[0:09]Hôm nay chúng ta học bài thứ mười lăm là bài Niềm tin. Tin tức là mình chấp nhận cái gì nó là đúng sự thật. Cái này nó quan trọng trong cái thái độ ứng xử cũng như việc mà chọn lựa cái đường đi trong cuộc đời của mình. Ví dụ như nếu mình tin được một cái giáo lý, mình thấy giáo lý đó là đúng thì coi như cuộc đời mình đi vào cái hướng đúng. Mà nếu mình tin một cái giáo lý mà giáo lý đó sai thì đúng là cuộc đời mình đi vào cái ngõ sai lầm luôn. Cũng giống như khi chúng ta chọn vị thầy để mình đi theo cũng vậy. Nếu mà mình tin cái vị thầy đó mà mình tin đúng thì coi như là mình may mắn, chọn được thầy lành bạn tốt để nương tựa trong cuộc đời này.
[0:55]Mà nếu mình chọn sai thì cũng coi như là mình theo ông thầy đó đi luôn. Cho nên cái thái độ đối với niềm tin khá quan trọng cho chúng ta, cái người tu sĩ cũng như là người cư sĩ. Hôm nay chúng ta học cái bài này để chúng ta thấy rằng trong cuộc đời của chúng ta vừa qua đã rất nhiều lần chúng ta tin. Nghe nói điều này nói điều kia chúng ta tin mà có những lúc chúng ta tin một cách vội vã, không suy xét; hoặc đôi khi chúng ta nghi mà nghi một cách quá đáng, những cái đó đều là cái mình nó không đúng. Nên mình học cái bài này để chọn lại cái lối ứng xử cho nó tốt trước mọi cái thông tin đầy nghẹt trong cái cuộc sống này vậy.
[1:40]Thì tin tức là mình chấp nhận điều gì đó là đúng sự thật. Nó có những cái vấn đề của niềm tin, ví dụ như mình tin một cái câu chuyện kể. Chúng ta nghe ai kể câu chuyện á rồi cái mình tin thì cái tin không suy xét đó cũng là một lối tin sai lầm. Ngay cả những vấn đề nhiều khi sử ghi cũng trật luôn. Như chúng ta nghe cái chuyện vua Quang Trung, vị hoàng hậu của vua Quang Trung là ai? Nhớ không? Công chúa Ngọc Hân phải không? Nhưng đó là hoàng hậu thứ hai chứ vua Quang Trung ổng tới hai bà hoàng hậu lận. Nhiều vợ khác thì không tính nhưng hoàng hậu là hai bà. Bà ở miền Bắc là Ngọc Hân, vua Lê Hiển Tông gả cho.
[2:25]Thì câu chuyện kể rằng khi mà nhà Tây Sơn bị quân Nguyễn Ánh đánh tan thì bà vẫn ở lại kinh đô Phú Xuân - Huế. Và sau đó thì Nguyễn Ánh thấy bà đẹp quá và giữ lại cưới bà, bà lại tiếp tục làm vợ của Nguyễn Ánh, câu chuyện kể như vậy. Và nhiều người đã kể cái câu chuyện nó thêm mắm dặm muối đủ thứ, rất là hấp dẫn. Nhưng mà bây giờ thì những nhà sử học người ta tìm hiểu tiếp và người ta biết rằng câu chuyện nó sai lầm. Chúng ta thấy cả một thời gian dài, ngay cả tôi cũng bị điều đó. Hồi nhỏ tôi cũng tưởng câu chuyện đó có thật, mà mình thấy sử ghi mà còn bị trật á nên tôi cũng tưởng là như vậy. Vì tôi cũng thích học sử lắm, những câu chuyện của đất nước mình
[3:11]này kia nọ mình cũng thích, bây giờ mới biết nó cũng sai luôn. Người ta mới tìm ra được rằng khi mà có biến cố như vậy thì bà cùng với hai người con của bà chạy, chạy đi khỏi kinh thành, sau đó bị bắt và giết luôn. Ba mẹ con bị giết hết luôn, chứ không có tồn tại một cái Ngọc Hân nào ở lại để làm vợ của vua Nguyễn Ánh, đó là một câu chuyện.
[3:35]Rồi ví dụ như cái câu chuyện trong đạo Phật, như một tiền thân của Đức Phật hôm trước tôi có nói là ngài thái tử Tu-đại-noa á mà tu cái hạnh bố thí gọi là bố thí ba-la-mật, ai xin gì cũng cho hết, xin gì cũng cho. Do cho hết tất cả rồi vua cha giận mới đày đi. Đày đi chỉ còn mang theo vợ con rồi cái người ta lại người ta xin cho luôn, cho vợ cho con mình luôn. Câu chuyện đó nghe mình tin không? Tin chớ hả, tại vì nói là kinh Phật nói lại mà. Nhưng mà coi chừng câu chuyện đó trật á. Thì bây giờ mình lấy theo cái nhãn quan bây giờ thì mình coi. Hồi xưa mà có thể kể câu chuyện đó vì nghĩ rằng đối với người đàn ông làm chủ á thì vợ và con là sở hữu của người đàn ông đó.
[4:21]Cho nên mà sở hữu của mình coi như cái món đồ của mình muốn cho đâu thì cho. Mà cái người mà có cái tâm bố thí rộng lớn thì cái khó cho nhất là vợ con ruột thịt của mình mà dám cho luôn thì như vậy cái người này thiệt là đúng là cái hạnh bố thí nó tới viên mãn, đó là họ lý luận như vậy. Nhưng mà nếu chúng ta đặt ngược lại vấn đề, như vậy khi mà cho vậy thì thái tử tốt với cái ông mà ổng xin vợ xin con mình, nhưng mà đối với vợ con mình thì không có tốt. Hai con người giống nhau. Bây giờ cho rằng ngài xem vợ con ngài bình đẳng như mọi người khác không có phân biệt đi thì như vậy khi mà người ta xin cho liền tức
[4:59]là tốt với ông kia nhưng mà không tốt với vợ con ngài. Vì có biết là ông kia đem về ổng đối xử vợ con mình có đàng hoàng hay không? Ổng là người mà có đi bia ôm hay không? Không? Ổng là có nghĩa là có nhậu nhẹt, hút xách rồi này kia nọ hay không, vân vân. Đó. Thành thử ra nghĩa là cứ nhắm mắt cho càn để mà được gọi là tu hạnh bố thí ba-la-mật thì điều này nó vô lý, phi lý, tức là không có trí tuệ, không có cân nhắc. Nói trên cái nhân bản là đối xử với vợ con mình như vậy là xem là một món đồ, không có tôn trọng, quan điểm nó sai với đạo Phật. Cái thứ hai nữa không hiểu được cái con người kia mà nhắm mắt cho đại
[5:41]để không suy xét là cái trí tuệ kém, đó là cái dở thứ hai nữa. Cho nên cái câu chuyện đó bây giờ nó bộc lộ nhiều cái sai lầm mà cả một thời gian dài thì chúng ta rất là tin. Chúng ta rất là tin những câu chuyện như vậy. Do đó không phải mọi chuyện trong đạo Phật được kể lại đều đã là sự thật, chính xác, xác thực hết. Vì vậy tôi vẫn nói lần mà tôi giảng cái bài chân thật á tôi cũng nói vậy, là tôi rất ít dám dùng những cái câu chuyện cổ của đạo Phật để mà kể trong những bài giảng, là vì khi đọc lại nó có nhiều cái bài mà tính xác thực rất là thấp. Tôi chỉ kể những câu chuyện mà tôi biết chắc là có thể có thực, chứ còn bình thường là tôi không có dám kể.
[6:29]Nên đọc lại nhiều cái ngày xưa thì mình dễ tin, sao cũng được, chứ bây giờ cái thời đại khoa học cái gì người ta cân nhắc, chi li. Như trong đạo Phật có một câu chuyện là chuyện lòng hiếu của chim Oanh Vũ á, quý thầy nhớ không? Lúc đó tiền thân Đức Phật làm con chim Oanh Vũ, ba mẹ thì bị mù cái mới đi gắp lúa đó mà đem về nuôi ba mẹ. Lúc đó ngài Xá-lợi-phất là một điền chủ trồng lúa đó, quý thầy nhớ câu chuyện đó không? Rồi lúc đó khi bị bẫy bắt thì con chim mới lên tiếng nói, nói rồi nói thành tiếng người. Đấy những câu chuyện vậy nó chỉ có tính cách ngụ ngôn thôi chứ nó không thể là sự thật.
[7:08]Nên bây giờ mà khi nào mà quý thầy có dùng những câu chuyện đó để chứng minh cho những bài giảng của mình thì cũng phải nói thêm câu chuyện này được xem như là một chuyện ngụ ngôn, chứ không có thể coi quyết đây là chuyện có thật trong đạo Phật thì những người trí thức sau này người ta cười mình. Thời đại nó mỗi lúc mỗi khác. Quý thầy sau này lớn lên mà đi giảng những cái điều này phải cân nhắc dữ lắm, không có được dễ tin là những câu chuyện như vậy. Như có một lần tôi nghe một câu chuyện, câu chuyện này cũng hấp dẫn mà tôi không biết có thật hay không. Vì tôi không biết cho nên vì tôi kể lại cho quý
[7:42]thầy nghe để quý thầy phán xét thử coi. Chuyện kể rằng hồi nó vào khoảng thời Pháp, lúc ấy cái rừng Sác nó dày lắm, rừng Sác mà nó men men theo từ Sài Gòn đổ về Nhà Bè còn những cây cao bóng cả, thú thì nhiều. Thì có cái ông đó ổng chuyên là thợ săn, ổng có súng đi săn, hay săn thú. Vào một ngày nọ, ổng mới xách súng vào rừng ổng săn. Nhưng mà lạ là lần này ổng đi sao không có một tiếng chim, không một con thú nào hết. Nghĩa là vắng bặt, chứ mọi lần là chỉ vào ven ven là đã có con này nhảy qua con kia nhảy lại, những con chồn, con sóc đồ rồi. Lần này không gặp một con gì, không một bóng chim, không một con thú nào hết.
[8:22]Thế là ổng cứ theo men men đi mãi đi mãi đi vào những khu rừng bắt đầu lạ rồi, bắt đầu là từ trước ổng không tới. Thì khi vào khu rừng vắng như vậy, tới một cánh đồng cỏ, ổng thấy xa xa có một cái bà già đội cái nón lá lụp xụp lụp xụp cũng đang đi chầm chậm về phía ổng. Thì ở trong cái rừng vắng gặp người thì ổng hơi lấy làm lạ, nhưng mà do cái kinh nghiệm của ổng có lẽ là ổng cũng được nhiều người nói gì không biết, ổng nhìn kỹ, ổng ngồi xuống nhìn kỹ thì ổng thấy cái chân của bà đi không có dính đất. Tức là hôm nay ổng nói là ổng đã gặp quỷ, ổng mới cầm súng ổng lên đạn sẵn ổng ổng hướng cây súng về phía
[9:02]bả, ổng cũng đi về phía bả luôn, thì bả cũng đè cái nón lá lụp xụp đi về phía ổng. Hai người đi ghim ghim về phía nhau vậy. Thì ổng canh vừa tới cái tầm súng của ổng là ổng bắn liền. Ổng vừa bắn cái rầm thì bả vừa nghe cái tiếng nổ là bả phóng tới ổng luôn. Thì cái kinh nghiệm của một người săn lâu năm ổng vừa bắn xong một phát ổng nhảy qua một bên liền, thì bả nhảy xuống bả chụp đúng ngay cái chỗ của ổng. Ổng quay lại ổng bắn thêm một phát nữa thì bả ngả ra bả chết, hiện nguyên hình là một cái con cọp bạch. Cái câu chuyện nghe hấp dẫn như vậy. Cái sau đó thì ổng mới quay trở về làng ổng mới kêu mọi người vô kéo xác con cọp về.
[9:36]Rồi họ biết là cọp bạch nhưng mà cọp bạch thành tinh như vậy họ sợ, họ lập miếu thờ. Còn ổng thì từ đó giải nghệ luôn, không có dám đi săn nữa. Tại ổng nói rằng cái thời của ổng đã hết rồi, đến nỗi mà quỷ dụ ổng vô rừng mà đi săn như vậy thì nếu mà ổng cứ lì lợm mà ráng đi săn nữa thì sẽ hết, giống như là đụng tới Chúa Sơn Lâm á. Những cái con đó là những con của Chúa Sơn Lâm mà ổng nào giờ ổng cứ đi ổng giành giựt, bây giờ đã tới lúc hết. Câu chuyện kể nó hấp dẫn mà người ta kể cũng có lý có luận lắm, mình nghe cũng bùi tai lắm, mà không biết thiệt giả. Cho nên đó những câu chuyện mình nghe thì thấy hấp dẫn nhưng mà đừng tin.
[10:12]Nghe thì cứ nghe, đừng tin. Việc để gọi là xác nhận một cái điều có thật, chúng ta phải cẩn thận, phải cảnh giác, chứ không được nghe cái gì tin liền cái đó. Đó là cái thái độ sống đứng đắn. Chúng ta học cái bài niềm tin này để chúng ta xác nhận lại cái điều này là chúng ta có thái độ đúng đối với mọi cái thông tin đến với mình, chứ không phải ai nói cái gì cũng tin. Một cái tin khác là tin về nhân cách của một người nào đó. Trong cuộc sống thì trong cái tương quan với nhau, chúng ta gặp người này, chúng ta tiếp xúc người kia thì chúng ta có thể có cái đánh giá về con người. Như ví dụ mình biết cái người này là xấu
[10:50]thì mình quan hệ, mình giao thiệp với họ trong một cái chừng mức nào đó thôi, chứ không thể đi sâu vào, nghĩa là không để cho họ đi sâu vào cuộc đời của mình cũng như mình cũng không cần phải đi sâu vào cuộc đời của họ nếu biết rằng cái người này không phải là cái người tốt. Ví dụ gặp nhau ngoài đường chào xã giao hay mời nhau ly nước. Nhưng mà sau đó rồi thôi, không có mời họ đến nhà mình, mình cũng không đến nhà họ. Họ hỏi mượn tiền mà trả một tháng mà 20% thì cũng từ chối, ví dụ vậy. Trong cái quan hệ, đó. Còn mà nếu cái người nào mình đã tin được cái nhân cách của họ thì mình có thể hợp tác nhiều hơn.
[11:28]Mà chúng ta thấy cái nhu cầu trong cuộc sống mà để hợp tác với nhau nó quan trọng lắm, không ai muốn mình cô đơn, cô độc trong cuộc sống này hết. Và vì vậy nên người ta cần có người để hợp tác, giống như là mình khi mình có một nỗi buồn, mình cũng cần người để mà chia sẻ, để tâm sự. Cái nhu cầu làm bạn là một nhu cầu lớn trong cuộc sống, nhưng mà chúng ta phải biết chọn người, không phải bạ ai mình cũng đem chuyện đời mình mình nói người ta, rồi người ta đi người ta nói tùm lum. Đôi khi mình kể một cái lỗi lầm của mình trong quá khứ mà mình đã vượt qua rồi, kể cho người ta nghe cái người ta đi người ta đồn rần rần rần rần, người ta đồn thêm mắm thêm
[12:04]muối cái giống như mình mới phạm cái lỗi đó vậy đó. Nên nó có những điều không tốt, rồi khi chúng ta hợp tác cũng vậy. Như quý thầy lớn lên, quý thầy đi làm Phật sự à có khi quý thầy mời một cái huynh đệ nào đó về chùa ở chung với mình cùng hợp tác lo việc đạo với mình. Nhưng mà phải biết người đó như thế nào chứ, mình phải tin được cái nhân cách của người đó thì mình mới có thể hợp tác được, cũng như lớn lên chút nữa khi quý thầy nhận đệ tử thì mình cũng phải có cái tin tưởng phần nào nơi cái nhân cách của người học trò của mình, mình mới dám nhận. Đó là cái tin, nhưng mà cái tin đó nó lệ thuộc vào cái sự đánh giá của mình, sự nhận xét và bản lĩnh của mình.
[12:47]Nếu người có bản lĩnh thì mình nhìn sâu hơn. Do tiếp xúc lâu ngày mà mình đánh giá được, do nghe người ta nói bùi tai rồi mình tin, hoặc là do trực giác. Thấy không? Ví dụ có người họ đến với mình họ hay kể chuyện tốt về họ, mình nghe một lát là mình tin mình nghĩ họ tốt thiệt. Chúng ta hay bị cái này lắm. Cả Phật tử hay người tu cũng vậy. Người ta tới gặp mình cái người ta kể chuyện, "Hôm qua em đi chùa, em cúng ở đó hết một triệu. Bữa hôm kia cái em gặp người nọ khổ ghê cầm lòng không đậu, cái em cho họ hết nhiêu..." Cứ họ kể kể tốt một lát cái mình cứ tin rằng người đó tốt mà mình chỉ tin qua cái miệng họ thôi chứ
[13:25]mình chưa hề chứng kiến, họ nói một lát rồi mình tin. Nên đây chứng tỏ là mình mắc cái bệnh dễ tin, nên mình tin nhân cách một người chỉ qua cái lời nói của họ chứ chưa hề chứng kiến, đây là một cái sai. Hoặc là tin do ở gần với nhau lâu, cái này là chắc ăn nhất nè. Nghĩa là sống với nhau lâu ngày rồi không ai giấu được cái gì lâu, nó lòi ra hết à. Nên ca dao mình có câu đó là, "Thức đêm mới biết đêm dài" phải không? "Ở lâu mới biết lòng người trước sau". Nó vậy. Nên ông bà mình thông thúy, sâu sắc, nên đánh giá một người không nên chóng chầy sớm ngày sớm, mà phải ở lâu mới biết lòng người trước sau.
[14:04]Đó là cái cách thứ hai là chắc ăn nhất. Còn cái thứ ba là cái dùng trực giác. Thường ví dụ mình gặp một người, mình có cái cảm nhận ngay ban đầu liền là người này tốt xấu ở cỡ nào nè. Quý thầy có cái này không? Có không? Thường là quý thầy ít có, người phụ nữ có nhiều. Người phụ nữ có cái linh cảm, có cái trực giác này mạnh hơn. Người phụ nữ hay như vậy đó, vừa gặp cái là đoán được người kia phần nào rồi. Quý Phật tử có đồng ý không? Đúng không? Nhưng mà có cái lại hay xiêu lòng, người nữ lại dở là hay xiêu lòng. Mới thấy thoáng nhìn cái biết cái người này không tốt, nhưng người ta lại rề rề người ta khen mình,
[14:43]"Trời ơi chị đẹp ghê" vậy đó, là thôi có nhiêu tiền móc đưa hết. Thế nên được lại mất chỗ khác. Còn quý thầy là người nam á thì không có cái trực giác mạnh như vậy nhưng mà lại cứng rắn, nó vậy. Đó là cái tin về nhân cách. Và một cái tin khác là tin một cái lý thuyết, đây là cái mức độ cao rồi. Tin lý thuyết như thế nào? Lý thuyết này có thể là một kinh tế hay chính trị hay vật lý. Ví dụ thế này, có một thời gian dài bên châu Âu người ta tin rằng cứ để cho con người làm ăn tự do thì xã hội sẽ giàu mạnh, sẽ phát triển. Người ta tin như vậy. Và người ta cho con người được quyền tự do như vậy. Nhưng mà đến một lúc nào đó cái tự do quá thì nó xuất hiện cái hiện tượng gì?
[15:30]Người bóc lột người. Vì cái người mà có tiền họ làm chủ á, họ mở ra một cái xưởng á thì cái người công nhân đến xin làm việc phải chịu cái sự đối xử của cái ông chủ. Cái quyền nằm trong tay ông chủ, ổng muốn cho lương nhiêu cho, ổng muốn bắt làm nhiều giờ, ít giờ tùy ổng. Tại vì nếu mình không chịu ý ổng ổng đuổi ra ngoài thất nghiệp. Nên vì công ăn việc làm phải lệ thuộc và ông chủ thấy mình có quyền cứ ra sức bóc lột, bắt công nhân làm nhiều, cực khổ, điều kiện thiếu thốn, trả lương ít để được cái lợi nhuận cao. Và do đó, một thời gian khác người ta lại thay đổi quan điểm, họ lại tin rằng là không nên cho tự do như vậy mà nhà nước
[16:12]nên điều khiển hết tất cả mọi cái hoạt động kinh tế. Người ta tin như vậy. Nhưng mà sau một thời gian làm việc như vậy thì nó xuất hiện là không ai chịu làm gì hết, tại cái gì cũng của nhà nước á nên chả ai làm, làm chừng chừng chừng chừng. Biển làm nhiều tháng cũng như đó lương, làm ít tháng cũng như đó lương, như vậy không ai thèm làm cái cái kinh tế bị thiếu hụt. Do đó có những cái lý thuyết như vậy và mình tin cái gì đúng hoàn toàn thì nó sai hết, như hiện nay cũng vậy. Bên Tây phương người ta vẫn tin rằng cứ để cho con người tự do đi thì xã hội sẽ phát triển, nhưng 2 năm nay, từ năm ngoái tới năm nay nó xuất hiện cái tình trạng gọi là khủng
[16:48]hoảng kinh tế ở vùng Đông Nam Á, bắt đầu từ Thái Lan qua Indonesia, vòng vòng á. Quý thầy có nghe không? Quý Phật tử nghe không? Cái tình trạng khủng hoảng kinh tế hiện nay nè, nó lên tới Nhật Bản, tới Đại Hàn luôn, quá chừng. Và lúc đó các nước Đông Nam Á mới bắt đầu xét lại cái gọi là thị trường tự do. Nhưng cái gọi là thị trường tự do nó có những cái dở của nó, phải xét lại. Cho nên đó là người ta tin vào nó, làm theo và thất bại, có những cái điểm hở nên không có cái gì đúng tuyệt đối hết trơn á. Gì cũng cần phải cẩn thận. Hoặc là họ tin một lý thuyết vật lý, một lý thuyết vật lý làm khoa học như cái thuyết tiến hóa của Darwin đó.
[17:28]Thuyết tiến hóa của Darwin cho rằng là các sinh vật trên trái đất này tiến hóa từ cái loài đơn giản đến loài phức tạp từ từ. Phức tạp nhất là loài nào? Loài người, phải không? Trước con người là loài gì? Khỉ hay vượn gì đó, phải không? Đại khái, nghĩa là mình nhìn mấy con khỉ mình phải hiểu ông tổ mình đó. Có nghĩa là thuyết tiến hóa của Darwin nó là như vậy, nhưng mà xin thưa là cái thuyết đó chưa được chứng minh nha. Thuyết đó chỉ là một thuyết thôi chứ chưa hề được chứng minh một cách khoa học. Chưa phải chứng minh là 2 + 2 = 4, 4 + 1 = 5, 5 + 3 = 8, không có. Cái thuyết đó chỉ là một cái thuyết của Darwin nhưng
[18:08]rất nhiều người đã tin nó, rất nhiều người đã tin. Mà chúng ta thấy khi chúng ta tin một cái điều gì nó tạo nên một cái sự ứng xử, tạo nên một cái sự ứng xử mới. Ví dụ bây giờ nếu mình tin rằng à con người gốc con khỉ, thì chuyện gì xảy ra? Tự nhiên bây giờ như tôi đây tôi tin con người gốc khỉ tôi nhìn trước mặt tôi bao nhiêu người thế là với những gương mặt đáng yêu như thế này nhưng mà tôi chỉ nhìn thấy con khỉ không à. Thì cái ứng xử tôi sao? Tôi coi thường, phải không? Và con người mà chỉ là vật chất thôi, thôi thì cứ sử dụng họ như sử dụng món đồ. Đây cái thái độ coi thường con người. Cẩn thận điều này.
[18:47]Còn bây giờ trong đạo Phật mình có lý thuyết nói rằng tất cả chúng sinh đều có có gì? Phật tánh, phải không? Phật tánh là cái gì tuyệt đối cao cả nằm thâm sâu trong tâm mình á như thế nào đó. Thì bây giờ tôi tin vào cái đó. Tôi tin rằng à nơi tôi có Phật tánh nè, nơi mọi người có Phật tánh nè. Thì bây giờ trước mặt tôi nè những cái gương mặt thế này, phải không, người thì hầu hết ở đây thì chắc là đẹp trai hết nè, đại khái vậy, có đeo kiếng gì cũng đẹp trai, phải không? Tóc còn hay là tóc cạo rồi thì cũng đẹp hết, không sao hết. Thì tôi sẽ nhìn thấy những gương mặt này thì tôi không còn nhìn thấy là những con người nữa mà tôi chỉ nhìn thấy đây là Phật.
[19:26]À, kia người ngồi đang ngồi đó là Phật, người bên đây là Phật. Thì cái lòng tôi đối xử sơ thấy như thế nào? Tôi tôn trọng và thương yêu, phải không? Nên chúng ta thấy một cái niềm tin của mình theo một cái lý thuyết nào đó nó tạo ra một thái độ ứng xử. Nên nếu mà cái niềm tin của mình đúng nó tạo thành cái ứng xử tốt cho cuộc đời của mình cũng giống như cho tương quan giữa người và người trong xã hội. Còn nếu mình tin bậy thì mình sẽ có những cái ứng xử sai lầm. Đó. Như vậy quý thầy, quý Phật tử mình tin thế nào? Nhìn lên thấy tôi là ai? Đừng nhìn thấy tôi con khỉ, tội nghiệp.
[20:08]Hoặc là nó có một cái thuyết này nữa, thuyết là cái thuyết Big Bang. Big Bang, không biết đây quý thầy có Một vụ nổ đầu tiên của vũ trụ á, quý thầy có nghe chưa?
[20:22]Big Bang. Khi các nhà khoa học á, họ mới đưa kính thiên văn nhìn lên bầu trời của vũ trụ, họ mới thấy là các thiên hà nó càng ngày nó càng ra xa rời, ra xa nhau. Ví dụ như là ví như một cái thiên hà như thế này. Thiên hà, ở đây nó có một cái thiên hà. Một cái thiên hà này đó, nó có tỉ tỉ tỉ những các ngôi sao như cái mặt trời của mình vậy á. Nó tập hợp lại thành cái thiên hà. Thì trong cái ngôi sao đó có thể có những hành tinh vây quanh nó giống như là thái dương hệ của mình. Mặt trời mình cũng chỉ là một ngôi sao, ngôi sao rất là nhỏ thôi. Thì một cái thiên hà như vậy là gồm tỉ tỉ tỉ cái mặt trời giống như mặt trời của mình.
[21:02]Và khi họ nhìn lên bầu trời thì họ thấy những cái thiên hà này nè, càng lúc nó càng rời xa nhau, rời xa nhau từ từ. Và như vậy, họ mới suy nghĩ rằng: Ngày xưa nó gần nhau. Đúng không? Nó đang rời xa nhau thì tức là ngày xưa nó ở gần nhau chứ gì. Họ suy luận như vậy đúng không? Hợp lý không? Hợp lý, cái thứ nhất. Và họ nghĩ rằng hồi xưa nó gần nhau mà nó dồn cục lại thì chắc nó đâu, dồn đâu chung một chỗ như thế này. Chung một chỗ như vậy thì cái hấp lực tập trung nó rất là cao, kéo nó lại rất là cao. Và họ tin rằng ngày xưa vũ trụ chỉ là một điểm duy nhất, sau đó nó bung nổ ra. Nó bung nó nổ gọi là Big Bang, một vụ nổ lớn.
[21:40]Nổ, trên đường đi của nó, trên đường nổ từ đây ra tới đây thì sự sống hình thành, các hành tinh thành hình. Con người, sinh vật thành hình, dang dang dang ra hết. Ngày nay họ tin như vậy, vũ trụ bắt đầu bằng một vụ nổ. Rất nhiều nhà khoa học lớn, những nhà bác học lớn hiện nay nè, tin vào cái thuyết Big Bang này. Riêng tôi, tôi không tin cái này. Bây giờ nói gì nói, tôi không bao giờ tôi tin cái thuyết này hết. Vũ trụ bắt đầu bằng một cái vụ nổ, nó chỉ là cái thuyết thôi. Các nhà bác học đang ra sức chứng minh cái thuyết này. Họ chứng minh bằng tất cả những phương tiện của vệ tinh, bằng các phương tiện của máy tính để chứng minh rằng vũ trụ bắt đầu bằng một vụ nổ.
[22:20]Nhưng tôi thách, tôi thách đến cái ngày nào họ chứng minh thành công. Tôi tin không bao giờ có chuyện đó. Rồi bây giờ quý thầy, quý Phật tử chờ coi tôi nói đúng hay không. Tại vì tôi thấy rất nhiều điểm vô lý. Rất nhiều điểm vô lý. Cho nên có những cái thuyết mà nó như vậy đó, một thời gian dài người ta mới thấy nó sai lầm. Bây giờ thì họ đang tin, tin ghê gớm lắm. Những nhà bác học lớn, trước mắt thì có Stephen Hawking. Như ông, như ông này, một nhà bác học rất là lớn hiện nay. Ông bị tật không nói được, không nhúc nhích được, tay ông chỉ bấm thôi, bấm phím thôi. Vậy mà ông đi, ông giảng đại học và ông ra sức ông chứng minh cái thuyết này.
[23:03]Tôi không tin. Họ chứng minh chưa xong đâu. Và tôi tin rằng không bao giờ họ chứng minh được tới cái cuối cùng của nó, không bao giờ có chuyện này. Nên như vậy, nó có những cái thuyết trên cuộc sống này và không phải mọi cái là làm cho chúng ta đều tin hết. Rồi một cái tin khác nữa là chúng ta tin vào những cái giáo điều của những cái tín ngưỡng. Như bây giờ mình là người Phật tử thì mình tin theo lời Phật dạy, mình tin rằng có nhân quả, có luân hồi thì may cho chúng ta là chúng ta tin điều đó đúng. Khi mình tin có nhân quả như vậy, mình đã cẩn thận, cân nhắc cái cuộc sống của mình, làm cho nó trở thành đạo đức.
[23:45]Nhưng mà có nhiều người không may mắn như vậy, họ tin vào những cái giáo lý khác. Ví dụ như họ tin rằng trái đất này do ai tạo ra? Do một Thượng đế nào đó, phải không? Tạo ra. Những con người này cũng do là Chúa Trời tạo ra. À, chúng ta thấy nó có những cái, rồi hoặc là có những cái đạo, đạo như Địa Mẫu mới đây cũng xuất hiện, rồi ừm nhiều lắm, nhiều loại, rất là nhiều loại. Như tín ngưỡng hiện nay thì bên Mỹ có mấy trăm ngàn đạo. Có đạo có người một, có đạo hai, ba người. Có đạo được một trăm người. Cứ như vậy mà họ cũng lập thành một cái đạo. Và cái tín ngưỡng là cái quan trọng, vì nếu người ta tin vào một,
[24:32]một cái giáo lý đúng thì cuộc đời người ta trở nên thăng hoa, tốt đẹp; còn nếu người ta tin vào một giáo lý sai lầm thì họ đi vào tà kiến, rất là nguy hiểm, đáng thương cho họ. Đó là những điều chúng ta tin đó, có bốn điều. Tuy nhiên nó nhiều nữa nhưng mình kể ra khái quát bốn điều: một là mình tin những câu chuyện kể nè, hai là mình tin nhân cách người nào đó, ba là mình tin cái lý thuyết gì đó về kinh tế, chính trị, vật lý, vân vân; bốn là mình tin một cái giáo điều nào đó. Thì những cái điều này là những điều mà nó ảnh hưởng đến cuộc sống chúng ta rất là nhiều. Nếu chúng ta tin đúng thì cuộc đời mình đi lên,
[25:08]nếu mình tin sai thì cuộc đời mình có thể đi xuống địa ngục luôn. Đó. Bây giờ những cách tin: Thứ nhất là tin một cách dễ dàng, không cần suy xét. Đây mình gọi cái từ gì? Gọi là: cả tin. Cái người cả tin tức là người tin một cách dễ dàng, không suy xét gì hết. Ai nói gì nghe qua tai, tin liền. Mà đây là cái dở. Cái người như vậy là người không có bản lĩnh, không có trí tuệ. Mà thường ai mắc bệnh này? Hử? Cái người thật thà lại hay dễ mắc bệnh này, nghĩ ai cũng như mình. Và một người nữa là nhiều bà hay ngồi lê đôi mách. Cứ đi qua hàng xóm nói chuyện, mình nói, nghe qua cái tin liền, qua đồn lại qua bên bà hàng xóm ba, bà hàng xóm khác.
[25:57]Bà hàng xóm nghe cái tin liền, đồn qua hàng xóm khác. Cho nên mà muốn có cái tin gì mà lan nhanh, cứ cho mấy bà biết. Mà đừng có nói là chuyện công khai, nói nhỏ thôi, nói: "Tin này rất quan trọng, em nói chị nghe, chị đừng có nói ai nghe hết nha! Chỉ có một mình chị biết thôi." Thì: "Được, được, chị tin đi." Nói xong thì như là qua ngày hôm sau cả chợ Long An biết hết trơn. Đó, mình muốn mà cho nó lan cho nhanh thì phải dặn cái câu đó. Mình muốn cho mấy cô mà đồn lẹ đó thì phải dặn thêm một câu là: "Em nói chị nghe, chị đừng có nói cho ai nghe hết nha!" thì qua ngày hôm sau là cả Long An biết hết.
[26:30]Còn nếu mình kể một cách bình thường coi chừng nó đi chậm, còn mình dặn: "Đừng kể cho ai nghe nha!" là nó đi nhanh lớn, nó vậy đó. Nên cái thói quen mà thích có chuyện để làm quà, để ngồi gặp nhau không có biết để nói chuyện gì, cái hay kể chuyện trên, chuyện dưới đồ cho nó vui miệng á, cho nó vui cái buổi nói chuyện gặp gỡ với nhau gọi là những câu chuyện làm quà đó, mình cũng dễ tin, mình kể lại. Cái người kia nghe rồi cũng dễ tin rồi đi đồn tùm lum. Đó là cái gọi là cả tin. Còn trong đạo mình thì cái điều này là một điều cẩn thận hơn nữa. Vì có những cái điều sai lầm mà người ta nói cái mình tin liền
[27:07]thì nó là không có bản lĩnh, tin rồi bị lừa, bị gạt chết. Bây giờ tôi nói ví dụ như có một người họ bước vào chùa hớt ha hớt hải, họ nói: "Trời ơi, ngoài đường họ đánh lộn, họ chém lộn nhau từ đàng trên tới xóm dưới đồ quá chừng, họ mặc đồ xanh lét luôn." Giờ mình tin không? Tại sao tin mà tại sao không? Hử? Tại sao tin, tại sao không?
[27:34]Đâu, quý thầy phán đoán thử nghe coi. Mình dựa vào đâu để mình biết là chuyện đó có thật hay không? Nói lớn lên đi.
[27:48]Người ta chạy vô người ta hớt ha hớt hải, mặt hốt hoảng nói: "Trời, ngoài đường trời không biết chuyện gì mà họ đánh nhau, chém lộn tưng bừng từ cái này, dài theo đường cả cây số đường ngoài kia tưng bừng hết." Giờ mình làm sao mình dựa vào đâu để biết chuyện nó có thật hay không?
[28:05]Trong cuộc đời chúng ta sẽ gặp nhiều cái lần như vậy đó mà mình phải phán đoán, chứ không phải ai nói cũng tin liền. Mình dựa vào đâu? Thì mình cứ bình thản, nghe người ta nói xong, trước hết là chưa được tin. Tại cái chuyện động trời như vậy nó quan trọng lắm phải không? Đâu phải mà dễ tin được. Mình nhìn ra ngoài đường tiếp, mình coi những người mà đi ngoài đường đi vô như thế nào. Nếu sự thật có những người chạy vô mà cũng hớt ha hớt hải, nhìn dáo dác á thì nói ông này ổng nói đúng nè, tại có nhiều người khác cũng giống thái độ giống ổng. Nhưng có mình ổng hốt ha hải còn mấy người kia cũng đạp
[28:34]xe từ từ, tỉnh bơ, nhìn trời, nhìn trăng rồi vừa đi vừa huýt sáo đồ thì mình biết ông này ổng nói xạo. Tại vì nếu chuyện mà động trời xảy ra thì mấy người mà họ ở ngoài đường họ chạy vô nữa thì họ không có bình thường, không có bình thản được, phải không? Họ phải có thái độ hốt hoảng thì ông này có thể nói thật. Chứ còn mấy người đi sau ổng chạy vô tỉnh bơ không có gì hết thì ông này ổng dựng chuyện cho vui, ổng hù chùa mình chút đỉnh chơi thôi. Nó có nhiều cái sự kiện, nhiều điều như vậy. Trong cuộc sống nó nhiều cái nữa mà mình phải có cái phán đoán, chứ không phải là ai nói cũng tin. Ví dụ bây giờ có một người nào đó họ đến chùa mình chơi, cái họ mới nói câu này:
[29:12]Họ nhìn thấy thầy Minh Trí đi xa xa ở sau nhà Tăng, cái họ mới hỏi: "Ông nào? Thầy nào kia?" Cái mình nói: "Ông thầy Minh Trí ấy, ổng đẹp trai mà học giỏi lắm á." Nói: "Á! Ông này xưa gần nhà tôi. Trời ơi, ổng đòi cưới cô kia không được cái ổng bỏ đi tu đó." Bây giờ mình nghe câu chuyện đó mình tin không? Ổng giận ba mẹ không chịu cưới vợ, ổng bỏ đi tu mất, thấy không nè. Giờ mình nghe mình tin không? Nếu nghe phải phán đoán lại liền, mình dựa vào đâu để biết chuyện nó thật hay không thật? Đâu, An Ngôn đứng lên nói thử coi. Thấy nghe một câu chuyện là tôi ví dụ như vậy đó thì dựa vào đâu để biết điều người ta nói thật hay không thật?
[30:02]Dạ thưa thầy, nghe cái lời đó chắc chắn con không tin. Tại sao? Thấy người ta đẹp trai...
[30:13]Không, nhiều cái mình không thấy mà nó cũng có chứ không phải không. Không phải dựa vào cái thấy của mình đâu. Không phải dựa cái thấy của mình, mình phải suy luận thêm những cái khác nữa, phải không? Thôi ngồi xuống đi. Quan trọng là mình nhìn cái thái độ tu, thấy không? Nếu mà coi như ổng là người vô ổng rầu rầu, ngơ ngơ ngẩn ngẩn rồi đâu đứng xa ngắm có thiệt lắm á. Nhưng mà mình thấy người ta tu hành đàng hoàng, nghiêm túc á, lúc nào cũng hoan hỷ, vui vẻ thì biết cái tin đó tin vịt. Ha? Chứ không phải là nghe mà tin liền. Nghe người ta nói bậy cái giật gân bắt đầu đi đồn: "mình biết ngày xưa vậy đó nha, bởi vậy ổng đi tu là tại vậy".
[30:51]Nghe vậy là mình mang tội lây. Mà trên đời này nó có nhiều chuyện đồn kỳ khôi lắm. Như bản thân tôi cũng vậy, có một lần nào đó tôi đi tôi gặp người Phật tử, họ trố mắt họ nhìn tôi. Cái tôi thấy họ nhìn tôi vẻ lạ lùng lắm, tôi hỏi chuyện gì? Họ nói: "Ủa thầy còn tu hả?" Chứ đi đâu? "Sao có người nói thầy ra đời rồi." Nó vậy đó. Mà nghĩa là mình đang tu sờ sờ vậy mà người ta nói mình ra đời mất rồi. Đúng không? Nên có nhiều cái chuyện kỳ lạ lắm nên điều đó phải... Nên không được có cái... Rồi có một cách tin khác là mình tin vì thấy điều đó hợp lý. Hồi nãy là tin cách dễ dàng, bây giờ là trường hợp là tin vì thấy điều đó hợp lý.
[31:28]Như vậy gọi là hợp lý nó lệ thuộc vào khả năng phán đoán của mình. Người ta nói một điều gì đó mình phải phán đoán coi nó có đúng hay không. Phải không? Rồi mới tin. Nhưng mà nó lệ thuộc là mình có phán đoán tới nơi hay không? Nếu mình phán đoán không tới thì cái điều mình tin nó cũng không chắc lắm. Còn nếu mình phán đoán cho tới rồi thì những điều mình tin nó có thể tạm xác thực. Đó. Đây lệ thuộc như vậy. Ví dụ bây giờ mình nghe nói là năm 2000 tận thế, mình tin không? Do đâu mà không tin? Cái này là ăn thua khả năng phán đoán. Bây giờ mình phải hỏi người ta là dựa vào đâu mà nói rằng năm 2000 tận thế cái đã? Nói:
[32:14]"Dạ dựa vào kinh nói." Nói: "Kinh nào?" "Dạ kinh của ông Đạo Bán Dừa."
[32:22]Thì mình biết ngay bịa rồi. Ông Đạo Bán Dừa ông này không có uy tín, mình biết không có duyên nữa. Rồi ừm... nói: "Dạ nghe bà hàng xóm nói." Thì mình biết càng không tin nữa, tại bà hàng xóm rõ ràng bả cũng không có gì đặc biệt, không có uy tín. Rồi nói: "Tin khoa học nói." Nói: "Khoa học nào nói cái gì?" Nói: "Năm đó sẽ có một cái thiên thạch, một cái hành tinh bay tới đụng Trái Đất." Cái mình mới hỏi tiếp là báo nào đăng tin đó? Đưa mình coi tờ báo nữa coi, phải không? Phải hỏi cho tới chứ không phải là hễ nói khoa học nói là mình tin liền. Rồi ví dụ như họ đưa ra được tờ báo luôn, sự thật ví dụ có tờ báo thì có một nhà khoa học nào
[33:00]đó lý luận rằng đo các đường đi của các thiên thạch à của Trái Đất thì nói quỹ đạo Trái Đất thế này, thì năm đó sẽ có một cái thiên thạch nó cắt ngang. Và cắt ngang vào suýt soát cũng rất là gần với quỹ đạo Trái Đất. Ví dụ như là thí dụ như Mặt Trời nằm đây, Trái Đất mình đang quay theo quỹ đạo này thì có cái thiên thạch họ họ tính toán cái đường đi của nó là đến năm đó nó cắt ngang thế này, mà Trái Đất mình cũng đang đi vào cái điểm này luôn. Vào đúng năm 2000 ví dụ vậy. Thì điều này tạm có lý nà. Tạm có lý là có thể là đụng nhau ngay chỗ này, đụng nhau là gây ra một cuộc tận thế thiệt. Đụng vào một cái là Trái Đất bị móp.
[33:40]Nước biển sôi trào lên là sự sống có thể bị tiêu diệt. Tiêu diệt tạm thời những thú vật lớn thôi chứ những sinh vật thì không bị đâu. Có thể xảy ra nếu mà nó rất trùng hợp. Tuy nhiên, cũng không chắc. Vì sao? Vì theo tính toán á thì đây nè tới đây đụng qua đây, Trái Đất mình cũng lúc đó đụng qua chỗ này. À cái thiên thạch nó đi vào đây, Trái Đất mình cũng lúc đó là đụng tại chỗ này. Nhưng mà do cái thời gian tính toán tới mấy năm nó có thể nó sai số nửa giây. Và trong nửa giây đó, cái đường đi của thiên thạch nó lao nó có thể nó trệch đi khoảng là 300 cây số. 300 cây số đối với cái kích thước của vũ trụ á thì
[34:20]nó chỉ là hạt cát thôi, không tới hạt cát nữa. Cho nên coi như là nó đụng. Nhưng mà 300 cây số đối với cái Trái Đất mình thì sao? Nó quá lớn, phải không? Cho nên có thể nó xước qua một cái đi luôn không có chuyện xảy ra. Cho nên nếu mà nói khoa học tính toán thì mình tạm thời tin, nhưng mà cũng chưa chắc xảy ra. Cho nên từ đây tới 300 nó mình cứ tiếp tục đi vô đây nghe giảng không có gì phải sợ. Cứ bình thản mà nghe giảng và niệm Phật. Đó là nhưng mà mình phải suy xét cho tới nơi, phải không? Suy xét một cách hợp lý chứ không phải là ai nói gì cũng tin. Một cách tin nữa là mình dựa vào uy tín của người nói.
[34:56]Ví dụ cái người đó họ nói mình một cái điều gì đó họ nói rằng là: "Quý thầy Tăng sinh ở trong trường Cơ bản Long An thì hết 90% là những người con nhà giàu, đẹp trai, học giỏi." Ví dụ vậy. Họ nói thì mình xem cái người đó nói cái uy tín cỡ nào. Đã từng nhiều năm qua mình sống với họ, họ nói những điều gì cũng đúng á thì mình biết bây giờ là điều này có thể đúng. Đó là dựa vào uy tín. Còn ở đây ví dụ một cái người đó chưa có cái gì đặc biệt để cho mình tin, có thể họ cũng chưa có điều gì để gọi là nói dối. Nhưng mà cũng chưa có cái điều gì họ nói mà sau đó đặc biệt để gọi là sự thật. Thì bây giờ họ nói một chuyện quan trọng,
[35:41]nói một chuyện quan trọng thì khoan tin liền. Có một cái câu chuyện như thế này: có một ông đó người Tàu, ổng quen với một cái người giàu có người Việt Nam. Thì cũng hàng xóm với nhau thôi. Ổng mới đến ổng mượn người này 1.000. Ổng nói: "Ba ngày nữa tôi trả lại vì tôi kẹt bất ngờ." Và đúng ba ngày sau ổng đem 1.000 đến ổng trả lại và ổng tặng thêm một mua một cái nải chuối hay một ít trái cây đến ổng trả lại. Tháng sau ổng đến mượn 5.000, ổng hẹn hai ngày trả. Đúng hai ngày sau ổng đem 5.000 trả, cũng đem ít trái cây lại. Cứ 3 năm như vậy và số tiền lần sau ổng mượn tới mấy triệu, mấy triệu đó lớn lắm.
[36:22]Mất luôn. Đây là cái lối mà kinh doanh uy tín, tức là cũng tạo cho người ta tin mình, nhưng mà bản chất con người này cũng không phải là thật. Tuy nhiên, cái trường hợp này thì mình khó nhận định, còn thông thường mình tin ai vì vì quá trình của người đó. Tin ai mà vì quá trình của người đó là con người thường hay nói thật, bây giờ thì họ nói có thể là tin được. Ví dụ như là như quý Phật tử mình đến cái đến chùa Thiên Khánh vậy, là gặp thầy Đức Hoàng mà thầy nói: "Bây giờ tôi cần gọi là ít tiền mua một chiếc xe Super Dream, tháng sau trả liền." thì mình có thể cho mượn liền tại vì nói chung thầy là người rất là uy tín, phải không? Đó.
[37:09]Nói nói chứ lát ra thầy đừng có mượn nha. Vì mình dựa vào uy tín của người nói mà mình tin có thể được. Thứ tư nữa là mình tin vì truyền thống. Tin vì truyền thống nghĩa là người xưa tổ tiên, ông bà nói lại một cái điều gì đó thì mình thấy hợp lý mình tin được. Ví dụ người ta nói rằng là sinh ra con gái á thì không quan trọng, mà sinh ra con trai thì mới quan trọng. Vì sao? Vì con trai là người nối nghiệp ông bà, thờ tự tổ tiên, còn con gái theo chồng đi mất. Thì ngày xưa ông bà nói lại như vậy, nên họ nói rằng là: "Nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô." Tôi cũng bày đặt sổ Nho một chút. Nghĩa là một người con trai cũng cho rằng là có
[37:53]mà mười người con gái thì cũng cho là không. Đó là cái truyền thống ngày xưa để lại như vậy. Vậy mình tin không? Tin không? Tôi thấy khó tin lắm, tại sao? Tại bây giờ nếu mà sinh nam thì đi tu hết trơn rồi, có nhờ vả gì được đâu. Còn con gái nhiều khi còn đang ở nhà nhờ vả được, phải không? Cho nên cái điều đó nó không chắc ăn. Nhưng mà người xưa thì nói vậy thì nói cái truyền thống như vậy, chứ bây giờ thì cũng không có chắc ăn. Có nhiều người nam vậy lớn lên rồi lấy vợ rồi lo cho vợ. Nhiều khi lại sợ vợ nữa. Một lần cái về thăm bà già cái: "Em cho anh về thăm một bữa." "Nửa bữa thôi, bữa gì hoài." "Dạ dạ, nửa bữa." Có khi như vậy.
[38:36]Mà có nhiều người con gái vậy lớn lên cái lại lo được cho cha mẹ mình. Cho nên cái điều mà truyền thống nói lại có khi cũng không có đúng lắm. Nên chúng ta nhớ cái bài kinh Kalama. Một lần nọ Đức Phật ngài đến cái vùng Kalama á thì những cái người trưởng lão mới đến gặp Đức Phật, mới nói: "Thưa tôn giả Gotama,
[38:57]người ta đồn rằng Tôn giả có bùa khiến cho các đệ tử của những đạo khác đó gặp Tôn giả rồi là bỏ đạo theo Tôn giả. Chúng tôi không muốn xuyên tạc Tôn giả, chúng tôi không muốn xuyên tạc sự thật. Xin Tôn giả hãy xác nhận điều đó đúng hay không là Tôn giả có bùa hay không?" Thì Đức Phật mới trả lời rằng: "Đừng tin những cái gì do lời đồn đãi, đừng tin cái gì do truyền thống để lại, đừng tin cái gì do một người thấy có vẻ khả kính nói ra, đừng tin cái gì mà do ý nghĩ chủ quan của mình cho nó là đúng. Hãy tin điều gì khi mà chúng ta đã thực hành, suy xét, cân nhắc, thấy rõ kết quả nó thì hãy chấp nhận nó." Nên
[39:44]Đức Phật ngài không có trả lời và cái câu trả lời của ngài nghĩa là thành một cái tuyên ngôn độc đáo, bây giờ cả thế giới họ đều ca ngợi. Người ta nói rằng không có một giáo chủ nào mà khuyến khích cái sự hoài nghi hết, giáo chủ nào cũng kêu mọi người phải tin mình hết, chỉ có Đức Phật phải kêu suy xét, phải biết hoài nghi. Nên người ta ca ngợi. Chính tôi cũng bị vậy. Tôi thật ra thì cũng không có đệ tử đông mà cũng bị đồn là có bùa nữa. Nên có những cái như vậy đó. Ở đây Phật cho chúng ta thái độ hoài nghi đúng. Rồi một cái tin thứ năm đó là vì mình nghe nhiều người đồn đãi. Nghe nhiều người đồn mình cũng dễ tin lắm.
[40:23]Như ngày xưa có ông vua gì trong chuyện tôi quên mất. Hình như là Án Tử hay Hề Tử, hình như Án Tử á. Lúc đó đó ông vua mới nghe nhiều người nói đến ông quan kia là con người không tốt, một vị đại thần không tốt, hỏi Án Tử. Tôi có thể sai, như câu chuyện thì nó đúng nhưng mà cái tên có thể là tôi sai quý thầy coi lại. Thì Án Tử mới nói rằng là, "Thưa bệ hạ, bây giờ có một người đến nói với bệ hạ là ở chợ Long An có cọp, bệ hạ tin không?" Nói, "Không tin. Chợ làm sao có cọp. Nói ở chợ làm sao mà có cọp được." Thì lúc đó cái Án Tử mới nói rằng, "Bây giờ nếu có người thứ hai cũng đến nói với bệ hạ là ở chợ Long An có cọp,
[41:03]bệ hạ tin không?" Nói, "Bây giờ bắt đầu hơi hơi, tại hai người nói." Nói, "Bây giờ có người thứ ba đến nói với bệ hạ là ở chợ Long An có cọp, bệ hạ tin không?" Nói, "Bây giờ thì trẫm tin, vì tới ba người nói." Cái Án Tử mới nói, "Bệ hạ thấy không? Cái chuyện mà ở chợ có cọp là chuyện không thể có, nhưng mà tới người thứ ba nói bệ hạ đã bắt đầu tin rồi. Thì như vậy nhiều điều khác trên cuộc đời nó cũng giống như vậy á. Có những điều không có thật, nhưng mà nhiều người lặp tới lặp lui là bệ hạ tin. Nên bệ hạ phải cẩn thận." Cái ông vua ổng nghe ra ổng mới vỡ lẽ ổng không có nghe cái lời gièm pha nữa.
[41:36]Tại vì có một đại thần rất là tốt mà bị gièm pha nhiều lần, nhiều người, ổng bắt đầu tin và tính cách là truất phế. Nhưng chúng ta thấy trong cuộc sống này như vậy. Bây giờ vậy, ví dụ như là cái chùa Thiên Khánh này đây, là được quý thầy lớn chăm sóc, dạy dỗ, đào tạo những tăng sinh như vậy. Và quý thầy ở đây là sinh hoạt rất là tốt. Nhưng một ngày nào đó đó, "Bữa tôi thấy có ông thầy ở... tôi thấy chính mắt tôi thấy rõ ràng ổng đi chợ ổng mua cá lóc về ổng ăn." Một người nói. Mình hồ nghi, nói, "Bữa sao tôi mới vô mà tôi thấy vô nhà bếp đâu thấy cá lóc cái gì đâu. Thấy toàn là dưa mắm, rau muống luộc gì đâu không,
[42:17]thấy ổng ăn khổ." Nói, "Chị không thấy chứ em thấy." Thì thôi mình cứ nghi nghi, hồ hồ nghi nghi không quả quyết được. Cái thêm người thứ hai nói, "Bữa sao tôi thấy có ông thầy chùa Long An đi mua hột vịt lộn?" Bắt đầu dám đúng lắm à ta. Bà trước đồn sao bà sau nói nữa, phải không? Đó, mình nghe nhiều người đồn bắt đầu mình tin liền, mặc dù người thứ nhất không tin. Nhưng mà sự thật là không hề có, không hề có. Nói chung là quý thầy ở đây tu hành rất là tốt, nhưng mà nếu mình nghe nói xấu tới lui nhiều lần cái mình tin có thật. Đó. Mà khi mình tin như vậy mình có tội hay có phước? Có tội, phải không?
[42:53]Tức là mình nghĩ xấu không đúng sự thật cho một người tốt thì mình cũng mang cái tội. Đây là cái những cái lời đồn. Những lời đồn nó có cái sức mạnh dữ lắm. Cho nên chúng ta phải tỉnh táo mà thoát ra những cái lời đồn đãi. Nghe người ta đồn chuyện này đồn chuyện kia, đừng bao giờ vội tin, phải suy xét, biết rõ chắc chắn, chứ không bao giờ được nghe lời đồn. Tại có những lời đồn nó lặp qua lặp lại, lặp qua lặp lại nhiều lần, rồi mình tưởng nó thật mà mình nghe mình mang tội lây nữa, cẩn thận như vậy. Ừ. Một cái tin thứ sáu là tin vì cái cảm nhận của trực giác. Ở đây trong trường hợp này, ví dụ như có một người đó
[43:33]họ kể một câu chuyện ở đâu á, nhưng mình nghe tự nhiên mình đoán câu chuyện có thật, mình biết câu chuyện có thật. Mà có khi một người họ kể một câu chuyện không thật mình nghe mình đoán ra câu chuyện này không có thật. Nó là do cái trực giác của riêng người đó thôi. Như cái người tu lâu thì cũng có cái trực giác như vậy. Thì đây là cái cách tin mà do trực giác thì cái này nó không có lý luận được. Khi nào mình còn có phước thì cái trực giác còn, còn có tu, còn không thì nó hết. Đấy. Đó là những cái cách tin. Có hai cái cách tin sai lầm. Một là, một là gì? Mê tín, phải không? Mê, chữ mê là mê muội, không phán đoán,
[44:13]hễ là mình tin một cái điều gì đó mà không dùng lý trí để phán đoán, tin những điều sai lầm, tà kiến, thì cái tin này nó dắt mình đi vào cái lầm lỗi, phước mình bị suy, bị tổn hết. Đó, gọi là mê tín. Vì những cái gì được gọi là mê tín đây? Mình tin vào những cái giáo điều quá sai lầm, nó thuộc về tôn giáo là rất là nhiều. Mê tín thì thuộc về tôn giáo rất là nhiều. Ví dụ như là như người xưa vậy, vì họ không có thể giải thích được mọi hiện tượng nên họ đã đặt cho mỗi hiện tượng có một vị thần tạo nên. Ví dụ như bây giờ mình muốn có lửa thì rất là dễ, phải không? Hột quẹt gas bán đầy hết, cứ ra mua một, hai ngàn cái bật lên là có hết.
[44:57]Nhưng mà người xưa họ tìm lửa khổ lắm, tìm lửa rất là khổ. Bằng cách nào? Cọ hai cây với nhau, phải không? Cọ như vậy rồi để cái bùi nhùi, cọ cho tới nó nóng nó cháy nó lên, để cái bùi nhùi, rơm vô bốc cháy lên. Mà cực khổ lắm chứ không phải là dễ. Cho nên họ cứ phải đốt củi, đốt củi để giữ lửa, mà lỡ xui nó tắt mà mồi lại rất là khó. Và khi như vậy họ phải cầu nguyện, họ vừa dùi lửa rồi họ phải cầu nguyện vị thần cho nó có lửa chứ không phải là dễ. Đó, ở trong lớp mình ai là người dữ nhất? Trong lớp mình á? Tên gì? An Tường, à. Thì lúc đó hồi xưa họ cũng vậy. Khi mà họ cọ lửa đó, họ cọ qua cọ lại họ cũng phải vái cái tên,
[45:40]"An Tường ơi, An Tường ơi" vậy lửa nó mới mau xuất hiện, chứ còn vậy... Đó, cái chứ còn mà không có kêu cái tên cái người mà dữ thì không có xuất hiện cái lửa. Về do đó họ tin là có cái vị thần lửa. Rồi cái thần lửa là cái thiêng liêng. Rồi khi họ đốt lửa như vậy họ mới nhảy quanh, họ cầu nguyện, họ múa, họ nhảy, họ cúng, họ bái. Và cái tôn giáo, cái tín ngưỡng về thần lửa tồn tại rất là lâu, chỉ vì lý do kỹ thuật của người ta lúc đó nó sơ đẳng. Rồi tin mà tin một điều nó không có thật thì nó dẫn đến cho cái cuộc sống mình nó sao? Nó càn cợt sai lầm. Thời giờ đó mình để để mình làm ăn, mình giúp người này người kia,
[46:22]thì tối ngày cứ lo mà đốt ngọn lửa lên và cứ quỳ mà lạy cái ngọn lửa, vì tin trong đó có một vị thần, vì kiếm được nó quá thực khổ. Đó, đó là những cái như vậy. Hoặc là người ta tin mình giết người này, mình ăn cắp người kia, nhưng chỉ cần mình quỳ xuống một vị Thượng đế mình năn nỉ, mình xin lỗi thì tội mình sẽ hết. Vì sao? Là vì cái tội phước trên cuộc đời này là do cái vị Thượng đế đó quyết định, chứ không phải do con người quyết định. Mình có thể sang lén mình giết cái bà hàng xóm đó đi để lấy tiền, nhưng sau đó mình sẽ mua một cái lễ vật, à mua nguyên một cái đầu heo mình dâng lên cho cái vị thần linh,
[47:02]vị Thượng đế thì tội mình sẽ hết, tại mình có cái chia cho ổng một phần thì ổng sẽ xóa tội, và khi mình chết mình cũng sẽ được lên thiên đường. Nếu mà có cái niềm tin như vậy thì làm sao? Mình sẽ trở thành cái loại người gì? Độc ác vô cùng. Mà trên thế giới cái niềm tin này đang còn tồn tại đó. Có những cái tôn giáo vẫn khuyến khích cái kiểu này. Họ có thể giết người, miễn rằng điều đó làm đẹp lòng cái Thượng đế của họ. Phải nói là những cái giáo lý, những cái giáo điều hết sức là ác độc và sai lầm. Mà nếu mình tin theo thì mình đi vào con đường sai lầm, tà kiến luôn. Đó gọi là mê tín á, tin mà không suy xét.
[47:43]Hoặc là mình tin vào những cái vận số mà không có dựa vào cái luật nghiệp báo. Thí dụ như là nói rằng hễ người đó mà sinh trong gia đình đó thì lớn lên họ sẽ sung sướng, họ có cái dòng máu đó thì họ sẽ giỏi, hoặc là họ mà sinh trong gia đình kia họ chỉ là người hạ tiện, tầm thường. Thì cái tin đó nó không có nhân quả, cho nên Đức Phật mới phủ nhận, Ngài nói, "Không có giai cấp khi mà máu cùng đỏ." Cái giá trị con người nó không nằm nơi cái dòng dõi người đó, mà nằm ở chỗ nào? Nhân cách của người đó, cái trí tuệ và đức hạnh của người đó. Không cần biết người đó đã sinh ra từ một gia đình nào, chỉ nhìn trong hiện tại mà thấy người đó là người có đạo
[48:30]đức, thì đó là người đáng để cho mình tôn trọng. Cho nên cái điều Đức Phật nói là dựa vào nhân quả thực. Còn những điều mà nói theo kiểu rằng dựa vào giai cấp dòng dõi, thì đó là một cái lối tin sai lầm, có thể gọi là mê tín, nó không có dựa vào nghiệp báo. Hoặc là cũng có cái điều nữa, có cái điều thế này nhiều người cũng còn tin, mà tôi không biết nó đúng hay không nữa. Tin rằng nếu mình đi ra ngoài đường vào cái ngày giờ nào đó thì cái công việc nó sẽ tốt đẹp, còn nếu mình đi ra đường vào cái ngày giờ nào đó thì công việc của mình nó không có thành công. Đây quý thầy có tin đó không? Tin không?
[49:11]Quý phật tử? Tin không? Lắc đầu không có mạnh. Tại làm sao? Tại kỳ rồi cất nhà cũng nhờ thầy coi ngày, coi giờ kỹ lắm. Thật ra cái vấn đề ngày giờ nó lạ vậy nè, tôi cũng không hiểu thế nào. Thấy có khi nó cũng đúng, mà nếu nói trực tiếp là lý nhân quả thì nó sai. Ví dụ như là vấn đề tử vi đi, khi mà chấm một cái ngày giờ sinh của một người nào đó, người ta có thể chấm ra cái lá số biết được cuộc đời của người đó, cái người kia dò dò dò ra mà thấy đúng thiệt, chứ không phải không. Thấy đúng ghê lắm. Như vậy cái thời gian, cái thời điểm mà sinh ra đó, nó báo hiệu cuộc đời của một người, mà do đâu mình sinh vào cái ngày giờ đó? Do gì?
[49:57]Do nghiệp, do nhân quả thôi, phải không? Vì cái giờ đó là cái giờ làm vua, nhưng mà vì số mình không phải làm vua, nhân quả không cho làm vua nên mình sinh trễ hơn đó hai tiếng đồng hồ, bây giờ mới đi tu, nó lọt vậy, cho nên cũng hơi uổng nhưng không biết làm sao giờ, vì cái nghiệp mình nó khiến như vậy. Rồi có những người mà họ dựa vào thời gian để họ bấm độn, họ tính toán cái sự thành hay bại, mà họ tin ghê lắm, họ tin họ có những cái quy luật, có những cái phương pháp bấm độn gì của họ đó, thì tôi tôi cũng không có rành lắm. Có một lần có người chỉ cho tôi cái bấm độn, họ nói qua thì tôi mới thử coi cái này nó chính xác hay
[50:35]không, tôi có nhớ, tôi có thử vài lần cũng bấm bấm vậy đó, thì tôi thấy có khi nó cũng đúng mà có khi nó cũng trật, cho nên tôi thấy nó không có tuyệt đối, vì cái tỉ lệ đúng của nó có thể là chừng 50% 60%, không có nhiều lắm, cho nên không thể xem cái đó là cái đúng tuyệt đối được, mà cái đúng tuyệt đối, cái gốc của nó là ở đâu? Là nhân quả thôi. Nên do đó mình cứ yên tâm, mình làm những điều lành, làm những điều lành và mình tin rằng cái kết quả tốt nó sẽ đến. Đó, đó là cái chánh tín, còn mình tin vào những cái gì để khỏi phải làm phước, đó là một điều sai lầm. Ví dụ mình không cần phải giúp ai hết,
[51:12]không cần phải cúng chùa, không cần phải bố thí, không cần phóng sanh, không cần phải bố thí thuốc vân vân, mình chỉ việc là canh cái lựa ngày nào tốt cái mình đi là mình sẽ được điều tốt, thì đó là cái lối tin mê tín, tin không có cơ sở, nó vậy. Một cái điều nữa cũng còn gọi là mê tín nữa là gì? Là mình quá tin vào khoa học. Khoa học thì nó đúng đó, nhưng mà mới được có một chút à, mà mình tưởng nó là tuyệt đối, thì đây cũng là một loại mê tín. Hiện nay những người học thức hay bị cái mê tín này lắm, họ nghĩ cái gì phải khoa học nói đúng là đúng, cái gì khoa học nói sai là sai, mà sự thực khoa học còn giới hạn lắm.
[51:51]Ví dụ như ở trong y học đi, có nhiều cái bệnh mà bình thường mà mà Tây y chữa không được. Nói như cái bệnh thấp khớp mà Tây y không chữa được, đơn giản vậy. Nghĩa là gặp mấy thầy thuốc là chích thuốc gì cũng không hết, vậy mà qua thuốc nam mà uống thuốc nam mà châm cứu thì ít bữa hết, nó vậy. Hoặc như cái bệnh mà viêm thận mãn, hai cái thận nó bị viêm nó teo từ từ lại, nó không còn chức năng lọc máu, lọc nước nữa, thì chuyện gì xảy ra? Nước nó bị giữ lại, huyết áp người ta tăng lên, người phù ra hết và dễ chết, bệnh đó mà Tây y chữa không được. Mà Tây y chữa bằng cách nào? Cắt bỏ thận đó, xin cái thận của ai như dư cho, rồi gắn vô.
[52:34]Hoặc là chạy thận, chạy thận là cứ một tuần mấy lần vậy đó vào bệnh viện, họ mới cắt cái mạch máu dẫn vào thận á, họ lấy cái máu từ trong đó đưa vô cái máy, nó lọc đi, lọc xong rồi cái lấy từ máu từ máy mà đã lọc rồi đó, đưa trở lại vô trong cái mạch máu trong người mình. Như vậy có đau không? Đau ghê gớm lắm, mà chỉ sống được vài ngày thôi, hai ba ngày là máu nó dơ rồi, bắt đầu phải vô chạy thận lại, lọc lại lần nữa, mà cả cuộc đời là không đi đâu mà rời xa cái bệnh viện, rời xa cái máy lọc thận được hết trơn, sống rất là khổ sở. Họ không có cách chữa, mà có những người mà nhiều khi gặp thuốc
[53:09]nam uống bớt lại hết, nên có nhiều bệnh Tây y chữa không được. Rồi khoa học cũng vậy, những điều mà khoa học phán đoán bây giờ chứ nó không có đúng hoàn toàn. Có nhiều cái họ chưa biết á, vì có một thời gian dài vì khoa học không nhìn thấy thế giới siêu hình, cho nên họ cũng phủ nhận, không tin có ma, có quỷ gì hết trơn. Họ không tin có linh hồn, nhưng mà điều đó có không? Nó là điều có thật. Linh hồn là điều có thật, chuyện ma, chuyện quỷ là điều có thật, nhưng mà khoa học vì họ không thấy nên họ không tin. Mà đâu phải là họ không tin, họ không thấy là không có đâu, đâu phải là không thấy là không có.
[53:49]Nhưng bây giờ thì nhiều người đã do tập hợp nhiều cái thông tin trên khắp thế giới, người ta bắt đầu tin có thế giới siêu hình, nhưng mà cũng chứng minh không được, không có con đường để đi vào chứng minh nó. Ví dụ tôi nói như hiện tượng đĩa bay, cách đây khoảng tám chín năm á, ở nước Bỉ, nước Bỉ hay gặp đĩa bay lắm, tại vì ở trên các đường xa lộ của nước Bỉ là đều thắp đèn điện sáng choang hết nha. Mình chỉ thắp đèn ở trong thành phố thôi chứ ra xa lộ là không có đèn, phí, mà nước Bỉ nó dư điện cho nên nó thắp đèn theo xa lộ hết, nên nếu mà ở trên cao nhìn xuống thấy nước Bỉ nó sáng hết đường đi, nên đĩa bay hay ghé nó xem.
[54:29]Một lần cái đài radar của quân đội báo động là có một vật thể lạ bay trên bầu trời của Bỉ, báo động cái là hai máy bay tiêm kích bay lên liền, bay lên rượt theo liền. Họ bay lên thì cái màn hình radar của máy bay hiện rõ một cái đĩa bay trong đó, và ông phi công trưởng ổng bấm nút thâu cái hình ảnh nó vô máy cassette liền, thâu vô băng video liền. Thì khi mà họ lao về cái đĩa bay đó, lao vào gần tới đó, thì bỗng nhiên thấy cái đĩa bay nó nó hạ độ cao, từ ở trên cao hạ rẹt xuống tới mặt đất rồi biến mất luôn. Thì khi mà đem cái băng video về tính toán á, họ mới thấy rằng cái tốc độ, cái gia tốc nó quá nhanh đi. Cái gia tốc là gì?
[55:06]Học chưa? Lớp mấy học gia tốc? Lớp mười. Gia tốc của Trái Đất mình là nhiêu? Gia tốc g của Trái Đất mình là 9,8 không? Trọng trường của mình á. Nhưng mà cái gia tốc của cái đĩa bay đó người ta tính toán được, nó tới mấy ngàn. Rẹt trong một hai giây là tăng cái vận tốc khủng khiếp liền, đi biến mất luôn. Nên người ta không hiểu là cái động cơ đó làm cách nào mà có thể tăng tốc khủng khiếp như vậy, chứ Trái Đất mình không có làm được cái việc đó, thậm chí nó tàng hình luôn nữa, hễ bay gần tới nó nó biến mất không thấy nữa. Nó như bóng ma vậy, nghĩa là cái nền khoa học của người ta tiến rất là xa, mình chưa được cái gì hết.
[55:46]Một cái mê tín nữa là gì? Là chủ quan tin vào cái ý nghĩ của mình. Hễ mình nghĩ ra điều gì cái mình tin điều đó là đúng, đó cũng là một loại mê tín. Hễ mình nghĩ cái điều gì mà mình tin liền thì đó cũng là một loại mê tín do kiêu mạn mà ra. Như bản thân tôi cũng vậy, cũng nhiều lần, nhiều năm trong cuộc sống tôi mới thấy rằng là những điều mà tôi suy nghĩ nó có nhiều cái sai lắm. Tôi thấy có nhiều cái suy nghĩ của tôi vậy rồi nó cũng hay sai lắm, nên sau này mỗi lần mà tôi nghĩ một điều gì tôi để yên, tôi mới suy xét nó trong vài tháng, rồi để ý thấy nó hợp lý rồi mình suy xét tiếp trong vài năm rồi mới dám nghĩ rằng cái điều mình suy nghĩ là đúng, đó.
[56:30]Đây cũng là một cái kinh nghiệm, còn nếu mình chủ quan, mình có cái kiêu mạn thì mình tin cái ý nghĩ của mình liền nó cũng là một cái mê tín. Dĩ nhiên là mê tín nó đưa đến tổn phước, phải không? Mê tín là làm cho mình tổn phước á. Một cái tin sai lầm thứ hai nữa là gì? Là cuồng tín. Cuồng tín nghĩa là tin một điều gì quá cuồng nhiệt mà dẫn đến những hành vi thái quá. Ví dụ như có một cây mít trước chùa mình đi, phải không? Rồi một hôm nọ cái mình nghe một người nói là cây mít này linh lắm, cây mít này dường như che chở cho cả cái vùng này, nên cái người nào muốn học giỏi thì phải thắp nhang quỳ lạy cái cây mít này.
[57:15]Thì nó mới là mình tin là bình thường thôi, nhưng bắt đầu cái mình mình có cái máu cuồng nhiệt, cái mình tin, mình bảo vệ, mình làm hàng rào, mình làm thắp nhang, mình đứng mình đi canh, ai đi ra vô mình bắt phải cúi đầu, xá, không xá mình lại mình oánh người ta, thì đó gọi là cuồng tín á. Nó dẫn đến cái hành vi thái quá, tin một cách cuồng nhiệt mà dẫn đến hành vi thái quá gọi là cuồng tín, cuồng là điên cuồng á. Mà hên là chắc chùa mình chắc chưa có ai đến nỗi vậy ha? Thấy ai cũng còn tỉnh tỉnh, chưa đến nỗi. Có một số tôn giáo, nghĩa là họ có những cái chủ trương cuồng nhiệt là họ bảo vệ tôn giáo họ bằng bạo lực,
[57:57]họ truyền bá tôn giáo họ bằng bạo lực. Ví dụ như đạo nào? Hồi giáo. Nói chuyện với họ nói họ dùng súng với bom nói chuyện không à. Hễ mình mà xúc phạm tới đạo họ, họ giết mình liền, mà họ nói rằng điều đó là được thánh Allah khen ngợi. Còn bên đạo Phật mình không có điều đó, phải không? Thí dụ ai xúc phạm mình, mình nhẫn nhục, mình cảm hóa người ta bằng lời nói, nghĩa là nói chuyện với nhau bằng cái lời lẽ, bằng trí óc, hơn thua nhau bằng lý lẽ chứ không phải là bằng vũ khí, bằng bạo lực, mà ở bên đó họ chỉ nói chuyện bằng vũ khí, bằng bạo lực. Đây cũng là một loại cuồng tín, hoặc là có những cái tôn giáo
[58:37]mà họ bảo vệ, ví dụ như vừa rồi có cái tôn giáo gọi là Đền Mặt Trời ở bên Thụy Sĩ...
[58:46]Họ tự thiêu hết trơn luôn. Họ tin rằng làm như vậy là họ lên thiên đường. Nó cũng là một cái cuồng tín á. Tin một cách cuồng nhiệt mà dẫn đến hành vi thái quá. Hoặc là có cái tôn giáo như là Cổng Thiên Đường thì họ uống thuốc độc họ chết hết luôn để họ đi theo một cái phi thuyền nào ở sao chổi để lên hành tinh khác sống sướng hơn. Đó là những cái lối cuồng tín dẫn đến những hành vi thái quá. Nên chúng ta phải cẩn thận khi mình tin cái điều gì mà mình thấy gây cho mình một cái nóng nảy, cái nhiệt tình thì mình biết nó bắt đầu sai lầm rồi đó, nó bắt đầu nó xa cái chân lý rồi. Vì chân lý nó đưa đến cái an lạc, cái điềm đạm.
[59:29]Nên khi mình tin được cái điều đúng thì nó làm cho con người mình trở nên điềm đạm thì điều đó tương đối còn đúng. Còn tin điều gì mà mình hớt ha hớt hải, đụng ai cũng giận, cũng rầy, cũng la, cũng cự nự hết thì coi chừng cái điều mình tin là sai. Có những cái xung đột sắc tộc đẫm máu hiện nay ví dụ như ở Phi Châu. Phi Châu là nhiều cái bộ tộc họ căm thù nhau lắm vì họ tin rằng chỉ có họ mới đúng thôi, còn những cái người của sắc tộc bên kia là kẻ thù họ phải giết nhau. Họ tìm cách giết nhau dã man. Như ở Rwanda mà cái sắc tộc Hutu với Tutsi họ giết nhau, Tutsi họ giết nhau khủng khiếp. Cái bộ tộc này mà qua cái nhà bộ tộc kia mà gặp con
[1:00:08]nít mới đẻ, hai người nắm hai chân xé toạc ra. Ác độc như vậy. Mình thì mình nhìn thấy họ làm sao? Phi Châu thì tóc ai cũng quăn rồi da ai cũng đen, nhe răng thì trắng bóc mình thấy cũng giống nhau hết. Nhưng mà giữa họ với nhau thì họ thấy khác đủ thứ hết. Một người chỉ đáng để sống, còn người bên kia chỉ đáng để chết. Họ tin một cách sai lầm như vậy và họ giết nhau không thương tiếc. Đó cũng gọi là cuồng tín á. Dĩ nhiên là nó từ cái nghiệp quá khứ nào đó, nhưng mà cái thái độ như vậy, cái tâm trạng đó gọi là cuồng tín mà dẫn đến những hành vi thái quá. Như bên Mỹ cũng vậy. Bên Mỹ ngay cả cái thế kỷ này
[1:00:44]mà vẫn còn tồn tại cái tình trạng là phân biệt màu da. Như cái người da trắng thì gọi là được ưu đãi, còn người da đen thì bị hắt hủi. Đến nỗi là lần lần người ta tước cái quyền đi bầu của người da đen. Có những nhà hàng chỉ cho người da trắng vào thôi, có những trường học học sinh da đen không được đi vào, lên xe buýt thì người da đen phải ngồi phía sau. Cái sự kỳ thị như vậy cho nên người ta cũng đấu tranh á. Mới có một ông mục sư, ông mục sư đấu tranh nổi tiếng á, quý thầy có nghe không? Martin Luther King. Ông này ổng đấu tranh để cho có sự bình đẳng giữa da trắng và da màu. Ổng nói hay lắm, ổng là một nhà hùng biện nói hay lắm.
[1:01:27]Năm 68 thì ổng bị ám sát do những người da trắng cực đoan giết ổng để ngăn chặn cái sự đấu tranh của ổng. Mà bên Mỹ nó có cái nhóm này, nhóm 3K. Nhóm 3K là Ku Klux Klan, Ku Klux Klan. Cái nhóm này mỗi khi mà nó hành động, nó mặc cái đồ trắng trùm cái mặt nạ xuống. Nó vào nghĩa là nó đốt nhà người da đen, phá hủy nhà thờ người da đen, bắt người da đen giết. Những người da đen nào mà có thể kháng cự là họ bắt giết hết, cái nhóm này nè. Bây giờ thì vẫn còn tồn tại lén lút. Có một thời gian thì FBI họ bắt dữ lắm, nhưng mà bây giờ vẫn còn tồn tại là cái sự phân biệt á. Họ tin rằng da trắng mới là con người,
[1:02:07]còn da đen không phải con người, đáng để làm nô lệ. Thì ông mục sư Martin Luther King này ổng vận động đi khắp nước Mỹ để đấu tranh, đấu tranh hòa bình mà những lời nói của ổng làm người ta cảm động. Ổng nổi tiếng nhất là cái bài diễn thuyết là: "Tôi có một giấc mơ", I have a dream á. Cứ lần nào ổng nói thì: "Tôi có một giấc mơ" mà ổng không nói rõ ràng. Có một lần đó ổng mới đi ổng diễn thuyết về cái đề tài cũng là đấu tranh sắc tộc. Khi mà ổng nói hết cái bài rồi thì chợt có một cái người họ la lên: "Xin ông hãy nói cho tôi nghe về cái giấc mơ của ông". Tại vì ổng hay nói là: "Tôi có một giấc mơ".
[1:02:47]Thì lúc đó ổng mới ứng khẩu ổng mới nói về cái bài đó. Ổng nói và nó thành một cái tuyệt tác của nhân loại luôn. Ổng nói rằng: "Tôi có một giấc mơ. Trong giấc mơ đó, con người ta trên thế giới sống với nhau thương yêu nhau, không có phân biệt màu da hay chủng tộc. Tôi có một giấc mơ, trong giấc mơ đó tôi thấy có một cái ngôi trường, những trẻ em da trắng và trẻ em da màu nắm tay vui đùa với nhau, thương yêu nhau. Tôi có một giấc mơ mà trong giấc mơ đó tôi thấy con người ta bỏ qua hết những cái ý nghĩ phân biệt về màu da chủng tộc để chỉ còn biết thương yêu để mà xây dựng cái cuộc sống này nó tốt đẹp như là thiên đường.
[1:03:29]Tôi có một giấc mơ." Ổng cứ nói như vậy miết, như vậy miết mà người ta khóc ròng luôn. Đó, cái bài thuyết pháp nổi tiếng của ổng. Và khi ổng chết rồi thì cái sự bức xúc nó lên cao độ và chính quyền liên bang Mỹ phải ra những cái sắc lệnh mạnh mẽ mà đem lại cái sự bình đẳng cho người da đen đối với người da trắng, mới là xóa được cái việc này. Mà chúng ta thấy nó có một cái cuồng tín nữa là gì? Là chính trị. Cho nên chúng ta nói cái đạo thì chúng ta không muốn liên hệ với chính trị. Nhưng mà chúng ta phải hiểu rằng chính trị cũng dễ đưa người ta đến cái cuồng tín. Ví dụ như Hitler, khi ông lên,
[1:04:10]ông nói rằng chủng tộc Aryan thượng đẳng của người Đức, đó là một chủng tộc xứng đáng để cai trị cả loài người này, còn mọi chủng tộc khác chỉ đáng là nô lệ. Thì cái lý thuyết đó đó nó chỉ là một lý thuyết thôi. Nhưng mà sao? Nó truyền cái niềm tin vào người dân Đức mà nó truyền đến một cách mãnh liệt thành cuồng tín và thế là người Đức xếp hàng lên đường cầm súng đi xâm chiếm hết nơi này tới nơi kia. Cho nên chúng ta thấy đó cũng là một loại cuồng tín. Tin vào một cái lý thuyết nào đó mà có thể chém giết người khác được. Chúng ta thấy chủ nghĩa chính trị là như vậy, nó đem đến những đấu tranh khốc liệt, tàn bạo.
[1:04:50]Và do đó chúng ta phải cẩn thận tránh xa. Mình là đệ tử Phật, mình tin vào cái giáo lý từ bi hiền lành của đạo Phật để mình sống, mình xây dựng cái cuộc sống thanh bình cho cuộc sống này mà mình tránh đi những cái lý thuyết nào đó mà có thể làm mình sôi sục căm phẫn mà phải chém, phải giết đồng loại của mình. Đó, cho nên chúng ta tránh. Cuồng tín nó đưa đến tạo tội rất là nặng. Mê tín nó làm cho mình tổn phước, dĩ nhiên là không có tội. Nhưng mà nói bằng cuồng tín, cuồng tín khủng khiếp, nó gây nghiệp khủng khiếp. Nên mình cần phải tỉnh táo để không có cuồng tín. Ngược lại với những điều đó thì cái niềm tin đúng đem
[1:05:26]lại nhiều phước lành và lợi ích cho chúng ta. Ví dụ mình tin được cái gì mình có phước? Tin cái gì? Tin Phật. Mình tin Phật là mình có phước ghê gớm. Thấy không? Vì mình đã đặt được niềm tin đúng nơi một vị Thầy siêu việt, cao cả, viên mãn về đức hạnh. Khi mình tin Đức Phật thì tự nhiên nó xuất hiện thêm gì nữa? Cái lòng tôn kính. Mà chúng ta tôn kính được một vị Thánh thì nơi chính mình lần lần nó xuất hiện cái nhân cách của một vị Thánh. Đây là cái chìa khóa để chúng ta đi lên. Và chúng ta hiểu điều này, chúng ta sẽ thấy thương yêu và hy vọng con người. Chúng ta không có khinh miệt ai hết. Bây giờ mình thấy một người đó họ lầm lỗi,
[1:06:11]mình không có khinh miệt vì mình biết là họ chưa có cái lòng kính Phật thôi. Nếu ngày nào đó họ có cái lòng tôn kính Phật thì họ sẽ vượt qua được cái lầm lỗi đó. Nên do đó có cái điểm này, có cái nhân quả này mà chúng ta hy vọng được nơi con người, chúng ta không có ruồng bỏ ai hết. À mình thấy cái người đó họ có thể là họ hỗn xược, họ trộm cắp gì đó, nhưng mà mình không hề có cái ý nghĩ khinh bỉ họ. Mình biết ngày nào đó nếu mà họ gặp được Phật pháp, họ khởi lòng tôn kính Phật thì họ sẽ từ bỏ được cái tâm ác độc, sẽ trở thành người tốt. Ngay cả những người tu và người xuất gia cũng vậy. Nếu mà mình quên lễ Phật, à mình tưởng mình bằng Phật
[1:06:56]thì phước mình cũng tiêu tan hết, có thể hoàn tục và trở thành con người xấu xa liền, nhân cách tầm thường liền. Nên có những người ở đây không biết quý thầy có nghe không, có những thầy tu mà hoàn tục ra đời còn quậy hơn người thường nữa. Quý thầy có nghe chuyện đó không? Có nghe không? Không nghe là tốt. Mà đó là chuyện có thật. Mà tại sao vậy? Tại vì họ có một cái tà kiến gì đó họ tin họ bằng Phật, họ không chịu lễ Phật thường xuyên, không kính Phật, không thấy mình đối với Phật mình chỉ là hạt cát thôi, nên mất hết phước và phải hoàn tục. Còn ở đây nếu cái cũng cái người đó bây giờ trở lại tôn kính Phật thì từ từ
[1:07:36]cái nhân cách tăng cao lên lại có thể có phước để xuất gia trở lại được. Cho nên lòng kính Phật nó là chìa khóa để mở ra muôn công hạnh lành mà tôi đã giảng trong cái bài "Hiểu và tôn kính Phật", hôm nay chỉ nhắc lại sơ sơ. Khi mình tin Phật như vậy mình sẽ tin thêm được cái điều gì nữa? Mình tin được cái quả mà Phật chứng là cái gì? Niết bàn tuyệt đối, phải không? Do mình tin Phật nên mình tin được rằng có cái Niết bàn tuyệt đối. Đó là nơi mà tất cả chúng ta đều phải trở về, đều phải đạt đến, là nơi tuyệt đối an lạc, tuyệt đối đức hạnh, tuyệt đối trí tuệ, tuyệt đối từ bi. Đó chúng ta tin được điều đó, chúng ta hướng về cái điều đó.
[1:08:18]Một cái niềm tin tốt nữa là tin được nhân quả luân hồi. À chúng ta không có tin rằng những điều tốt lành do ai đem đến hết mà chúng ta biết rằng chỉ có luật nhân quả thôi. Chúng ta làm điều lành chúng ta được hưởng quả lành, làm điều xấu chịu quả xấu. Do vậy nên mình cân nhắc cẩn thận trong từng cái hành vi, từng ý nghĩ, từng lời nói của mình. Mà mình cân nhắc được như vậy nghĩa là mình đang tu sửa cái đạo đức của mình dần dần. Cho nên cái niềm tin đối với luân hồi nhân quả làm cho người ta tu sửa đạo đức. Nên chúng ta phải làm sao cố gắng truyền bá cái giáo lý nhân quả thật là mạnh, thật là nhiều đi khắp nơi là chúng ta xây dựng lại cái xã hội này cho tốt đẹp hơn.
[1:09:01]Như mình tin được cái giá trị tâm linh dù khoa học chưa chứng minh được, mình tin rằng tâm linh con người có cái sức mạnh. Hoặc là tin rằng có cái thế giới siêu hình, thế giới tâm linh trong đó có nhiều chúng sinh cũng đang sống trong đó, rồi mình tôn trọng họ. Có thể là mình không thấy nhưng mình vẫn tôn trọng, mình biết là đó là điều có thật. Hoặc là cái năng lực tâm linh nơi con người nếu con người phát huy được nó sẽ trở nên rất là vĩ đại. Đó mặc dù khoa học chưa hề biết nhưng mình tin được điều đó và đó là điều đúng. Cho nên mình sống mình không có lệ thuộc lắm với cái vật chất này, mình không có lệ thuộc vào cái đồng tiền,
[1:09:37]vào cái thế gian giả tạm này vì mình biết cái hữu hình này nó dễ hoại. Mình tin rằng cái thế giới tâm linh nó cao siêu hơn. Do đó bây giờ mình giàu, mình có giàu đi, mình ở trong nhà lầu xe hơi đi mình cũng không chấp vào đó thì mình biết cái vật chất này chỉ là tạm bợ, ngoài vật chất này còn những cái thế giới siêu hình nó cao hơn nhiều nên mình không bám víu, không chấp lấy nó, đại khái như vậy. Hoặc là mình tin rằng đạo đức là nền tảng của mọi tiến bộ xã hội. Mình biết rằng á bây giờ xã hội cần nhiều cái, cần kỹ sư, cần bác sĩ, à cần luật sư, cần à sư sỹ thì cần nhiều lắm. Nhưng mà làm sao mỗi sư mỗi sỹ đó phải có đạo đức thì xã hội mới tốt được.
[1:10:22]Chứ ông bác sĩ mà ổng không có đạo đức, ổng chữa bệnh ổng nuôi bệnh kéo dài để ăn tiền, hay ông kỹ sư ổng chỉ nghĩa là làm một cách làm biếng không tận tụy thì công trình không tốt, vân vân. Nghĩa là mỗi sư mỗi sỹ mà không đạo đức thì xã hội không tiến bộ. Tất cả mọi người đều cần phải có đạo đức. Do mình tin chắc được điều đó nên suốt đời mình phấn đấu không ngừng để rèn luyện đạo đức cho mình và truyền bá đạo đức cho mọi người để xây dựng xã hội tiến bộ thật sự. Nên cái cuộc khủng hoảng kinh tế hiện nay của Đông Nam Á nó cũng bắt nguồn từ cái lối ứng xử thiếu đạo đức của con người. Ví dụ như Thái Lan được gọi là giàu nhưng sự thật chỉ là nơi ăn chơi trác táng thôi.
[1:11:00]Du khách tới Thái Lan chỉ là đi tìm gái, tìm sex gì đó cho nên khủng hoảng phải xảy ra. Rồi chúng ta thấy mỗi cái cuộc khủng hoảng mà đi tìm cái nguyên nhân nó đều có cái nguyên nhân là thiếu đạo đức. Mà chúng ta muốn một xã hội tiến bộ thật sự ổn định thì phải có đạo đức là nền tảng, mình tin điều đó, tin chắc điều đó. Hoặc một điều tin nữa là tin một vị chân sư, phải không? Nếu mình may mắn mình tìm được một vị chân sư và mình tin được vị đó thì đây là một hạnh phúc trong cuộc đời của mình. Nếu đúng vị đó là một chân sư mà mình tin được thì cuộc đời mình sẽ đi vào cái hướng tốt lành. Nhưng mà khó biết ai là chân sư lắm, vì sao?
[1:11:40]Vì mình phải giỏi gần bằng họ mình mới biết họ. Cho nên thường là mình phải cầu nguyện, cầu Tam Bảo gia hộ cho mình gặp được vị thầy lành bạn tốt. Nhờ mình cầu nguyện riết như vậy cho nên mình lang thang cái đi vô chùa Thiên Khánh. Nhờ mình cầu nguyện Tam Bảo gia hộ cho mình gặp được một vị chân sư nên khiến ở ngoài Long An mình đi lang thang cái mình vô tới chùa Thiên Khánh cái mình gặp ngay Thầy Đức Hòa hay Thầy Minh Thiện, đó. Đó là cái điều rất là may mắn như vậy. Vì nói người ta đa nghi và cả tin đều là bệnh. Tại sao chúng ta đa nghi? Tại sao mình ít chịu tin ai hết? Vì sao? Vì sự thật là tại chính mình hay nói dối.
[1:12:23]Cái người mà hay nói dối là ít có tin ai lắm, tại vì suy bụng ta ra bụng người đó. Ai nói cái gì nó nói nhắm người đó cũng nói dối giống mình nữa. Ở đây là do cái người đó hay nói dối. Còn người mà thật thà lại dễ tin, đây cũng là một cái bệnh nữa. Nên mình ai nói gì không tin hết thì coi chừng cái người đó từ nhỏ tới lớn chuyên gia nói dối. Còn một cái ít chịu tin nữa là vì mình có tính kiêu mạn. Hễ ai nói gì mình không chịu nghe, mình chỉ nghĩ cái ý nghĩ của mình mới hay hơn, đúng hơn, còn người khác nói không bằng mình, đây cũng là do kiêu mạn. Còn một cái mà ít chịu tin nữa là gì? Là do không đủ trí tuệ phán đoán.
[1:13:02]Vì mình không biết có thể là đúng hay sai nên mình thôi không tin cho chắc ăn. Mà mình không phán đoán nổi, như nãy tôi nói ví dụ có người vào nói ngoài kia oánh lộn quá chừng đi, mình không biết có thiệt không, thôi mình không thèm tin luôn. Mà nếu mình có trí tuệ mình sẽ dựa vào nhiều điểm khác để mình suy luận cho ra. Mà nếu không ra được thì mình cũng phải tìm cho ra. Ví dụ bây giờ có người đến họ nói chùa cất thì họ đến họ đi quyên tiền và xin, thì mình làm sao biết được sự thật? Ngoài cái con người cá nhân trước mặt thì mình sẽ hỏi cho ra, chứ không phải là không tin, nghe nói không tin liền cũng là một cái sai.
[1:13:37]Bây giờ coi chùa thầy ở đâu, tên gì, chỗ nào? Cái mình mới gọi điện thoại ra ngoài địa phương ngoài đó có chùa đó hay không, phải không? Phải chùa đó đang xây dựng như vậy không? Kiểm tra lại. Chứ còn mình không kiểm tra, không gì hết mà vội tin hay vội nghi đều là sai hết, nên phải kiểm tra cẩn thận lại. Còn tại sao mình dễ tin? Là tại vì mình thật thà. Tôi cũng hay mắc cái bệnh đó, tôi cũng không có nói dối và người ta nói tôi cũng dễ tin lắm. Nên khi lớn rồi mới thấy nó cuộc đời nó không có đơn giản như mình nghĩ, nên mình luôn luôn nói thật và mình cũng nghĩ ai cũng nói thật, sự thật không phải vậy.
[1:14:12]Nhiều người họ nói dối hay lắm. Nên cẩn thận, bây giờ mình thật thà, hiền lành là tốt nhưng cũng không nên vì vậy mà dễ tin mọi người. Có một cái nữa tại sao mình dễ tin nữa là vì đời trước mình hay dụ người ta. Cái này là nghiệp của quá khứ. Ví dụ thế này, có người họ dụ đứa nít, nó lại đây dì cho ăn bánh, cái nó nhỏ đi theo cái lột mất cái dây chuyền nhỏ, đó là cái lừa đảo. Nhưng mà mình nói ngon nói ngọt làm cho đứa bé nó tin thì gieo cái nhân đó kiếp sau tự nhiên mình cũng bị lừa lại, mình tự nhiên bị tin lại, tin một cách mê muội là do đời trước mình dụ người ta. Hoặc như mấy anh chàng ma cô vậy, ở đâu ổng xuống làng quê
[1:14:54]cái ổng dụ một cô gái thôn làng ổng nói lên trển đi, anh kiếm cho em việc làm, nhà anh rộng lắm, mình sống với nhau hạnh phúc, lên trển ổng bán còn ổng dọt mất tiêu. Đó là một cái người mà gieo cái nhân dụ dỗ, lừa đảo thì đời sau tự nhiên họ rơi vào cái hoàn cảnh họ bị tin, tin một cách mê muội rồi bị lừa gạt lại. Rồi cũng giống như đây có ai câu cá chưa? Câu cá đó cái lưỡi câu mình móc con trùng vô cho nó ngoe nguẩy cái mình xuống mình dụ, làm cho con cá nó tin đó là cái mồi thiệt nó táp một cái cái mình giật lên. Thì cái nhân như vậy thì cái quả báo một lúc nào đó mình cũng bị người ta lừa gạt đau đớn trở lại.
[1:15:32]Đây có ai có câu cá không? Hoặc là mình dễ tin vì mình yếu lòng. Có người có cái tính yếu lòng kỳ lắm, ai nói gì cũng nghe hết trơn, ai nói gì cũng tin. Đó là cái người không có lập trường, không có nhận định được phải trái. Đây là cái lòng yếu. Bây giờ những cái vấn đề của thời đại trong các niềm tin thì chúng ta cẩn thận điều này, là về những cái tín ngưỡng mới. Hiện nay nó xuất hiện nhiều cái tôn giáo mới, nó đi lọt này đi lọt kia nó dụ người ta dữ lắm. Cho nên quý Phật tử mình phải cẩn thận không có bị lạc lòng. Mà những tín ngưỡng bây giờ đó là sự pha trộn của hai loại, là những khoa học giả tưởng với những tín ngưỡng cổ truyền.
[1:16:13]Ví dụ tín ngưỡng cổ truyền có gì? Có rằng có một Thượng đế tạo ra muôn loài. Còn khoa học giả tưởng có cái gì? Là có những người ngoài hành tinh tới. Thế họ trộn hai cái đó lại, họ làm thành một cái tín ngưỡng mới. Cái tín ngưỡng đó nói làm sao? Nói rằng nghĩa là Đức Thượng đế mà Yahweh à ông Thượng đế ổng có tên là Yahweh. Ổng ở cái hành tinh đó, ổng mới sai các thiên sứ đi bằng đĩa bay xuống đây để tiếp xúc với con người. Bây giờ ai tin theo ổng ổng đưa lên đĩa bay bay về gặp Thượng đế, thấy không? Đó, nghĩa là cũng kết hợp trộn lại hai cái, cái tín ngưỡng cổ truyền và cái khoa học giả tưởng mới.
[1:16:51]Thì để cho nó giống như là nó nó đáp ứng được cái tâm tình của thời đại nhưng mà những điều đó rất là sai lầm. Mà như gần đây cũng vậy, gần đây chứ lâu lâu mình cũng nghe có những cái đạo này đạo kia xuất hiện, đạo Mẫu, đạo đồ gì đó, tin rằng có một cái Phật Mẫu là mẹ của Phật Thích Ca, đẻ ra mọi loài mẹ hết, đẻ ra loại lại Phật Bồ Tát là đẻ ra hết. Thì những cái đó là những cái mê tín vô lý. Mà vậy chứ mà cũng dụ được rất nhiều tín đồ. Rồi có một lần có người đưa tôi nghe cái băng, nói sao nghe băng này hay quá, là Thượng đế nhập, nhập vô một cái bà đó, bắt đầu mới ngồi giảng pháp cho mọi người.
[1:17:30]Thì cái người đó mới mở cái băng cho tôi nghe. Tôi nghe tôi nói cái giọng này nghe hoàn toàn lừa bịp, hoàn toàn lừa bịp, những lý luận rất là giả dối. Mà cái bà này bả thích người ta tôn trọng nên giả vờ vậy thôi, không có thật đâu đừng có tin. Mà nhiều người bây giờ vẫn tin như vậy, tin là người nào đó được nhập đồng của Thượng đế đến phán xử. Đó là cái sai lầm. Hoặc là những cái sự tuyên truyền, xuyên tạc, công kích giữa người này với người kia mà do sao? Do cái tánh xấu của nhiều người mà mình tin theo mình mang nghiệp lây. Ví dụ như bây giờ à mình nói thôi do cái đạo đức của quý thầy mình còn
[1:18:09]kém, có thể xuất hiện cái sự đố kỵ giữa chùa này với chùa kia, thế là cái chùa này nói xấu chùa kia. Rồi mình không biết cái mình tin theo mình cũng mang tội lây. Cho nên trong cái cuộc sống cái hiện tượng mà người này xuyên tạc, công kích người kia nó rất thường xảy ra là do cái đạo đức của xã hội mình còn kém. Thì mình bây giờ mình phải tỉnh táo thoát ra cái điều đó. Nghe người này công kích nói xấu người kia mình đừng có tin. Vì sao? Vì trong lòng của mình á mình chỉ có một điều ao ước là mong cho mọi người trở thành người tốt. Cho nên nghe người này nói xấu người kia mình đau lòng, mình không muốn nghe, không muốn có chuyện đó, không muốn biết cái chuyện đó.
[1:18:48]Mình chỉ mong nghe những cái chuyện mà người này khen người kia thôi, để mình tin được rằng cái cuộc đời này nó càng lúc nó càng tiến bộ, càng tốt đẹp hơn chứ mình không muốn cái cuộc đời này cứ mỗi ngày nghe là nghe chuyện xấu, giống như đạo đức đang đi xuống vậy, là con người ta lại đang ganh ghét lẫn nhau như vậy. Mình không thích chuyện đó, không muốn chuyện đó. Mà cái hiện tượng công kích, chỉ trích qua lại nhiều lắm, nói xấu qua lại nó nhiều lắm, nên mình phải tỉnh táo, đừng có tin cái chuyện đó. Chính bản thân tôi tôi nghĩ tôi cũng bị cái nghiệp, có lẽ kiếp trước ai người này nói xấu người kia tôi nghe
[1:19:20]tôi tin hay sao á, đời này tôi cũng hay mắc quả báo. Ừ nhiều khi người ta nói mình nói xấu điều này điều kia tôi nghe tôi ngạc nhiên á, nó lãng nhách à. Tôi nghĩ thôi chắc quả báo đời trước, cười trừ thôi. Cái bài niềm tin nó là như vậy, chúng ta học cái bài này để chúng ta có cái thái độ đối với những cái thông tin mà mình nghe được. À không bao giờ vội vã chấp nhận liền mà luôn luôn phải suy xét. Mình tránh hai cái bệnh là đa nghi cái gì cũng nghi hết, không tin và cũng tránh luôn cái bệnh dễ tin cái gì cũng tin hết, cả hai cái đó đều là bệnh hết. Mà cái quan trọng là cái chuyện gì đến tai mình
[1:19:55]thì mình phải suy xét, phải suy xét cho ra tận cùng rồi mới chấp nhận. Và một điều nữa là mình chỉ mơ ước rằng trên cuộc đời này mọi người đều tốt, mình không muốn nghe chuyện người này công kích nói xấu người kia. Để cho sao? Để cho có nghĩa là cái thế giới này, cái thế gian này mỗi ngày một trở nên tốt đẹp. Bây giờ thì chúng ta có thể nghỉ.
[1:20:46]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ tát. Chắp tay quỳ kính lạy hình Người, thiết tha con khẩn nguyền cầu. Quê hương là dòng sông, mát trong trăng vàng soi sáng.
[1:21:21]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ tát. Đóa hoa tươi sắc vô thường, sớm trưa rơi rớt nguồn đường. Nương thuyền từ vượt qua bến mê đến nơi bờ giác.
[1:21:55]Mẹ hiền Quán Thế Âm, giọt nước cành dương xoa dịu lầm than.
[1:22:08]Mẹ hiền Quán Thế Âm, đem đến an vui dứt sạch ưu phiền.
[1:22:20]Mẹ hiền Quán Thế Âm, ngàn mắt ngàn tay vô lượng vô biên.
[1:22:33]Mẹ hiền Quán Thế Âm, chiếu sáng yêu thương khắp nơi bình yên.
[1:22:45]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ tát. Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời, con xin Mẹ từ bi xót thương cứu độ trần gian.
[1:23:47]Mẹ hiền Quán Thế Âm, giọt nước cành dương xoa dịu lầm than.
[1:24:08]Mẹ hiền Quán Thế Âm, đem đến an vui dứt sạch ưu phiền.
[1:24:20]Mẹ hiền Quán Thế Âm, ngàn mắt ngàn tay vô lượng vô biên.
[1:24:32]Mẹ hiền Quán Thế Âm, chiếu sáng yêu thương khắp nơi bình yên.
[1:24:45]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ tát. Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời, con xin Mẹ từ bi xót thương cứu độ trần gian.
[1:25:21]Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời, con xin Mẹ từ bi xót thương cứu độ trần gian.
[1:25:40]Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời, con xin Mẹ từ bi xót thương cứu độ trần gian.
[1:26:18]Nghe vang xa, ngàn muôn tiếng tơ đồng reo hòa.
[1:26:41]Nghe trong tim, nguồn hạnh phúc êm đềm bao la.
[1:26:49]Ánh quang minh, Mẹ Quán Thế Âm của muôn loài.
[1:26:58]Đem yêu thương, về cho chúng sinh đời đau thương. Ôi mênh mông, Mẹ soi sáng muôn loài khốn cùng. Tâm bao dung, Mẹ nghe tiếng u buồn trong đời. Mẹ mang đến cho đời ánh sáng, khiến cho người xa lìa mê lầm. Nama Avalokitesvara Bodhisattva.
[1:27:43]Nama Avalokitesvara Bodhisattva.
[1:27:53]Nama Avalokitesvara Bodhisattva.
[1:28:04]Hôm nay con, quỳ đây với tấm lòng chân thành. Trong vô biên, lòng nghe tiếng tâm hồn mênh mông.
[1:28:21]Con xin dâng, tình thương đến muôn loài xa gần. Đem yêu thương, hạnh phúc sáng muôn ngàn hương hoa.
[1:28:38]Như xưa nay, Mẹ đã đến cho đời yên lành.
[1:28:46]Tâm bao dung, Mẹ nghe tiếng u buồn trong đời. Mẹ mang đến cho đời ánh sáng, khiến cho người xa lìa mê lầm.
[1:29:03]Nama Avalokitesvara Bodhisattva.
[1:29:14]Nama...