[0:02]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch trên chư tôn đức, kính thưa tăng ni sinh. Hôm nay ta học cái đề tài là giáo dục tu sĩ trong trong nội viện, trong tự viện. Giáo dục tu sĩ trong tự viện. Trước ta nói chùa là nơi tu tập là nói tổng quát, còn bây giờ thì vấn đề giáo dục tu sĩ trong chùa. Khi bắt đầu từ lúc nào thì chúng ta tiếp nhận được sự giáo dục của Phật pháp? Bắt đầu từ lúc nào? Ví dụ có những người sống trong gia đình Phật pháp thì từ nhỏ đã được cha mẹ mình dạy về Phật pháp, hoặc là có những người khi lớn lên rồi tự mình tìm sách đọc, đi các chùa nghe giảng khi còn là cư sĩ. Thì trước khi đi tu, thực sự là hầu hết tất cả chúng
[0:54]ta đã tiếp nhận được sự giáo dục của Phật pháp rồi. Và khi mà hiểu được đạo Phật rồi thì chúng ta mới phát tâm xuất gia, là cái đạo tâm ta đủ lớn mạnh để ta từ chối cái đời sống thế tục mà đi tu, cái tinh thần là như vậy. Cái tinh thần là như vậy nhưng mà cái duyên riêng của mỗi người thì lại khác nhau rất là nhiều. Ví dụ như là có người nhiều khi mới đẻ ra cái bị mẹ đem quăng ở cổng chùa bả trốn đi đâu mất tiêu luôn, cái sư cô ra cổng chùa thấy bưng vô cái là từ nhỏ đi tu mất luôn, thành thử chưa hiểu đạo gì đã lọt vô chùa đó trường hợp vậy. Rồi có người hiểu đạo sơ sơ, nhưng mà chưa phải là có đạo tâm lắm,
[1:40]nhưng mà qua một cái lần tình yêu đổ vỡ quá hết sức cay đắng, thấy cuộc đời này không còn gì là màu xanh đẹp đẽ nữa nên vô chùa tu, cũng chưa hiểu gì lắm, cũng chưa có có lý tưởng tu tập gì lắm. Thì nó có những trường hợp cá biệt, hoặc là có những vị Bồ Tát xuất trần, xuất hiện giữa đời chưa cần học gì hết mà đã nhìn đâu biết đó thì cũng đi tu trước luôn, chứ chưa cần tiếp nhận sự giáo dục nào cả, nên có những cái cá biệt như vậy. Còn hầu hết tất cả chúng ta đều đi theo một cái quy trình thế này, là khi còn cư sĩ thì ta đã tiếp nhận cái sự giáo dục Phật pháp chừng mực nào đó rồi, rồi ta mới đủ đạo tâm,
[2:17]đủ lý tưởng để mà khước từ cuộc sống mà bước vào chùa xuất gia. Mà khi bước vào chùa xuất gia đó thì ta lựa cái chùa, lựa vị bổn sư để mà mình xin thế phát, cạo tóc nữa, để làm một vị thầy như giống như một người cha luôn, vì đời sống ở trong chùa mình bỏ đi cái gia đình nhỏ, nhận lấy một cái gia đình lớn, một gia đình mới hẳn, nên mình phải chọn cái vị cha, cái vị mẹ của mình mới hoàn toàn. Và khi bước vào đó rồi thì ta mới tiếp nhận một sự giáo dục mới ở trong chùa nữa. Thực sự, khi mà chưa thế phát, chưa xuống tóc với với vị thầy đó thì chúng ta đã tới lui với vị thầy đó nhiều lần, đã thấm nhuần cái đạo đức,
[3:01]cái ân nghĩa của vị thầy đó tương đối đủ, đủ để ta đặt niềm tin là ta đem cuộc đời của mình gửi gắm vào cái bàn tay của vị thầy tế độ đó. Nguyên tắc là như vậy. Dĩ nhiên là cũng có những một số trường hợp cá biệt, có số trường hợp cá biệt là bị đẩy qua đưa lại lọt qua chùa này qua chùa kia chả biết tại sao, rồi cái ông thầy ổng đè ổng cạo tóc luôn cũng không biết tại sao. Nó cũng có một số trường hợp đó, không không, nhưng mà đa phần thì chúng ta chọn lựa, chúng ta chọn lựa được cái vị thầy tế độ của mình. Và chúng ta tin tưởng, chúng ta yên tâm là với sự dẫn dắt của vị này, chúng ta sẽ lớn mạnh lên, sẽ trưởng thành lên trong trong chánh pháp, ý là như vậy.
[3:41]Nhưng mà dĩ nhiên nó cũng không phải hoàn toàn như vậy. Mà nó có một cái trong đạo Phật chúng ta nó có một cái tệ, đây mình nói mình phê bình, phê bình không biết đụng chạm ai không biết nhưng mà thôi cứ nói. Trong đạo Phật ta có một cái tệ là quý thầy mình, quý thầy mà mấy thầy lớn trụ trì không đủ lòng thương các đệ tử. Đây là một cái tệ rất là lớn trong đạo Phật. Hoặc là có những ông thầy thương đệ tử mà thương kiểu cảm tính, thương mà không dạy đàng hoàng cũng là một cái tệ. Như chúng tôi đi đây đi kia vậy, nhiều khi vô cái chùa cái thấy ông thầy sao ổng kỳ quá, ổng nói chuyện với đệ tử của ổng mà sao nó không ngọt, nó không có cái tình thương.
[4:20]Thấy đệ tử bệnh mà thấy ổng cà lơ hực lơ, nó tìm tiền đâu mua thuốc uống uống ổng cũng không lo. Nó đi học nó tự tìm tiền nó chạy học, ổng ngồi ngồi ổng ngó ngoài hàng hiên, sao kỳ vậy ta? Cái ông thầy này ổng nuôi đệ tử kiểu gì? Tức là ổng không xem người đệ tử này như con của mình. Ổng đi tu rồi chắc ổng cũng không có con, hy vọng là ổng không có con, nên dường như ổng không có hiểu ra được cái tình cha con hay sao á, tình mẹ con sao á. Nên sống với đệ tử mình lạt lạt lẽo lẽo sao kỳ, không không hiểu được. Trong khi á cái người đệ tử mà mình đến với thầy mình á, mình đặt hết cả cái cuộc đời vô đó,
[4:56]mình trông cậy nơi cái tình thương của thầy mình dữ lắm. Nhưng mà vô cái ông thầy ổng cứ lạnh lạnh lạnh lạnh, giết cái tâm hồn người đệ tử luôn. Người đệ tử đó về sau tâm hồn chai lì luôn, hư luôn, nhiều khi hư luôn, là bởi vì thiếu cái tình thương của ông thầy mình. Cái này nguy hiểm vô cùng. Cho nên nói trước à, ai mà sau này muốn làm trụ trì, muốn nhận đệ tử phải chuẩn bị lại cái tâm hồn của mình. Có thể quý vị chưa có con, có thể không biết được cha mẹ thương con mình thế nào, nhưng phải ráng mà hiểu, hiểu để thương đệ tử mình. Phải thương đệ tử mình thương thương như con mình như vậy. Đó là một cái cực đoan, một cái tệ.
[5:31]Còn cái tệ khác, còn cái tệ nữa là không biết làm gì cho vui, cứ thương chiều. Hôm nọ ra ngoài Đà Nẵng, gặp ông thầy ổng có đệ tử đông lắm, lớn có nhỏ có tùm lum hết trơn, bày quá chừng. Cái nói: "Ra đây ra đây, có sư bác lại đây." Kêu mấy đứa nhỏ lúc nhúc lúc nhúc lại chơi giỡn rồi, cái cái đánh võ cho sư bác coi, tụi nó múa võ thọt ra thọt vô, rồi ông thầy ổng thương ổng ôm nó vào lòng, mà không biết nói gì nó không vừa lòng ổng nó giộng mặt ổng bốp một cái. Mà thằng nhỏ xíu à, nói trời trời trời, sao cái này cái chuyện gì xảy ra trong chùa này vậy? Thì ra ông thầy không có uy nghiêm, ổng thương ổng chiều quá cái lờn.
[6:05]Rồi cái lần cái đến thăm ổng ăn cơm trưa với ổng chút xíu á, thì nhìn trong quả đường của của trường hạ đó chư tăng rất là đông, ngồi tụng kinh rồi ăn cơm. Cái ổng mới nói: "Mấy thằng chú này chứ tỳ kheo giờ chứ anh nuôi từ nhỏ lớn lên á." Cái ổng nói: "Hồi nhỏ thì biết đứa nào nó cũng nghịch lắm, trời ơi em khổ sở với luôn, tụi nó nghịch ngợm thiếu điều là sợ luôn, mà rồi xong nuôi riết rồi cứ ráng chịu đựng riết từ từ lớn lên thấy cũng thành tỳ kheo, thôi cũng được." Ngồi thấy ông thầy này thiệt đúng là vĩ đại á, thế như như như tôi thì tôi chịu không nổi. Hễ đứa nào không ngoan là là không chấp nhận.
[6:39]Sau này mới thấy đúng là mình cũng dở, mình cũng dở là con nít mà bắt nó ngoan như người lớn, nó không ngoan cái mình không chấp nhận nó. Còn ông thầy này ổng hay hơn, nó không ngoan ổng ráng chấp nhận, ráng chịu đựng. Đi qua hết năm này tới năm kia, trời ơi, rồi sao từ từ lớn lên cái tỉnh ra lần lần tỉnh ra lần lần cũng thành ông tỳ kheo đàng hoàng. Như vừa rồi cũng vậy, một đệ tử tôi ra ngoài đó, không biết sao đi mò mò vô lọt vào được cái Facebook của mấy cái ông mấy ông chú tiểu mà nhỏ nhỏ mới vừa lớn lên, vô cái nhắn tin về: "Sư phụ ơi, Facebook của mấy chú tiểu toàn nói chuyện yêu đương trai gái không à, cái chùa kiểu này tiêu rồi." Nói:
[7:13]"Con báo liền cho sư thúc liền." Nói: "Dạ, con báo sư thúc rồi." Tôi nói mà đúng là sư thúc ráng chịu đựng dạy riết dạy riết từ từ thôi nó bỏ bồ bỏ bịch chứ nó tu luôn cũng được, thành tỳ kheo luôn. Nếu ổng vĩ đại thì ông thầy đó hay thiệt. Nhưng mà đó cũng là một trường hợp, rồi không biết ổng dạy cách gì, còn như chúng tôi thì tôi nghiêm quá á. Nhưng mà nhớ thế này, là đầu tiên á ông thầy phải thương đệ tử mình như thương con. Phải suy nghĩ cái đó giùm. Tại vì nếu mình không có thương đệ tử mình như thương con, mình không dạy được nha. Mình không có quyền dạy người ta, không có quyền rầy, quyền trách người ta khi mình không đủ lòng thương người ta.
[7:48]Đó là cái sự công bằng của cuộc đời này. Ví dụ bây giờ vậy, ví dụ bây giờ tôi gặp quý thầy, nhiều khi tôi nhìn thấy quý thầy có điểm sai, tôi không có dám nói. Vì sao vậy? Vì tôi chưa nuôi quý thầy một bữa cơm nào, tôi chưa bao giờ bày tỏ một cái lòng thương nào, cho nên thấy quý thầy sai đành chịu, dòm ngó thôi, rồi đi tìm thầy quý thầy đó, kiếm ông bổn sư méch, nói thấy ông thầy đó đệ tử thầy ổng vậy vậy vậy vậy đó, đó thì thầy lại cú đầu ổng đi vân vân đó, thì vậy thôi chứ không không trực tiếp rầy được. Nhưng mà còn nếu, còn nếu ví dụ như quý thầy với tôi có ân nghĩa, tôi thấy thầy bệnh tôi cho tiền,
[8:22]thầy đói tôi cho cơm, mà thầy sai là lại tôi rầy liền. Đó là sự công bằng của cái vũ trụ, của cuộc sống này. Ta chỉ được quyền dạy, được quyền rầy, được quyền trách người khác khi mà ta đã có cái tình yêu thương với người khác, nguyên tắc là như vậy. Bây giờ vậy, khi mình làm thầy cái người ta đến người ta xuất gia với mình thì trước đó người ta cũng tìm hiểu mình, người ta cũng đặt niềm tin người ta mới đến xuất gia. Nhưng mà từ bữa đó rồi bắt đầu người ta là con của mình, mình phải hết sức yêu thương, chăm lo rồi mới được quyền rầy la trách mắng dạy dỗ, đó là nguyên tắc như vậy. Do đó để có thể dạy được người đệ tử phải yêu thương,
[9:02]mà không biết tại sao trong chùa mình cái này thiếu nhiều lắm á. Thầy Lệ Trí có đệ tử chưa cà? Chưa. Thầy Đức Quang? Có chưa? Có ai mà có thương nó không? Rất thương phải không? Đó, ráng mà thương nghe không? Phải thương thiệt nhiều, thương như con vậy á. Như con mới được. Bây giờ ta mới bắt đầu. Là khi mà cái người mà tu sĩ vào chùa rồi á, bắt đầu tiếp nhận cái sự dạy dỗ của bổn sư, ta mới gọi đây là cái nền mà giáo dục căn bản của một người tu sĩ, là học từ ở trong chùa trước. Mà cái học ở trong chùa đó, nó làm nền tảng để sau này cái người này đi học ở các trường Phật học. Rồi đôi khi có những người học thêm những cái đại học ngoài đời nữa.
[9:44]Học nhân văn, sư phạm rồi gì, học ngôn ngữ, học tiếng Anh, tiếng Tàu, học tâm lý gì đó tùm lum ở ngoài á. Thậm chí có ông thầy đi học luôn y khoa, chả hiểu sao nữa. Tại vì y khoa là mổ xẻ đó. Rồi thậm chí có các ông thầy vô học đại học mỹ thuật, mà trong cái khoa đại học mỹ thuật thì có vẽ khỏa thân. Chả hiểu sao nữa, không biết mấy khoa đó rùng rợn quá. Rồi rồi, thầy Lệ Trí đừng có học mấy khoa đó nghe, không được à. Nhưng mà thế này, cái nền giáo dục ở trong chùa là cái nôi để cho cái người đệ tử họ phát triển về sau và định hướng được về sau. Vì đi ra các trường Phật học chứ là thực sự là không
[10:23]biết chuyện gì xảy ra ở các trường Phật học đó nha. Cả học viện, các trường Phật học không biết chuyện gì xảy ra. Vì sao vậy? Bởi vì thực sự đến ngày nay Giáo hội vẫn chưa có một giáo án, một giáo trình thống nhất cho tất cả các trường Phật học. Chưa có. Các học viện cũng vậy. Rồi các vị tự kinh nghiệm của mình mà lập ra thôi chứ chưa có giáo trình thống nhất. Ta có cái Ban Giáo dục Tăng Ni Trung ương, thì Ban đó cũng đang mò mẫm mò mẫm đi tìm giáo án, giáo trình, chứ cũng chưa đưa ra được cái giáo trình chuẩn. Nên đây cũng là một cái yếu kém của đạo Phật Việt Nam, Phật giáo Việt Nam. Chớ ở các nước khác mà nếu có, họ làm ra một cái giáo trình lớn liền.
[11:00]Hôm vừa rồi vậy, có một cái đoàn của Ban Giáo dục Tăng Ni Trung ương đi thăm ở các trường Phật học. Vô thăm thì mấy cái trường Phật học nói: "Vui lòng cho giáo án." Cái ông thầy trong lãnh đạo cái Ban Giáo dục Tăng Ni Trung ương trả lời câu này, ổng nói: "Bên nhà nước á, muốn soạn lại cái giáo án tốn 3.000 tỷ, chi phí làm không nổi. Đạo Phật làm gì có 3.000 tỷ mà soạn giáo án? Thôi ráng, có gì dạy cái nấy." Xong chuyện luôn. Trả lời một câu trớt quớt xong luôn, chả ai làm gì. Cho nên cái ông thầy mà gửi đệ tử mình vào các trường Phật học đi học, thực sự là bước vào một cái thử thách mới. Vì sao vậy?
[11:38]Ở đó không biết cái sự kiểm soát hay kỷ luật của cái trường Phật học đó như thế nào, mà không biết ở đó dạy cái gì, mà không biết những ông giáo thọ dạy cái gì, ông giáo thọ đó có giỏi không, ông giáo thọ có đàng hoàng không nữa. Nên đây cũng là một cái rất là đáng lo. Nên đầu tiên là vị bổn sư phải dạy đệ tử mình định hướng cho đúng, để sau này khi người đệ tử mà bước ra đi học ở đâu á, thì vẫn có cái lõi còn lại của cái ông thầy của mình. Như chúng tôi có đệ tử vậy, cũng gửi lên học viện học, mà chỉ cho học từ xa chứ không có cho học tập trung. Nói: "Sao vậy?" Không bảo đảm, ở nhà lo tu cho đàng hoàng. Cái nói sao?
[12:16]Tại nói thẳng ra không có đủ niềm tin với các trường. Vì ở chùa chúng tôi tu tập kỹ lưỡng hơn, có thanh quy đồ quyết liệt hơn, mà cái định hướng giáo dục chùa mình kỹ, cho nên là đi học tham khảo thêm, không yên tâm gửi cho đệ tử mình tập trung luôn, không yên tâm. Học từ xa, chịu không chịu thôi. Nhưng mà rồi rồi các em nó cũng ráng học lết lết rồi có một đợt cũng lấy được cái cử nhân, giờ đang học đợt tiếp. Tuy nhiên, học về cái nghe đệ tử phản ánh: "Thầy, tới cái giờ của cái ông thầy đó, nghe nói ổng cũng là tiến sĩ, ổng đứng lên ổng giảng, mà cách ổng giảng là làm cho mọi người mất cái niềm tôn kính Phật." Nói ví dụ nói thầy nghe, nói sư phụ nghe.
[12:55]Kể ra một số điểm, nói: "Ổng giảng cái kiểu đó là giết chết tâm hồn của tăng ni hết. Vì chúng ta tu được hay không là do cái lòng chúng ta tôn kính Phật được hay không. Ổng lên giảng đường ổng nói những cái điều ổng nói xách mé, ổng chê Phật khéo léo, nói..." Cuối cùng nghĩa là không biết ổng làm sao mà ổng kéo Phật xuống tầm thường như một người đời. Nói: "Các con có chết xuống địa ngục à, tụi con nghe thì con chết xuống địa ngục." Và dặn thế này: "Hễ sau này hễ tới giờ mà ông thầy đó ổng bước vô, tất cả tụi con đứng lên bỏ lớp đi ra cho thầy. Ban Giám hiệu hỏi, nói: "Chúng tôi phản đối ông thầy, cách dạy của ổng." Nói thẳng vậy, chịu không chịu thôi.
[13:27]Không có, không có chấp nhận cái giáo thọ kiểu đó." Cái quan trọng ta dạy là phải càng lúc xây dựng cái niềm tôn kính Phật cho mọi người, còn dạy tầm bậy tầm bạ vậy là không được phép. Mà nhà trường không kiểm soát kỹ, Ban Giám hiệu không kiểm soát kỹ. Chúng tôi mới phản ánh lên ông Phó Viện liền, nói: "Để có người dạy như vậy là giết chết đạo Phật. Mà ông này có phải là người tu chân chính hay là giặc nó gài vô trong đạo Phật để phá đạo Phật bằng cái kiểu mà giáo dục đó hay không? Thầy kiểm tra lại." Nên là khi mà thả đệ tử mình đi học các nơi rất là nguy hiểm. Do đó ông thầy bổn sư phải định hướng lại tại chùa mình.
[13:58]Nhưng mà ở đây chúng ta đặt vấn đề thế này, có nhiều ông thầy có cái duyên nhận đệ tử, những ông thầy quê ổng hiền lành, đó, cái người ta thích tới tu, tới xuất gia, mà ổng không biết dạy. Có những ông thầy nhà quê không biết dạy đệ tử, cái cuối cùng sao? Ổng cứ ỷ lại vô các trường Phật học thả đi cho học hết, nên thiếu mất cái mảng này. Hôm nay ta nói về đề tài này và ta đặt cái trách nhiệm lại của một ông thầy trụ trì phải đủ khả năng để mà dạy đệ tử ở trong chùa mình trước. Nên hôm nay ta nói cái bài này là cái yêu cầu rất cao, chứ ta không có đặt cái vấn đề của mấy ông thầy nhà quê có đức độ hiền lành rồi đệ tử vô xuất gia rồi thảy
[14:37]đi học các nơi, ta không có đặt vấn đề đó. Hôm nay ta đặt vấn đề nghiêm túc là người thầy trụ trì ở trong chùa hoặc là những vị thầy giáo thọ trong chùa là phải dạy đệ tử mình đàng hoàng, mà dạy tương đối là rộng lớn, đa năng. Mà nếu cần á là, nhiều khi không cần phải học tới Phật học thì cái người này đủ sức bước ra ngoài đi làm Phật sự luôn. Học đến như vậy đó. Hôm nay ta yêu cầu hơi cao đó, cái bài hôm nay là yêu cầu hơi cao. Thì nói cái bài này, thứ nhất là sau này quý thầy, quý cô lớn lên làm trụ trì thì nhớ cái tiêu chuẩn mà ta dạy cho đệ tử trong chùa phải như thế này. Đó là cái thứ nhất.
[15:13]Cái thứ hai, nếu mà quý thầy, cô chưa phải trụ trì thì xem những tiêu chuẩn này để nhìn lại mình coi mình đã đủ những tiêu chuẩn này chưa. Nhớ như vậy, phải không? Còn cái tu sĩ ở chùa á, thì nó gồm nhiều thành phần, không giống như là cái trường Phật học, mỗi khi ta tuyển vào một cái lớp ngang ngang ngang ngang nhau, trình độ ngang ngang nhau, còn ở trong chùa thì đủ thứ giới phẩm. Có chú điệu mới vô, có cái ông Tỳ-kheo lâu năm, thậm chí là có những người mà cái ông Hòa thượng đến ở nhờ, ông Thượng tọa ổng thích ổng tới ở nhờ, hoặc cái người đệ tử ở đâu người ta tới gửi ở nhờ, vân vân, rất nhiều thành phần.
[15:49]Thì ổng thầy trụ trì phải nhiếp hết mà dạy cho được hết. Nghĩa là lớn dạy theo lớn, trẻ dạy theo trẻ, mà phải đi vào nền nếp ổn định hết, mới gọi là một cái ngôi chùa nó nó tinh tấn được. Thì cái việc dạy như vậy, nó phải lệ thuộc vào cái bản lĩnh, đức độ của ông ông ông sư phụ trụ trì. Vì nếu mà ông sư phụ trụ trì ổng không có bản lĩnh, không có đức độ, không giỏi thì cái việc giáo dục tu sĩ trong chùa nó sẽ sa sút, kém hẳn liền. Nên đây cũng là một cái hên xui, ta cũng không biết mà đánh giá. Ta cũng không ép được là tất cả các trụ trì ở các chùa đều phải xuất sắc hết. Ta không ép được, bởi vì cái duyên người ta trụ trì một ngôi
[16:30]chùa, nhưng mà có khi người ta không giỏi, người ta không biết làm sao, Giáo hội cũng không biết làm sao mà đào tạo. Mặc dù là mỗi năm vào cái mùa hạ an cư thì Giáo hội thường hay tổ chức những cái khóa tập huấn trụ trì, bồi dưỡng trụ trì để cho các vị trụ trì nâng cao cái năng lực mình lên mà làm việc, nhưng không phải vị trụ trì nào cũng xuất sắc được như vậy. Đây là một cái thôi nó thuộc về duyên, ta không bắt được. Nhưng trên tiêu chuẩn thì ta hiểu rằng cái vị sư phụ trụ trì của ngôi chùa phải hết sức là bản lĩnh, đức độ, trở thành một cái tấm gương đạo hạnh mà phải khéo léo, thiện xảo trong việc mà giáo hóa những nội chúng ở trong chùa của mình.
[17:13]Đó là điều như vậy. Thì trong những vấn đề giáo dục, thì nó có mấy cái vấn đề thế này, là giới hạnh và đạo đức là căn bản. Như ta nói vậy: "Ngũ hạ dĩ tiền, chuyên tinh giới luật. Ngũ hạ dĩ hậu, phương nãi thính giáo tham thiền." Thì các vị xưa họ đưa ra cái quy cách như vậy, chứ sự thực nó cũng không phải là như vậy. Năm hạ đầu lo về cái giới hạnh, năm hạ sau bắt đầu mới đi sâu vào giáo lý để tu tập thiền định. Thì đó là cái căn bản, nhưng mà thực sự có những người họ biết thiền trước, họ vào họ mới tu vào cái giới luật. Đi xuất gia rồi họ mới đi vào cái giới luật, đạo đức sau. Nhưng mà các vị thì cứ nói là đạo đức,
[17:49]giới luật trước rồi tu thiền sau, ý như vậy. Thì thôi, các vị nói vậy thì ta cũng theo như vậy chứ không có cãi. Nên đầu tiên vô là phải dạy đạo đức và và giới luật trước. Cái giới luật thì đầu tiên là giới luật Sa-di rồi tới Tỳ-kheo. Còn cái đạo đức thì nó mềm. Chúng ta nói lại, nó có hai cái khái niệm giới luật và đạo đức. Cái đạo đức á là cái mềm, cái giới luật là cái cứng. Giống như bây giờ ta hay nói phần mềm, phần cứng trong vi tính, hoặc là ta nói quyền lực mềm, quyền lực cứng. Cái chữ mềm và chữ cứng này nó nó tinh tế, cái từ này nó hơi mới, nhưng mà chúng ta nên hiểu qua một chút xíu.
[18:29]Ví dụ trong cái máy vi tính, cái phần cứng á, tức là những cái con chip gì đó, những mạch điện, những cái tụ điện gọi là phần cứng. Còn cái phần mềm là cái program, những chương trình nó chạy ở trong đó, nó điều hành ở trong đó, gọi là phần mềm. Còn quyền lực cứng là gì? Tức là quyền lực cứng là quyền lực được quy định bởi luật pháp, bởi nguyên tắc. Ví dụ như Giáo hội ta là quyền lực cứng. Còn quyền lực mềm ở trong đạo là gì? Là những vị mà không có cái không có phải chức sắc, nhưng mà có uy tín lớn quá, nói tăng ni, Phật tử nghe, thì cái uy tín đó, cái đức độ đó, ta gọi là quyền lực mềm. Còn cái quyền lực được quy định, có chức, có phẩm, có hàm gọi là quyền lực cứng.
[19:07]Còn trong cái việc tu dưỡng này cũng vậy, cái giới luật là cái khái niệm về cứng, đạo đức là mềm. Đạo đức là mềm là sao? Là trong đó ta có cái khuyên răn, có cái dạy bảo, có cái hiểu biết, có cái phân tích, có cái giải thích. Ví dụ bây giờ thường á, ta tập trung vào cái bốn giới: dâm, đạo, sát, vọng. Bây giờ nói ví dụ như là cái ăn cắp. Ăn cắp là hành vi. Cấm cái hành vi đó gọi là giới. Nhưng mà cái ăn cắp là do đâu? Do tâm nào? Do tâm nào? Tâm tham phải không ạ? Thì cái tâm tham mà nếu mà ta phân tích cái tâm tham, ta diệt trừ cái tâm tham thì đó gọi là đạo đức. Nên đạo đức nó nằm sâu kín hơn, nó nằm ở trong gốc hơn.
[19:53]Còn cái giới á là nó ngăn, là cấm không được ra một cái hành động, không được thò tay lấy đồ của người ta. Thì như vậy đạo đức với giới luật, cái nào là gốc? Cái nào là gốc? Cái nào? Thì chúng ta nghĩ là đạo đức phải không ạ? Tại vì đạo đức là phân tích tới cái tham ở trong tâm, còn cái giới luật là ngăn chặn cái hành vi ở bên ngoài lấy đồ của người khác. Thì ta cho rằng giới luật là ngọn ở bên ngoài, mà đạo đức là cái sâu thẳm ở trong tâm. Phân tích như vậy nó hơi cạn. Phân tích như vậy nó không đúng lắm. Vì thực sự là cái đạo đức thì đúng là gốc á, nhưng mà cái nở hoa là cái giới luật á. Ta không tham, không tham mà không tham đến mức độ nào?
[20:42]Đến mức độ dứt khoát quyết liệt không bao giờ thò tay làm bậy. Nên cái giới luật là nó thành ra cái gọi là cái kết quả là đỉnh cao của đạo đức. Nó đi tới cái sự dứt khoát cứng rắn. Đó là ta phân tích theo nhân quả. Còn nếu ta phân tích theo cái hình thức, thì ta cho rằng giới luật là cái bên ngoài, cấm không được ăn cắp. Hành vi ở bên ngoài. Còn diệt trừ cái tham ở trong sâu mới gọi là đạo đức. Ta cho rằng đạo đức là gốc ở bên trong, giới luật là hành vi bên ngoài là cái ngọn. Nhưng mà nếu ta phân tích sâu ta sẽ thấy giới luật là đỉnh cao của đạo đức. Bây giờ ví dụ nói cái ái dục, cái ái cái dục thì cái giới luật cấm hành vi là gì?
[21:28]Là hành vi là hành dâm, sự xúc chạm. Đó là hành vi bên ngoài. Nhưng mà còn cái gốc ở bên trong của cái cái dâm dục là gì? Là gì? Là cái cái tâm ái và cái bản năng, bản năng tình dục. Mà cái bản năng tình dục thì sao? Thì chứng tới A-na-hàm mới hết á. Chứng A-na-hàm mới hết, còn nếu không phải chứng thánh A-na-hàm, chứng thiền thì phải tới sơ thiền mới hết. Chừng nào chứng sơ thiền? Ba chục kiếp nữa. Cho nên là trong khi chúng ta đang tu tập chưa chứng quả thánh, thì ai cũng bị một cái bản năng tình dục nằm ở trong người mình, chi phối trong con người mình, đều bị sẵn sàng hết, tất cả đều đang có cái bản năng tình dục một cách tự nhiên.
[22:16]Và cái bản năng tình dục đó, lúc nào nó cũng chực chờ trào ra thành cái hành vi ái và dục. Ái là lòng mình thương nhớ ai đó, nghĩ tưởng tới ai và cái hành vi dục là gì? Là muốn chạm, muốn xúc, muốn hành dâm. Như vậy thì bây giờ mà muốn giữ được cái giới này thì ở trong tâm phải kiềm chế được cái bản năng tình dục. Ở ngoài hành vi, phải dứt khoát không có cái hành vi về ái và dục. Thì nếu mà ta phân tích á, ta cứ nghĩ rằng là cái gốc bên trong mới quan trọng, nghĩa là giữ được cái tâm không ái không dục mới quan trọng và cái mà việc mà không có làm cái hành vi xấu ở bên ngoài về ái và dục thì đó là cái giới luật ở bên ngoài thôi, nhưng không phải như vậy.
[23:06]Không phải như vậy. Cái tâm mà mình không ái không dục nó là gốc, đúng. Nhưng mà đỉnh cao của nó là biến thành giới luật là sự dứt khoát cứng rắn. Có hôm vừa rồi vậy, có mấy thầy ở đâu thọ giới về, sau khi thọ giới về cái đến tác bạch ở trường hạ nói à à: "Nhờ ơn đức gì đó, chúng con được thọ giới." Gì đó. "Được đắc giới." Nói: "Chưa, quý thầy chưa đắc giới đâu. Mới thọ thôi, chưa chưa đắc. Phải ba năm nữa mới đắc hoặc năm năm nữa hay mười năm hay ba chục năm nữa hoặc ba chục kiếp nữa mới đắc giới." Mà đắc giới nghĩa là làm sao? Đắc giới nghĩa là trong lòng mình không thể khởi một cái niệm về những điều sai lầm nữa mà nhất là dục.
[23:56]Vì cái dục nó mới là bản năng. Mà không thể khởi một niệm sai lầm nữa, có cái sự dứt khoát đối với cái giới luật đó. Thầy nói đặt vấn đề như ví dụ: Quý thầy bất ngờ bị lọt vào một cái nhà trống, một cái phòng trống, chỉ có một mình quý thầy và một cô gái mà lòng quý thầy lạnh như băng. Lòng mình dứt khoát lạnh như băng thì lúc đó mới gọi là đắc giới. Mà đó mới đắc giới thôi chứ chưa đắc quả thánh này nha. Vì nó vẫn còn lui lại được. Nếu ta khởi kiêu mạn lên, ta nghĩ ta à ta là người đã đắc giới rồi, ta đã thanh tịnh rồi, nhìn những người khác mà chưa đắc giới hay những người phạm giới lòng mình khinh thường,
[24:37]mình bị lui lại liền à, lui lại à, bắt đầu phạm giới lại à. Cho nên cái đó mới là đắc giới thôi mà đã là một kỳ công. Tu cho đến cái mức độ mà tâm thanh tịnh, tâm thanh tịnh đưa đến một cái sự dứt khoát, cứng rắn, không động để thành tựu được giới luật thì mới gọi là đắc giới. Á, nên vì vậy cái người mà hành trì được giới luật, ta sẽ thấy một cái điểm như thế này, là họ hiện ra cái uy lực, họ hiện ra cái uy lực từ cái đạo đức mà thành tựu được giới luật, nó hiện ra được một cái uy lực. Mà cái uy lực đó quỷ thần phải kính sợ. Chúng ta nhớ cái điều đó. Quỷ thần phải kính sợ. Con người có thể nhìn không thấy nhưng mà quỷ thần phải kính sợ một cái
[25:25]vị mà thành tựu được giới luật, thanh tịnh được tới mức độ như vậy. Và để có thể mà dạy được cho đệ tử mình thành tựu được cái giới hạnh này, giới luật và đức hạnh này, thì buộc lòng cái vị Bổn sư cũng phải hết sức là mẫu mực, cũng phải thành tựu được điều này trước. Tức là cái vị Bổn sư phải thành tựu được giới luật thì mỗi một lời nói của mình, mình lay động được cái người đệ tử mình, mình làm gương cho người đệ tử mình và mình đủ cái sức mạnh để truyền từ cái tâm mình sang tâm của đệ tử mình. Thì người đệ tử đó có cái cảm hứng đó, có cái niềm tin đó mà cũng giữ được giới luật giống như thầy mình.
[26:03]Thì cái chùa đó thanh tịnh rồi người đệ tử đó mang cái cảm hứng đó, mang cái niềm tin đó dù có đi đâu trên vạn nẻo đường đời cũng nhớ về ông thầy mình trong sạch, mẫu mực đó mà họ ráng tu. Ví dụ họ sẽ bị gặp phải những cái cám dỗ, họ gặp người ta mời gọi cái tiền bạc hoặc là ta mời gọi cái ái dục yêu thương, nhưng mà nhớ những giây phút mình ở dưới mái chùa, ở với cái ông thầy mình thanh tịnh, ổng trong sạch, ổng uy đức mà ổng từ bi, ổng yêu thương, cái vậy cái lòng mình giữ lại được. Nhờ cái niềm tin đó mà người đệ tử dù có rời xa thầy mình vẫn vượt hết những cái trở ngại, những khó khăn, những cám dỗ mà đi tiếp trên con đường tu tập.
[26:45]Cho nên là cái căn bản dạy dỗ đầu tiên của một người tu sĩ trong chùa là phải giỏi về giới và hạnh, tức là giới luật và đạo đức. Đây là cái điều này nói hoài không bao giờ hết. Những cái bài học về giới luật, những bài học về đạo đức thì ông thầy dạy đệ tử mình trong cái cuộc sống, dạy trong cái bữa cơm, dạy trong việc làm và dạy những khi người đệ tử phạm lỗi lầm. Nhiều khi người đệ tử có phạm lỗi lầm thì ông thầy thứ nhất, đừng ghét, nghiêm mà đừng có ghét đệ tử mình. Phải thương người đệ tử, phải biết người đệ tử này ở cái tuổi đó, ở cái kinh nghiệm tu tập đó thì chắc chắn phải còn vấp ngã.
[27:26]Mà lúc vấp ngã cần một bàn tay nâng dậy, giải thích, phân tích, tha thứ, đôi khi có kỷ luật, đôi khi có một hình phạt để cho nhớ, để cho người đệ tử mình đứng lên mà đi tiếp. Nhớ cái vấp phải tức là đều là vấp phải trong đạo đức, vấp phải trong giới luật. Ví dụ bây giờ nói ông thầy bước lên trên chánh điện, lúc nhỏ cái ổng thấy mất mấy cái trái đào quý gì đó người ta mới cúng rồi mất tiêu. Hỏi cả chùa không ai biết, không ai có. Nói: "Giờ không lẽ người ngoài người ta vô mà người ta dám ăn cắp mấy cái trái đào cúng trên bàn Phật?" Rồi chắc chắn cái đám đệ tử mình chứ không đâu hết trơn. Nó mê ăn quá rồi cái nó ăn bậy, mà nó mới có ăn cắp ăn riêng.
[28:07]Những cái đó tánh xấu tham ăn nhỏ nhỏ, á thì ổng dí qua dí lại lát lòi ra được mấy chú lén lén lấy ăn ví dụ vậy, thì đó cũng là tội ăn cắp. Nhưng mà thầy lợi dụng cái vấp ngã đó để giảng về giới luật, giảng về đạo đức. Đó là những cái lúc mà ông thầy phải dạy, lúc mà vấp ngã. Hoặc là trong bữa cơm thì trong nói lúc ăn cơm thì cái luật là đừng nói chuyện, nhưng mà nhiều khi vơi vơi bữa cơm rồi, nhiều khi thầy trò ngồi tâm sự, thầy kể chuyện này kể chuyện kia cho đệ tử có thêm cái bài học về cuộc sống, hoặc là những lúc làm việc. Nên cái nền tảng, cái căn bản mà cái cảm xúc mang theo cho cái người đệ tử mình suốt cuộc đời chính là giới luật và đạo đức.
[28:48]Ông thầy phải dạy điều đó bằng cái đời sống của mình, rồi dạy điều đó trong những câu chuyện của cuộc sống, trong bữa cơm và trong những lúc người đệ tử mình lầm lỗi, nhớ như vậy. Rồi một cái người tu sĩ phải học nữa là cái công phu thiền quán nhiếp tâm. Nói là "chế tâm nhất xứ, vô sự bất biện". Là nếu mà người tu mà không biết nhiếp tâm thì mình không phải người tu. Cái người đời họ loạn đủ thứ chuyện hết. Vì vô minh, vì mưu sinh, vì trách nhiệm với gia đình, với xã hội mà cái người cư sĩ phải bận tâm biết bao nhiêu điều. Còn chúng ta đi tu là để làm gì? Chúng ta đi tu là để bỏ những điều đó để làm gì?
[29:29]Để nhiếp được tâm mình. Nhiếp được tâm mình mà diệt trừ cái bản ngã, thì mình mới làm thầy, làm chỗ nương tựa cho chúng sinh vốn tràn ngập đau khổ trên cuộc đời này. Mình nói bên ngoài, nhìn ở bên ngoài á coi vậy chứ chúng sinh đau khổ lắm. Ví dụ nói: "Trời, sao ở ngoài người ta sướng quá ha? Người ta được mặc đồ đẹp, người ta được nhuộm tóc màu vàng màu nâu, còn đi tu mặc có một bộ đồ mặc hoài, không có model gì hết trơn." Đừng tưởng thế gian là sung sướng. Đừng tưởng thấy họ mặc đồ đẹp, họ dắt tay nhau đi trong buổi chiều lộng gió mà nghĩ rằng họ hạnh phúc. Lát về họ oánh lộn nhau bây giờ á. Không có gì. Không bao giờ hạnh phúc đâu. Ừ.
[30:08]Thấy không? Nói yêu nhau tha thiết, nói là không lấy được em anh chết liền, không lấy được anh em chết liền. Mà rất nhiều cặp nhảy cầu cũng vì ảo tưởng về tình yêu là tất cả như vậy. Như mới vừa rồi vậy, vừa ra Hà Nội, bữa trước đi giảng ở chùa đó cái bữa sau đi qua cái cầu Thanh Trì, mà cái cầu Thanh Trì nó cao trên sông Hồng, cái mặt cầu nó cao cách mặt nước cũng phải trăm thước á. Xe vừa tới, cô nhảy phóc xuống dưới. Cái anh kia ảnh nhảy theo liền. Tôi tấp xe vô tôi leo lên lan can cầu để coi chuyện gì. Người ta thấy mình ông thầy tu tự nhiên tấp leo lên lan can người ta tưởng thầy tu nhảy xuống cầu, người ta lật đật người ta dừng hết.
[30:44]Cả phía sau cầu nhìn nhìn xuống. Nhìn xuống thì con nhỏ kia nó nhảy xuống không đúng kỹ thuật mà cao 100 thước rớt xuống gãy xương sống chết chìm liền, còn cái anh chàng đó thì ảnh nhảy đúng kỹ thuật, ảnh nhảy cắm cái chân ảnh xuống, nó xuống một cái có lẽ là xuống tới đáy sông á, lên lại một cái là cách xa cái chân cầu 500 thước liền tại vì nước sông Hồng nó chảy xiết. Mình nhìn nhìn nhìn nhìn thì thấy có cái dù nó trôi lơ lửng, cái anh chàng kia ló cái đầu lên ảnh quơ tay ảnh cầu cứu, ảnh cũng không thể tìm được cô đó tại vì nước đục quá, mà cô đó là chắc cổ trôi luôn, còn ảnh ảnh quơ quơ tay rồi ảnh
[31:14]chìm xuống, chúng tôi quơ tay tôi tìm cách tôi la lên cái người mà cái thuyền mà ở trong bờ sông mà cái thuyền không một bóng người, cái thuyền trong mờ mờ mà từ trong bờ ra tới chỗ chỗ cái chú đó bị chìm chắc cũng xa không ra kịp, cái chú ló lên quơ rồi bị chìm xuống, quơ quơ chìm xuống ba lần chìm mất luôn. Hai người, chút xíu vài giây đồng hồ mất ba hai người. Chỉ còn có cái dù mới trôi lơ lửng lơ lửng trên mặt sông rồi mất luôn. Thế là xong hai cuộc đời. Mà nhảy bất ngờ quá, có lẽ cha mẹ tới giờ cũng không biết tụi nó đi đâu, không nghe báo đăng là không biết đâu, mắt mình dòm thấy, bao nhiêu người đứng đó nhìn xuống thấy. Mà tại sao vậy?
[31:49]Tại vì người ta cứ tưởng tình yêu là tất cả đó, không có tình yêu là chết liền, nó giận nhau cái nó nhảy xuống cầu liền. Thế gian là vậy, chúng ta đừng tưởng họ hạnh phúc. Chúng ta đi tu mới là những người hạnh phúc, mà trong cái hạnh phúc của chúng ta có cái thiền định, nhiếp tâm, diệt trừ bản ngã mới là hạnh phúc, nên ông thầy phải dạy đệ tử mình cái thiền quán nhiếp tâm. Cái thiền quán nhiếp tâm này thì mỗi chùa mỗi khác, có chùa thì nói à tôi dạy bằng cái niệm Phật, có người dạy bằng niệm chú, có người quán hơi thở, có người bằng cái quán tưởng, rất nhiều cách thì sao cũng được, nhưng mà cuối cùng phải là thanh tịnh, vô niệm và vô ngã.
[32:30]Nhớ thiền quán là phải đưa tới điều đó. Ban đầu pháp gì không biết nhưng mà cuối cùng phải là đi tới cái mục tiêu thanh tịnh, vô niệm, vô ngã. Ông thầy phải dạy được điều này. Và để dạy được điều này có những ngôi chùa cái ông thầy ổng có sở đắc về tâm linh, ổng dạy được đệ tử. Nhưng có những ngôi chùa vị thầy cũng không có sở đắc về tâm linh nhưng mà mời các vị khác về để dạy cho trong trong chùa mình. Vậy có nhiều cái chùa cũng hay lắm, thấy ông thầy đó ổng cũng thường thường à nhưng mà chúng ổng rất là giỏi, vì sao vậy? Vì ổng hay thỉnh các vị thầy giỏi về chùa dạy nên người đệ tử được học về cái thiền quán, về cái tâm linh rất là tốt.
[33:11]Có những cái chùa quê quê chúng tôi biết, đó, chùa cũng bình thường chả có gì tiếng tăm mà vô trong đó toàn thánh không. Vì sao vậy? Vì cái ông thầy trụ trì đó ổng mời mấy ông thiền sư đặc biệt, có chất lượng về dạy mà mấy ông thiền sư cũng chẳng nổi tiếng luôn, tới giờ cũng chẳng ai biết tên. Mà chúng tôi là người ở trong trong cái giới đó nên chúng tôi biết, mình đi đầu này đầu kia mình gặp gỡ các vị, mình hiểu vị có sở đắc tâm linh rất là cao. Mà những vị đó như vậy họ luồn luồn họ đi trong các chùa đó, nhiều khi họ giáo hóa nơi này, giáo hóa nơi kia mà rất là kết quả, mà họ không nổi tiếng đâu, không nổi tiếng.
[33:46]Nhiều khi mình nhìn cũng mình không không nghe tên. Nhiều khi quý thầy quý cô mình học chứ học ở trường Phật học này mình biết ông tiến sĩ này, ông tiến sĩ kia. Sự thật có những ông thiền sư mới đáng sợ, những vị rất là giỏi. Như chúng tôi nhớ hồi đó mình còn ở trong chúng vậy, có gặp một ông thầy đó tới ổng thăm. Thì mình cũng biết tiếng ổng trước kia, ổng tới thăm rồi mình đón, ổng tiếp đãi ân cần đưa ổng đi nơi này nơi kia thăm cái bên viện này viện kia. Thế nhưng mà ổng vì không nổi tiếng cho nên là trên quý thầy lớn trên ban quản viện không ai để ý để đón tiếp, hòa thượng cũng không để ý để đón tiếp,
[34:19]tại vì không không ai biết cái sở đắc của ổng cả, mà chúng tôi thì biết, cho nên thôi cũng không nói nhiều, cứ lặng lẽ tiếp đãi ổng ân cần dắt ổng đi. Dắt ổng đi xong cái tới giờ chia tay ổng chỉ nói một câu này, ổng nói: "Hồi nãy lúc thầy nói chuyện với tôi, có những lúc thầy bị thất niệm." Hết sức chính xác. Tại cái bổn phận người tu mình lúc nào cũng phải giữ chánh niệm, lúc nào cũng phải tỉnh giác. Mình đi với ổng, mình nói chuyện với ổng, mình giới thiệu ổng nơi này nơi kia, lúc nào mình cũng phải ráng giữ chánh niệm. Vậy có những lúc mà có cái việc gì xảy ra đó tâm mình thất niệm một cái rồi lật đật mình lấy lại chánh niệm lại.
[34:54]Mà những lúc mình thất niệm một cái đừng hòng ai biết, ông thầy đó biết liền. Ổng đọc được tâm mình liền. Là những bậc đó cực kỳ giỏi, cái tâm linh họ rất là sắc, tức là họ có tha tâm thông. Họ nhận ra được tâm người khác đang tu như thế nào, đang nghĩ cái gì, mà những vị đó không nổi tiếng. Rồi có những ngôi chùa quê mời các vị đó về dạy, chúng trong chùa rất là giỏi, cũng không nổi tiếng. Nên ta thấy á có những người nhiều khi nổi tiếng trên bề mặt của Phật giáo chứ chưa chắc là có cái tâm linh siêu việt, còn có những vị họ không nổi tiếng nhưng mà cái tâm linh họ siêu việt. Mà mục đích của ta là thực hiện cái điều này.
[35:30]Thực hiện cho được cái điều này, cái tâm linh siêu việt, những bậc thánh ẩn tàng, ẩn tàng trong Phật giáo chúng ta nơi này kia mà nhiều khi chúng ta không hay biết, rất là uổng, nha. Ông thầy phải dạy được điều này, đệ tử. Một cái điều mà phải dạy nữa là dạy cho người đệ tử mình biết tạo phước bằng cách là công quả, đừng có cho đệ tử mà ở không. Có những ngôi chùa nhiều khi nói có làm việc gì? Nói: "Dạ, lau chánh điện, quét sân." Gì nữa? "Dạ, nấu cơm." Gì nữa? "Dạ, hết." Rồi a lô ai kêu đi đám thì đi tụng đám cho người ta. Tụng đám có lấy tiền không? Thì người ta cúng thì cũng lấy. Thì quý thầy quý cô nghĩ được cái phước gì?
[36:14]Nếu trong ngày mình làm những điều đó thôi thì mình được cái phước gì? Lau chánh điện, quét sân chùa, nấu cơm, đi tụng đám, ta được cái phước gì về sau? Những điều phụng sự đó, những điều cống hiến đó, những cái công quả đó nó có lớn lao đối với cuộc đời này hay không? Mà nhớ là cái gọi là cái cống hiến của ta, cái công quả để tạo phước chính là những sự cống hiến cho đời, cho đạo. Không có phước thì đừng nói tới chuyện tu, đừng nói tới chuyện chứng, đừng nói tới chuyện mà giữ được giới. Không có phước không giữ được giới luật. Không có phước không tăng trưởng được đạo đức. Không có phước không có chuyện nhiếp vào thiền định.
[36:59]Không có phước thậm chí cái áo tu này giữ không được luôn, mất luôn. Thiếu phước là mất luôn, hoàn tục luôn. Nên phước là tất cả, nhớ như vậy. Mà một người thầy thương đệ tử mình thì phải tìm cách là làm sao cho người đệ tử mình tạo ra được nhiều phước, công quả được nhiều, cống hiến được nhiều để có công đức lâu dài mà tu hành trong Phật pháp, chứ không phải người đệ tử mà được thương là người đệ tử được chìu, không phải đâu. Nhiều ông thầy sai lầm vậy đó. Thấy trong năm đứa có một đứa thương nhất thì ít giao cho nó làm gì lắm, cái tiền thì giao nó giữ, cơm thì cho nó ăn có gì ngon ngon lén đưa cho nó ăn, vải nào đẹp là cho nó mặc.
[37:41]Còn những người khác thì bắt đi làm thấy mồ, nhưng mà những người bắt đi làm thấy mồ đó đó, sau này thành hòa thượng hết, ni sư hết, còn cái đứa mình cưng chiều nó đi ra lấy vợ mất tiêu, tại nó hết phước rồi. Đây là cái nhìn của một ông thầy. Có một lần tôi gặp một vị hòa thượng, ông hòa thượng này ổng cũng ổng cũng cũng là người có tâm linh, cũng đi lang thang đây này nơi kia. Cái lần đó vô tình ổng gặp, ổng gặp thì cũng câu chuyện thì cũng nhiều, nhưng đại khái ổng kể thế này, ổng kể là hồi xưa ổng ở trong cái ngôi chùa chúng đông đó, chúng cả trăm người, mà trong chúng cả đông trăm người đó ổng thấy ổng chia làm hai loại.
[38:16]Có một số loại là cứ thích học thôi, học, đi học nơi này học nơi kia học, còn một số đó thích làm, thích công quả làm này làm kia vất vả, mà hồi đó là nhiều công việc vất vả chứ nó không phải là chỉ quét chùa sơ sơ. Và sau khi biến động cái chiến tranh đi qua, đất nước hòa bình lập lại thì ổng nói cái số mà đi học á, siêng học á ra đời toàn bộ, còn cái số mà siêng công quả thì tiếp tục giữ được cái màu áo tu mình mà tu tiếp về sau. Ở đây không phải chê việc học, nhưng mà chê cái thiếu cái cống hiến. Mất phước rồi ta không giữ được màu áo tu, nhớ như vậy. Vì sao vậy? Vì ta mặc cái màu áo này là cái y công đức,
[38:59]cái áo cà-sa này là cái áo của công đức mà thành. Áo này không phải là do thợ may mà thành, mà do công đức mà thành. Khi ta phủi cái mái tóc này, ta mặc cái áo này, Phật tử nhìn ta họ kính trọng, mà cái kính trọng đó là cái phước mà có. Ta mặc cái áo này là ta đang hưởng cái phước của Phật, ta đang hưởng cái phước từ cái sự cung kính của Phật tử. Nhưng nếu phước hết, mất. Lột áo này ra liền, nhớ như vậy. Cho nên là cái quan trọng là phải công quả. Làm cái gì đó để mà có phước mãi, và ông thầy phải tìm cách, đủ cách để làm cho đệ tử mình công quả, phải bày ra đủ trò. Nói: "Chùa tui nhỏ không có gì không có chuyện gì làm" là cả thầy trò chết liền à.
[39:46]Nếu nói: "Thầy, chùa tui không có chuyện gì làm vì chùa cũng nhỏ mà Phật tử cũng ít, nên không có chuyện gì làm" thì thầy trò chuẩn bị hoàn tục luôn. Nếu không công quả, không cống hiến, không đóng góp thì phước cái chùa đó hết luôn. Dân làng chung quanh người ta cũng chẳng coi chùa đó ra gì luôn. Thầy trò đều hết phước á, cho nên ông thầy khôn mà thương đệ tử mình là phải bày chuyện ra cho đệ tử mình làm, cho có phước. Nói: "Bày chuyện gì?", ráng mà nghĩ ra. Mà cái cống hiến công quả này là làm cái gì? Nó có hai loại là vật chất và tinh thần. Vật chất, nói vật chất là chùa tui đâu có tiền đâu mà cho người ta.
[40:26]Đi đắp đường được không? Mấy cái ổ gà ở đường đi đắp được không? Thầy trò kéo nhau đi lấp ổ gà được không ạ? Thầy Đức Hoàng, được không? Được chứ có gì đâu, phải không ạ? Vấn đề về vật chất, hoặc là phóng sinh, hoặc là kêu gọi mọi người giúp đỡ những người nghèo trong làng, vân vân, những chuyện đó là vật chất. Còn về tinh thần là cái gì? Là giáo dục. Giáo dục đạo đức cho lớp trẻ, giáo dục đạo đức cho lớp trẻ. Nói là chùa phải tổ chức làm sao có những cái lớp nho nhỏ dạy đạo đức cho trẻ, dạy giáo lý cho người trong làng. Nhiều khi chùa nói chùa nhỏ, một cái góc ngồi ngồi được hai chục người, ta cũng tổ chức được một cái lớp học.
[41:04]Mà cái lớp học là lớp về đạo đức nha, chứ không phải là dạy những kiến thức ngoài đời à. Kiến thức ngoài đời thì cái phước của ta chỉ là một cái ông giáo viên ngoài đời, nó không có lớn. Ví dụ nói mở lớp dạy Anh văn thì cũng chỉ bằng ông giáo viên thôi, có gì đâu, đâu có lớn chuyện. Nói dạy vi tính thì cũng chỉ bằng ông giáo viên ngoài đời, có gì đâu, không có lớn chuyện. Làm sao dạy được đạo đức, chuyển hóa tâm hồn con người ta, đó mới là lớn chuyện, mà đó mới là sự cống hiến cho đời, cống hiến cho đạo. Cho nên phải bày ra chuyện mà làm cho bằng được. Mà cái giỏi của một ông thầy là bày ra chuyện cho người đệ tử mình làm.
[41:38]Bắt người đệ tử mình làm chuyện này tới chuyện kia, cho đệ tử mình có phước. Còn những chuyện mà thí dụ như chùa phải quét chùa rồi lau chánh điện, bình thường! Nấu cơm, không nấu cơm ăn chết liền à, phải tự mình nấu mà ăn, mình phục vụ cho mình cũng chả có gì hay ho cả, đó chẳng có gì là lớn chuyện cả. Nhưng cái quan trọng là cái cống hiến cho đời, cho đạo trên tinh thần và trong vật chất. Mà quan trọng nhất là giáo dục về tinh thần. Làm gì làm cũng phải như vậy. Nói chùa phải làm cho bằng được mấy cái đó à, phải không? Rồi một cái điều nữa mà ông thầy trụ trì phải dạy đệ tử mình nữa là giáo lý nội điển.
[42:14]Giáo lý nội điển này thì tùy chùa, có chùa ông thầy ổng giỏi á, ổng dạy còn giỏi hơn mấy ông giảng sư ở Phật học nữa. Nhưng có chùa ông thầy ổng không giỏi thì ổng dạy một số điều căn bản, rồi sau đó cái người đệ tử mình bắt đầu tiếp bước lên trên các trường Phật học mà học tiếp. Nhưng mà buộc lòng là ở trong chùa phải dạy một số điều nội điển, bắt buộc. Một cái số điều nội điển ở trong chùa gồm những điều gì gọi là giáo lý căn bản nhất mà cần nhất cho người tu? Tức là vấn đề này ta sẽ không học nhiều được, trong chùa nhiều khi không học nhiều được. Không được học ít, mà nhiều khi không thể học nhiều.
[42:54]Học nhiều thì tốt, nhưng có khi không thể học nhiều, nhưng không được học ít. Thì ở chừng mực nào chúng ta chấp nhận được là bao nhiêu cái giáo lý, bao nhiêu phần giáo lý được gọi là căn bản, gọi là gia giáo trong một ngôi chùa? Người ta hay gọi là gia giáo á. Gia giáo tức là dạy ở trong chùa. Thì tôi cũng bắt đầu mà đi giảng cũng là bắt đầu cái lớp gia giáo. Nói là gia giáo chứ hồi xưa cũng gọi là sơ cấp. Ở cái chùa, chùa Giác Lâm tổ chức, hồi đó không có trường, hồi đó trường còn ít lắm. Cho nên hễ có chùa nào mà tổ chức được gọi là cái lớp gia giáo hay lớp sơ cấp, ôi thôi là các vị ni sư, sư bà, các hòa thượng lật đật cho đệ
[43:33]tử gửi vô đó học hết, tại vì lúc đó tìm trường học không ra. Lúc đó không có các trường, trung cấp rất là ít tuyển. Nên nói hồi đó chúng tôi đi dạy vậy mà, hồi đó cái lớp gia giáo bây giờ lên toàn mấy ông bây giờ mấy ông thượng tọa lớn, chức sắc đồ lớn đầy hết trơn, mấy ông tiến sĩ đồ không cũng từ cái lớp gia giáo mà đi ra. Nhưng bây giờ là như là chúng ta, hồi đó hồi đó chúng tôi dạy cái lớp gia giáo sự thật dạy cao lắm. Tại lúc không có trường, bên ngoài không có trường, nên khi mà gặp tham gia dạy cái lớp sơ cấp này chúng tôi dạy kiến thức rất là lớn, rất là cao. Nhưng mà tuy nhiên, ngày hôm nay thì chúng ta không làm như vậy.
[44:08]Chúng ta căn bản là ông thầy dạy học trò ở trong chùa gọi là cái lớp gia giáo, ai đến học nữa thì học, mà không thì thôi trong chùa học với nhau. Nhưng mà bây giờ ta xem lớp gia giáo này gồm những phần nào, những phần giáo lý nào là thích hợp? Không quá nhiều, không quá ít. Ai cho ý kiến? Đứng lên xưng pháp hiệu đồ cái để cho lớp trưởng biết mà mà ghi danh chấm thêm điểm. - Dạ Mô Phật. Bạch thầy là con pháp danh là Tuệ Trí. Dạ theo con những cái gia giáo hay những cái giáo lý căn bản nhất ở những nơi tự viện mà những hàng sơ cơ mới xuất gia tu học là những bài tỳ-ni căn bản. - Tỳ-ni. - Hay là nằm trong những bài Thập Thiện
[44:52]về lược sử và giáo lý của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Dạ Nam Mô Thích Ca... - Rồi cho tràng pháo tay. Ai bổ sung thêm chút nữa? Nhớ lớp trưởng với phó ghi tên mấy người có trả lời để báo cho thầy Đức Hoàng cộng thêm điểm trong bài làm. Ai có ý kiến gì thêm bổ sung điều này? Bên ni? Đừng để mất thời gian nha, mạnh dạn lên. Tập mạnh dạn, tập nói cho quen, đừng có ngại, đừng có ngại. Sau này còn phải xông pha gánh vác dữ lắm. Cứ nhút nha nhút nhát sau này mình làm việc không được, cứ phải vậy. Cứ nói đại, nói sai thì thầy Đức Hoàng ổng trừ điểm chứ đâu có nhiêu đâu mà quýnh. Ngoài cái thầy Tuệ Trí vừa nói còn ai có ý kiến nữa không?
[45:34]- Mô Phật, bạch thầy, con là pháp danh Huệ Nguyệt. Thưa thầy thì theo con là mình phải học thêm về oai nghi và thanh quy của nội viện thưa thầy. - À, oai nghi thanh quy nội viện, giỏi. - Dạ con xin hết. - Ờ ờ, rồi cho tràng pháo tay. Ai nữa? Đưa em thầy này. - Dạ Mô Phật. Bạch thầy và đại chúng, con Đức Huệ. Cũng như hai vị trước đã nói thì khi mà muốn giáo dục cho đệ tử mình thì cái đầu tiên là giáo dục về tỳ-ni và những cái thanh quy. Và đặc biệt hơn nữa thì đối với con, con có góp ý thêm là mình giáo dục về cái giới, cái giới luật và cái những cái bài oai nghi cảnh sách, Quy Sơn Cảnh Sách. - Thì giống như hai vị kia vừa nói rồi.
[46:21]- Hơn nữa là chúng phải làm sao người thầy phải thực hiện được những cái mẫu mực của mình là cái về cái đạo đức, cái cái đức hạnh của mình để làm cho để cho những người người đệ tử học theo. Con xin... - Thôi thầy cám ơn, nhưng mà thầy nói thêm thôi chứ hai vị đó cũng đã nói rồi. Cố gắng đi, mở ra, mở ra. Suy nghĩ coi, nhanh lên, nhanh lên. Phát biểu đi. Đây, có một người đây. - Dạ Mô Phật. Dạ bạch thầy cùng đại chúng, con là Quãng Thuận, con xin bổ sung thêm là theo con là phải dạy thêm những đạo đức căn bản như là tôn kính Phật, rồi dạy về lòng từ bi, hạnh vị tha, rồi phải dạy thêm về Luật nhân quả.
[46:58]- Đó, tuyệt vời! Luật nhân quả, cho tràng pháo tay. Nhớ nha, căn bản giáo lý của ta là Luật nhân quả. Gõ gõ một hồi mới lòi ra được câu đó đó. Rồi ai bổ sung nữa? Nói những oai nghi, giới hạnh, tỳ-ni, thanh quy đồ vân vân rồi đó, Thập Thiện rồi đó. Luật nhân quả! Căn bản vô cùng. Ai bổ sung gì nữa không? Đây, thầy này bổ sung thêm nè. Tính thêm điểm nữa ha trời, nóng điểm. - Dạ Mô Phật. Bạch thầy là theo con là như thầy vừa nói là ở nơi tự viện bổn sư có thể nhờ một số vị thầy khác để về dạy cho đệ tử mình về thiền tập và thiền quán. - Thì đó, thì cũng là những cái căn bản nội điển rồi. Rồi xuất chiêu, thượng tọa xuất chiêu ha.
[47:48]- Dạ bạch thầy, con có cái kinh nghiệm là khi mà Phật tử về quy y, với quý vị Phật tử đã ở chùa tập hạnh xuất gia á thì con chú ý rất là, nhất là dạy chắp tay, chắp tay cung kính đầu tiên á, thật sự á nó rất là quan trọng. Cái thứ hai á là xưng hô. Và thực tâm sao mà gặp quý hòa thượng, quý thầy hãy trân trọng, cung kính từ xa.
[48:23]Thí dụ như nghe thầy đến á thì cảm thấy ở nhà rất là vui nhưng mà chưa có đến. Nếu mà được đến á thì rất là hoan hỷ nghe dạy, đảnh lễ, cúng dường, và thực chất thì những vấn đề đó nó rất là hay. Con có cái phước duyên là được cái phái quy y của thầy năm điều, bảy điều nhắc nhở quý Phật tử. Thật sự đây là cái nền tảng rất là hay và chính nó gieo vào cái cái nhân cho quý vị Phật tử. Và nếu như học trò, các đệ tử của các thầy ở trụ trì thì nếu mà thực hiện theo như thế thì cái nền tảng ở trong chùa rất là hay. Chỉ cái việc là chắp tay thôi thì nó cũng đủ chuyển tải cái đạo lý cung kính thầy, cung kính các vị tôn trưởng,
[49:14]cung kính Đức Phật, A Di Đà Phật, rất là nhiều nhưng mà con nghĩ là những cái căn bản đó thì thường nhắc nhắc tới. Dạ Mô Phật. - Cảm ơn thầy. Cho tràng pháo tay. Tức là thầy Đức Hoàng á thì có chia sẻ là thầy dạy cho Phật tử những cái lễ phép, cái oai nghi căn bản, nhất là sự tôn kính đối với những bậc trưởng thượng. Và ý thầy cũng muốn là cái người đệ tử trong chùa phải biết những điều đó, cũng phải biết dạy những điều đó, cũng là một cái tâm lý đạo đức. Nội cách mà giáo hóa Phật tử, giáo hóa những buổi lễ quy y ý nghĩa là cũng là đã một cái điều quý giá, cũng xem như cái nội điển, chúng ta đang nói về nội điển, cái giáo lý giáo lý vậy đó. Đó. Rồi cám ơn thầy.
[50:04]Bây giờ ai có ý kiến nữa? Bây giờ mà thầy không làm bài lấy gì có điểm? - Mô Phật, bạch thầy, bạch đại chúng là bổ sung là học thêm về giáo lý như là 37 Phẩm Trợ Đạo, Vô ngã... - Tuyệt vời! Đó. Cho tràng pháo tay. Đó. Thầy nãy nói là nghi lễ hay không? Nghi lễ như cúng hằng đêm hay là... Ừ ừ, nghi thức nghi lễ lát nữa ta sẽ nói tới. của của Thiền môn? Ờ cái cái nghi lễ nghi thức thì lát ta nói. Nhưng mà nói là nội điển giáo lý á, luật nhân quả nè, ba mươi bảy phẩm trợ đạo. Dạ. Từ chùa phải được học. Vô ngã, tứ à tứ vô lượng tâm, vân vân. Đúng rồi, tứ... Đó, những cái điều đó hết sức là... đó, từ với chùa đã được học rồi.
[50:44]Rồi khi nào sau này lên trên Phật học thì các vị giảng sư, giáo thọ giảng thêm gì thì giảng. Dưới trong chùa ông thầy phải dạy mấy cái này rồi, nhớ như vậy. Cho nên là làm một vị trụ trì phải đủ sức dạy cho đệ tử mình vấn đề nội điển á. Nội điển gồm có là: Tứ Diệu Đế phải không ạ? Bát Bát Chánh Đạo, ba mươi bảy phẩm trợ đạo luôn á, tức là nó gom vô đây. Thêm cái Tứ Vô Lượng Tâm, rồi cái công phu về thiền quán nè vân vân. Những cái này là căn bản. Đây là cái điều mà ba mươi bảy phẩm trợ đạo nè, Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo này nọ, Tứ Vô Lượng Tâm rồi đó, hoặc là thêm vô Tứ Chánh Cần này nọ căn bản đó là phải được
[51:21]học từ trong chùa rồi, chứ không phải đợi ra trường Phật học đâu. Ngay ngay từ trong chùa là quý thầy cô mình phải giỏi mấy cái này rồi. Rồi sau này khi ta đi học trường Phật học là ta nghe giáo thọ nói thêm, mà có khi giáo thọ nói thêm còn dở hơn ông thầy bổn sư mình giảng trong chùa nữa, có khi như vậy. Nhiều khi thầy bổn sư mình giảng có khi còn hay hơn ông thầy giáo thọ không biết chừng á. Rồi cái gì nữa? Thật ra, giáo lý nội điển căn bản mà ông thầy dạy nhiêu đây là đủ rồi đó. Như đủ ta nói không quá nhiều, không quá ít, thì Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo, ba mươi bảy phẩm trợ đạo này cái nọ là đủ rồi, gọi là căn bản học từ chùa về giáo
[51:57]lý đạo Phật vậy là đủ rồi, quan trọng là thực hành á. Có ai có bổ sung gì thêm? Ngoài cái đủ này có cái gì bổ sung thêm không? Mô Phật, bạch thầy, con bổ sung thêm là Lục độ Ba-la-mật: bố thí độ, trì giới độ, tinh tấn độ, nhẫn nhục độ, thiền định độ, trí huệ độ. Mô Phật. Tức là mở rộng thêm ha, về Lục độ của Bồ Tát. Rồi cảm ơn, thầy cho tràng pháo tay.
[52:22]Ý đó cũng hay nha, tại vì những cái đó nó cũng không phải là quá xa xôi, không phải là quá khó. Trong chùa vẫn dạy được, thầy vẫn giảng cho đệ tử nghe được về Lục độ Ba-la-mật, đúng như vậy. Dạ Mô Phật, bạch thầy thì con có cái góp ý thêm là thưa mình á phải dạy cái lòng tôn kính Đức Phật và đặc biệt hơn nữa là cái sự cống hiến. Ờ sự cống hiến với để cho cái để cho Phật pháp phát triển. À cái ý này được nè, được. Nó đang nói về nội điển, nói về kinh điển á. Thế này, ngoài cái mà căn bản Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo, ba mươi bảy phẩm trợ đạo, ta còn bị đụng phải cái này nữa nè: là các chùa tụng kinh hằng đêm á, ví dụ tụng tới bộ gì?
[52:58]Bộ Pháp Hoa, phải không ạ? Có khi tụng cái Di Đà, khi tụng Kim Cang, có khi tụng cái Di Giáo, rồi có chùa nhiều khi lạy tới Vạn Phật. Những cái đó là nó nó ra khỏi căn bản ba mươi bảy phẩm trợ đạo hết, nó là phát triển hết, thì đôi khi thầy cũng phải biết mà dạy cho đệ tử mình thêm. Chứ khi đệ tử hỏi: "Thầy thầy, ủa sao kinh Pháp Hoa này là sao? Toàn mấy cái ngoài ba mươi bảy phẩm trợ đạo, ngoài cao hơn, nó ra ngoài hết à." Cho nên lúc đó thầy có khi cũng phải dạy thêm. Nên những cái điều mà bộ kinh không phải căn bản, nó là bộ kinh Đại Thừa lớn, đôi khi cũng phải được học trong trong trong tự viện của mình.
[53:35]Đó, ta biết sơ sơ vậy được rồi nha. Rồi bây giờ thế này, thầy dạy cho đệ tử mình cái gì nữa? Trong chùa dạy gì nữa là những kiến thức xã hội. Cái này ta hay gọi là ngoại điển á, ta hay gọi là ngoại điển nhưng mà bây giờ ta nói là những kiến thức xã hội. Kiến thức xã hội thì nó gồm có khoa học rồi đủ thứ chuyện, kiến thức nhân văn, xã hội, lịch sử, địa lý rồi khoa học. Mấy cái này thì nếu ai đã qua cái lớp 12 thì đã có căn bản một số về kiến thức xã hội này rồi, mà kiến thức này cần lắm à nha. Vì sao vậy? Là vì khi sau này các đệ tử mình lớn lên đi giảng, đi dạy, mà nó nói trật cái kiến thức xã hội là chết. Chết nghĩa là sao?
[54:17]Cái người ở dưới người ta nghe, mà bây giờ cái lớp trí thức người ta nhiều lắm, giờ thành phần trí thức người ta rất cao, người ta nghe người ta biết ông này nói sai về kiến thức khoa học, người ta đánh giá ông thầy này dốt. Và khi người ta đánh giá ông thầy này dốt rồi thì người ta nghĩ rằng đạo Phật không phải là một đạo của trí thức, khoa học. Đây là một điều hết sức là tai hại, nói thật là tai hại thật sự á. Cho nên đây là một cái kẹt, một cái áp lực đối với các vị giảng sư khi mà ta phải đi giáo hóa chúng sinh. Ngoài cái việc là ta nói giáo lý đúng rồi, ta không được quyền nói sai những kiến thức của thế gian, của xã hội.
[54:52]Vì nếu ta nói sai kiến thức của thế gian thì họ đánh giá luôn toàn bộ cái giáo lý của đạo Phật là dốt, là thấp kém, ta mang tội chết á. Nên khi đã đi bước ra ngoài giáo hóa rồi thì cái kiến thức xã hội rất là cần thiết. Đừng có nói bậy, đừng có nói trật. Thế mà trong cái kiến thức xã hội này chúng ta cũng tránh né bớt vấn đề về những cái chính trị, chiến tranh nó chuyên sâu quá, ta không đủ sức hiểu, thì đừng có phê bình. Có lần vậy, chúng tôi gặp một ông Thượng tọa, ổng ngồi nói chuyện với tôi toàn ổng nói chính trị không, ổng nói toàn tình báo chính trị không, mà nói nghe mình hết hồn vậy đó.
[55:29]Nghe mình tưởng ổng như là trùm tình báo của thế giới này, vì chuyện nước này oánh nước kia, nước kia thắng nước nọ sao ổng biết hết trơn à. Thấy ngộ, Nga oánh Mỹ là sao, Mỹ oánh Nga là sao, ngộ mình nghe lạ, ông thầy này sao ngộ. Sau này thì mình kiểm tra những điều ổng nói toàn là do ổng suy đoán không chả có chuyện nào đúng cả, mà ổng ngồi không biết ổng tưởng tượng đâu mà ổng nhìn thấy cả thế giới, mấy đó rất là tai hại. Cho nên là ta rút kinh nghiệm bớt nói những cái chuyện về chính trị, chiến tranh về tình báo vì những cái điều đó ta không chuyên ta dễ nói bậy. Ta chỉ được nói về đạo đức,
[55:58]về lòng yêu nước thôi, vì lòng yêu nước là một đạo đức. Ta nói về tình yêu nhân loại thôi, vì tình yêu nhân loại là một đạo đức, chứ có đừng đi sâu vào trong chiến tranh, chính trị, tình báo, nguy hiểm vì ta không chuyên đâu. Còn những kiến thức khác về y học, về khoa học, về vật lý cái nọ, cái nào không biết đừng nói, còn biết biết cho chắc ạ. Do đó cái yêu cầu của một người tu sĩ mà tốt nghiệp trung học phổ thông qua lớp 12 là điều rất là sáng suốt của Giáo hội. Khi Giáo hội yêu cầu là phải tốt nghiệp lớp 12 là điều hết sức là sáng suốt. Đi qua cái đó rồi ta có cái căn bản vững chắc về kiến thức xã hội, nhất là những vấn đề của khoa học.
[56:34]Nên thầy trò phải ngồi nói chuyện nhau về những những kiến thức này. Ta nói ví dụ thế này: hay là bây giờ là có người nào đến hỏi, người ta nói: "Sao lúc này thấy người ta hay nhảy cầu tự tử nhiều quá? Mấy cặp nó yêu nhau rồi nó tự tử nhiều quá là lý do gì vậy thầy? Lý do gì vậy cô?" Thì phải lý giải cho ra, mà lý giải nghe nó hợp tình hợp lý, nó vừa có tính khoa học, vừa có tính tâm lý mà vừa có tính nghiệp báo. Đó, tức là vừa đạo Phật hay là thế gian đều thống nhất trong cái câu trả lời của mình hết. Thống nhất câu trả lời là sao? Nói là: "Các em nó bị ảo tưởng. Khi yêu nhau á thì đứa nào cũng nói rằng tình yêu là là tất cả,
[57:17]có thể hy sinh cả cuộc đời này để thương nhau chung thủy mãi mãi. Và nó bị cái ảo tưởng rằng là sống chỉ để yêu, ảo tưởng. Cho nên khi mà mất cái tình yêu, nó có cái ảo tưởng rằng không đáng sống nữa." Đúng không ạ? Cho nên khi không được yêu hay tình yêu đổ vỡ nó tự tử, là vì nó cho rằng cái chỉ sống để yêu, còn mà không yêu thì không cần sống nữa. Nên đối với cái lớp trẻ hiện nay thì ta cần phải dạy rằng là yêu chỉ là một góc của cuộc sống thôi, một giai đoạn của cuộc sống thôi, chứ còn nhiều điều quan trọng hơn trong cuộc sống này. Nhiều điều quan trọng hơn là cái gì? Là vấn đề tội phước. Những vấn đề xây dựng nhân loại, bảo vệ trái đất,
[58:07]bảo vệ đất nước, bảo vệ đạo pháp, nhiều cái điều nó lớn hơn. Còn tình yêu nam nữ là một góc nhỏ và chỉ là một giai đoạn bồng bột thôi. Nhưng mà qua cái giai đoạn bồng bột đó các em nó hay bị ảo tưởng thôi. Mà cái người mà coi thường cái cuộc sống mình như vậy kiếp sau làm sao? Hay bị chết yểu, không có sống lâu được. Vì đã coi thường cái mạng sống mà cha mẹ cho mình, coi thường cái mạng sống mà trời đất cho mình. Đó, cái câu trả lời chúng ta nó vừa tâm lý, vừa khoa học, vừa đạo đức mà vừa có Phật học ở trỏng. Như vậy nha. Ta phải có kiến thức xã hội. Rồi bây giờ nè, trong chùa phải học cái gì?
[58:44]Cái khả năng tụng niệm, cái kỹ năng tụng niệm. Vì sao vậy? Bởi vì các nghi lễ về tâm linh là một điều cần thiết cho các tôn giáo, mà Phật giáo cũng không ngoại lệ. Có nhiều nơi hoặc là có một vài cái tông phái hoặc vài ông thầy rất đặc biệt không biết tụng kinh, tu hành nhưng mà ổng chỉ ngồi thiền, đắc đạo, giáo hóa, còn về tụng kinh không có rành, có một vài trường hợp. Thì những bậc thánh thì thôi họ họ có con đường riêng mà rất là tự tại, ta không so bì được. Còn đa phần chúng ta chưa phải là thánh thì chúng ta rất cần cái nghi lễ tâm linh. Để làm chi? Để sưởi ấm tâm hồn mình và cũng để gì?
[59:31]Để phổ độ chúng sinh. Sưởi ấm tâm hồn mình là sao? Vì mỗi khi chúng ta đi qua một cái thời lễ bái tụng kinh như vậy, chúng ta được học đạo lý từ trong bài kinh, chúng ta được tu tập theo đạo lý trong bài kinh. Và bài kinh đó cũng là để hoằng pháp luôn, để phổ độ chúng dân, chúng sinh luôn. Hôm đó người ta có cái đám tang, mình đến mình tụng những bài kinh mà người ta hiểu được, người ta cảm động được, cái người ta nể phục đạo Phật liền. Cái bài mà nghi thức tụng niệm á cũng là gì? Là để tu, nghi thức tụng niệm là để học, nghi thức tụng niệm cũng là để hoằng pháp. Nên cái nghi thức cực kỳ quan trọng, cực kỳ quan trọng.
[1:00:10]Do đó, cái việc mà biết chọn lựa những bài kinh để tụng và biết tụng hay là cái kỹ năng quan trọng của người tu sĩ mà ông thầy mình phải khéo léo định hướng cho đệ tử của mình. Tức là ông thầy phải khôn, đừng có cái xưa bày nay bắt chước. Hồi xưa đó, mình được học với ông thầy mình những bài kinh này, nhưng ba tới thời đại này mình phải cải cách, phải đi tìm thêm những cái kinh mới để dạy cho đệ tử mình, bổ sung cái kỹ năng cho đệ tử mình để đệ tử mình mở rộng cái con đường bước ra ngoài mà giáo hóa, đệ tử mình rộng cái con đường mà khai mở tâm linh nhờ những bài kinh tụng. Chứ không phải chỉ chừng ấy bài kinh mình đã học rồi cũng
[1:00:51]dạy lại đúng y những bài kinh đó là làm thu hẹp đạo Phật, thu hẹp cái tâm hồn của người đệ tử mình lại nha. Và tụng cho hay, tụng cho hay là tụng sao? Tụng cho hay là cái điệu tụng phải phong phú. Ngoài cái điệu tụng ngũ cung theo cái lối ru em của miền Nam, hay cái điệu hò Huế, thì ta cần phải bổ sung thêm cái âm nhạc hiện đại, bổ sung thêm âm nhạc hiện đại. Có khi cho hát một bài đó cũng là một bài kinh tụng. Bổ sung thêm. Mà khi mà một bài tụng mà hát, lớp trẻ rất là thích, cái lớp thanh niên bên ngoài rất là thích. Còn cái lối mà ru em, bây giờ thì bớt người thích rồi. Hồi xưa khi chưa có nhạc hiện đại thì ru em là một điệu
[1:01:38]nhạc được ưa thích vì nó không có nhiều cái chọn lựa. Bây giờ có nhiều loại nhạc để chọn lựa thì cái lớp trẻ giờ nó đang thích những nhạc khác thì trong chùa ta cũng phải bổ sung kịp thời nhiều cái điệu nhạc khác. Chứ đừng có khư khư mà chỉ có cái điệu ru em. Cái điệu tụng trong chùa ta chính xác là điệu ru em. Giáo sư Trần Văn Khê ổng phân tích điều đó. Ổng phân tích cái cái khúc thức, cái cung bậc thì cái cách tụng của ta là hoàn toàn trùng với cái ru em của miền Nam. Thì đó là một thôi. Nhưng mà sau này ta phải bổ sung mà may mắn cho ta là cái âm nhạc hiện đại nó cực kỳ phong phú nên ta phải biết mà bổ sung thêm.
[1:02:15]Nhưng trong chùa chúng tôi cũng vậy, chúng tôi bổ sung cái bài mà tán Phật đầu tiên đó: "Đấng Pháp Vương Vô Thượng" á là nguyên một bài hát luôn, bài hát dài. Kính lạy Đấng Vô Thượng, Người là cánh hoa sen. Hát không à, mà nhờ vậy mà dụ không biết được bao nhiêu là thanh niên vô chùa. Mấy mấy bà già già đây cũng vô chùa nhờ cái bài đó nè. Rồi à nguyên một bài sám hối toàn là điệu nhạc không, mà điệu nhạc rất là phức tạp nhưng mà tụng riết rồi ai cũng quen và tụng rất là cảm động. Quỳ đây con nguyện dâng đời con cho tất cả để ăn năn nghiệp xưa từng gây bao nỗi khổ.
[1:02:59]Cúi xin Phật từ bi thường soi sáng tâm con, thương đưa bước con đi.
[1:03:08]Con nguyện sẽ gắng lòng trong từng phút giây thiêng luôn nhìn ra lỗi mình.
[1:03:18]Đó, đại khái là những cái những cái điệu nhạc nhạc hiện đại đưa luôn vô trong cái bài sám hối vậy đó, và rất là hiệu quả, dụ dỗ được rất nhiều Phật tử tới chùa. Đó, mấy người Phật tử già già kia là bị dụ dỗ bởi mấy bài đó hết. Quý vị thấy không? Rồi à ta dạy cho đệ tử mình khả năng đàm đạo. Ví dụ bây giờ có những lúc Phật tử tới hỏi điều này, điều kia mà không nhất thiết là ông thầy trụ trì cứ phải ra ngồi mà trả lời thì khi thấy đệ tử mình tương đối tu hành nó tốt, ổn định, kia nọ, bắt nó: "Con ngồi con trả lời giùm thầy mấy cái câu hỏi đó." Rồi mình ở xa xa mình nghe thử nó trả lời được hay không.
[1:03:57]Tức là khả năng đàm đạo, hỏi đáp, nói chuyện với Phật tử. Qua một cái buổi nói chuyện mà cái người đệ tử mình đã làm cho cái người Phật tử đó tăng thêm đạo tâm, tức là thành công, tức là người đệ tử này đã biết cách đàm đạo. Mà đàm đạo là quan trọng lắm. Tại vì không phải lúc nào chùa cũng có cái buổi giảng mà người ta tập trung đông. Người ta đến chùa người ta hỏi vớ vẩn vài câu người ta đi. Thì người ta hỏi vớ vẩn một vài câu đó mình cũng phải trả lời sao cho nó đầy đạo lý, làm cho người ta thêm được một chút đạo tâm là thành công của cái chùa. Đó cũng là cái công quả, cống hiến của người đệ tử mình đối với đời.
[1:04:36]Cho nên phải tập. Đó là một cái kỹ năng mình phải dạy cho đệ tử trong chùa. Mấy cái đó thực tế lắm. Tại vì đệ tử mình đi học ở đâu rồi cũng phải về chùa mà làm việc chứ đi đâu, chứ không phải đi học rồi đi mất luôn hả? Cũng phải về chùa. Mà về chùa là phải gặp những điều này hết. Gặp là gì? Phật tử chạy: "Thầy thầy thầy thầy thầy ơi, con tôi giờ nó bệnh quá rồi sao giờ nó nằm nó sùi bọt mép ở trong kia rồi." Nói: "Giờ thầy phải làm sao?" Đó. Mấy cái cái đó mình cũng phải giải quyết. Giải quyết làm sao? Nó sùi bọt mép hả? Thì làm sao? Nghĩa là có những lúc mà nó rất là Có những câu hỏi hết sức là vô duyên, nói thẳng một câu vậy đó,
[1:05:07]có nhiều những câu hỏi hết sức là vô duyên mà vẫn phải kiên nhẫn trả lời. Nhưng mà quý thầy đừng có trả lời, bắt đệ tử mình trả lời rồi mình kiểm soát để cho đệ tử mình giỏi lên từ từ. Nhiều khi vô nó hỏi Nhiều khi vô hỏi: "Thầy ơi, giờ con muốn đi tu." "À vậy là tốt nhưng mà ba mẹ đồng ý chưa?" Nói: "Dạ ba mẹ con thì đồng ý nhưng mà nhưng mà..." "Nhưng mà sao?" "Người yêu chưa đồng ý." Đó đó đó rồi. Mấy cái nó lắt léo rồi đó, bắt phải Bắt đầu kêu đệ tử mình: "Mày coi lắt léo coi mày trả lời sao?" Mình lén mình nghe thử coi nó trả lời sao. Đó. Bây giờ ví dụ ai trả lời câu đó giùm đi? Có một người vô xin đi tu, hỏi:
[1:05:46]"Ba mẹ đồng ý chưa?" "Ba mẹ đồng ý nhưng người yêu chưa đồng ý mà muốn đi tu." Bây giờ ai trả lời câu này đi? Câu này người ta hỏi vô duyên đó, vui vui. Trả lời giùm coi. Đây là trình độ đàm đạo ta hỏi ứng đối bất ngờ. Có những câu hỏi bất ngờ mà nó không hẹn, nói: "Thôi để thầy suy nghĩ tuần sau trở lại nha", không có được. Lúc đó phải trả lời liền. Cái mà đàm đạo đó, vấn đáp là phải trả lời liền không có hẹn tuần sau. Bây giờ ví dụ ta gặp cái câu đó thì ta trả lời sao? Ai giơ tay lên trả lời giùm? Nhiều câu hỏi vô duyên lắm. Quý thầy phải chuẩn bị, quý thầy cô phải chuẩn bị tinh thần sau này Phật tử vô hỏi đủ thứ chuyện vô duyên trên đời hết
[1:06:23]trơn á mà phải trả lời cho đàng hoàng, cho đúng đạo lý. Tức là có một người, Phật tử nào đó, thanh niên rồi đó vô, mặt mày nó lơ thơ lất phất nói: "Giờ con muốn đi xuất gia." Mình nghe nó đi xuất gia mình cũng mừng phải không? Rồi vô chùa đi tu, thêm người đi tu là mừng. Mà mình thì theo nguyên tắc của giáo hội mình hỏi: "Vậy cha mẹ đồng ý chưa?" Nói: "Dạ đồng ý." "Ờ thì được thôi, con xách gói vô đây." Nói: "Nhưng người yêu chưa đồng ý." Đó, bây giờ trả lời sao? Dạ Mô Phật, bạch Thầy là theo con a trả lời là nếu như mà vì à ừ tình yêu trai gái á là trên hết á thì khuyên xin đừng đi tu, còn nếu như mà nghĩ đến những cái tình yêu nó thiêng
[1:07:06]liêng hơn, nó cao thượng hơn thì hãy xuất gia và đi tu và hãy bỏ cái tình yêu trai gái nó sang một bên và vào chùa để a mới tu được.
[1:07:21]Dạ Mô Phật. Câu này đúng không ạ? Đúng không? Đúng quá đi chứ nữa. Vậy là vỗ tay. Có ai giơ tay không? Có ai giơ tay không? Nè có ai bổ sung không? Câu trả lời vậy là đúng rồi đấy. Đúng mà chưa độc đáo. Dạ A Di Đà Phật. Dạ thưa con xin nói: Dạ tại vì nếu mà còn ái dục thì còn ràng buộc mà nếu mình xuất gia thì là cát ái ly gia là xa dứt tất cả mà nếu mình còn cái ái dục thì mình không thể nào mình xuất gia được hết. Thì câu đó cũng không sai, nhưng mà cái câu nói đủ để người ta bỏ người yêu người ta hay không đó, đủ sức mạnh để bỏ người yêu người ta hay không, đó là cái quan trọng. Tức là về mặt pháp lý thì ổn rồi, cha mẹ đồng ý là ngon rồi,
[1:08:00]chỉ còn vướng chút tình cảm mà mình trả lời làm sao mà người ta đủ cái sức mạnh người ta cắt đứt người ta đi luôn á. Thấy không? Cái câu trả lời độc đáo. Thôi, bên đây không có đưa ra đáp án, tự trả lời. Bây giờ ví dụ có người vô họ hỏi câu này: Nói: "Thưa thầy, con nghe nói chùa thầy đang cất, con muốn cúng dường thầy 500 triệu." Nghe số tiền lớn không? "Nhưng mà có điều là chồng con không đồng ý nên con phải lén con lấy, thì như vậy được hay không?" Ai cho câu trả lời? Cái này khó à nha, khó à nha. Đó, có những trường hợp lắt léo là phải phải biết trả lời. Mà mình đừng trả lời, để đệ tử mình trả lời coi nó trả lời được không.
[1:08:34]Ai ai cho câu trả lời nè? Thì mình nói là thôi kệ, cứ lén cúng đi mà, có phước mà, thì đúng là người ta sẽ nghĩ mình người nào khác họ nghe họ nghĩ mình tham, phải không ạ? Tham bởi vì ông chồng chưa đồng ý. Còn nếu mình nói là thôi thôi đợi chừng nào ổng đồng ý thì cúng chứ không thì cũng kẹt thầy. Thì cái câu đó thì mình mất 500 triệu. Giờ làm sao? Đâu rồi? Dạ Mô Phật, thưa thầy, con xin trả lời. À con sẽ hỏi là khi con mất thì phước sẽ đi theo con hay là người chồng đó sẽ đi theo con? Khó hiểu quá! Câu trả lời khó hiểu quá! Dạ Mô Phật, thưa thầy, dạ ừm con sẽ hỏi lại người Phật tử đó là khi mà người Phật tử đó mất thì người chồng sẽ đi theo hay là phước sẽ đi theo?
[1:09:28]Con nói giọng Huế mà con hỏi nó sao khó nghe quá con!
[1:09:34]Tức là người ta hỏi con rồi con lại hỏi lại, phải không? Hỏi lại để mà dẫn dắt người ta từ từ tới cái ý mà con muốn, phải không? Mà ý con muốn cái gì? Con nói ra thẳng đi đi, con đừng hỏi vòng vo nữa, mệt quá. Ý con muốn 500 triệu hay là không? Nói thẳng ra. Dạ. Dạ Mô Phật, thưa thầy, dạ muốn. Muốn?
[1:09:52]Đó thì con phải đó là phải phải dụ dỗ thế nào, phải không? Thì hôm nay hôm nay thầy cũng không đưa ra đáp án nha. Mấy cái này nó lắt léo, đưa ra kì lắm. Thôi đại khái, thôi đại khái mình biết sơ sơ thôi. Tức là trong chùa đó, ta sẽ gặp nhiều cái câu hỏi rất là lắt léo mà thậm chí vô duyên nữa. Thì người đệ tử mình lúc không có mặt mình, phải biết trả lời cho khéo chứ không hư chùa. Nếu không cái tự nhiên bữa nào mình đi Phật sự về, ố, trong chùa gây lộn, chửi lộn tùm lum, người ta kéo tới rần rần. "Có chuyện gì vậy?" Nói: "Dạ hôm trước có một cô đem tiền lại cúng mà cổ giấu chồng cổ, con đồng ý rồi cổ cúng bây giờ chồng cổ lại quậy tiêu cái chùa." Đúng là tại sao?
[1:10:26]Tại đệ tử mình trả lời bậy chứ không phải tại mình, do là mình không dạy đệ tử mình kỹ. Cho nên phải tập cho đệ tử mình biết đàm đạo, tức là biết vấn, biết đáp. Những lúc bất ngờ nhất, đối với những câu hỏi kỳ lạ nhất vẫn phải trả lời cho hợp lý nhất. Hồi nãy ta vừa đưa ra hai câu hỏi, phải không? Thì chúng tôi không trả lời để tự suy nghĩ tiếp, làm sao đừng mất 500 triệu mà vẫn không ai tới chùa quậy nha. Vậy đó. Rồi bây giờ, mình phải dạy cho đệ tử mình một kỹ năng nữa là thuyết giảng. Thuyết giảng là chính thức luôn đó, người ta ngồi nghe nghiêm túc luôn á vào những lúc gì? Những lúc sám hối trước, những lúc Bát Quan Trai.
[1:11:00]Ờ khi mình tổ chức cho khóa tu cho Phật tử thì ví dụ như mình có giảng, giảng rồi sau đó mình tìm cách mình phân công cho đệ tử mình cũng tập giảng từ từ như vậy. Tức là người đệ tử ở chùa là đã có nhiều kỹ năng rồi nha. Mình dạy đệ tử mình điều gì? Là biết giữ khoảng cách với người cư sĩ. Đừng có để gần gũi với người cư sĩ quá. Tại vì lạ lắm, ví dụ như trong chùa đông đông vậy chứ những người cư sĩ họ đến chùa tự nhiên họ có duyên với một vài thầy, cô nào đó, cái họ thích kết thân riêng. Rồi vài thầy, cô đó cái thấy có Phật tử riêng riêng họ cúng dường riêng, mình có cái đời sống cái lại gắn bó riêng với Phật tử, cái nó hư cái chùa luôn.
[1:11:38]Cái điều này nó xảy ra nhiều ở nơi các chùa mà có những học tăng ở các nơi về, mấy cái chùa mà không phải là một thầy mà là nhiều thầy gởi về thường hay bị cái tệ nạn này. Ngày xưa thật sự Ấn Quang cũng bị, Già Lam cũng bị. Mỗi thầy cứ làm quen với một số Phật tử để Phật tử nó nuôi mình rồi mình đi học, cái chùa từ từ hư luôn. Nên ở đây là ta tránh. Ở trong một ngôi chùa, thầy phải dạy đệ tử mình nhớ là phải trải cái lòng từ bi, bình đẳng với các Phật tử, đừng có kết thân riêng với Phật tử nào hết, rất là nguy hiểm. Nguy hiểm là làm cho đạo tâm mình mất, mình lệ thuộc họ và lỡ xui cái người Phật tử đó là một thế lực
[1:12:16]xấu nó gài vô thì dần dần nó sẽ điều khiển cái chùa đó luôn, nó chỉ mưu chỉ kế, cái ông thầy mình trở thành cái con rối, con cờ nó điều khiển, nó phá tiêu cái chùa mình luôn, hư luôn cái chùa luôn. Cứ phải đề phòng, cảnh giác cái đó hoài. Rồi ta dạy đệ tử mình cái gì nữa? Ta dạy cho đệ tử mình á chiến đấu với những phiền não, lậu hoặc bí mật ở trong tâm. Có những điều mà đệ tử không nói ra nhưng mà ông thầy phải biết mà lôi ra. Ví dụ cái người đệ tử còn cái tự cao hay tự khen mình, mình phải kêu lại mình dạy. Người đệ tử đó còn cái ái, mình thấy phải kêu lại mình dạy mà cái cuộc chiến đấu đó là lâu dài và vất vả.
[1:12:57]Mà giá trị của người tu chính là chiến đấu với nó. Còn không chiến đấu với nó thì mình không còn là người tu chứ không phải là hết, chứ không phải là đã cạo đầu, thọ giới là mình hết sạch phiền não. Cạo đầu thọ giới chỉ là gì? Chỉ là bắt đầu bước vào cái quá trình chiến đấu với những cái sai lầm trong tâm, vậy thôi. Mà chiến đấu lâu dài và người đệ tử cần được ông thầy mình dìu dắt, vỗ về, an ủi, khuyến khích. Đây mới là cái quan trọng mà cái giá trị của người tu chính là cái chỗ chiến đấu với cái sai lầm bí mật ở trong tâm này. Cái sai lầm nó không có lộ ra, nó bí mật trong tâm mà thầy phải chỉ cho người đệ tử mình biết cách chiến đấu để vượt qua dần dần
[1:13:40]mà kéo dài theo theo năm tháng chứ nó không hết đâu, ừ. Rồi một điều nữa là dạy cho người đệ tử mình cái gì? Cái tình thầy trò thiêng liêng, sâu sắc. Mình yêu thương người đệ tử của mình ở trong cái chánh pháp, mình hy vọng cái người đệ tử mình lớn lên trong chánh pháp, mình nuôi dạy người đệ tử mình lớn lên trong chánh pháp và với một điều mong ước rằng người đệ tử mình sau này sẽ chứng thành thánh quả. Thì cái điều đó nó là một cái điều thiêng liêng vượt hơn những tình cảm thế gian và chính vì cái điều đó mà cái tình thầy trò nó cao hơn những cái tình luyến ái của thế gian là như vậy. Tình cha mẹ coi vậy chứ không bằng cái tình thầy trò. Tại vì sao?
[1:14:25]Vì cái người cha, người mẹ của mình không thể nuôi lớn mình trong chánh pháp, trong thánh đạo được. Chỉ có thầy của mình mới nuôi mình trong chánh pháp, trong thánh đạo, chỉ thầy của mình mới hy vọng mình chứng được thánh quả. Chứ còn cha mẹ mình chỉ hy vọng mình lớn lên lấy chồng, lấy vợ đẻ ra đống cháu cho ông bả bồng thôi, chứ không có gì khác hết. Đúng không ạ? Nuôi con chỉ mong ước con lấy vợ, lấy chồng đẻ ra đống cháu đưa lại mình bồng tiếp vậy thôi. Rất là đau khổ, trôi lăn, chả có gì cả. Nói đúng tâm trạng của mấy Phật tử già già ở dưới kia hết. Có con là mong nó lấy chồng, lấy vợ đẻ đống cháu cho mình, chả có gì hết, đúng không ạ?
[1:15:00]Còn chỉ có thầy mình là mới mong mình là tu tu chứng quả thôi, nên cái tình thầy trò nó cao thượng, nó thiêng liêng. Mà cao thượng, thiêng liêng, sâu sắc cỡ nào thì đó từ từ mà nói, hôm nay không nói. Một cái tình nữa là tình huynh đệ sâu sắc. Cùng một người thầy, cùng uống một ngụm sữa giáo pháp thì cái tình huynh đệ phải hết sức là thiêng liêng. Dù có sau này có chia nhau các phương trời, lúc nào cũng thương nhớ, hỗ trợ nhau mà không bao giờ có chuyện mà giành giựt với nhau, lúc nào cũng nhường nhịn nhau. Ví dụ như ông thầy ổng chết bất ngờ, ổng không để di chúc cái chùa lại cho ai thì các huynh đệ cứ nhường nhau, không ai giành hết.
[1:15:39]Thì đó là một huynh đệ lý tưởng, đó là tình huynh đệ sâu đậm. Còn ông thầy chưa chết là bắt đầu canh canh không biết ông thầy ổng nhường cho ai nha, bắt đầu nói ra nói vào vận động làm sao ông thầy ổng để chùa cho tôi. Thì mấy người này không có tình huynh đệ, tu không có đạo đức. Còn ông thầy ổng chết rồi mà tất cả các ông thầy trong chùa đều không ông nào chịu trụ trì hết, tất cả ông thầy đều nhường cho huynh đệ mình hết, cái chùa đó là chùa thánh á, trong chùa nó toàn thánh không á. Phật tử mà gặp mấy chùa đó là hãy tới đó mà lạy mà cúng nha. Còn ông thầy ổng chết cái, xúm nhau mà giành chùa thì
[1:16:08]thôi đừng dòm tới chùa đó nữa, bỏ chùa đó luôn. Toàn là phàm phu tầm thường. Thôi ta còn một ý này nữa thôi. Một loạt các kỹ năng khác mà những người đệ tử cần phải có và ông thầy phải tìm cách mà bổ sung những kỹ năng này cho đệ tử của mình: võ thuật, âm nhạc nè, mỹ thuật trang trí nè, kỹ thuật sử dụng âm thanh nè, cách quay phim nè, cách thu âm, cách nấu ăn ngon, tạo ra những món ăn ngon, điện nước gia dụng, xây dựng cơ bản, rất là nhiều cái kiến thức xung quanh đời sống của một người tu sĩ thì các đệ tử phải biết và ông thầy phải tìm cách bổ sung. Ví dụ, thầy không có khả năng đó thì nhờ người khác về dạy. Mình nhắc lại nè:
[1:16:47]võ thuật, võ thuật là ưu tiên số một nha cho ông thầy tu. Thứ hai là âm nhạc, vì âm nhạc nó là thanh minh trong ngũ minh của Bồ-tát đạo. Nhớ nha, Bồ-tát đạo ta có ngũ minh, phải không ạ? Gồm cái gì? Ai nhớ? Ai nhớ ngũ minh Bồ-tát đạo là gì không? Nhớ không? Những cái gì? Công xảo minh nè, y phương minh nè, thanh minh nè, nhân minh nè, nội minh nè. Thì trong đó thanh minh tức là âm nhạc. Người tu sĩ phải giỏi về âm nhạc để đem cái âm nhạc nó vào gì? Vào trong nghi lễ mà thu hút được quần chúng. Nên âm nhạc là một kỹ năng mà thầy tu phải biết. Võ thuật, âm nhạc nè, trang trí mỹ thuật. Ví dụ bây giờ ta ngồi trong cái giảng đường này ta nhìn, thấy không?
[1:17:28]Tất cả đều là mỹ thuật cả, đặt cái chậu hoa để đúng nơi, bàn ghế trang trí. Và khi mà ta hiểu về cái trang trí mỹ thuật, ta làm cái sân, cái vườn của mình đều đẹp thì cái người thế gian nhiều khi họ mệt mỏi, họ bước vô chùa, họ thấy được cái cảnh chùa thanh tịnh, đẹp đẽ, sạch sẽ, lòng họ lắng xuống, họ có niềm tin. Và chỉ có những người có trí tuệ mới có thể tạo nên cái cái mỹ thuật, cái nét đẹp cho cuộc đời. Còn người không có trí tuệ, mình vô mình nhìn cái sân chùa hay mọi thứ đều bừa bãi, bề bộn, nhớ như vậy. Chỉ có người có trí tuệ mới tạo nên cái cảnh đẹp nên tăng ni trong chùa phải được học về trang trí, mỹ thuật, nhớ như vậy nha.
[1:18:09]Vô dòm cái sân chùa là biết cái chùa này ra sao, chưa cần vô tới chùa sâu. Nên ta chỉ cần dòm hai cái là biết chùa ra sao: một cái sân chùa, hai là vô trong cái nhà vệ sinh. Nhà vệ sinh mà lúc nào cũng sạch, cũng thơm, sân chùa tất cả mọi cái đều đẹp thì biết cái chùa này là sẽ phát triển vì những người trong chùa này có trí tuệ, có đạo đức. Còn vì sân chùa bừa bãi, vô nhà vệ sinh thì dơ dáy, biết chùa này không phát triển vì những người trong chùa này không có trí tuệ. Mấy kỹ năng đó quan trọng lắm nha quý vị. Điều cuối cùng mà cái bổn phận của ông thầy phải dạy đệ tử là khi người đệ tử rời chùa đi
[1:18:47]về học ở các trường Phật học thì ông thầy quản lý ra sao? Kết nối ra sao chứ không được bỏ mặc, vẫn phải theo dõi. Cái cách theo dõi là kết hợp với nhà trường, kết hợp bằng các phương tiện gì khác để luôn luôn biết rõ người đệ tử mình đi học ở xa đó sống như thế nào, làm như thế nào, học như thế nào. Đó là điều cuối cùng. Hôm nay ta nói về vấn đề giáo dục tu sĩ trong chùa thì ta đưa ra cái tiêu chuẩn khá cao mà không phải chùa nào cũng làm được nhưng ta phải phấn đấu để đạt được điều này. Nên sau này quý thầy, quý cô lớn lên, mình trụ trì cái chùa, nhớ là mình phải đủ sức dạy cái nội chúng mình như vậy
[1:19:25]mà nhìn lại bản thân mình cũng phải bổ sung cho đầy đủ những điều này. Sau này mới biết đường mà dạy đệ tử của mình. Bây giờ mời quý thầy, quý cô mình ra sân tập võ tiếp nha. Như vậy.
[1:19:57]Nam Mô Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:20:02]Lạy Phật bao la mười phương, Phật đưa bước con trên đường. Đời như bóng mây vô thường, lòng tăm tối trong đêm trường. Thầy con đứng yên ngóng chờ,
[1:20:24]đàn con loanh quanh ngẩn ngơ.
[1:20:30]Dạy con thoát cơn mê mờ, đời con có nơi nương tựa, Phật muôn kiếp con tôn thờ.
[1:20:41]Thầy là bóng cây yên lành, để cho con yêu màu xanh.
[1:20:52]Về nương náu nơi thanh bình, bỏ qua đắng cay tranh giành, đời vui với tâm chân thành. Nghìn muôn kiếp xin theo thầy,
[1:21:08]dù gian nan không đổi thay. Ngày đông giá sương rơi đầy, mùa xuân có hoa mai gầy, chùa vẫn hát câu sum vầy.
[1:21:41]Thầy như ánh sao trên trời, thuyền con trôi qua trùng khơi.
[1:21:52]Thầy đưa lối con bên đời, dù cho nói bao nhiêu lời, làm sao hết ơn cao vời.
[1:22:03]Từ khi đến bên chân thầy,
[1:22:09]lòng con như chim trời bay. Đường giải thoát thênh thang này, nguyện tinh tấn suốt đêm ngày, tạo công đức thêm sâu dày.
[1:22:26]Niềm mơ ước cho muôn đời, lời thầy vang xa nghìn nơi.
[1:22:36]Rọi tia nắng trong tâm người, để người biết yêu thương người, để còn đó bao nụ cười. Thầy ơi nói sao cho vừa,
[1:22:53]tình thầy như mây thành mưa.
[1:22:59]Từ bi mến thương vô bờ, để con sống vui không ngờ, hạnh phúc lớn chưa bao giờ.