người mà họ tìm cách để xông vào nhà cháy, họ mang theo cái gì đó họ tìm cách họ xông qua đám lửa, họ biến mất trong đám lửa, một lát họ chạy ra, họ cõng theo được một người nào ra. Và ta thấy cực kỳ nguy hiểm,
[20:03]nếu vô đó mà lửa làm sập nhà, họ có thể chết trong đống lửa đó. Nhưng mà may mắn là sao họ xông vô họ bưng được một người ra. Thì ta không dám làm, ta không dám làm, nhưng mà ta thấy một cái người làm được cái ta làm sao? Ta cảm động. Và cái cảm động đó cho ta một cái ý niệm về đạo đức suốt đời trong lòng ta. Sau này mỗi khi gặp cái việc gì đó, ta hay tự nguyện cũng làm những điều tốt đẹp như vậy. Đó là một cái lý do thứ hai là vậy, là ta bắt chước, nhưng cái bắt chước của con người có trí tuệ, có nhận thức, có cảm xúc. Và vì vậy, cái người nào mà sống mẫu mực, thiện lành trong suốt cuộc đời đã gây ra biết bao nhiêu tấm gương
[20:48]trong cuộc đời mình và như vậy đã lan truyền biết bao nhiêu bài học thiện vào trong tâm hồn của nhiều người khác, nên người đó là gì? Là những bậc thầy về dạy đạo đức bằng cái đời sống của mình. Là lý do thứ hai. Lý do thứ ba, lý do thứ ba này là lý do nó hơi cao siêu...
[21:09]Là vì ta yêu điều thiện một cách vô điều kiện. À. Ban đầu á ví dụ ta làm điều thiện vì ta nghĩ tới quả báo, à ta làm nhân này ta được quả kia, trong đầu ta vẫn còn mưu tính của cái quả báo, nhưng mà cũng nhờ vậy nên ta tránh ác, làm thiện. Cái lý do thứ hai là vì ta cảm động trước cái cái đời sống mẫu mực, tốt đẹp của người khác nên ta bắt chước để được làm điều tốt. Đây cũng là một cái điều mà ta yêu điều thiện, nhưng phải qua một tấm gương làm cho ta xúc động cái đã. Còn thứ ba là ta yêu điều thiện một cách vô hình và vô điều kiện. Chỗ này là mới là cao thượng. Mới là cao thượng. Mà tụi con biết trên thế giới, quý Phật tử biết trên thế giới cái đạo
[22:06]nào mà dạy cho con người yêu điều thiện một cách vô điều kiện không? Đạo nào? Trên thế giới đã tồn tại một cái tôn giáo mà dạy con người yêu điều thiện một cách vô điều kiện, đó là Đạo Nho, Đạo Khổng Tử.
[22:24]Sau một thời gian người ta chê ổng là phong kiến là gì đó không biết, nhưng mà ngày hôm nay bắt đầu phải phục hồi lại. Thế giới họ nghiên cứu về Khổng Tử và cái những lời dạy của Khổng Tử nó gây cảm xúc lan tràn cả cái vùng Á Đông này. Và những cái người mà họ theo Đạo Nho, Đạo Khổng á, họ phải yêu điều thiện một cách vô điều kiện, không có quả báo đâu nha. Khổng Tử không bao giờ nói tới quả báo, chỉ nói cái điều thiện con người phải yêu, phải thực hành thôi. Ví dụ con người sống trên đời phải phải sống giản dị nhưng mà phải siêng năng, con người phải biết giữ cái uy tín, giữ cái lời hứa của mình mà không được cố chấp,
[23:06]phải biết yêu thương tha thứ nhưng cũng phải biết nghiêm khắc dạy dỗ. Những điều ổng dạy người ta thấy hay, người ta thực hành theo, chứ không có quả báo. Chính vì vậy mà rất nhiều những người tu theo Đạo Nho, họ yêu điều thiện một cách vô điều kiện, khi tới già chết họ biết trước ngày chết. Vì sao vậy? Vì họ đạt được cái đạo đức cao hơn những người của đạo Phật là trong đầu lúc nào cũng nghĩ tới quả báo. Họ cao hơn một bậc. Nhiều người theo đạo Phật cả một đời, thầy nói thậm chí các hòa thượng mà nếu chưa từ bỏ được cái tính toán về quả báo thì đạo đức vẫn còn là thấp. Trừ những vị Bồ Tát Đại Thừa tu tập cái vô ngã,
[23:56]làm điều thiện mà không chấp công, không mong cầu quả báo thì mới đạt được tới cái đạo đức là yêu điều thiện một cách tự nhiên, không cần điều kiện, không cần quả báo. Nên ta thấy có những vị hòa thượng đắc đạo, họ đạt được tới mức độ đó, họ báo trước ngày chết. Tới gần khi chết ta thôi ta đi, nhắm mắt tịch liền hoặc ngồi tịch liền. Tức là những người đó họ đạt được đến cái đạo đức chỗ đó đó, không có điều kiện. Vậy chứ mà những mấy ông già Đạo Nho chết là biết trước ngày chết, chỉ vì họ được dạy yêu điều thiện một cách vô điều kiện. Đây là cái lý do thứ ba là khi con người ta có trí tuệ, mà trí tuệ và thiện căn gì đó không biết,
[24:38]mà được cái người nào dạy dỗ, thuyết phục một cách hợp lý sao đó, thế là họ đạt được cái mức độ là yêu điều thiện một cách vô điều kiện. Mà chỉ có những người rất có trí tuệ mới có thể đạt được cái đạo lý này. Đó là cái lý do thứ ba mà người ta có đạo đức. Lý do thứ tư mà người ta có đạo đức là người ta tin vô thần thánh thưởng phạt. À. Đây là hầu hết tất cả các tôn giáo đều có cái điều này, đều có cái đặc điểm này, là tin có thần, thánh, thượng đế, chúa trời gì gì đó, cái vị đó trên cao sẽ thưởng phạt và họ làm điều gì họ cũng nghĩ tới cái vị đó. Mình làm điều này không biết ông thánh ổng có buồn không?
[25:20]Ổng buồn thì không làm, ổng vui thì ta làm. Đó có những trường hợp đó nữa, ta lệ thuộc cái tâm hồn mình bởi một vị thần thánh tưởng tượng trên cao, nhưng cũng nhờ cái tưởng tượng đó, nhờ cái niềm tin đó mà cũng rất đông nhiều người không dám làm điều ác thì ta cũng xếp vào là coi như họ có đạo đức. Nên đây có bốn lý do mà con người có đạo đức. Lý do thứ nhất là gì? Tin nhân quả nha, tin nhân quả là quy luật khách quan của vũ trụ, công bằng tự nhiên của vũ trụ, ta làm khổ đau cho người, ta gặp lại khổ đau; ta đem hạnh phúc cho người, ta gặp lại niềm vui. Tin vào điều đó, hiểu vào điều đó là ta không dám làm điều ác, cũng gọi là có đạo đức.
[26:06]Lý do thứ hai, ta cảm động vì cái tấm gương có thật giữa cuộc đời này. Có những người sống mẫu mực, tốt đẹp, hy sinh, dấn thân, phụng sự, cống hiến, ta cảm động quá, nên ta ta bị cái trí tuệ và khuynh hướng bắt chước điều thiện của con người ta chấp nhận cái điều đó, gắn cái điều đó vào cuộc đời mình, ta trở thành người có đạo đức. Thứ ba, là ở một bậc rất là cao, tự nhiên ta yêu điều thiện một cách vô điều kiện khi ta được nghe giảng dạy. Khi ta nghe giảng dạy về cái tình yêu thương con người, về sự hy sinh, cái sự khiêm tốn, cái sự dũng cảm, ta thấy điều này đẹp quá, đúng quá, không thể khác được,
[26:49]không thể sống khác được, ta chấp nhận, nên ta là những người có đạo đức ở mức độ thứ ba, cái mức độ đây rất lý tưởng. Và ở mức độ thứ tư là ta lệ thuộc vào một vị thần thánh thưởng phạt nào đó, vì sợ cái sự thưởng phạt của thần thánh nào đó mà ta không dám làm điều ác, cố làm điều thiện thì cũng gọi là có đạo đức. Đó, bốn cái điều về đạo đức, nhớ chưa ạ? Nhớ rồi đó. Và nhờ bốn cái điều này, nhờ bốn cái lý do này nên cái trên thế giới này đạo đức nó cứ trôi chảy từ tâm hồn người này qua tâm hồn người kia, nó lan tỏa từ vùng này qua vùng kia, nó truyền từ đời này sang đời kia. Chính nhờ những dòng chảy vô hình của đạo đức đó
[27:37]mà thế giới này còn sống, còn còn tồn tại. Chính là nhờ như vậy, và ta thấy chính vì vậy nên những người nào mà có công lao truyền dạy đạo đức, đó là những người đáng quý trên cuộc đời này. Những người đáng quý trên cuộc đời này. Ai là những người truyền dạy đạo đức? Ai?
[28:09]Dám nói sư phụ lắm á.
[28:14]Sư phụ là một trong những người truyền dạy đạo đức giữa cuộc đời này. Sư phụ chỉ là một thôi, trong vô số con người. Thực sự mỗi con người chúng ta đều đã từng truyền dạy đạo đức cho ai đó rồi mà ta không để ý, đúng không ạ? Mỗi người chúng ta. Ví dụ như hồi chiều ta nghe bác Phạm Xuân Thệ lên nói về cuộc đời chiến đấu của mình, mà bác nói rất là cảm động, nhưng mà chỉ có một cái câu mà làm cho thầy muốn khóc, mà cái câu đó cực kỳ hay, cực kỳ đúng. Khi bác đến thắp hương cho đồng đội mình ở cái vùng mà đồng đội bị bị bị chết đó, bác nói câu này: "Tôi xin tạ tội với các anh em, chỉ bởi vì tôi chỉ huy không giỏi nên đã đẩy anh em vào chỗ chết."
[29:12]Đây là một sự thật mà trên thế giới không người chỉ huy nào dám nhận, không có ai. Đều đổ thừa là giặc nó mạnh quá, nhưng mà chỉ những người chỉ huy trong chiến tranh mới biết điều đó. Nhưng mà bác nói thì bác nhận lỗi về mình, nhưng mà hoàn cảnh lúc đó có khi bác cũng không làm khác được. Nhưng mà người đã dám nói câu đó, thắp cái nén hương, nhỏ cái giọt nước mắt, tạ tội với đồng đội, thầy nói cái đạo đức đó tuyệt vời. Tuyệt vời, cực kỳ cảm động cái lời đó, cái ý đó, vì hay hay không thể tưởng. Còn trong tất cả chúng ta ngồi đây có ai mà mình dám tạ tội với bạn mình phải không ạ? Có ai mình dám tạ tội với bố mình,
[30:02]với mẹ mình, với tổ tiên mình là mình đã làm một điều gì sai đâu phải không ạ? Dù đây bác con là một con người sống lại sau chiến tranh, vinh quang, trở thành những bậc chỉ huy cao dần cao dần, nhưng vẫn về tạ tội với đồng đội: "Tôi tạ tội với anh em bởi vì tôi đã chỉ huy không giỏi mà đẩy anh em vào chỗ chết." Như vậy đối với thầy, bác có hai câu nói đi vào lịch sử. Một cái câu nói thì nói với ông Dương Văn Minh đó, khi can bị bắt làm tù binh, cái câu đó là chính trị. Nhưng còn một câu nói thuộc về đạo đức, đạo đức của một người làm tướng. Câu này phải được ghi vào lịch sử. Nên tụi con phải nhớ câu này và tụi con phải đưa hết lên Facebook cho thầy.
[30:51]Đó là một cái đạo đức không thể tưởng tượng được của một người chỉ huy trong quân đội con. Và hôm nay tụi con nghe cái câu này rồi, tụi con nhớ điều này suốt cuộc đời mình. Bác khi thấy anh em chết, bác cứ nhận lỗi về mình và bác day dứt cả cuộc đời. Thì tụi con còn trẻ, như Phật tử lớn rồi thầy không nói, nhưng mà tụi thanh niên tụi con còn trẻ, nhớ suốt cuộc đời còn lại làm điều gì hết sức cân nhắc để ngày sau mà mình đừng phải rớt giọt nước mắt xuống mà đi tạ tội với cái người, người ta đã chết. Nhớ như vậy. Nhớ. Cái câu của Bác thệ cho chúng ta một bài học lớn về cuộc đời. Làm cái gì liên quan tới người khác phải cực kỳ cân nhắc, cẩn thận, nha!
[31:33]Đừng coi thường cái niềm vui, nỗi khổ của người khác. Đừng coi thường cái tính mạng người khác, đừng coi thường cái tài sản người khác, đừng coi thường cái danh dự người khác, mà nhớ: Đừng coi thường cái nỗi đau của người khác. Nhớ, mà sau này mình phải day dứt mà hối hận. Nhớ cái điều đó như vậy. Và hôm nay cũng vậy, Bác cũng là một người truyền dạy đạo đức, đúng không ạ? Rồi một vị cha mẹ trong một gia đình nào đó cũng đã có những lần nói về đạo đức với con mình. Bạn bè mình nhiều khi nói chuyện với nhau, mình cũng đã nhắc một điều đạo đức cho bạn mình. Vân vân... Cho nên thực sự trong chúng ta ngồi đây,
[32:09]ai cũng đã từng là người truyền dạy đạo đức chứ không phải là không. Nhưng mà ít hay hay nhiều mà thôi. Ví dụ như vị trí của thầy thì thầy là người truyền dạy đạo đức khá nhiều, vì đó là cái bổn phận của một người tu sĩ bắt buộc phải như vậy, mà đó cũng là cái con đường khi thầy chọn để thầy đi tu. Khi hồi thầy còn nhỏ thì thầy cứ mơ ước không biết mình lớn lên làm cái gì để đem hạnh phúc cho con người. Thầy cứ loay hoay thầy đi tìm câu trả lời, thầy đọc hết sách này, đọc hết sách kia. Cho tới cái ngày thầy gặp được Phật Pháp thì thầy mới thấy rằng chỉ có đạo đức mới đem cho con người hạnh phúc, còn tiền không bao giờ là đem lại hạnh phúc.
[32:52]Lúc đó thầy quyết định phải đi tu để đem đạo đức cho con người, mà không ngờ là cái ý nghĩ nó thành sự thật. Và vì vậy đó là bổn phận của thầy rồi, nhưng mà tất cả quý Phật tử cũng vậy, ai cũng phải là người truyền dạy đạo đức. Mà thực sự trong quá khứ mình đã từng là người truyền dạy đạo đức một cách vô tình nhiều lần rồi chứ không phải không đâu. Ví dụ như những đứa trẻ tụi con vậy, có khi tụi con có một cái Facebook, con chia sẻ một cái tin về đạo đức của ai, một ý đạo đức của ai, cũng là tụi con cũng đã là một người truyền dạy đạo đức rồi chứ không phải là không. Đó là vô tình, thấy hay hay mình truyền,
[33:29]nhưng đâu ngờ cũng có cái phước tụi con trong đó rồi, con đã được một cái phước. Người nào vô tình đọc một cái lời chia sẻ, mình không phải sáng tác, mình chia sẻ thôi mà có một người nào đó đọc một cái lời đó, họ thay đổi tâm hồn họ 1 mm, 1 mm chứ không nhiều đâu, vậy là tụi con có phước rồi. Còn như quý Phật tử vậy, nhiều khi thấy hàng xóm họ phiền gắt mình quá, mình khuyên vài câu: "Thôi thôi đừng nóng anh ơi, chuyện đâu còn có đó, từ từ nghĩ lại", chỉ một câu vô tình cũng là một lời truyền dạy đạo đức. Cho nên nhờ ta đã từng là một người truyền dạy đạo đức dù vô tình hay cố tình thì ta cũng đã có phước.
[34:09]Và cái phước đó đóng góp cho cái sự tồn tại của nhân loại này được tiếp tục. Chúng ta đều có phước như vậy. Nhưng hôm nay thầy nói điều này để nói lên điều gì? Thầy nói điều này: Ta phải là một người truyền bá đạo đức tích cực hơn nữa, nha, để giữ cái thế giới này, để cứu cái thế giới này. Chứ còn trước đây ai cũng đã từng vô tình hay cố ý là một người truyền dạy đạo đức rồi chứ không phải không đâu, nhưng mà ta không ý thức rõ và không cố gắng nhiều. Nhưng mà từ ngày hôm nay ta hiểu, mỗi một giây phút con người vắng đạo đức một cái là bất an xảy ra liền. Vì vậy, chúng ta mỗi người đều phát nguyện với Phật
[34:56]sẽ trở thành một người truyền dạy đạo đức tích cực hơn nữa. Đồng ý không? Đồng ý ha. Cố gắng cùng thầy nha! Và nhờ chúng ta tích cực truyền dạy đạo đức hơn trong cuộc đời này, ta giữ cho cái thế giới này tồn tại, ta giữ cho nhân loại này được sống còn. Mà nếu ta biết là khoa học, kỹ thuật đến ngày hôm nay vẫn chưa tìm thấy được một sự sống nào khác ngoài Trái Đất này. Có phim là "Người trở về từ Sao Hỏa", "The Martian", là do Matt Damon đóng vai chính á, ổng bị bỏ lại trên Sao Hỏa tưởng chết rồi, ổng cố gắng phấn đấu để tồn tại, trồng một miếng rau vô cùng cực khổ giữa một cái hành tinh khô cằn.
[35:46]Thì bây giờ lúc về lại được Trái Đất, ổng yêu từng cái mầm xanh nho nhỏ thế này. Vì sự sống ở đây ta thấy đầy, đây là lá xanh mình rụng mình phải quét, kia là cỏ mọc mình phải nhổ, nhưng mà lên Sao Hỏa tụi con tìm một sợi cỏ bề lớn không có. Còn ở đây ta coi thường. Nên khi ta hiểu được điều này rồi, ta yêu quý cái sự sống Trái Đất này. Vì nhìn mặt nhau nhiều quá thấy chán, chứ một ngày nào đó ta ở một chỗ, một hoang đảo không một bóng người, ta thèm có một cái gương mặt để ta nhìn, ta nói, dù mặt đó xấu như ma, ta vẫn mừng vô cùng. Tại vì sao? Không có một bóng người. Còn bây giờ nhìn mặt, mặt, mặt,
[36:24]mặt, mặt quá chừng, đầu, đầu, đầu quá chừng, ta coi thường. Chết à, nha! Ta phải yêu quý hết tất cả những cái đầu ở đây, dù đầu đó trọc hay là có tóc đều phải yêu quý hết. Tất cả những gương mặt ở đây ta đều phải yêu quý hết, dù là đẹp hay hay đẹp hơn nữa nha, không nói xấu thì kỳ vậy, phải yêu hết. Và để có thể có đông con người trên thế giới này cho ta yêu thương thì ta phải làm cho sự sống này tồn... tồn tại. Mà muốn cho sự sống này tồn tại thì ta phải làm cho cái gì được truyền bá? Đạo đức. Mà muốn cho cái đạo đức này được truyền bá, được tuôn chảy, được phủ trùm thì ta phải làm sao? Mỗi người chúng ta phải là một người truyền dạy đạo đức tích...
[37:10]tích cực hết sức. Đồng ý không ạ? Đồng ý. Nói như vậy nhưng mà nhìn lại ta sẽ thấy rất buồn. Bởi vì sao vậy? Vì hôm nay chỉ xấp xỉ hai chục ngàn người ngồi đây hiểu điều này, còn cả một thế giới 7 tỷ người còn lại đang phấn đấu tranh giành nhau một điều khác, những điều khác. Điều gì? Họ tranh giành nhau điều gì? Tranh giành nhau cái điều... sức mạnh, quyền lực, kinh tế, kỹ thuật, phải không ạ? Ráng tôi chế được cái này tôi bán được sản phẩm cạnh tranh hơn thì hãng tôi giàu lên, đất nước tôi giàu lên. Tôi ráng chế được cái vũ khí này mạnh hơn để có thể khống chế được cái khu vực đó. Tôi ráng mưu mô nhiều hơn để giành được quyền lực đối với đối phương.
[37:59]Mà tất cả gần 7 tỷ người họ dồn tâm dồn sức vô điều đó hết. Thế giới đang chạy đua khốc liệt để đi vào... chỗ... chỗ... chỗ... diệt vong. Họ không có mục tiêu đạo đức thì đuổi nhau trên cái con đường tranh giành của những điều tiền bạc, quyền lực, sức mạnh, vũ khí, chiến tranh hơn thua, tất cả những điều đó đều đưa đến diệt vong cả. Tất cả đều đưa đến diệt vong vì thiếu đạo... đạo đức. Chỉ có hai chục ngàn con người ngồi đây hiểu được cái điều là chạy đua những điều đó mà không chạy đua đạo đức thì thế giới này chết hết. Thế giới này chết hết. Nhưng mà nói như vậy để ta hiểu một điều thế này: Thế giới dồn hết sức lực, tâm huyết,
[38:49]trí tuệ, khả năng, nguồn lực của mình để chạy đua trong một cái cuộc chạy đua hướng về sự diệt vong. Diệt vong. Còn những người nào hiểu được cái chiều sâu thì phải chạy đua cái gì? Chạy đua rượt theo cái mà thế giới đang đang chạy, mình đang bị chạy sau rồi. Mình phải rượt theo đi trước họ về cái gì? Về đạo đức, về truyền dạy đạo đức. Ta phải làm sao cho bây giờ thế giới đang chạy nhau về kinh tế, chạy nhau về kỹ thuật, chạy nhau về quân sự nhưng mà ai cũng phải có đạo đức thì cái cuộc chạy đua đó mới không dắt loài người đi đến chỗ diệt vong. Mà để có thể là chúng ta chạy cho nhanh, chạy cho nhanh hơn những cái người
[39:37]kia, chạy nhanh hơn cả cái thế giới này đang chạy thì ta phải làm sao? Ta phải làm sao? Ta phải tu hành rất là tinh tấn, ta phải tu dưỡng rất là chuyên cần, phải ngày đêm lễ Phật, tụng kinh, tọa thiền, hoàn thiện tâm hồn mình sớm hơn. Và kêu gọi mọi người cùng tham gia vào sự tu tập này, kêu gọi mọi người cùng nâng cao đạo đức tâm hồn mình như thế này. Mà cái may mắn ta bây giờ là ta có nhiều phương tiện kỹ thuật, nhất là cái mạng á. Người ta dùng mạng để kinh doanh, người ta dùng mạng để truyền bá những điều bậy bạ, người ta dùng mạng để truyền bá kiến thức, còn chúng ta dùng cái mạng đó để mà rượt theo cái thế giới này về đạo... đạo đức.
[40:22]Ta cố gắng dùng cái mạng để truyền bá đạo đức, nhớ như vậy nha! Để mà để cứu cái thế giới này lại, như vậy. Một thế giới đạo đức là một thế giới hạnh phúc. Đó là chân lý, không còn cái cách nào khác nữa. Và ta muốn đem cái hạnh phúc cho thế giới này thì ta phải đem đạo đức đến cho thế giới này. Mà ta muốn đem cái đạo đức đến cho thế giới này thì trên tay ta phải có sẵn, có sẵn, có sẵn đạo... đạo đức. Chứ mình không có đạo đức mình đưa cái gì cho người ta? Phải không ạ? Trên tay mình phải có sẵn đạo đức, trong tim mình phải có sẵn đạo đức thì mình mới tặng cho mọi người được. Tay tụi con có đạo đức chưa?
[41:05]Tim quý Phật tử có đạo đức chưa? Cũng có rồi phải không ạ? Không có không ngồi đây. Thì bây giờ làm cho cái đạo đức trong tim mình lớn hơn nữa nha, dồi dào hơn nữa để mà mà ban tặng, mà chia sẻ một cách hết sức là là dồi dào. Dồi dào, rộng rãi, nhớ như vậy nha. Cho nên ngày hôm nay Vu Lan về, nhắc ta với nhiều tình nghĩa ở trên đời. Và ta thấy rằng để có thể có tình nghĩa thì đều do đạo... đạo đức. Ngày mai cũng là chủ đề Vu Lan chính của chúng ta là "Tình yêu địa cầu". Ta lặp lại một lần nữa. Ngày mai cũng vậy, ta lặp lại cái chủ đề của Vu Lan năm nay là "Tình yêu địa cầu". Và đó cũng là một cái đạo đức hết sức là lớn.
[41:55]Thì chúng ta mong rằng cái thế giới này được bình an, được hạnh phúc, là một cái nơi để con người sống bên nhau mà cùng nhau tu tập hướng về Thánh đạo giải thoát. Chúng ta mong như vậy. Nhưng mà ta cũng biết rằng một thực tế cay đắng là con người đang dồn hết sức để chạy đua trên những mục tiêu rất dễ dẫn tới sự diệt vong. Và hiểu, ý thức được điều đó, từng người chúng ta cố gắng nỗ lực mà tu tập làm sao cho tim mình tràn trề đạo đức, tay mình tràn trề đạo đức để mà chia sẻ, để mà truyền bá một cách rộng rãi, dồi dào để xây dựng, bảo vệ cái sự sống cho hành tinh này nha.