[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch Thượng tọa cùng quý thầy, quý cô, thưa quý vị phật tử, tín đồ, đạo hữu. Trong niềm tràn ngập ánh sáng từ bi và trí tuệ, trú xứ chúng con cùng hàng cư sĩ tại gia của quận Long Biên miền xa của Hà Nội. Theo dòng thời gian sinh diệt, trú xứ chúng con và hàng phật tử tại gia tự tâm luôn ao ước một buổi duyên lành đến được Thượng tọa tác phúc quang lâm khai tràng giảng đạo tại trú xứ chúng con. Nay duyên lành đã đến, chúng con không biết nói gì hơn, chỉ xin thành kính thành tâm kính chúc Thượng tọa thân tâm an lạc, bồ đề tăng trưởng, chúng sinh dị độ, phật sự viên thành.
[1:08]Kính chúc quý thầy, quý cô cùng quý khách và hàng phật tử thân tâm an lạc, sở cầu như ý. Một lần nữa, kính chúc Thượng tọa đăng tòa giảng đạo. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:29]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:40]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:59]Xin mời tất cả phật tử và quý khách ngồi tại vị để nghe Thượng tọa giảng đạo hôm nay. Nam Mô A Di Đà Phật.
[2:12]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay thật là duyên phúc cũng là duyên lành, chúng tôi được vinh dự về cái trú xứ thanh ấm này để chúng ta gặp gỡ và trao đổi đạo lý với nhau. Trên đường đi vì mệt rồi buồn ngủ, ngủ mất nên không nhớ đường, đến chừng mở mắt ra thấy tới chùa. Mà vào đây thì thấy thầy trụ trì, thầy xây dựng lại trùng tu lại ngôi chùa thật là đẹp. Thường là chùa cổ mình không biết làm sao ông bà mình hay làm thấp thấp nên vào mình nhiều khi cũng hơi khó chịu. Nhưng ở ngôi tự viện này thầy trụ trì Thích Thanh Trung thì thầy thầy dựng lên cao hẳn. Chúng ta nhìn thấy mấy cái vết nối không biết
[3:06]là phải mình cột mình đôn lên không ta? Hả? Nhưng nhìn thấy cao ráo đẹp ghê! Các thầy thật là kỳ công. Cho nên giữ đường nét cổ mà vẫn hiện đại, hay ha! Quý phật tử ráng phụ lo với thầy để sao cho chùa chúng ta càng ngày càng đẹp, có chỗ về mình tu. Nhìn chùa đẹp quá nên không biết nói gì, cứ thích ngắm hoài.
[3:37]Thôi lát ngắm, giờ nói. Hôm nay chúng ta trao đổi với nhau cái đề tài là "Ý nghĩa của con người trong đạo Phật". Chúng ta sẽ xem đạo Phật nhìn con người như thế nào.
[3:53]Bây giờ trước hết là thế này, là con người là trung gian giữa thú vật và thần thánh. Có ai phản đối không? Tức là có những lúc con người cà chớn, cũng làm những điều xấu xa, tệ hại và đáng để bị đọa làm súc sinh. Có không? Có phải không? Và cũng có những con người cực kỳ cao thượng ha, sống một đời hết lòng vì nhân loại, vì quê hương, giữ mình từng ly từng tí mà được người ta tôn sùng như là thần thánh, có không? Có. Cho nên con người mình có cả hai mặt như vậy, phải không? Hay. Cho nên vì vậy là chúng ta nói con người là trung gian giữa thần thánh. Những cái lúc mà con người ta không kiềm chế được,
[4:42]chỉ thích sống theo cái ý của mình, tìm cái lạc thú của mình rồi làm tổn hại đến cái cuộc đời của người khác, hạnh phúc của người khác thì chúng ta gọi là người đó chỉ biết sống theo cái thú tính, cái bản năng. Tức là người đó bị xếp vào hạng thú rồi. Còn những con người mà lúc nào cũng biết kiềm chế chính mình, sống cuộc đời lo cho người khác, đi xây dựng lại cái xã hội, cái đất nước, cái nhân loại từ cái nền tảng đạo đức, vân vân, thì người ta gọi đó là những con người thánh thiện. Như vậy con người đó đã được xếp vào vào hàng thánh. Hay như vậy, con người là trung gian giữa thần thánh và súc vật.
[5:28]Có một điều thế nào là súc vật?
[5:32]Con người khác với con vật chỗ này, là thú vật thì không bao giờ biết mơ ước vượt lên một thân phận cao hơn.
[5:42]Con người thì có. Con người thì có một cái lạ là lúc nào cũng khát khao vượt lên cái thân phận cũ của mình. Chúng ta để ý kỹ chúng ta sẽ thấy. Ví dụ bây giờ chúng ta còn nhỏ, cái mình đi học là lúc đó mình muốn cái gì? Mình muốn mình vượt khỏi cái thân phận ha của một người dốt nát không có tri thức. Cho nên cái học cho chúng ta một cái tri thức rồi sau này lớn lên mình có mảnh bằng, mình có cái nghề nghiệp, mình có cơ hội để phục vụ. Và như vậy rõ ràng con người là luôn luôn mơ ước vươn lên, vươn lên, vượt lên khỏi cái số phận hiện tại của mình. Đó, điều đó là như vậy. Còn súc vật không biết điều đó, súc vật chỉ kiếm ăn thôi.
[6:24]Chúng ta thấy con chim tung cánh trên bầu trời đẹp, chúng ta đừng tưởng nó nhàn nhã nha. Nếu mà chúng ta nói chuyện được với một con chim tung cánh trên bầu trời, hỏi chú chim ơi, chú chim rất là hạnh phúc được tung bay lên cao, với chú sẽ nói sao? Không, bay đâu sướng ích gì đâu, tối ngày phải rình rình coi con mồi ở đâu không để sà xuống đi kiếm ăn, lúc nào cũng bị cái đói dằn vặt. Chỉ con người của các ngươi thật là sung sướng. Bởi vì một ngày chỉ lo nấu ăn một, hai lần, còn những thời giờ khác các ngươi có thể vui chơi, có thể học tập, có thể phục vụ. Cho nên cái việc ăn tuy là quan trọng nhưng mà chiếm một
[7:04]ít thời gian, không làm cho các ngươi bận tâm lắm. Còn cái loài thú của chúng tôi, suốt ngày chỉ đau đáu đi lo ăn. Mà nhiều khi nhìn thì thấy nhàn nhã, ví dụ mình thấy bướm nhởn nhơ trong vườn, mình nói con thú nó hạnh phúc. Không, đi tìm mật để hút cực cả đời vậy đó, tới khi nào mà chết thì thôi. Vì vậy là vì cái chính cái đói, cái ăn nó chi phối, con vật chỉ thỏa mãn cái nhu cầu căn bản trước mắt là ăn. Còn con người là do cái phước của mình và cũng do cái trí tuệ của mình, nên đã sắp xếp để cho cái việc mà ăn uống không chiếm một thời gian tuyệt đối trong cuộc sống này, mà để dành thời gian vươn lên,
[7:44]vươn lên vượt khỏi thân phận này đạt được một thân phận khác cao hơn. Đó là cái đặc biệt của con người so với con vật. Chúng ta chưa nói đến những cái xấu xa, tranh giành ác độc khác, chỉ một cái điểm nhỏ, tức là cái điểm mà muốn vượt lên cao hơn chính mình, đó là dấu hiệu của con người. Ví dụ như hôm nay chúng ta ngồi đây cũng vậy. Chúng ta đến chùa, chúng ta nghe pháp vì lý do gì?
[8:12]Chúng ta muốn vượt khỏi cái thân phận tầm thường này, phải không? Chúng ta biết cái con người mình sống bao nhiêu năm rồi cứ là con người, và trong tâm chúng ta khát khao vượt lên một cái gì cao hơn thân phận con người. Và cái gì đó, điều đó đạo Phật cho chúng ta một hy vọng, nghĩa là nếu chúng ta biết tu tập, tu dưỡng, kiềm chế, thiền định, lễ bái, vân vân, thì sau khi chúng ta mất, chúng ta vượt lên một thân phận cao hơn; hoặc là ngay khi còn sống là chúng ta đã có nhân cách khác người, không còn tầm thường, ti tiện, ích kỷ, hẹp hòi nữa. Chính vì vậy lúc nào chúng ta cũng hy vọng một thân phận cao hơn mà chúng ta cố gắng.
[8:56]Ngay khi chúng ta đến với đạo Phật cũng là chính vì cái sự hứa hẹn, hy vọng đó mà như thế. Còn chúng ta, cái mà khát khao mơ ước vượt lên thân phận cao hơn, đặc tính của con người, một cái nữa là con người luôn luôn khát khao hiểu biết. Đây là điểm khác nhau giữa con người và con vật. Để đánh giá cái mức độ thông minh của một con người hay của một con vật, chúng ta để đánh giá coi người đó cái mức độ khát khao hiểu biết cỡ nào là biết người đó thông minh hay không à. Ví dụ cái người mà không thông minh á thì họ cũng ít tò mò, à biết nhiêu được biết bấy nhiêu. Còn cái người thông minh có trí tuệ, họ lúc nào cũng tìm hiểu
[9:40]và những cái gì họ đã biết không thỏa mãn, nên con người có tính tò mò. Chúng ta sẽ hỏi: "Con khỉ nó cũng tò mò, như vậy con khỉ thông minh á?". Đúng, con khỉ thông minh hơn các con vật khác. À nhưng mà cái tò mò của con khỉ là cái tò mò lặt vặt, còn cái tò mò của con người là cái tò mò những chuyện rất trừu tượng, nhưng rất sâu xa. À ví dụ thế này, bây giờ để một con người với một con vật đứng trước một cái tủ sách thì con khỉ nó sẽ làm cái gì? Con khỉ nó sẽ loay hoay rồi nó mở được cái tủ ra và nó cầm từng cái cuốn sách lên, ha nó mở tung ra nó xé toạc, quăng. Nó cầm cái cuốn thứ hai lên nó mở ra nó coi
[10:21]có đồ ăn không, không có gì hết, nó quăng. Nó quăng cho nào hết cái tủ kinh nó bay ra ngoài thành một đống dưới đất rồi thôi. Nhưng mà còn con người thì sao? Lật ra từng cuốn đi tìm nội dung, cuốn nào thích ngồi nghiền ngẫm đọc. Cho nên cái tò mò của con khỉ cuối cùng cũng chỉ phục vụ cho miếng ăn của nó, nó cũng tò mò á, nhưng con người là đi tìm cái tri thức sâu xa sâu xa hơn nữa là như vậy. Chúng tôi cũng thuộc loại người không thông minh lắm, bởi vì mình cũng hơi ít tò mò, mấy nay để ý thấy. Mấy hôm nay đi ra ngoài Bắc á, nơi miền Bắc chơi, rồi đi chơi được ba bốn hôm, cũng đi làm việc vừa đi quay
[10:54]phim, mới phát hiện ra mình không thông minh nha. Nào giờ chúng tôi cứ nghĩ mình là người thông minh, ai gặp chà thấy thầy thông minh quá, mình cũng tưởng vậy chớ, yên chí là mình thông minh lắm. Tới chừng ba bốn ngày hôm nay rồi mới phát hiện mình không thông minh, bởi vì mình không tò mò. Là sao? Đi làm việc về mệt quá, không tò mò đường phố Hà Nội như thế nào, rồi nằm khoèo, mới phát hiện ra là thì ra mình hơi ít tò mò, mà hơi ít tò mò thì cũng là là ít thông minh. Cho nên vì vậy, ví dụ như là khi quý Phật tử vào chùa mà quý thầy, quý cô mà thấy quý Phật tử tò mò thì phải phải nể cái người đó, bởi vì người đó là người
[11:28]người thông minh, là người thông minh. Nhưng chỉ sợ tò mò mà cuối cùng mò mò coi đồ ăn để đâu, cái tủ tiền thầy để đâu thì hơi nguy hiểm thôi. Chứ nếu mà tò mò cái gì cũng hỏi nghe: "Đây là vị này thờ ở đây là ai? Vị đó có công hạnh gì? Cái hoa văn đó tượng trưng cho cái gì? Rồi thờ phượng như vậy có ý nghĩa gì?", thì mấy người đó tò mò về điều đó rất đáng nể. Còn vừa mới hỏi như là "Cơm thì để đâu, bánh thì để đâu, tiền thì để đâu?" thì cái đó hơi nguy hiểm nghe. Có cái dấu hiệu gọi là khát khao hiểu biết á, đó là dấu hiệu của trí thông minh của con người, chứ còn thú vật không có. Con khỉ hơi tò mò một chút cũng chỉ để phục vụ chuyện lặt vặt.
[12:06]Đó là chỗ mà con người khác với con vật. Chúng ta không nói cái tính xấu, chúng ta chỉ nói đặc tính của tâm lý là thứ nhất, con người khác con vật là mơ ước vượt lên thân phận của mình. Thứ hai, con người khác con vật là luôn luôn khát khao hiểu biết thêm. Có hai dấu hiệu đó, con vật không có. Còn thần thánh, chư Thiên, chư Bồ-tát ở trên cõi Trời á thì đạo đức sâu dày, tâm hồn cao đẹp và trí tuệ hiểu biết cùng khắp, cái này thì con người không vươn tới nổi. Con người mình lại không vươn tới được. Ví dụ như là thần thánh ở trên cao các ngài nhìn xuống đây biết hết con người mình như thế nào, biết tỏng tòng tong trong ruột, từng bụng từng người.
[12:48]Đó là lý do tại sao khi mình đến chùa mình cầu nguyện, có những người cầu được những điều rất là linh, nhưng có người cầu cũng không linh lắm. Tại vì các vị ở trên đó biết, biết trong tâm hồn của mình, biết cuộc đời của mình. Như một người trong tâm rất là tốt đẹp, lúc nào cũng thương yêu con người, rồi hay làm việc giúp người, người đó đến chùa cầu gì cũng được hết, cầu gì cũng linh. Còn có người khi đến chùa là chỉ rình qua rình lại rồi bưng cái mâm oản của thầy đi mất thì người đó cầu gì cầu cũng không ai cho gì hết. Vì ở trên thần thánh các vị biết, nên trí tuệ, cái trí tuệ ngài biết hết và các ngài rất là công bằng.
[13:28]Thần thánh luôn luôn công bằng như vậy. Ví dụ một người muốn làm một điều tốt, cái tâm nó tốt thì các ngài tìm cách giúp cho mình làm. Đôi khi cái nghiệp của mình có ngăn chặn nhưng mà rồi lần lần các ngài cũng giúp mình làm, vì các ngài thương yêu những điều tốt trên cuộc đời này. Cho nên cái trí tuệ của các vị thần thánh, cái đạo đức của các vị thần thánh thì con người không bì nổi. Nhất là ở trong cái thế giới của thần thánh các ngài biết khắp, chuyện gì cũng biết, không giống như mình. Về mình mà muốn biết thì mình phải đi tìm hiểu rất là cực, rất là vất vả, còn các vị, cái tâm của các vị thần ở trên cái cõi Trời
[14:08]là tự nhiên nó có cái cảm ứng, có cái giao thông xuyên suốt hết khắp nơi. Đây là một điều rất là lạ. Cái chỗ này là chỗ mà khoa học tìm hiểu lắm mà chưa có cái đặt chân vào được trong cái thế giới tâm linh. Mà con người cũng đôi khi có những người đạt được cái tính chất đó. Ví dụ như thế này, là khi chúng ta vừa gặp ai lần đầu trong cuộc đời, bỗng nhiên mình biết được người đó tốt hay xấu, có không? Có không? Có. Chính cái đó nghĩa là mình chưa hề quen người ta, cũng chưa có nói chuyện, cũng chưa có đối xử gì với nhau, nhưng mà khi mình nhìn đầu tiên bỗng nhiên mình cảm nhận con người này tốt xấu ở mức độ nào.
[14:44]Thì cái đó cũng là một tính chất của tâm linh. Tính chất của tâm linh hơi hơi mình có đó. Còn các vị trên Trời thì cái tính chất đó rất là rõ, xuyên suốt, xuyên suốt, phủ khắp luôn, còn chúng ta cũng có hơi hơi chứ không phải là không. Ví dụ như khi mình vừa gặp con người, bỗng nhiên mình nhận ra cái con người này bề ngoài coi vậy chứ bên trong hẹp hòi và hơi gian xảo, mình hơi sợ sợ. Nhưng mà một lát cái do nghiệp mình che rồi do người đó khéo quá, ngọt quá, cái lát mình bị lừa mất tiêu cái mình mình rủ chơi hụi rồi người ta giật mất. Không biết ngoài này có chơi hụi không ta?
[15:18]Trong miền Nam có cái chơi hụi đó, không biết ngoài này có không nha? Có. À cũng có hả? Góp tiền lại làm sao đó rồi làm sao lấy lời chẳng biết vì cũng không có chơi không biết, cũng nghe nói chơi hụi lâu lâu thấy báo đăng bể hụi nên chẳng biết chuyện gì. Thế mình nhìn mặt những vị như là thầy trụ trì ở đây đó, đẹp trai như thầy ở đây chúng ta có chơi hụi yên tâm, không sao hết. Còn cái mặt như chúng tôi thì đừng có chơi nha, cái mặt này tôi không bảo đảm. Nên vì vậy do giữa cái trung gian đó con người đứng ở cái ngã rẽ. À. Nên con người có quyền lựa chọn. Lựa chọn là một á là con người có thể phạm sai lầm để bị đọa và đầu thai làm thú vật.
[16:01]Hoặc là con người có thể tu hành chân chính để trở thành những vị thánh cao siêu. À con người có cái quyền chọn của mình trong hai cái ngã rẽ đó. Mà ở đây nó có cái này để làm cho chúng ta biết sợ. Ví dụ như khi con người đã phạm sai lầm để đọa làm súc vật rồi thì ở cõi súc vật lại không còn chọn lựa nữa. Tức là lúc đó con người chỉ sống theo cái xấu, cái ác của thú vật mà thôi, không có chọn lựa. Coi là nghiệp mình rớt vào đó hẳn luôn rồi thôi. Yên trí ở đó, lúc đó có hối hận cũng đành chịu. Vì thú vật là như vậy. Bởi vì chúng ta đã chọn cái con đường đó thì đến khi mà đọa vào cái thế giới đó rồi
[16:39]không nhúc nhích được, chỉ sống theo điều ác, bản năng, ích kỷ, hẹp hòi rồi thôi. Còn nếu chúng ta tu hành chân chính để trở thành những vị thánh rồi thì ráng chịu, ở trong đó chỉ có điều tốt đẹp thôi. Tâm hồn chúng ta chỉ có thương yêu, chỉ có sự cao thượng. Và khi mà chúng ta còn làm con người thì là lúc mà chúng ta vậy phải dè dặt, phải cẩn thận chọn con đường của mình đi. Vì mình chọn sai lầm là mình rơi vào cái chỗ chỗ đó không có chọn lựa nữa, chỉ có điều xấu ác. Hoặc là mình biết tu hành, mình sinh về cõi thánh thì không cần phải chọn nữa bởi vì luôn luôn điều tốt vây phủ lấy chúng ta, giữ gìn chúng ta, không cho chúng ta phạm sai lầm nào nữa.
[17:21]Đây là điều rất là đặc biệt. Tức là nơi con người đó, chúng ta có thể thế này, có thể thế kia. Còn hoặc là đọa vào thú vật thì hết có "có thể", yên trí ở trong đó làm điều ác. Còn hoặc là sinh vào cõi thánh thì yên trí ở đó mà làm điều thiện. Vì chung quanh chúng ta cái hoàn cảnh nó không cho phép chúng ta làm điều xấu. Hay như vậy. Hay như vậy. Ví dụ như là một người từ trong nhà đi ra, à nếu mà quẹo, à quên, miền Nam kêu quẹo ngoài Bắc là kêu rẽ. Nếu mà rẽ bên trái á, đi đến chỗ đó có một cái sòng bài cờ bạc á, à, thì đến đó đến đó người ta lôi mình vào đó chỉ đánh bài, cờ bạc, nói năng bậy bạ rồi hơn thua rồi tranh giành có khi đập bậy nhau.
[18:07]Đó, thì trong cái khung cảnh ai cũng như vậy thì mình không giữ mình được. Thế mình cũng phải thủ thế, dù không đánh bài người ta oánh phải đánh lại, vân vân. Tức là cái hoàn cảnh nó đẩy mình vào cái cảnh mình cũng phải hung dữ, phải nóng nảy như vậy, không có chọn lựa. Còn nếu mà mình không rẽ bên trái, mình rẽ bên phải thì đến chùa. À trong cái chùa đó mọi người chỉ thương yêu nhau, hòa nhã, cư xử nhắc nhau những điều tốt đẹp thì đến đó là mình buộc cũng phải sống trong cái không khí đó. Ví dụ mình muốn nổi nóng, chung quanh mình ai cũng hiền lành, thương yêu hết, buộc mình cũng phải hiền lành,
[18:37]thương yêu, cư xử nho nhã, đàng hoàng như mọi người khác. Nên chúng ta thấy cái chỗ mình đến cái khung cảnh nó nó bó mình, buộc mình theo cái điều đó. Nhưng mà sự thật là trước khi cái khung cảnh nó giữ mình trong cái hoàn cảnh thiện hay ác đó, mình đã có chọn lựa lúc đứng cái ngã rẽ, phải không? Đứng ngã rẽ mình đã chọn phía nào. Bây giờ chúng ta cũng vậy. Là nếu chúng ta chọn cái đời sống sai lầm thì sau này khi mà làm súc sinh rồi á thì không có chọn lựa nữa, ở trong đó chỉ biết cắn, biết xé, giành giật, ích kỷ thôi, không có chọn lựa gì khác. Còn nếu chúng ta đã tu hành chân chính mà về cái cõi thánh thì
[19:16]cũng không chọn lựa nữa, cái hoàn cảnh tốt đẹp, đạo đức của tất cả những vị thánh chung quanh giữ chúng ta luôn. Và như vậy, hãy chọn lựa. Đó là tính chất thứ nhất, là con người vừa là trung gian của thú vật và của thần thánh. Một tính chất thứ hai nữa là con người vừa là tớ mà vừa là chủ, vừa là nô lệ mà vừa là thủ lĩnh. À. Cái thân phận con người là như vậy, nghĩa là sao? Nghĩa là Bây giờ chúng ta nói cao siêu trước ha, là con người là đối tượng để được phụng sự. Chúng ta thấy những nhà xã hội, những nhà chính trị luôn luôn đưa ra cái phương châm là quyền con người nè, vì con người, của con người, cho con người.
[20:03]Ha, chúng ta nói gọn lại đó, trong nước là gì, "của dân, do dân, vì dân". Nhưng mà chữ dân đó mình nói rộng ra thành của nhân loại thì là nói đến quyền con người, là nói cho con người, vì con người, của con người. Nên chúng ta thấy rõ ràng con người là đối tượng cao nhất để đáng được phục vụ, phải không? Nghĩa là ai làm gì làm cũng phải vì con người mà phụng sự, chứ không được vì một cái gì khác hết. À ví dụ chúng ta cất cái nhà là để cho ai ở? Không phải để cho gió thổi cho đẹp, không có, mà để con người ở. Ừm, chúng ta làm ruộng lúa là để cho ai ăn? Cũng là để cho con người ăn chứ không phải là để
[20:46]cho đẹp cái đồng lúa cho vui chơi rồi cái lúa rơi xuống tàn tạ rồi hết, không có, cũng vì con người mà làm mọi điều. Rồi chúng ta chế ra một chiếc xe là cũng là để chở cho con người người đi chơi, à chứ không phải để trưng bày làm cảnh. Nên tất cả mọi điều con người ta làm cũng là vì con người. Đó, nên con người là đối tượng để được phụng sự. Và ngay cả tôn giáo cũng vậy, cũng phải lấy chiêu bài phụng sự con người để quảng bá. Ví dụ có một cái đạo nào đó họ đi họ dụ, họ đi họ rủ rê từng nhà từng nhà thì họ cũng phải nói cái mục tiêu là vì con người thôi. À nói: "À đạo này đến với đây là để lo cho con người,
[21:24]để thương yêu, giúp cho con người được hạnh phúc, sung sướng, đừng có tội lỗi, đừng có sa đọa". Tức là mở miệng ra đầu tiên cũng phải nói là vì con người trước. Tới chừng mà người ta vô đạo rồi đó mới bắt con người phục vụ cái đạo đó là tính sau. Chuyện đó là hậu hồi phân xử. Nhưng mà trước mắt đều lấy chiêu bài là phụng sự con người. Lúc đó con người được đề cao như là như là một lãnh chúa vậy, à như là chủ tối cao của mọi điều trong cái thế gian này. Nhưng mà muốn phục vụ con người thì lấy ai phục vụ? Lấy ai? Lấy ai? Cũng lấy con người chứ chẳng lấy ai. Lúc đó như vậy là con người là cũng lại là kẻ phục vụ.
[22:13]Vừa là kẻ được phục vụ mà lại là cũng chính là kẻ phục vụ. Mình nói cất cái nhà cho con người ở, ai cất? Thì cũng con người cất chứ ai cất. Vậy lúc đó con người là tớ, phải không? Lúc đó. Hoặc là nói là trồng lúa để cho con người ăn thì ai đem đi trồng? Cũng con người mình đi vác cuốc mình trồng chứ ai trồng. Hoặc là lái chiếc xe hơi để chở con người đi, ai chở? Cũng con người chở với con người chứ có ai đâu. Nên cái thân phận con người ở chỗ này chúng ta thấy nó có một điều cũng buồn cười là vậy, là con người vừa là tớ mà vừa là chủ. À, vì lúc mình phải nhớ điều này, phải nhớ điều này. À ví dụ bây giờ mình bước vào một cửa hàng, trong cửa hàng người ta ghi là:
[22:52]"Khách hàng là Thượng đế", phải không? Ghi khủng khiếp vậy đó. Hồi xưa á mới ghi chữ là "Khách hàng là vua". Vua tức là một người đáng được phục vụ, nghĩa là cái người mà bán hàng phải phải ân cần chăm sóc để cho khách hàng đẹp lòng. Nhưng mà những cái nhà kinh tế học họ nói: "Không, nói vua không đúng, phải nói là Thượng đế". Vì sao vậy? Bởi vì nhờ có khách hàng mua hàng mà người ta mới sản xuất được sản phẩm tiếp tục, mới tạo ra được công ăn việc làm. À, à như vậy Thượng đế là gì? Thượng đế tức là tạo ra. Tạo ra cái điều gì đó cho cái thế giới. Nên khi khách hàng đi vào mua hàng tức là người
[23:31]đó đã tạo ra công ăn việc làm cho xã hội. Nên vì vậy gọi khách hàng là Thượng đế, khủng khiếp như vậy. Nhưng nó cũng có cái nghĩa là cái người bán hàng phải phục vụ hết lòng, phải không? Vì đây là Thượng đế mà, phải phục vụ. Nhưng mà để chúng ta có tiền mà chúng ta cầm vào cửa hàng mà được làm Thượng đế trong vài phút á thì mình phải làm sao? Phải đi kiếm chỗ khác mà làm tớ. Phải không? Phải đi đâu? Đi cày ra mà để kiếm từng đồng bỏ túi vô đó. Vô đó thì mình mua món hàng người ta mới coi mình là Thượng đế, mà vô đó mà cứ sàng qua sàng lại mà không chịu mua hàng á thì sao? Thì lúc đó không còn là Thượng đế nữa mà
[24:08]mà là kẻ kẻ làm rách việc, coi chừng họ đạp cho một cái văng ra cửa. Thì lúc đó nghĩa là nó có một cái gọi là bẽ bàng như vậy. Và để chúng ta có cái số tiền mà cầm vào làm Thượng đế được vài phút thì phải đi cày rất là vất vả bao nhiêu ngày, ha? À bây ví dụ mình muốn mua một đôi giày, giày giờ nhiêu tiền ta, không biết nữa. Nhiêu đôi giày? Vài trăm nghìn ha. Mà muốn có vài trăm nghìn thì mình phải làm mấy ngày mới có ta? Cũng tùy người ha. Có người trúng mánh vài triệu, còn có người đi làm lao động phổ thông phải gần cả tháng mới được đôi giày. Nên chúng ta thấy là khi ở cái vị trí này mình là thủ
[24:44]lĩnh nhưng ở vị trí khác mình là người phục vụ. Và con người là như vậy, thân phận con người đứng ở giữa hai cái dòng và trong đó cho chúng ta một cái suy nghĩ, cho chúng ta cái suy nghĩ về đạo lý là chúng ta nghĩ đến là bây giờ
[25:00]chúng ta phải chấp nhận vất vả xây dựng cuộc đời tốt đẹp để cho mình được sống yên lành trong đó và con cháu mình được sống yên lành trong đó. Nên trước hết muốn làm chủ thì chúng ta phải làm phải làm tớ. Là muốn được làm Thượng đế thì phải đi cày kiếm tiền mới vô làm Thượng đế, cũng vậy. Vì đối với toàn bộ cái cuộc đời này như thế này, chúng ta muốn là một người sống được yên lành, được hạnh phúc thì mình phải là người chính mình phải là người xây dựng, chứ không có ngồi đó than mà ngồi đó chờ đợi. À. Ví dụ bây giờ chúng ta không có chịu làm gì hết để xây dựng cuộc đời này cho đạo đức thì mình chết đi, con cháu mình sẽ sống trong một cái
[25:48]môi trường xấu xa, tội lỗi, chả có ai, rồi đến khi mình đầu thai trở lại mình cũng sẽ sống trong cái môi trường xấu xa, tội lỗi đó. Còn nếu mà chúng ta chung tay góp sức đem cái đạo đức phổ biến hết trong cái thế giới này, trong cái thế gian này, à thì trong khi đạo đức nó đang lan tỏa như vậy thì chúng ta chết, chúng ta chết ha. Nhưng mà sao? Con cháu chúng ta lớn lên sẽ được sống trong cái môi trường đạo đức đó. Và sau này khi mình đầu thai trở lại lại mình cũng được sống trong cái môi trường đạo đức đó. Lúc đó mình mới là chủ. Ừ, còn bây giờ mình hãy làm tớ đã, hãy đem lại điều tốt đẹp cho thế gian này cái đã, rồi mình sẽ buông tay mình ra đi.
[26:33]À nhưng mà nhân quả thì không có chừa, không tha, sẽ bưng chúng ta trở lại vào cái chỗ tốt đẹp mà chúng ta đã xây dựng. Mà nói câu này thật ra nói chưa hết luật nhân quả. Luật nhân quả sự thật là mình gieo một hưởng trăm nghìn, là thế này: Ví dụ bây giờ mình nói công bằng ha, là không biết cái xã này kêu xã gì ta? Phải đây Gia Lâm không ta? Gia Lâm là huyện hay xã nhờ? Quận ha, quận, ừ. Long Biên hả, quận Long Biên. À ví dụ như là bây giờ chúng ta nơi cái chùa Thanh Am này, Phật tử cố gắng xây dựng cái quận Long Biên này thành một cái chốn thiên đường, tất cả người dân trong quận Long Biên này ai cũng mến mộ Phật pháp,
[27:19]ai cũng tin sâu nhân quả, ai cũng thương yêu nhau, ai cũng tử tế với nhau. Xây dựng vậy, mình bỏ ra 20 năm để mà xây dựng cái điều đó rồi mình chết. Chết rồi thì nếu mà nói đúng theo nhân quả sòng phẳng á, mình sẽ đầu thai lại vào quận Long Biên này để mình hưởng được cái không khí thương yêu mà mình đã gieo rắc. Khi mình từ nhỏ mình sinh ra là mình được vô số người thương yêu, lớn lên mọi việc lớn việc nhỏ gì của mình cũng đều có người giúp đỡ hết, bởi vì trước đây mình đã cấy cái sự thương yêu vào nơi này rồi, thì nhân quả là đưa mình sinh lại vào cái chỗ mình đã tạo ra điều tốt đẹp. Đó là nhân quả công bằng, nhưng chưa công bằng.
[27:57]Đó chưa phải nhân quả. Thế nhân quả công bằng là sao? Nhân quả công bằng là như thế này: Ví dụ mình bỏ mất 20 năm để mình xây dựng cái quận Long Biên này thành một thiên đường, để trong đó con người thương yêu nhau, tử tế, tốt đẹp, tin sâu nhân quả và biết tu hành. Thì khi mình chết mình lên cõi Trời ở 2.000 năm cái đã, hoặc 200 năm cái đã, để mình hưởng mọi điều vui sướng trên đó, rồi sau đó mình mới đầu thai trở lại cái chỗ quận Long Biên này mà mình đã xây dựng để mình hưởng tiếp tục. Đó mới là nhân quả đó, nghĩa là gieo một hưởng trăm nghìn chứ không phải là gieo một hưởng một. Nói: "À vì tôi xây dựng cái quận Long Biên này tốt nên tôi đầu thai
[28:35]lại để tôi hưởng cái tốt đó", không, không phải nhân quả. Nhân quả là gieo một phải hưởng trăm nghìn. Một hạt lúa chúng ta gieo, chúng ta được một chén lúa không ta? Hơ, chắc một chén. Đó, mình trồng một cái cây thì mình hưởng cả muôn ngàn quả như vậy. Cũng vậy, chúng ta bỏ mất chỉ 20 năm trong đời, mình đi đây đi kia rủ rê hết tất cả mọi người trong cái quận này tu hành cho tốt đẹp thì mình được 200 năm hưởng trên cõi Trời và đầu thai xuống lại cái quận Long Biên này để mà hưởng mọi điều sung sướng của cái quận này. Đó là mình nói nhỏ, nhưng mà không phải chỉ cái quận này. Là người Phật tử chúng ta mình biết cái điều đó,
[29:11]mình vừa là tớ vừa là chủ, giờ mình chấp nhận mình làm tớ trước, đi phục vụ cho con người, thương yêu con người, giúp đỡ con người và xây dựng điều tốt đẹp cho con người, làm cho ai cũng biết thương nhau hết, rồi chúng ta buông tay ra đi, mình không cần, rồi luật nhân quả sẽ đưa mình trở lại đây hưởng tất cả mọi điều sung sướng. Chúng ta vừa là tớ vừa là chủ. Nếu mà chúng ta phá hoại cái đạo đức Là chúng ta lúc nào cũng kích động hận thù, cũng kêu, có nói là chủ trương là mạnh được yếu thua, đi đâu mình cũng gieo rắc cái tư tưởng đó, nói sống trên đời này là mạnh được yếu thua, ai là khôn sống mống chết, là mình cứ ỷ sức ỷ cái tài của
[29:49]mình rồi mình lấn lướt người khác, giành được người khác thì giành, vậy thôi. Nhưng mà mình hay gieo rắc điều đó nữa, tức là mình phá hoại cái đạo đức thì sau này mình đầu thai lại một nơi mà trong đó trộm cướp tràn đầy, mình bước ra cửa là có thằng nó dọng vào mặt mình một cái nó giựt mất cái giỏ liền. Là cái quả báo mà mình phải chịu là mạnh được yếu thua, khôn sống mống chết. Đó, hoặc là nếu mà người nào đấy lại tiếp tay truyền bá cái văn hóa đồi trụy thì khi mình tái sinh vào cái chỗ mình chỉ gặp những con người bẩn thỉu, xấu xa, chả ai ra gì hết, vì mình chọn con đường đó mình đi vậy. Còn ai nguyện lòng là sống suốt một đời làm tớ,
[30:32]suốt một đời làm tớ, chỉ đi phụng sự cho người mà không cần ai quan tâm đến mình, rồi khi chết hoặc là khi đầu thai lại rồi sẽ thấy cái quả báo muôn vạn lần tươi đẹp. Thì chúng ta biết chủ là quả mà tớ là nhân. Cái người nào mà tự nhận mình làm tớ thì người đó sẽ làm sẽ làm chủ. Còn cái ngược lại cũng vậy, người nào luôn lúc nào cũng đòi làm chủ, tức là cũng muốn hơn người, cũng muốn ai phải phục vụ mình thì sau này sẽ làm làm tớ. Như vậy tớ là nhân mà chủ là quả, và ngược lại chủ là nhân mà tớ là quả. Ha ha, kỳ khôi như vậy. Ừ, hai cái chủ và tớ đó là nhân quả lẫn nhau luôn. À. Người chỉ thích làm tớ, thí như ví dụ bước vào chùa
[31:24]mình thấy Phật tử đến là mình ân cần, mình đon đả, mình mời vào uống nước, mình sắp xếp kia nọ, vân vân, mình lo giống như là phục vụ người chủ, trong khi mình cũng là Phật tử như mọi người, nhưng mình lại hạ mình xuống mình làm người tớ thôi, phụ với quý thầy để đón tiếp những Phật tử khác. Tức làm cho những người Phật tử khác mỗi khi họ đến chùa họ thấy thoải mái, họ thấy dễ chịu, cái họ thích đến chùa hoài. Đó, mình chỉ làm tớ thôi, không chịu làm chủ. Rồi vào trong cơ quan cũng vậy, tức là việc gì làm được là ráng sức giúp người làm hết, nhiều khi việc đó chả phải việc của mình. Thấy mình đang ngồi bàn bàn giấy, cái việc mà lau quét nhà vệ sinh đâu phải
[31:57]của mình, thế chừng đi xuống vào nhà vệ sinh thấy bẩn thế là mình đi xách nước, xách chổi mình quét mình dọn một lát, rồi lên làm tiếp. Tức là mình luôn luôn chọn con đường làm tớ, không chịu làm chủ. Rồi sau này cái phần thưởng rồi sẽ thấy những con người đó sẽ là những ông chủ vĩ đại, ai cũng phải nể nang, khâm phục. Còn cái người bây giờ đòi làm chủ, hễ là ăn thì muốn ăn ngon, làm thì vất vả thì trốn, tức là chỉ thích làm chủ, thích người ta lo cho mình, không thích lo ai hết thì mai mốt làm sao? Sinh ra chỗ nào đi làm đầy tớ chỗ đó, chỉ phục vụ người ta mà thôi. Cho nên chủ và tớ là nhân quả lẫn cho nhau.
[32:37]Và người Phật tử mình biết khôn thì mình chỉ chọn con đường làm làm tớ thôi, chấp nhận làm nô lệ, à, chấp nhận. À, ví dụ như có người nào đó họ nghĩ: "Mày làm gì mà mày vất vả cực khổ thế, chịu cực thế? Hả? Thì con người với nhau chứ để cho vào chùa thì tự họ họ uống nước thì vào mà uống, mắc gì phải đi mời đi mọc?" Nhưng mình nói: "Không, là Phật dạy tôi là phải làm tớ và tôi vui trong điều đó. Khi tôi phục vụ người khác, đem lại cho người khác được một nụ cười, đem lại cho người khác một sự thoải mái và tôi vui. Cuộc đời tôi tôi chọn con đường này, nên bác đừng có thắc mắc, bác đừng thắc mắc." Phật tử mình làm vậy được không?
[33:20]Được không? Đó, đó là tuyệt vời đấy, nha, dù cho mình tóc bạc rồi mà một em bé, cháu nhỏ đến chùa mình vẫn phục vụ, chứ không nghĩ là mình là người lớn. Hả, mà nhất là những người trẻ tuổi tới mình còn thương nữa, tại vì trẻ mà biết đi chùa như vậy thì đó là cái quý, nhờ cái lớp trẻ nối tiếp mà đạo Phật được duy trì, chứ nếu chỉ có người già không thì đạo Phật không có mạnh. Đó, ví dụ như bây giờ chúng ta già rồi, mình cũng không làm được nhiều việc, may là có quý thầy trẻ như thầy trụ trì ta đây. Tuy trẻ mà đã đến với đạo, trẻ mà đã xuất gia thì giờ này mới là giữ gìn ngôi Tam bảo, hoằng dương Phật pháp được phải không? Đó.
[33:59]Mà đẹp trai chứ mới lạ, đẹp trai trẻ mà đi tu, điều hiếm có chứ chơi sao? Thế còn xấu như chúng tôi mà đi tu thì nó bình thường. Còn như thầy trụ trì đây đẹp như bông bưởi vậy mà đi tu thì cũng là chuyện hiếm đấy. Thì thấy con đẹp nha, cũng ráng đi tu đi, người đẹp đi tu được á. À, chúng ta nói qua một cái tính chất thứ ba của con người nữa: Con người vừa là chủ tạo nghiệp mà vừa là người nhận quả. Cái này dễ hiểu phải không? Kìa, chính chúng ta gây ra nghiệp và chúng ta sẽ nhận lại quả báo. Ví dụ cái người mà đi phá rừng thì quả báo là gì? Sau này sẽ thành cái người du mục sống trong sa mạc, không có rừng cây, không có nước uống, người phá rừng.
[34:46]Mỗi khi chúng ta cất chùa chúng ta cũng phá rừng nhiều lắm đó. Hồi xưa rừng còn nhiều á, cho nên ví dụ mình cất một cái ngôi chùa mình phá đi một số cây để cất ngôi chùa mình thấy không có ảnh hưởng lắm. Nhưng mà ngày nay rừng đang ít đó, rừng đang ít mà cất được ngôi chùa như ngày xưa thì đúng là cũng hao gỗ hao cây lắm, hao gỗ hao cây. Mà cái hoàn cảnh vì chùa ngoài Bắc là luôn luôn các vị muốn phục chế lại như là cái kiểu xưa để mà bảo tồn di tích nên hay làm gỗ. Thế còn ở trong Nam dần dần không còn gỗ nữa, không có dám làm gỗ như vậy. Mà bởi vì chùa trong Nam cũng không có cổ lắm á, cho nên hễ làm các vị làm luôn bê tông.
[35:26]Bê tông rồi có thích thì giả gỗ thôi, làm mà đường nét giống như gỗ nhưng sự thật bên trong là bê tông. Còn chùa miền Bắc thì chúng ta vì cái phục chế và tái hiện bảo tồn cái di tích nên mình hay làm gỗ, thì có cái cái ưu điểm là như vậy nhưng nhược điểm là cũng phá rừng nhiều quá, cũng làm cho chúng ta xót xa, xót xa. Và chúng ta là người đệ tử Phật, chúng ta thương yêu từng cái cọng lá, từng cái nhánh cây, nên thấy một nhánh cây cọng lá mà bị chặt phá mình cũng xót xa. Thì cái người nào á thấy một cái cây non đi ngang mà dẫm lên cái đi qua thì con người đó không phải đệ tử Phật, người đó tàn bạo.
[36:05]Còn người đệ tử Phật á thấy một cành cây non, một cái mầm non vừa ló lên ven đường, lấy cây bảo vệ, chống che lại để đừng ai phá cho cây mọc tiếp, tức là chúng ta thương yêu tất cả từng cái cọng cỏ, từng cái lá cây. Thì như vậy. Thì như vậy sau này mình sẽ sống ở một nơi luôn luôn xanh tươi tốt đẹp. Còn nếu người phá rừng thì sẽ làm dân du mục á, cỡi lạc đà đi lang thang ở sa mạc, lâu lâu mới tìm được một ốc đảo, vốc được một ít nước để uống, không có nước. Cái người nào á mà hay giúp đỡ người khác á thì sau này lại được được thế lực, có thế lực lớn.
[36:43]À ví dụ như giữ một cái chức vụ lớn, hay là có cái thế lực mà nói gì ai cũng phải nghe. À cái nhân quả được tìm thấy là vì hay giúp đỡ người, ai muốn cái gì mình cũng thỏa mãn cho người ta, giúp người ta. Ví dụ trong xóm mình vì có người đó nhà họ gần sập, họ tằn tiện mãi mà vẫn chưa đủ để cất lại cái nhà, mình biết điều đó cái mình đi vận động đi xin và mình bỏ ra mình phụ thêm để cho họ đủ để cất cho luôn cái nhà của họ, thì đó là mình giúp người khác. Hoặc là mình thấy cái giữa hai bên gia đình đó họ không vui với nhau, cái mình đến mình hòa giải, mình giúp đỡ cho họ hiểu nhau. Đó là những cái giúp đỡ.
[37:21]Hoặc là mình thấy trong xóm mình là có một số em học giỏi lên đại học, và mình mới đến nói chuyện với gia đình rồi mình vận động trong xóm vậy mình giúp học bổng cho các em. Như một em thì mỗi một tháng thì mình cho một em 100.000 phụ thêm cái tiền nó ở nơi xa, nó đi học đại học xa nó ăn nó học. Đó, tức là cái người mà hay giúp người khác thì sau này mình sinh ra nơi nào mình tự nhiên có thế lực lớn, có quyền hành trong tay lớn, nói gì người khác phải nghe. Đó là nhân quả. Thế chúng ta muốn có quyền chức, đừng có mất công mà đi giành giựt, thủ đoạn, lừa gạt, mua chuộc mất công, hãy đi giúp đỡ mọi người.
[37:56]Như vậy mà sau này mình có quyền chức lớn. Ví dụ mình hay giết hại mạng sống, giết người thì không nói rồi, giết người thì quá tệ rồi, đây mình nói giết những con vật nhỏ thôi. Ví dụ mình hay giết cá, giết vịt, giết chó, giết bò, giết heo, tức là giết hại sự sống á thì quả báo là sao? Quả báo thì làm sao?
[38:18]Quả báo là sao? Quả báo là những kiếp sau mình dễ bị giết hại lại. Nhiều khi mà đi lơn tơn ngoài đường trong túi mình chẳng bao nhiêu tiền, nó dí dao vô cổ nó bắt đưa tiền ra, mình hơi cạy nại cái nó dí dao nó đâm vô là một phát, nó lấy trong túi là được chừng 2 30.000đ nhưng mình cũng chết rồi. Tức là chết cái rất là lãng xẹt, chỉ bởi vì những kiếp xưa mình giết hại súc sinh nhiều quá, giết hại súc sinh nhiều quá, nhất là giết chó. Vì sao vậy? Bởi vì con chó là con vật trung thành, có tình cảm mà mình giết hại nó, nên sau này mình bị quả báo hay bị phản bội. Con chó trung thành với mình mà mình giết nó, thì sau này đời đời kiếp kiếp mình hay
[38:55]bị phản bội, mình tốt với ai rồi người ta quay lưng lại người ta đá vào mặt mình. Mà thêm cái nghiệp nữa là nghiệp bị giết hại trở lại nữa. Bởi vì cái nghiệp con chó gần với con người lắm, cho nên chúng ta đừng giết chó. Đó là lý do tại sao trong đạo Phật cấm ăn thịt chó là vậy đó. Vì con chó có tình, có tình với con người. Đây có ai ăn thịt chó không? Đừng nhá, đừng nhá.
[39:21]Rồi cái người mà hay giết hại chúng sinh như vậy đó, rồi khi mà chết đó, khi chết ở trong cái cõi đó thì không được đầu thai, cứ vất va vất vưởng làm ma ở góc này, ở bụi này, lùm kia. Rồi lâu lâu ai cho ăn thì cho, ai không ai cho ăn thì đói, làm ma đói. Rồi rồi có bữa nào đó mình mới đến một cái đền thần, lạy Phật cầu nguyện nói con đã chết đã lâu, con chết đã 5 70 năm nay mà sao không cho con đi đầu thai làm người mà cứ bắt con vất va vất vưởng? Thì cái vị thần ở trong đền đó mới trả lời thế này. Lúc ngươi còn sống ừ ngươi đã giết hại sự sống quá nhiều. Ngươi không yêu sự sống thì ngươi không được sống.
[40:04]Ngươi phải sống trong cái thế giới chết mà thôi, tức là ma mà thôi. Chỉ có những người yêu quý sự sống mới dễ dàng đầu thai lại để làm người, có được sự sống an lành. Còn không thì cứ làm hồn ma bóng quế vất va vất vưởng. Chúng ta yêu quý cái điều gì chính đáng thì chúng ta mới được điều đó. Cũng giống như ông bà mình hay nói là yêu trẻ thì trẻ đến nhà là vậy đó. Ví dụ hôm đó có một cái cô gái mà đến hỏi, đến hỏi chúng tôi nói thưa thầy là con lấy chồng lâu mà không có con, con muốn có con thì con phải làm điều gì? Thì chúng tôi trả lời hãy yêu quý trẻ em. Vì ông bà mình nói nhân quả rất là rõ yêu trẻ, trẻ đến nhà.
[40:49]Nói dạ con không thương con nít nổi thầy ơi. Nhiều khi cháu của con, tức là con của anh của chị, con bồng chút xíu là con bỏ ra, con cũng không thích. Mình nói chính vì điều đó, mình không yêu trẻ cho nên trẻ không đến nhà, không đầu thai vào gia đình mình. Nói bây giờ thôi vậy thì con ráng yêu. Nói không, không đủ. Không đủ. Bây giờ cứ đến bồng nựng hôn hít một hai đứa con nít vậy không đủ cái nhân quả để mình có một đứa con. Nói vậy con phải làm sao? Nói bây giờ nghe lời thầy ha, làm ra tiền, lấy tiền đi mua quần áo trẻ em, đi mua sữa trẻ em, đi hết nhà này tới nhà kia, nhà nào mà có trẻ em mới sinh á đến tặng biếu hết cho thầy.
[41:28]Cho nó sữa để nó bú, cho quần áo cho nó mặc, cái gì nó thiếu thốn nó cho, mua đồ chơi cho trẻ em, mua cái xe đẩy cho trẻ em. Tức là bây giờ phải thương yêu trẻ em vài ba năm cho thầy. Bao nhiêu tiền cứ dốc ra hết làm việc đó cho thầy, rồi sẽ có con. Đấy. Nếu mà không có con nữa thì thì chạy ra chùa Thanh Am ngoài bắc cầu tiếp. Nó làm như vậy. Nhưng mà nếu mà làm vậy là chắc chắn sẽ có con vì đó là yêu trẻ, trẻ đến nhà. Cũng vậy, khi mình sống trên đời mà mình yêu quý sự sống, mình thương yêu con người mình sợ người ta bệnh, ai bệnh mình đến chăm lo, cả thú vật trong vòng tay của mình mình cũng chăm sóc không có giết hại,
[42:05]rồi cả bóng cây ngọn cỏ mình cũng thương cũng cưng. Cái người đó chết á nếu ở cõi trời thì thôi, mà nếu không ở cõi trời là đầu thai trở lại làm người vào trong nơi sung sướng liền. Rất dễ tìm được sự sống. Đó, vì yêu quý sự sống, chúng ta nhớ như vậy.
[42:23]Một cái nhân quả được tìm thấy nữa là ai mà thường hay biết tôn trọng mọi người á, thì tự nhiên mình có cái uy đức người khác nể nang trở lại và dễ có cái chức quyền lớn. À. Ví dụ như bây giờ mình gặp với nhau trong chùa vậy, mình là cái người lớn tuổi nhưng mà dù người trẻ tuổi hơn mình, mình cũng có cái thương và mình trọng, mình quý, chứ không phải là thấy người đó nhỏ tuổi hơn rồi mình đối xử bừa bãi, coi thường, không có. Dù cho người đó nhỏ hơn mình mà mình vẫn quý trọng thâm tâm, thật tâm như vậy. Đó rồi trong cái cuộc sống trong xã hội đời thường cũng vậy, gặp ai mình cũng thương cũng quý hết, thì người đó sinh ra nơi nào
[43:00]cũng thường hay có cái chức vụ to để cho người khác nể trở lại. À vì đời trước mình đã kính nể được con người, đời này mình phải được kính nể trở lại. Một cái nhân quả được tìm thấy nữa là ai bướng bỉnh à chỉ thích làm theo ý mình thì sẽ cô đơn. Cái người cô đơn mà cô độc là vậy đó. Là vì mình sống với mọi người à ví dụ như trong gia đình bàn với nhau, à nói thôi con ơ bố mẹ muốn cho con đi học cái ngành này. À vì cái ngành ví dụ cái ngành bác sĩ thì cứu nhân độ thế. À. Lúc đó mình không thích, mình nói thôi, con vô trường nghệ thuật con học làm ca sĩ, làm ngôi sao chơi. Mặc cho cha mẹ mình nói gì hoặc là những người thân mình
[43:48]khuyên gì khuyên, bởi vì học giỏi mình dư sức đậu hoặc là đậu rồi mà cũng bỏ luôn ờ để đi theo ca hát chơi. Tức là mình chỉ thích làm theo ý mình, bất kể cái ý của những người chung quanh mình, dù những ý người chung quanh mình rất là chính đáng, thì người như vậy về già không có ai sống với mình hết. Mình chả sống được với ai hết, lúc đó cứ cô độc một thân một mình, chỉ vì lúc còn trẻ chấp cái ý của mình, chỉ thích sống theo ý của mình, bướng bỉnh, người đó bị cô độc. Còn cái người lúc nào cũng vậy, cũng cân nhắc cái ý của mọi người để mình làm vui mọi người. Nhiều khi thích đi hát nhưng mà bố mẹ mình muốn mình đi làm cô giáo,
[44:23]à thôi ngồi cái mình thôi, chiều lòng bố mẹ thế là đi làm cô giáo dạy học. Mà dạy rất là tận tình bởi vì thương bố mẹ rồi thương học sinh, thương trẻ em. Cái người đó về già lúc nào chung quanh mình cũng đông, bạn bè, con cháu, ai đó lúc nào cũng đông vui và mình sống rất là vui vẻ. Chúng ta nên nhớ nha, mình còn trẻ mình tự tung tự tác, chứ về già mà không có người sống chung quanh là một cái nỗi đau khổ lớn. Đúng không? Đúng. Ai mà ở già mà cô đơn rồi mới thấy sợ, sợ khiếp lắm chứ không phải. Bệnh hoạn, đêm hôm, muốn kêu một tiếng nhờ người giúp không có ai, thế là lần mò dở mùng ra, lần mò đi xuống tìm chai
[45:03]dầu, tìm cái lọ thuốc, lọng cọng lọng cọng rót miếng nước lấy mà uống vì không có ai ở với mình cả. Cái nhân quả nó đưa đẩy như vậy, rất là khổ. Chỉ bởi vì một điều là lúc trẻ, lúc mình còn sức khỏe mình bướng bỉnh, chỉ thích làm theo ý mình. Còn chúng ta cân nhắc là ai đề nghị mình làm cái gì, hoặc mình muốn làm cái gì thì mình hỏi ý nhiều người, khi nào có sự đồng thuận của gia đình hay của bạn bè nhiều người rồi mình mới làm thì cái người đó về già lúc nào cũng quây quần con cháu, bạn bè đầy hết chung quanh. Nằm ngủ là có người nằm gần đó để chăm cái giấc ngủ cho mình, à ho một tiếng là đã có người hỏi. Sướng không?
[45:43]Đó là hạnh phúc của tuổi già đấy nha, hạnh phúc của tuổi già đấy. Ai mà giữ gìn được cái danh dự cho người khác thì có gương mặt đẹp. Ừ đó là nhân quả. Là thế này, à ví dụ như là có người đến cái a nói xấu quý thầy quý cô trong chùa, à nói mấy người này tu hành là để trốn việc quan đi ở chùa, để cho người ta cúng bái, ngồi không mà hưởng tiền của bá tánh. Ví dụ vậy, là cái cách thì mình mới cản, mình nói không. Đạo Phật là cái giềng mối tâm linh của dân tộc, quý thầy quý cô hy sinh cái đời son trẻ của mình để giữ gìn cái đạo lý, đạo Phật cho dân tộc là những người đáng yêu đáng quý và tu khó hơn là bạn ở ngoài đời bạn làm tiền đấy.
[46:32]Bởi vì bạn có thể đi làm một tháng 1 triệu rồi bạn có thể vào chùa bạn cúng 100.000đ, 50.000đ, coi vậy chứ nó dễ. Dễ hơn là bạn lúc nào cũng kìm giữ kiểm soát nội tâm mình, không cho tâm mình suy nghĩ sai, lúc nào cũng giữ gìn giới hạnh cái đó khó hơn nhiều. Tức là mình bênh vực được một câu, mình giữ gìn được danh dự cho quý thầy quý cô, à sau này mình có gương mặt đẹp. Hoặc là mình biết cái người bạn mình có cái nhược điểm, mình có nhược điểm là tham ăn, ví dụ vậy. Thích ăn do cái cơ thể tốt quá cho nên ăn hơi hăng hái, nói vậy, hơi hăng hái trong việc ăn uống, ví dụ như vậy. Thì à cái lúc đó là đi tiệc, thì mọi người đã dừng hết rồi mà bạn
[47:17]mình vẫn tiếp tục hùng hồn, tức là ngồi tiếp tục ăn như vậy. Thì những người kia mới nhìn lom lom, nhìn lom lom. Thì mình sống gần người bạn này mình biết ờ cái bạn mình cơ thể khỏe nên ăn được nhiều, nhưng mà những người khác thì nhìn với cái ý là cái người đâu mà lại đi ăn uống mà ồ ạt, dữ dội mà khủng khiếp như vậy. Thì mình biết ý của mọi người muốn chê, mình nói một câu chữa, mình nói à cái anh bạn của tôi giống như Thánh Gióng vậy. Ừ làm được rất nhiều việc, hay làm nhiều việc thiện và ăn cũng rất là khỏe. Nên chúng tôi sống bên anh tôi rất là vui. Mình bênh cho một câu chữa cái ý nghĩ trong đầu người ta
[47:53]muốn nghĩ xấu con người tham ăn và mình nói thêm người này ăn nhiều bởi vì người này làm được nhiều điều tốt. Hăng hái, mình nói một câu cái xem cái việc ăn nhiều bỗng nhiên nó bình thường như Thánh Gióng ta vậy. Ổng ngồi ăn hết bao nhiêu vậy đó, bao nhiêu nồi cơm, uống bao nhiêu đọi nước vậy đó vân vân rồi vụng lớn lên cái thành một thiên thần, một anh hùng để đi đánh giặc cho chúng ta. Ờ nó xứng đáng nên khi mình nghe chuyện Thánh Gióng ăn như vậy đâu ai chê Thánh là tham ăn phải không? Mà thấy đúng, xứng đáng. Cũng vậy, khi thấy người ta muốn chê người bạn mình tham ăn thì mình nói là người này làm được rất nhiều điều tốt,
[48:23]cho nên có sức khỏe để làm điều tốt cái người ta hết chê. Đó là mình bảo vệ được danh dự cho người khác thì tự nhiên gương mặt mình cứ càng ngày càng đẹp ra. Không cần phải đi mỹ viện, không cần phải xức nhiều mỹ phẩm đắt giá. À mà chỉ khen người. Thế là ai hỏi mình, ví dụ nói à cái bà ấy bà đi chùa hoài không biết bả như thế nào nhỉ? Mình nói: "Ồ, bác ấy tốt lắm, tuyệt vời." Mình khen câu vậy, đó là một chút phấn đánh vào mặt mình đó. Tự nhiên ngày mai mình thức dậy mặt đẹp ra thêm chút xíu. Ừ. Rồi mỗi lần vậy mình khen ai một câu, mai thức dậy gương mặt đẹp một chút xíu, vậy. Mà nếu mình cứ khen hoài như vậy qua năm sau
[49:01]bỗng nhiên mình đi thi hoa hậu được luôn. Ồ, đặc biệt như vậy chứ, lạ lùng như vậy. Ừ. Ai mà giữ gìn tiết tháo nhân phẩm mà muôn triệu tiền không lay chuyển được thì người đó là quỷ thần kính sợ vâng lời. Đây là nhân quả, nghĩa là sao? Ví dụ thế này, có một người đó giữ một cái chức là kiểm duyệt văn hóa phẩm, ví dụ vậy, thì có một người họ đến họ mua chuộc, họ nói: "Bây giờ anh tung cái sản phẩm này, cái cuốn sách này ra ở trong đất nước Việt Nam này, thì tôi sẽ cho anh số tiền là một tỷ." Một tỷ lớn không? Mình nằm mơ cũng không thấy chứ đừng nói mà rờ tới nó, ha. Nhưng chúng tôi cứ mong là nằm mơ thấy được một tỷ như thế nào,
[49:48]chưa bao giờ nằm mơ thấy, chứ đừng nói rờ tới một tỷ. Thì nhưng mà khi cái người đó lật cái cuốn sách đọc ra thì mới thấy là cái nội dung rất là tai hại. Cái nội dung vừa là đồi trụy, vừa là phá hoại cái an ninh của đất nước, làm cho người Việt Nam chia rẽ, rối loạn. Nên người này từ chối, dù một tỷ cũng không lấy. Cái người kia ra giá thêm: "Thôi hai tỷ nhá?" Cũng không là không. Thì cái người mà đồng tiền không mua được cái nhân phẩm, không mua được tiết tháo á, thì cái người đó nói một tiếng quỷ thần phải kinh sợ. Quỷ thần phải kinh sợ là sao? Ví dụ, ví dụ là hôm đó người đó có công việc phải đi vội trên đường
[50:30]mà trời mưa tầm tã, phải đi xử lý một cái công việc ở một cái huyện nào xa đó, trời mưa quá lầy lội không đi được, mới nói thế này: "Hô, ông trời dừng mưa giùm nhá, để tôi đi lo công việc." Năm phút sau tắt mưa liền. Cái người đó đi công việc xong về mưa tiếp. Đó là cái người đó mở miệng nói một tiếng quỷ thần phải làm theo, là chính vì người này giữ cái tiết tháo nhân phẩm mà muôn triệu tiền không mua được. Đó là chúng ta nói con người vừa là chủ tạo nghiệp mà vừa là người nhận lấy cái quả của mình đã tạo ra. Một tính chất của con người nữa là con người vừa độc lập trách nhiệm mà vừa chia sẻ trách nhiệm.
[51:11]Như bình thường thế này, nghĩa là nói độc lập là sao? Nên người ta nói là: "Ai ăn nấy no, ai tu nấy chứng", phải không? Tức là tôi ăn cơm tôi no, tôi tu tôi chứng, chả ai tu giùm ai được hết. Nghĩa là người nào gây tội thì người đó bị bị trừng phạt thôi, người nào làm phúc thì người đó hưởng phúc thôi, chứ chả ai xen vào chia cho ai được hết. Nguyên tắc là như vậy, nhưng không phải. Nhưng thực ra vẫn có cái sự chia sẻ trong cái nhân quả, chứ không phải là ai độc lập về trách nhiệm hoàn toàn đâu. Cho nên chúng ta thấy chúng ta vừa độc lập với trách nhiệm, nhưng mà thật ra vẫn có sự chia sẻ. Ví dụ thế này, nói độc lập thế này, ví dụ ai gieo nhân thì người đó gặt quả.
[51:49]Mình giết người thì bị giết lại, mình cướp của thì bị cướp lại. Thì đó là cái độc lập trong trách nhiệm. Nhưng mà sự thực á, cái trách nhiệm đó, cái quả báo đó nó cũng bị chia sẻ bớt chứ nó không phải một mình mình chịu hết đâu. Là sao? Ví dụ thế này, ví dụ như là có một cái tay đó nó hung dữ, à nó ở trong làng trong xóm mà đụng ai nó cũng gây gổ mà nó muốn hiếp đáp ai nó hiếp đáp, ở trong làng rất là khó chịu, mà nhiều năm như vậy. Thì một hôm, thì nói chung là mình cũng nhịn cho nó dĩ hòa vi quý lâu rồi, nhưng ngày đó bắt đầu nó gây tới mình. À lúc đó mình có công việc đi giữa đường, nó lại nó chặn đường xe ra nó gây gổ và đánh luôn.
[52:28]Đánh luôn thì không may là mình biết võ, là trong một thế võ mình hạ một tuyệt chiêu, à một cái tuyệt chiêu cuối cùng đánh vào tử huyệt và tay đó gục chết. Tay đó gục chết á thì mình không nói tới việc phán xử của luật pháp nha, mình bỏ chuyện phán xử luật pháp. Luật pháp có thể là xử mình tù hay là tù treo gì đó thôi, mình bỏ chuyện đó. Mình chỉ nói cái quả báo là nhân quả thiện ác thôi. Thì nếu mà nói theo nhân quả là mình giết người bị giết lại, nhưng mà không, cái trách nhiệm nó bị chia sẻ bớt bởi cái tay đó rồi, vì cái tay đó nó ác. Cho nên mình giết nó mình lại không có bị hết trách nhiệm,
[53:03]mà sau này mình chỉ có té gãy tay sơ sơ à, rồi băng bó ít tháng nó lành lại. Vì cái tay đó nó ác nên nó lấy hết cái trách nhiệm của mình rồi. Chứ nếu mình giết nhầm cái người tốt thì sao? Mình bị đọa thê thảm luôn. Mình sẽ bị giết hại lại rất nhiều lần và cuộc đời rất là khốn khổ, đọa luôn địa ngục luôn. Đó, nhưng mà không ngờ lỡ tay mình đánh chết cái thằng đó nó cà chớn quá, làm cho người trong làng thở phào nhẹ nhõm, là không bị nó ăn hiếp nữa. Không ngờ mà sau này mình lại không bị quả báo là bị giết lại, mà chỉ trả sơ sơ té gãy tay chút đỉnh rồi thôi, hết. Nên là cái trách nhiệm mình đã được chia sẻ đi,
[53:38]chứ không phải là lúc nào cũng chịu hết một mình, phải không? Ví dụ như là có một cái tay đó à ban ngày thì đi làm nghề thuốc chữa bệnh nhưng ban đêm thì đi làm ăn trộm. À, ban ngày thì mở tiệm thuốc Bắc ra nhưng đêm đến là bịt mặt lại, chuyện đời xưa mà, chuyện này chuyện đời xưa, phi thân lên mái nhà, nhảy chuyền từ mái nhà này qua mái nhà kia, vào trong những cái nhà giàu á, lòn vào trong. Có khi là dí dao vào cổ ông chủ bắt đưa tiền ra đem về, rồi đem về có khi là chia cho người nghèo. Thấy cái người nào nghèo á là quăng vào trong nhà một cái gói tiền nhảy đi mất. Cái người nghèo khổ vì bệnh không có thuốc chữa,
[54:20]sáng dậy tự nhiên thấy gói tiền nằm trước nhà mình. Nhưng mà tính đem ra xài thì mới nghe là đêm hôm có ăn trộm ở nhà ông kia, không dám, giấu tiền lại. Tức là có một con người nghĩa là hành hiệp trượng nghĩa theo kiểu các anh hùng đời xưa á, là hay đi ăn cắp của người giàu cho người nghèo. Nhưng mà ăn cắp của người giàu á thì biết cái người giàu là người xấu, tiền của nó là cái tiền bóc lột, nó do bóc lột và ăn hiếp người ta mà có. Ví dụ như làm chủ thuê công nhân mà trả lương rẻ để cho mình được lời nhiều thì cái giàu đó là cái giàu bóc lột. Thì cái người này họ biết và đêm hôm thì cứ phi thân
[54:51]vào cái nhà đó ăn trộm tiền đó đem ra đem về. Có ai hút thuốc ngoài sân không nhỉ? Có ai nghe pháp đừng hút thuốc nha, thuốc mang tội chết á.
[55:01]Thì cái nhân quả nó không phải là hễ mình đi ăn trộm như vậy là nữa bị ăn trộm lại, mà chỉ bị sao? Bị mất mát một hai đồng sơ sơ thôi, bởi vì mình đi ăn trộm của cái người bóc lột thì mình nhân quả không có chịu hết. Chứ còn người ta cái đồng tiền người ta chân chính mà mình đi mình cướp người ta thì sau này mình phải bị cướp lại gấp một ngàn lần, khổ sở như vậy. Nhưng mà khi mình đi trộm của cái người bóc lột, tự nhiên cái tội nó cũng bị bớt lại. Nó lạ như vậy. Nói thì nghe thì nghe vậy, chứ ban đêm các bác đừng có phi thân lên bò nhà nhòm mò ăn cắp của người ta nha. Nói cho nghe thôi đừng, không.
[55:41]Hoặc là chúng ta làm phước vậy, chúng ta đừng tưởng mình hưởng một mình, không có đâu. À ví dụ thế này, ví dụ con đường trong làng chúng ta nó bị hư, bị ổ gà, à thế là hôm đó cái mình lấy đất rồi mình đổ lên, mình lấy cuốc mình ban, mình đầm cho nó vững để cho người ta đi qua lại không nguy hiểm, không bị đọng nước, không nguy hiểm, thì là như vậy rất là có phúc. Mình cứ hay đi làm như vậy, hễ thấy đường nào hư là vác cuốc đi lấp, thì người này được mấy cái phước như thế này: đôi chân khỏe mạnh, đi không bao giờ bị vấp té, sau này dễ có xe, muốn mua xe là có xe, và lần lần có luôn xe hơi đi nữa.
[56:16]Cái người mà hay đắp đường á càng lúc càng giàu, vì phước rất là lớn nha, đắp đường ấy. Nhưng mà đừng nghĩ là mình hưởng một mình. Ai chia mất vậy? Ai chia mất cái phước của mình? Trước hết là người gia đình của mình cái đã, phải không? Trong gia đình mà cái người mà nấu cơm cho mình ăn để mình đi đắp đường á, chia bớt mớ phước mình. Rồi cái người phụ mình đi lấy đất, phải không? À, rồi cái người ủng hộ mình cả một câu nói, tức là mỗi người một chút một chút, mà khi đi về mình cuốc xốc về, mình mệt mình quăng cái cuốc xuống, mình cởi cái áo ra, cái người nào lấy bộ đồ dơ đi giặt, cũng chia mất cái phước của mình hết.
[56:51]Cho nên vì vậy chúng ta vậy, khi mình làm tội có khi cũng không bị hết tội, có khi làm phúc cũng không hưởng hết phúc, vì luôn luôn có người chia bớt chia bớt. Cũng vậy, nhiều khi chúng tôi nói nói nửa đùa nửa thật, chúng tôi nói cho như thầy đi giảng như vậy thì thấy thì có phước, phải không? Tại vì đi giảng Phật pháp mà, giảng đạo lý cho con người ta biết tu mà. Thấy thì có phước dữ lắm á, nhưng mà sự thực thầy không có phước. Mọi người ngạc nhiên, hỏi: "Sao không có phước?" Thì nói: "Vì thứ nhất là ông thầy trụ trì Thanh Am ổng lấy hơn phân nửa. Cái tiền cò mà có cái chùa để cho mình về giảng á,
[57:24]cái tiền mà mặt bằng để thầy về giảng là lấy hơn phân nửa phước của thầy. Rồi cái Phật tử mà đi nghe làm cho khung cảnh được trang nghiêm, mỗi người ngắt hết miếng, chút, thầy không còn bao nhiêu hết. Rồi cái người mà nấu cơm cho thầy ăn cơm, người lái xe chở thầy đi, người thu băng lại để sau này phát ra, rồi mỗi người một chút chút chút chút, nghĩa là chia nhau xút cái thầy còn được có chút xíu, mà tưởng còn để hưởng không? Không ngờ là cái phần đó là Tam Bảo gia hộ, các vị Bồ tát, chư thiên đang gia hộ để thầy mới giảng được pháp. Chứ nếu mà không có sự gia hộ thì ngồi nãy giờ thầy ngọng nói không
[57:58]được, tự nhiên cười cười ú ớ cái chào đi xuống rồi nói không được. Nếu không có Phật gia hộ mình không nói được, thì những vị đó cũng lấy hết cái cục cuối cùng của thầy lấy luôn. Nên khi thầy giảng xong bài pháp thầy bước xuống là xác xơ tơi tả không còn miếng phước nào hết. Quý thầy trụ trì lấy nè, mấy người nghe lấy nè, mấy người nấu ăn, lái xe lấy hết sạch trơn. Nên thường thường vì chúng ta làm phước chứ không hưởng một mình, bị chia hết trơn à. Mà tội nghiệp nhất là cái người giảng pháp nè, bị lấy hết trơn, không còn miếng nào hết."
[58:29]Một cái tính chất nữa của con người nữa là thế này: con người nhỏ bé, vô nghĩa so với vũ trụ nhưng có thể hiểu được vũ trụ. À. Các nhà khoa học có ví dụ thế này: nếu gom vũ trụ nhỏ lại bằng một cái sân đá bóng thì cái Thái Dương hệ chúng ta đó chỉ bằng một hạt bụi. Không đáng nữa. Cái Thái Dương hệ bằng hạt bụi thì trái đất của mình nhiêu? Mắt không nhìn thấy được phải không? Quá nhỏ. Tức là nếu mà thu cái vũ trụ này nhỏ lại bằng một sân đá bóng thì cái trái đất này nhìn không thấy, quá nhỏ đi. Mà nếu trái đất đã quá nhỏ như vậy thì mỗi con người là làm sao? Vô nghĩa, phải không? Con người mình dường như vô nghĩa trong vũ trụ.
[59:18]Cái vô nghĩa nó nó giống như thế này, giống như là bây giờ mình có sinh ra đầy hết cái trái đất này hai, ba chục tỷ, rồi mình chết cho hết cả hai, ba chục tỷ đó cũng không có gì quan trọng. Bởi vì là so với cái vũ trụ này mình quá nhỏ bé đi, không đáng kể nữa, không đáng kể, quá nhỏ bé.
[59:36]Nhưng có một điều kỳ lạ là con người luôn luôn khát khao hiểu hết vũ trụ này và có thể hiểu được một phần. À. Cho nên ngày hôm nay người ta tính toán được cái sự bung nở của vũ trụ cũng như đoán mò cái nguồn gốc vũ trụ hoặc là tiên đoán những cái sự phát triển của vũ trụ như thế nào, rồi đo được những cái khối lượng của các thiên thể, đường đi của các thiên hà, vân vân. Tức là con người nhỏ bé, nhỏ bé đến mức dường như vô nghĩa, nhưng mà cái đầu của con người á thì có thể hiểu được những điều rất là to lớn, và chính đó là cái giá trị con người. Chính cái giá trị đó mà con người bỗng trở nên đáng
[1:00:16]quý, đáng kể, đáng trân trọng, đáng giữ gìn. Chứ còn nếu mà lấy theo kích thước mà đo á thì bây giờ có 100 tỷ con người chết cũng không đáng kể trong vũ trụ này nữa. Tại quá nhỏ đi. Mà cái trái đất của mình mắt nhìn không thấy trong vũ trụ này cho nên dù có nổ trái đất này cũng chả ai để ý, cũng không đáng, không đụng gì tới, không liên quan gì tới vũ trụ. Nhưng cái đáng quý chính là những con người trong đây có cái tâm hồn mà có thể hiểu được vũ trụ. Và đặc biệt và đặc biệt là có những con người ở trong đây tuy nhỏ như thế mà có thể thương yêu được cả vũ trụ này. Ai có thể thương yêu được cả vũ trụ này?
[1:00:59]Đó là những người mà đệ tử Phật á. Những con người mà mỗi ngày quỳ trước bàn Phật lạy Phật, "Xin cho con thương yêu tất cả chúng sinh trong pháp giới bao la này." Đó, đó là những con người có thể thương yêu được cả vũ trụ. Nghĩa là cái thân phận, cái kích thước con người thì nhỏ đến tận cùng, không đáng kể, nhưng cái tâm của con người mà khi chúng ta có được đạo lý vào trong lòng mình, khi chúng ta có học vấn, có tri thức trong cái não của mình rồi thì chúng ta lớn như là vũ trụ. À đây là một điều rất là lạ. Đó chính là điều mà làm cho con người trở nên có giá trị đặc biệt, giá trị đặc biệt. Và như vậy chúng ta muốn chúng ta vô nghĩa hay chúng ta có giá trị?
[1:01:40]Nếu chúng ta không có cái trái tim thương yêu vũ trụ này, chúng ta không có cái tri thức để hiểu mọi điều trong vũ trụ này thì chúng ta vô nghĩa. Chúng ta chết giống như một con côn trùng chết vậy. Như chúng ta ví dụ chúng ta nhìn một con muỗi nó chết, mình có thương xót không? Nhiều khi mình cũng không chẳng động lòng lắm, bởi vì nó vô nghĩa quá. Hoặc là mình thấy một con sâu nó khô, nó già, nó rơi từ cái cây rớt xuống đất nó chết, mình không bận tâm lắm bởi vì nó quá vô nghĩa. Con người mình cũng vậy, nếu nếu mình không có một trái tim, trí tuệ lớn thì mình giống như con sâu rớt trên cành lá xuống chết chả ai để ý.
[1:02:17]Chả thần thánh nào để ý, chả có hành tinh nào để ý mình cả. À. Nhưng mà nếu trái tim chúng ta thương yêu được muôn loài, trí tuệ chúng ta hiểu được nhiều điều bí mật trong vũ trụ này thì chúng ta trở nên như là vũ trụ. Và đây là giá trị rất cao của con người, mà đây là con đường mà đạo Phật mở ra cho chúng ta. Đây là điểm mà đạo Phật đem lại chúng ta cái giá trị vô hạn, bởi vì sao? Bởi vì trong Phật pháp có con đường, khi một người đạt được sự giác ngộ, người đó có cái tâm phủ trùm cả vũ trụ này. Đó là Đức Phật của chúng ta vậy. Trong 49 ngày đêm khi Đức Phật nhập định rồi ngài đắc đạo thành Phật.
[1:02:57]Trong cái đắc đạo thành Phật đó, chúng ta hiểu điều này. Cái tính chất của sự đắc đạo Phật là gì? Nói ra thì không cùng không tận nhưng ta rút gọn lại ba điều để dễ hiểu. Thứ nhất, Đức Phật thương yêu được tất cả chúng sinh trong vũ trụ này, thương yêu được tất cả. Thứ hai, Đức Phật biết hết tất cả những điều trong vũ trụ này. Và thứ ba, Đức Phật thoát khỏi tất cả mọi điều trong vũ trụ này. Chúng ta lặp lại, cái sự đắc đạo của Phật là ba điều: một là thương yêu được tất cả, hai là biết được tất cả và ba là thoát khỏi tất cả. Đó như vậy. Và đạo Phật có con đường làm cho chúng ta thương yêu tất cả, biết được tất cả và thoát khỏi tất cả.
[1:03:41]Cho nên đạo Phật nâng cái giá trị con người đến bằng vũ trụ. Mặc dù thân phận chúng ta vô cùng nhỏ bé so với vũ trụ. Và bây giờ chúng ta hãy chọn: một là mình sẽ sinh ra và chết đi như loài sâu bọ vô nghĩa, hoặc là chúng ta cái sự tồn tại của chúng ta nó có giá trị rực rỡ, huy hoàng như là cả cái vũ trụ này. Bởi vì tâm chúng ta là tâm của một vị thánh, vì chúng ta thương yêu được tất cả. Chúng ta hãy chọn cái con đường như vậy. Phải không ạ? Nên chúng ta hãy nhớ ờ hoặc là chúng ta còn trẻ hoặc là chúng ta đã già, nhưng mà hãy suy nghĩ, chúng ta sẽ chọn cái thân phận sinh ra và chết đi như một loài sâu bọ hay là chúng ta có mặt với cái ý nghĩa lớn lao như là cả cái vũ trụ này?
[1:04:35]Bởi vì chúng ta thương yêu được cả cái vũ trụ này, thương yêu được tất cả chúng sinh trong pháp giới này. Hãy chọn lựa, hãy chọn lựa. Chọn đi nha. Chọn chưa? Chọn đi nha. Và muốn chọn cái con đường mà cái sự tồn tại của chúng ta nó đáng kể như vậy thì phải mỗi ngày tới chùa Thanh Am nha, lạy Phật, tụng kinh, ngồi thiền và trải lòng thương yêu khắp pháp giới chúng sinh. Được không? Được. Chưa. Bởi vì một mình mình thì mình lại vô nghĩa một lần nữa. Nếu mà cứ mình đi chùa mà lặng lẽ mình chỉ đi một mình thì chúng ta lại vô nghĩa một lần nữa. Chớ làm sao mới có ý nghĩa? Một người đi phải dắt theo mấy người?
[1:05:24]Mấy? Cả tổ. Cả tổ, tốt, nhiều người. À. Một năm như vậy, mình phải dẫn theo được một số người nào đó biết đến Phật pháp. Mình phải lập một cái chỉ tiêu, chỉ tiêu. Giờ mình lập chỉ tiêu một năm mình độ được bao nhiêu người đến chùa? Dụ được mấy người? Hứa coi, hứa với Phật coi. Hứa đi, hứa con số đi. Số chắc, chắc chắn đi. Thấy con số đi. 10 người được không? 10 người. Phải dụ được 10 người đến chùa. Nhiều hơn phải không? Đó. 1 tháng dụ được một người phải không?
[1:06:18]Cả tổ đi, nhưng mà sang năm sau cũng bấy nhiêu người trong tổ đó là không được. Nghĩa là sang năm sau thì phải thành 10 cái tổ, phải dụ được 10 cái tổ. À. Mà đến lúc nào đó mình đứng chặn ngoài đường, hễ ai đi ngang bắt, bắt vô chùa cái đã.
[1:06:38]Bởi vì cái công tội của chúng ta đó, cái tội hay phúc của chúng ta lúc mà chúng ta chết á là cái số người chúng ta đem đến được với Phật pháp á. À. Nhiều khi ví dụ như chúng ta mình sống làm chức to không quyền lớn không quan trọng. Nhiều khi mình bố thí vài triệu đồng, vài chục triệu, vài trăm triệu không quan trọng, mà bằng cái số người chúng ta giúp cho họ hiểu được Phật pháp. À. Chính là ngày sau này khi mà luận tội, luận phúc của chúng ta ở dưới cõi âm á, vua Diêm Vương cũng chỉ hỏi thôi là, "Này người thiện nữ, ngươi đem được bao nhiêu người về với Phật pháp?" Lúc đó mình mà có năm, bảy người là vua xì một cái đó.
[1:07:16]Phải năm, bảy chục người trở lên. Đến ngày mình nhắm mắt phải độ được ừ thêm năm, bảy mươi người về với Phật pháp. Thì lúc đó vua Diêm Vương mới cho rằng là mình có công. Đó nha. Một tính chất khác của con người là con người vừa chịu ảnh hưởng của xã hội mà vừa tác động vào xã hội. Nghĩa là trên nguyên tắc á con người sinh ra trong cái nền văn hóa nào sẽ chịu ảnh hưởng của nền văn hóa đó, cái ngôn ngữ của cái vùng đó, tập quán cái phong cách như thế. À ví dụ như là dù cho cái người đó là cái dòng máu là người Việt Nam, mà nếu sinh ở bên Tàu, lớn lên nghe nói tiếng Tàu thì chỉ nói tiếng Tàu. Cho nên ngôn ngữ thuộc về xã hội.
[1:08:00]Rồi ví dụ sống trong cái tập quán như thế, dù trong máu là Việt Nam 100% thì cũng sống như người Tàu. À. Giống như người Tàu. Cái văn hóa, cái ngôn ngữ, cái phong cách chúng ta, cái tập quán chúng ta chịu ảnh hưởng của cái nền văn hóa mà mình sống trong đó, chúng ta chịu tác động. Ừ ví dụ như là người miền Bắc ta đó có cái là
[1:08:26]Khéo léo, phải không? Khéo léo trong cái cư xử, trong lời nói. Còn người Nam thì có cái đặc tính là chân chất, phải không? Là nghĩ sao nói vậy, nói đại, không cần biết, không cần biết là có súng rồi bóp còi, chả biết nó bắn trúng ai. Nói đại chả biết đâu. Còn người Bắc thì khéo léo, cân nhắc, nó vậy. Thì dĩ nhiên mỗi bên đều có cái ưu, cái khuyết, như vậy, nhưng mà mình biết trong cái văn hóa thế, cái thành hình cái con người như thế. Mà cái đặc biệt chúng tôi có cái suy nghĩ, thì chúng tôi cũng không phải là người biết hết được các ngôn ngữ trên thế giới. Nhưng mà với những cái ngôn ngữ mà mình đã nghe,
[1:09:03]đã biết thì chúng tôi có nhận xét một điều: giọng nói của người miền Bắc Việt Nam hay nhất thế giới. Không biết nói có đúng hay không? Không biết, không biết nói có đúng không? Hay nhất thế giới, không có ngôn ngữ nào trau chuốt như vậy, lạ lùng như vậy. Nên chính vì đó chúng ta có một cái đặc trưng riêng mà thần thánh yêu mến sao á, đất nước chúng ta hay bền vững mà cũng do cái ngôn ngữ miền Bắc. Chứ người miền Nam ví dụ nói cái giọng nghe có thể là dễ thương, nhưng mà cái tính nghệ thuật không cao, không cao bằng người miền Bắc. Còn những ngôn ngữ khác như Tàu, Ấn Độ, Pháp gì coi vậy vẫn không trau chuốt bằng miền Bắc.
[1:09:37]Sang á thì có giọng Anh, giọng Anh sang. Nhưng mà hay mà trau chuốt vẫn không bằng miền Bắc ta. Bởi vì chúng tôi mê giọng Bắc là vậy, mê từ nhỏ không biết tại sao. Thật ra tổ tiên thì cũng là miền Bắc, ông nội, bà nội đều là người miền Bắc, rồi sinh trưởng trong miền Nam thôi, chứ gốc miền Bắc. Thì chúng ta sinh ra ở đâu, ở cái nền văn hóa nào, chúng ta chịu ảnh hưởng của cái nền văn hóa đó rồi, nhưng mà sự thật chúng ta vẫn có cái tính khí riêng của mình một chút, chứ không phải là hoàn toàn giống hết với nhau, phải không? Như ngay trong gia đình cũng vậy, là một người bố mà sinh ra năm người con,
[1:10:11]cái này là bố đời xưa nha, bố đời nay là không được năm người, hai người thôi. Bố đời xưa sinh ra năm người con mà năm người con đâu phải ai cũng giống tính nhau, phải không? Người thích cái này, người thích kia, người ngũng ngẳng, người hiền lành, đủ thứ hết trơn, không giống nhau. Và có những người như vậy để lại những dấu ấn tuyệt vời làm thay đổi cả xã hội. Đó là những vĩ nhân của nhân loại. Thì họ sinh ra trong cái nền văn hóa như thế, họ hấp thu cái nền văn hóa như thế, nhưng mà lớn lên cái trí tuệ của họ, cái nhân cách của họ làm thay đổi cả cái văn hóa đó luôn, theo một cái chiều hướng tốt đẹp hơn.
[1:10:44]Đó là những vĩ nhân của nhân loại. Như ví dụ như là Đức Phật chúng ta cũng vậy, Ngài sống trong cái phong tục mà người ta chia rẽ nhau vì giai cấp, giàu và nghèo, Ngài vượt lên trên để tìm ra một cái đạo không có giai cấp. Trong nước mắt cùng mặn, không có giai cấp khi mà máu cùng đỏ, không máu cùng đỏ, như vậy. Nó cũng là một cái đặc điểm của Đức Phật mà đất nước chúng ta cũng vậy, đất nước chúng ta cũng vậy. Một cái tính chất nữa là con người tạo ra lề luật và chịu sự chi phối của cái lề luật đó. Là chính con người đã tạo ra cái hiến pháp, cái pháp luật, cái quy định, cái quy ước để góp phần làm ổn định xã hội.
[1:11:24]Chứ nếu sống trong xã hội mà không có luật thì rối tung beng lên, phải không? Nên phải luôn luôn có luật pháp. Mà con người đặt ra luật pháp rồi thì con người phải tuân thủ cái luật pháp đó. Nên chính con người là vậy, vừa tạo ra mà vừa phải chịu sự chịu sự tuân thủ như vậy. Người ta còn lo điều này, trong tương lai là người ta chế ra được các rô bốt, người máy á, mà đến lúc nào đó người máy quay lại khống chế, thống trị, cai trị con người. Ở trong các phim khoa học giả tưởng có nói điều đó. Nè, bây giờ người ta cứ tìm cách là chế những cái rô bốt càng lúc càng thông minh. Và nhiều người người ta đã lo sợ.
[1:12:02]Vì cái mức độ mà làm việc của máy thì nó mạnh hơn người. Như chúng ta vậy, mình muốn nhân một bài toán nhân cũng phải mất vài phút. Còn trong khi cái máy tính á, nhân những bài toán phức tạp làm rắc rắc trong vài giây xong liền. Thì với cái tốc độ mà xử lý nhanh như vậy thì sau này nếu mà có những con rô bốt nó được chế ra, con rô bốt mà nó được chế ra rồi á thì đến lúc nào đó nó cai trị con người, con người mình đỡ không nổi. Đó, nên có khi chúng ta phải chịu cái hậu quả mà do chúng ta đã tạo ra. Vậy nếu trong cái xã hội này chúng ta tạo ra một cái luật pháp tốt thì chúng ta hưởng được cái sự an vui, còn nếu chúng ta tạo ra cái luật
[1:12:36]pháp xấu thì thật là là tai hại, không có không có lường được hết. Thì những cái phát minh con người cũng vậy, chúng ta tạo ra những sản phẩm kỹ thuật, nhưng mà nếu tốt thì là thế giới sẽ tốt lên, còn nếu xấu thì xã hội rất là nguy hiểm. Ví dụ như người ta đã tạo ra các trò chơi game bạo lực trên vi tính, con nít cứ vào đó nó mê, cứ bắn nhau, bắn nhau và trong đầu nó hình thành cái việc là bắn giết, hình thành trong tâm hồn nó sự bắn giết. Nên là lớn lên cái nó cầm súng hay cầm dao nó giết người dễ dàng, chỉ bởi vì lúc nhỏ nó hay chơi game, vào trong bàn máy điện tử bấm bấm rồi bắn nhau giết nhau mãi, đến nỗi đó.
[1:13:10]Không ai nghĩ ra được các trò chơi game mà từ thiện, nghĩa là trong đó mà ai giúp được nhiều người thì được ăn điểm, ví dụ vậy, để hình thành lại cái tính cách của trẻ em, nhưng mà người ta chỉ tạo ra những cái trò chơi bạo lực và sau này con người ta phải chịu hậu quả như thế. Đây là điều chúng ta để ý như vậy. Tuy nhiên, cái việc mà nói rằng ngày nào đó rô bốt muốn thống trị con người cũng rất là khó. Vì sao vậy? Chúng ta biết, con người có một điểm mà máy móc không có, đó là mong muốn, cái muốn á. Cái muốn là cái máy không có. Nên chính vì đó là máy móc coi vậy chứ vẫn có cái cứng ngắc, không biết muốn những điều mới,
[1:13:48]mà con người chúng ta có thể muốn được những điều mới. Mình có cái này rồi mình muốn thêm cái khác. Chính những cái muốn nó làm thành cái sáng tạo và một lúc nào đó chúng ta cũng có thể khống chế được rô bốt, chứ không phải là để cho rô bốt cai trị con người như là nhiều cái nhà khoa học đã lo sợ, không phải như vậy.
[1:14:08]Một cái tính chất của con người nữa là con người tạo ra tín ngưỡng và chịu sự ảnh hưởng của tín ngưỡng đó. Chính con người đã tạo ra tín ngưỡng về các thần thánh, rồi sau đó phải cúi đầu kính ngưỡng các thần thánh đó. Con người tạo ra thần thánh chứ ai tạo ra. Có những vị thánh có thật trong lịch sử, có công đức và có nhân cách rất là hay, ví dụ như Đức Phật là nhân cách có thật. Một vài vị giáo chủ có nhân cách có thật, một vài vị thánh trong đất nước chúng ta có thật, như Thánh Gióng hay là Đức Trần Hưng Đạo, vân vân, như vậy. Nhưng rồi cũng có những cái tín ngưỡng mà thờ những vị thánh mà chỉ là sản phẩm tưởng tượng được tạo nên bởi con người.
[1:14:47]Nhiều khi nói thờ một cái người mẫu mà khi mình đi truy tìm trong lịch sử thì không ra, thì mình biết là trước đây có ai đặt ra đó, rồi nhiều người khác cứ nối tiếp mà tin như vậy, tin như vậy, chứ không có cái nguồn gốc lịch sử rõ ràng. Nhưng mà khi mà con người nhiều người tin rồi, thế là người ta phải cúi đầu, phải cúi đầu. Và một điều tai hại là thế này, là có những giáo sĩ nhân danh thần thánh để mà lôi kéo con người làm những điều sai lầm. Để họ điều khiển tín đồ, vì họ nói họ là đại diện cho thần thánh, là bây giờ con người phải nghe lời họ thì mới là được thần thánh thương. Đó, đó là cái điều nguy hiểm nhất.
[1:15:31]Đó là sự lợi dụng niềm tin của con người rồi dắt con người đi vào sai lầm. Cho nên đã có những cái tôn giáo mà cái người giáo sĩ khuyến khích cái tín đồ của mình là ôm bom vào chỗ chết, là: “Con hãy đến đó, con ôm bom cho nó nổ, con chết mà đám đó nó chết luôn thì con sẽ được lên cõi trời”. Nó có những cái tôn giáo như vậy, mà sự thật có ông Trời nào nói câu đó đâu, mà chỉ có cha giáo sĩ nói thôi, phải không? Mà tín đồ lại tin, tin là tưởng đó là ý muốn của thần thánh, nên nhiều khi con người mình đôi khi cũng hơi ngu là vậy. Chỉ trong Đạo Phật mới cho chúng ta sự hoài nghi. Đức Phật dặn chúng ta điều này:
[1:16:09]“Các ông đừng tin bất cứ điều gì, kể cả người đáng kính nhất nói ra. Các ông đừng tin điều gì, dù cho điều đó được nhiều đời truyền lại. Các ông đừng tin có điều gì mà nhiều người cùng công nhận.” Lạ như vậy, kể cả nhiều người cùng công nhận Đức Phật cũng nói: “Đừng tin liền. Các ông đừng tin điều gì do ý nghĩ của mình phát ra như thế”, cũng hoài nghi chính mình luôn. Và Đức Phật dặn: “Chúng ta chỉ chấp nhận điều gì khi mà chúng ta suy xét rất kỹ lưỡng, rất cẩn thận và thực nghiệm tới lui nhiều lần. Khi mà thấy nó có kết quả đúng thì hãy chấp nhận.” Vậy như vậy tinh thần của Đức Phật là tinh thần sao?
[1:16:46]Rất là khoa học, phải không? Rất là khoa học, rất là sáng suốt và tránh cho chúng ta sự mê tín. Đức Phật nói điều đó đã hơn 2.500 năm, vậy mà đến ngày hôm nay cũng còn rất nhiều người dễ tin, dễ mê tín lắm. Nhất là có nhiều cái tôn giáo kỳ lạ. Một ông giáo sĩ là cứ tự nhận mình là đại diện thần thánh, rồi bắt cái tín đồ tin rồi phải làm điều này, làm điều kia. Nếu muốn đẹp lòng thần thánh phải làm theo ý, cái lệnh của ông giáo sĩ. Mà nhiều người vậy, cũng gây nên tội lỗi, đi vào chỗ chết vì những tay giáo sĩ của họ, thật là lạ lùng. Do đó là chúng ta nói điều này, với trong Đạo Phật thì mình không sợ,
[1:17:27]bởi vì Đạo Phật là luôn luôn chúng ta dựa vào nhân quả công bằng, nhưng mà chúng ta nói điều này để có dịp chúng ta nhắc nhở các người quen chúng ta mà ở các tôn giáo bạn đó, là chính con người đã tạo ra thần thánh và con người lại tuân thủ thần thánh, và đôi khi vì sự tuân thủ thần thánh chúng ta bị các giáo sĩ lợi dụng làm những điều sai lầm, những điều phá hoại, rối loạn.
[1:17:52]Một cái tính chất khác nữa của con người là con người vừa biết thán phục sự vĩ đại nhưng cũng vừa biết ganh tị với sự vĩ đại. À một cái tâm lý của con người. Ví dụ như là một con chó thì à một con chó nó đứng ngoài đó, bây giờ có một cái người đứng ra mình cầm cái cuốc mình cuốc cái con đường hư à hoặc là mình xung phong mình lại mình vớt rác trên sông, trên ao vì thấy cái ao nó dơ quá mất cảnh quan của làng, của xóm. Thế là hôm đó mình tổ chức, mình sắp xếp mình đi vớt hết rác ra. Thì một con chó nó đứng nó nhìn mình làm á nó không có thán phục. Nó chỉ chờ mình vớt lên cái gì ăn được lại nó chụp nó ăn.
[1:18:34]Nhưng mà một con người hàng xóm bên cạnh thán phục. Thán phục làm sao? À cái bác đó là giờ rảnh đã đi làm cái việc công ích cho làng, cho xóm. Thì chỉ có con người mới biết thán phục. Nhưng cũng có con người sẽ ganh tị, nghĩ làm sao?
[1:18:55]Sẽ nói ra nói vào, nói: "Đúng rách việc, ở không khùng mát gì. Ở nhà chơi không sướng, đi làm". Vì sao vậy? Câu nói đó là không phải là muốn cho mình sướng đừng đi làm việc công ích mà chỉ vì ganh tị. Vì nếu khi mình làm như vậy sẽ được nhiều người thán phục mà họ không muốn mình được nhiều người thán phục, họ ganh tị, nên họ nói ra nói vào nói cho mình đừng làm nữa. Đó thì con người như vậy. Cái mà chúng ta thán phục được điều vĩ đại thì đó là cái tính chất tốt của con người, cái đạo đức con người. Nhưng mà cái điều mà chúng ta ganh tị với cái điều vĩ đại đó là cái khía cạnh xấu của con người, cái sự hẹp hòi, ích kỷ của con người.
[1:19:32]Và đó là con người mà sắp rẽ vào thú á. Chúng ta ganh tị với sự vĩ đại thì chúng ta đang chọn con đường thú để đi. Còn chúng ta biết thán phục sự vĩ đại thì chúng ta đang đi trên con đường của thần thánh. Ờ. Cho nên là thán phục sự vĩ đại làm cho ta có phước nhưng mà ganh tị với sự vĩ đại làm cho chúng ta tổn phước không bao giờ thành công được về sau. Thì mình nói là sự vĩ đại thôi, chứ còn gần gũi lại trong cuộc sống bất cứ ai làm được một điều gì hay mình đều mình đều hoan hỷ, tán thán thì chúng ta cũng có được cái phước. Còn mà nếu với cái người nào hay hơn mình, họ làm điều tốt mà chúng ta có ganh tị một chút cũng làm chúng ta tổn phước.
[1:20:15]Rồi như vậy chúng ta tránh đi cái nhược điểm của con người là ganh tị với điều hay. Chúng ta nhớ chỉ giữ lại một điều là thán phục cái điều hay thôi, chứ không ganh tị. Một cái tính chất của con người nữa là con người lúc nào cũng bị cái chấp ngã để trở nên ích kỷ, nhưng con người cũng có một cái lương tâm để biết yêu quý sự vị tha. À một cái tính chất đặc biệt của con người nữa là như vậy. Là thế này: trong tâm của chúng ta đó ai cũng có một cái cái chấp ngã, một cái chấp ta đó. Cái chấp ngã nó làm cho chúng ta trở nên vị kỷ, chỉ biết lo cho mình. Từ cái vị kỷ này chúng ta trở nên tham lam, muốn nhiều cho mình.
[1:20:58]Và cái tham lam mà không thỏa mãn chúng ta thù hận và tạo ra vô số điều bất thiện. Cho nên cứ để yên cho con người một cách tự nhiên thì con người nào cũng xấu cả. Để yên một cách bình thường đừng nói gì hết thì bất cứ ai cũng xấu vì bất cứ ai cũng có cái chấp ngã ở bên trong, cái ta ở bên trong. Ngã tức là ta. Để yên thì con người từ từ đi tới cái xấu vì chấp ngã luôn luôn đưa đến sự vị kỷ, vị kỷ luôn luôn đưa đến tham lam, đụng chạm tới tham lam luôn luôn đưa đến thù hận, rồi vô số điều bất thiện khác, luôn luôn như vậy. Nhưng mà con người lại có một cái lạ lùng là cái sự thông minh của con người cũng tạo cho con người một cái lương tâm
[1:21:39]là biết thế này là đúng, thế này là sai, thế kia là thiện, thế nọ là ác để kiềm chế lại, để tự mình chống lại cái vị kỷ của mình để mình tập sống vị tha, nhân ái. Chỉ có con người mới có điều đó. À hay là như vậy. Do đó cái sự mà đấu tranh nơi chính con người giữa vị kỷ, vị tha là một cuộc đấu tranh bất tận, bất tận. Mà cũng may là con người còn có được trí tuệ. Chớ nếu mà đừng có trí tuệ thì con người tối ngày cứ cắn nhau cắn nhau không khác gì con chó, con dãnh vật. Nhưng vì con người có thông minh và cái lạ lùng là cái thông minh của con người đủ cho con người một cái lương tâm để biết thế này là đúng, thế kia là sai.
[1:22:17]Cho nên có những điều chúng ta lầm lỗi mà chúng ta phải giấu giếm là vậy đó, vì chúng ta biết nó nó xấu nên chúng ta phải giấu. À ví dụ như là à một lần đó mình đi vào chỗ đông người, ai cũng để dép bên ngoài. Tới chừng mình đi ra thì mình không tìm thấy đôi dép mình nữa. Và buộc lòng mình cũng phải mang một đôi dép đi về chứ không thể nào mà đi chân không. Nhưng mà thay vì lựa một cái đôi dép rất là cũ để đi đỡ thì mình thôi đành phải lựa một đôi dép rất tốt rồi mình đâm đầu chạy đi luôn. Mà ai lấy dép mình, mình không biết, thì dép mình vừa vừa, không cũ không mới nhưng mà khi mình lấy lại đôi dép của ai thì mình lấy đôi dép rất là mới, đi luôn.
[1:22:53]Thì cái điều đó mình biết mình sai không? Biết, sao không biết. Và chính vì vậy mình im như thóc luôn. Không bao giờ mình kể lại cái sự kiện mình mất dép và mình mang lại đôi dép người khác mà lựa khôn là lựa đôi dép đắt tiền hơn mình, tính ra cũng 50.000đ, lời một chút, mất dép nhưng mà lời. Đó ví dụ một chút xíu nhưng sự thật mình biết mình sai và mình không bao giờ kể lại câu chuyện vui đó cả. Đến lúc nào đó mà mình mình thú nhận thì thôi. Mình mình mới nói chuyện với con mình nói: "Ngày xưa bố lúc nhỏ đi coi hát vui quá về là đã lấy một đôi dép lại là nó đắt tiền hơn cái đôi dép mà bố bị mất mà bố xem đó là một cái xấu xa trong đời mình một lần.
[1:23:35]Và bố mong các con đừng bao giờ như vậy". Ờ bởi vì chúng ta là con người, mình biết điều đúng, điều sai. Và lúc đó đó một là mình chấp nhận đi chân không, hai là lấy một đôi dép rất là rẻ tiền để về rồi mình bỏ mình mua lại đôi dép khác. Thà mình thiệt chứ mình không để người khác thiệt. Đó mới là lương tâm. Mà mình biết đúng, biết sai nhưng lúc đó mình không đủ can đảm, đủ can đảm để vượt qua điều xấu. À chúng ta vậy, có nhiều điều như vậy. Đó là lý do tại sao con người làm điều xấu rồi phải giấu là vậy. Vì biết nó sai, chứ không phải là không biết đâu. Chứ nếu mà không biết sai thì con người ta làm
[1:24:10]điều xấu xong ra kể oan oan cả làng nghe. Nhưng mà làm điều xấu rồi giấu bặt, không ai biết. Chỉ khi nào mà từ từ bị phanh phui ra thì thôi. Cho nên vì vậy là chính cái điểm mà biết mình sai đó là con người, chính con người. Còn nếu con vật không biết. Đó. Nên cái người mà làm xấu xong rồi làm im như thóc, hối hận chúng ta vẫn thương người đó vì biết đó vẫn là một con người, vẫn là một con người. Và chúng ta cứ cố gắng biết mình như vậy, biết mình có hai tính chất vậy: vừa là ích kỷ mà vừa vị tha. Thì khi chúng ta đến với Phật pháp chúng ta cố gắng sao? Mình kiềm chế, mình tiêu diệt cái cái vị kỷ
[1:24:48]và bồi dưỡng, vun đắp lên cái tâm vị tha. Đó là chúng ta vượt khỏi cái thân phận tầm thường của con người, vượt khỏi cái ngã rẽ đó đi về một hướng hẳn là hướng của của thần thánh là như vậy. Chúng ta còn một cái tính chất nữa, hết thời gian rồi nhưng phải nói: Tâm con người là một thế giới rất riêng tư vì không ai biết ai hết, phải không? Ví dụ như quý Phật tử đang ngồi ở đó, ngồi lắng nghe pháp như vậy nhưng mà trong tâm mình suy nghĩ điều gì có ai biết không? Không. Có người đã nghĩ trong tâm: "Trời ơi, lâu ghê có ông thầy ổng giảng hay quá, thích ghê". Nhưng có người ngồi trong tâm nói: "Ông này nói lải nhải cái gì đâu chán thấy mồ", ví dụ vậy.
[1:25:28]Ờ tức là mỗi con người có cái ý nghĩ riêng, nên tâm mình là một thế giới riêng không ai xâm phạm được. Nhưng cũng cái tâm đó nó có một con đường đưa đến vũ trụ đại đồng bao la, một cái chung rất chung với nhau luôn. À cho nên đạo Phật khai thác điều này. Cũng nơi cái tâm riêng tư đó nhưng Đức Phật dạy cho con người làm những điều thiện, giữ gìn đạo đức rồi ngồi thiền để cho tâm vắng lặng. Và khi mà tâm càng lúc càng vắng lặng dần dần dần dần thì con người đi dần đến cái vũ trụ đại đồng bao la để hòa chung với tất cả chúng sinh trong pháp giới này. Đó là con đường giác ngộ của Phật á. Nên khi mà tâm chúng ta càng vắng lặng thì cái riêng tư nó càng
[1:26:10]mất dần, cái vị kỷ càng mất dần, cái chấp ngã càng mất dần, chúng ta đi dần đến cái chung, cái bao la, cái mênh mông, cái đại đồng, cái vị tha, cái thương yêu, cái tất cả. À đó chính là con đường giải thoát của đạo Phật. Nên cũng nơi tâm này làm thế giới riêng tư và có những cái gì đó hơi nhỏ bé, hẹp hòi, ích kỷ. Nhưng cũng nơi cái tâm này nó có một con đường nếu chúng ta biết tu tập thì chúng ta đi đến cái vũ trụ bao la, chung đồng với nhau thôi. Đó là Phật pháp. Mà những tính chất mà đi chung với cái tâm vắng lặng, thiền định đó là cái từ bi, vị tha, vô ngã, vắng lặng, sáng suốt, vũ trụ đại đồng, đó là những khái niệm đi chung với nhau.
[1:26:52]Như vậy cho nên chúng ta đến chùa chúng ta phải tập ngồi thiền. Nhờ thầy trụ trì hướng dẫn chúng ta ngồi như Phật vậy á, ngồi kiết già như Phật để tâm vắng lặng, theo dõi hơi thở ra, hơi thở vào, vân vân. Thì phương pháp thiền rất là phức tạp, chúng ta phải học kỹ lưỡng để tu. Thì như vậy là chúng ta thắng được cái riêng tư nơi tâm mình để tìm được đến cái vũ trụ đại đồng bao la, đặc biệt. Hôm nay chúng ta nói với nhau về những ý nghĩa của con người trong Phật pháp như vậy. Để chúng ta thấy con người vừa có tính chất này, vừa có tính chất kia, hai cái để cho chúng ta chọn lựa, ha. Và mong rằng quý Phật tử sẽ chọn lựa con đường con đường làm thánh.
[1:27:31]Mặc dù ban đầu chúng ta là một trung gian giữa thú vật và thần thánh, nhưng mình biết rồi thì mình từ bỏ con đường để đi về phía thú vật mà chúng ta chỉ đi về cái phía của của thần thánh cao thượng mà thôi. Xin chúc cho quý thầy, quý cô được nhiều sức khỏe, làm được nhiều việc đạo, hóa độ được nhiều chúng sinh, à và mọi chuyện đều được như ý. Xin chúc cho quý Phật tử ăn nên làm ra, khỏe mạnh, phát đạt, may mắn, đạo tâm tăng trưởng, làm được rất nhiều điều phúc. Và sang năm một người dắt 20 người đi chùa và khẳng định một con đường là đi về phía phía cao thượng. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.