[0:00]Hôm nay nhân dịp mùa hạ, vâng theo lời chỉ dạy của Hòa thượng chùa Khánh Sơn, thì chúng tôi về để trao đổi đạo lý với quý thầy, quý Phật tử. Bài này có cái tựa là "Sự khiêm tốn trong giáo pháp".
[0:21]"Sự khiêm tốn trong giáo pháp" là gì? Thường thì chúng ta nghe nói có một cái đạo đức gọi là "sự khiêm hạ" hay còn gọi là "sự khiêm tốn". Sự khiêm hạ đó là cái đạo đức trong ứng xử, nó khác với sự khiêm tốn trong giáo pháp mà hôm nay chúng ta sẽ nói. Hai cái khác nhau như thế nào? Khác nhau thế này, là sự khiêm tốn trong ứng xử là một cái đạo đức
[0:51]trong cái cư xử giữa con người với con người. Ví dụ như khi ta có một cái ưu thế trong cuộc đời, như ta giàu hơn người khác, ta giỏi hơn người khác, ta vinh quang hơn, quyền lực hơn, rồi ta kiêu ngạo thì người như vậy gọi là có cái kiêu mạn. Có kiêu mạn vì những cái ưu thế của mình rồi coi người khác không bằng mình, cứ nghĩ mình là vượt trội hơn, khinh người khác và buộc người khác phải kính trọng mình. Thì cái đó gọi là cái kém đạo đức trong cư xử, gọi là kiêu mạn. Và để đối trị với cái tệ phi đạo đức đó, thì chúng ta đã đưa ra cái hạnh gọi là hạnh khiêm hạ. Tức là đối với mọi người chúng ta luôn luôn nhã nhặn,
[1:44]luôn luôn tôn trọng dù là chúng ta thật sự có ưu thế hơn họ. Ví dụ như ta giàu hơn nhưng ta vẫn đối với người nghèo một cách nhã nhặn, khiêm cung, tôn trọng. Hoặc là ta học giỏi hơn nhưng mà ta vẫn đối với cái người học kém hơn ta với thái độ hết sức là trân trọng, từ tốn, ân cần. Hoặc là ta là người có quyền chức, ví dụ như mình là chức chủ tịch, vân vân, nhưng mà khi gặp một người dân, mình vẫn ân cần nói chuyện vẫn có cái câu dạ, câu thưa, thì người dân họ thương mình biết bao nhiêu, chỉ bởi vì có cái đạo đức khiêm hạ. Thì những cái đạo đức khiêm hạ đó là một trong những cái nền tảng đạo đức quan trọng
[2:28]của một con người sống trên đời này, và cũng là cái đạo đức căn bản để ta bước lên làm Thánh. Người mà tu tập tốt ở cõi này, lên trên cõi trời hay trở thành một vị Bồ Tát, đều luôn luôn là một người rất khiêm hạ, rất là nhã nhặn, ân cần, từ tốn. Mà nếu mà thật sự chứng đến vị Thánh cao tột như A-la-hán thì cái sự khiêm hạ đó nó đạt đến tột cùng để gọi là vô ngã.
[2:57]Thì những cái điều mà chúng ta vừa nói, đó gọi là sự khiêm tốn trong đạo đức, trong cư xử. Nhưng mà hôm nay chúng ta nói một điều là sự khiêm tốn trong giáo pháp.
[3:11]Cái "sự khiêm tốn trong giáo pháp" nghĩa là thế này, nghĩa là biết rõ sự hạn chế của mình trong kiến giải và công phu. Nghe hiểu không? Hiểu không? Nên mình nghe bài pháp mà mình không hiểu một lát từ từ ngủ. Cái này... Vì vậy quý Phật tử thôi chịu cực chút đi, nếu mà không ngủ thì ráng thức nghe. Sự khiêm tốn trong giáo pháp nghĩa là biết rõ sự hạn chế, tức là cái còn kém, cái mặt còn yếu, cái chưa đầy đủ, cái còn dở của mình trong kiến giải và công phu. Kiến giải là gì? Kiến giải là khả năng hiểu được giáo lý của mình. Và công phu là gì? Là cái sự thực hành, đạt được những kết quả gì trong tâm linh gọi là cái công phu.
[4:01]Thì ở đây, chúng ta không có nói tới cái đạo đức trong cư xử nữa, không nói tới cái sự khiêm hạ giữa người và người nữa, mà ở đây chúng ta nói trong giáo pháp, chuyên biệt, đặc biệt trong giáo pháp, là những người thật sự có tu, có học rất sâu thì bài này mới thật sự là thấm.
[4:21]Nghĩa là chúng ta biết cái hạn chế của mình trong giáo pháp, trong đạo lý và trong công phu. Ví dụ một người mới tu, mới xuất gia chừng 5 năm, 10 năm, chúng ta học kinh, học sách, rồi chúng ta học theo các trường Phật học, rồi chúng ta tự nghiên cứu, nhưng mà qua 5 năm, 10 năm, thậm chí 20 năm, chúng ta hiểu được rất nhiều kinh sách, hiểu được nhiều bộ sử, hiểu được tư tưởng của nhiều tông phái khác nhau, rồi giống như là các trường mình đã qua hết, nghĩa là học viện mình đã qua, thậm chí mình đi ra nước ngoài lấy luôn bằng tiến sĩ về. Nghĩa là nếu chúng ta đã đi qua hết nhiều trường lớp, thậm chí mình trình được cái luận án tiến sĩ. Mà luận án tiến sĩ là gì?
[5:08]Tức là công trình tự nghiên cứu, chưa có sách nào nói, tức là từ những cái tài liệu có sẵn rồi mình rút ra được những cái sáng tạo mới thì nó mới làm thành một cái luận văn tiến sĩ, chứ còn nếu mà đã ai nghiên cứu sẵn rồi mình viết lại thì không gọi là luận văn tiến sĩ. Mình chỉ còn là một người học thôi. Thì đến cái mức độ mà mình có thể sáng tạo để đưa ra một cái mới rồi thì mình nghĩ là coi như kiến giải trong đạo Phật mình biết hết rồi, thì người đó là người không khiêm tốn trong giáo pháp, không khiêm tốn trong giáo pháp. Vì sao vậy? Bởi vì chúng ta có học hết sách vở về giáo pháp của thế gian này
[5:45]thì chúng ta mới được một phần triệu cái ý nghĩa đạo lý trong Phật pháp thôi, bởi vì biển Phật pháp là mênh mông vô tận. Ở đây là điều rất là lạ, một lát nữa từ từ chúng ta sẽ nói. Tức là tại sao mình học hết sách, hết vở rồi, hết kinh, hết điển, hết những cái lý luận, hết mọi đường lối của các tông phái, thậm chí có thể viết được cái luận văn tiến sĩ là nói lên những điều mà chưa ai nói được, thế mà đối với trong biển giáo pháp, ta vẫn còn là một kẻ rất là sơ cơ, cạn cợt. Phải hiểu như vậy. Đó, cái hiểu được cái cái hạn chế của mình, cái còn kém, còn dở của mình, người nào có được cái hiểu đó gọi là người đó có sự khiêm tốn trong giáo pháp.
[6:27]Hoặc là cái thứ hai là thấy được cái sự hạn chế của mình trong công phu tu tập. Cái công phu tu tập này còn hiếm hoi hơn nữa, tức là một người có thể bỏ ra 50 năm để mà nghiên cứu đạo lý khắp ngoại đạo và cả nội điển của ta. Nhưng mà để làm một hành giả thực hành trong 5 năm rất là hiếm. Cái người mà thực hành còn hiếm hơn, còn khó hơn, còn vất vả hơn cái người học. Và khi thực hành như vậy, có thể chúng ta bỏ ra 5 năm chúng ta tọa thiền, 10 năm ta tọa thiền, 20 năm ta tọa thiền, 50 năm ta tọa thiền và ta có chứng được một cái gì đó. Trong tâm ta thực sự có chuyển biến, có chứng ngộ, có sự thanh tịnh, có trí tuệ, có thần thông, thậm chí đến mức độ như vậy.
[7:16]Nhưng mà nếu ta tưởng rằng là mình đã thành tựu, hôm nay mình đã là một vị Thánh giữa thế gian, mình đã có cái sự chứng đắc, thì nếu suy nghĩ như vậy thì ta gọi là một người không biết khiêm tốn trong giáo pháp. Mà Phật quở đây là một người phi chân nhân, cái người không có phải là người tốt, không phải là một người chân chính, cao cả. Trong Nikaya Đức Phật quở điều đó. Lạ là như vậy. Tại sao vậy? Tại vì ta chỉ biết cái phần của ta mà ta không hiểu nổi cái biển chứng ngộ mênh mông trong Phật pháp là to lớn đến dường nào. Thật ra cái biển chứng ngộ của Phật pháp mênh mông không có giới hạn. Dù ta có bỏ ra 50 năm công phu tu tập đằng đẵng có thể chứng được một cái gì đó
[8:10]thì thực sự vẫn chỉ là một cái viên sỏi nhỏ dưới một cái chân núi mênh mông. Đây là cái điều thật là lạ lùng.
[8:21]Đó là lý do tại sao mà chúng ta đọc trong các bản kinh Đại thừa, chúng ta thấy là khi nói đến cái sự chứng ngộ hay quả vị của một vị Bồ Tát nào đó, Đức Phật không bao giờ nói một hai kiếp, mà nói một vài triệu kiếp không à. Mà cái điều đó, nếu đối với một người học giả của thế gian, ví dụ một người đó họ không có cái hiểu biết đạo lý Phật giáo, họ không có sự thực hành trong đạo Phật, họ không cảm nhận được Bồ Tát hạnh, họ đọc một bản kinh Đại thừa, ví dụ một bản Pháp Hoa, nói là Phật thọ ký cho cái vị đó qua hằng hà sa số kiếp tới, sinh qua cái cõi nước đó thành tựu một vị Phật với danh hiệu gì, thì một người mà học giả ngoài đời họ đọc xong họ nói nói xạo liền. Họ nói:
[9:04]"Này kinh vẽ vời." Nhưng mà thực sự đó là sự thật. Những cái điều đó đều là sự thật hết. Tức là cái nhìn của một vị Bồ Tát hay cái nhìn của một vị Phật là cái sự thành tựu hay cái công phu, cái công đức nó phải đi qua đủ vài triệu kiếp nó mới thành được tuyệt đối, chứ không phải là một vài năm. Do đó, ví dụ chúng ta có bỏ hết một kiếp này chúng ta làm vô số công đức, tức là thực hành nhiếp sâu trong thiền định cả một đời thì thực ra trong cái biển Phật pháp, trong cái biển chứng ngộ của Phật pháp, chúng ta cũng chỉ là một viên sỏi nhỏ, phải hiểu như vậy. Nhưng bây giờ nếu mà nói vội ra điều đó, nhiều người nản chí. Nản chí:
[9:44]"Trời ơi!", đối với họ một kiếp là quá lớn rồi, quá dài đằng đẵng mà nói rằng vất vả thực hành suốt một kiếp này mà đối với trong biển Phật pháp chỉ là một viên sỏi nhỏ, họ nản chí, họ thoái chí. Nên ít khi nói. Tuy nhiên, đối với người mà đã có cái trí tuệ thẳm sâu, có cái căn lành nhiều kiếp, từ kiếp nào đó ta đã cung kính đảnh lễ cúng dường một vị Phật nào đó, nên trong lòng ta có một cái thiện căn không gì lay chuyển được, thì những người đó nên nói thật. Nên nói thật là cái việc tu tập trong đạo Phật không có nói chuyện 5, 10 kiếp, mà hễ nhìn một cái là phải suốt 100 kiếp, 1000 kiếp trở lên, thì lúc đó mới có cái công hạnh sâu dày,
[10:30]nó mới thật sự chúng ta có một bề dày tu tập trong Phật pháp. Thì những người mà có cái thiện căn dày như vậy, khi nghe nói đến cái thời gian, quãng thời gian của 100 kiếp, 1000 kiếp, họ không lung lay, họ tin, họ chấp nhận và họ chuẩn bị cái tinh thần của mình là phải đi tiếp 100 kiếp nữa, 1000 kiếp nữa mà không hề thoái chí, thì những người đó là phải biết đời trước họ công phu rất tốt mà thiện căn rất là dày. Là có thể đã cúi đầu trước một vị Phật nào ngày xưa đó, đã đảnh lễ với trọn cái lòng tôn kính của mình, cho nên cái kiếp này cái lòng mà hướng về cái sự giác ngộ là không có gì làm lung lay được, dù biết được một sự thật là cái công
[11:13]phu tu hành phải trải qua 100 kiếp nữa, 1000 kiếp nữa, không nhúc nhích. Thì những người mà hiểu được như vậy, thì chúng ta gọi là những người mà có sự khiêm tốn trong giáo pháp. Mà cái sự khiêm tốn trong giáo pháp này rất là rất là vĩ đại. Người mà có được sự khiêm tốn này, người đó trí tuệ rất là lớn, thiện căn rất là lớn. Còn một người bình thường không đủ sức, không hiểu nổi. Hôm nay chúng ta nói điều này là khó như vậy, ừ. Có những người rất khiêm tốn trong cư xử, nhưng lại không khiêm tốn trong giáo pháp. À có trường hợp như vậy. Ví dụ như là ví dụ như cái người đó đến với Phật pháp bắt đầu
[11:54]từ cái vị trí làm người cư sĩ, à biết kính trọng Tăng Ni, à ủng hộ, cúng dường Tăng Ni, học hỏi giáo pháp tu hành. Rồi một thời gian dài người đó phát tâm xuất gia, rồi đi vào phủi tóc làm một vị Sa-di, rồi tu lâu làm một vị Tỳ-kheo. Và cái hạnh cũng khiêm cung như ngày nào. Nghĩa là ngày trước kính trọng mọi người ra sao, thì bây giờ làm vị Tỳ-kheo rồi, vẫn kính trọng mọi người như thế. Thì con người như thế chúng ta gọi là người có cái khiêm tốn trong đạo đức, khiêm tốn trong cư xử. Này, nếu mà nói giữa thế gian có được một con người như vậy cũng thực là hiếm là quý, à tuy nhiên chưa chắc người đó đạt được sự khiêm tốn trong giáo pháp.
[12:38]Hai cái này khác nhau. Tức là người đó có thể nghĩa là gặp một người nghèo vẫn chắp tay xá chào, gặp đứa bé chào mình vẫn chắp tay chào lại. À nói chuyện với mọi người lúc nào cũng có cái ân cần, lễ độ, dạ thưa. Nhưng trong tâm nhiều khi vẫn nghĩ rằng mình rất là am tường giáo lý. À nếu cái người vậy thì là người có cái khiêm tốn trong cư xử nhưng không có khiêm tốn trong giáo pháp. Thì như vậy, cái nhân quả là kiếp sau nữa người này sẽ là một vị quan chức lớn do cái khiêm tốn trong cư xử, cho nên sẽ đạt được cái quyền chức lớn, nhưng mà việc tu không tiến bộ, đứng lại luôn, bởi vì không có khiêm tốn trong giáo pháp. À.
[13:24]Do đó, chúng ta thấy chúng đây cứ nhìn nhân quả rất là rõ. Thấy một người đối xử mọi người khiêm cung, biết đời sau làm chức lớn. Nhưng mà nếu trong tâm mà vẫn nghĩ mình giỏi, người đó không đắc đạo, không làm thầy thiên hạ được. Hai cái khác nhau. Có thể làm quan, nhưng mà không thể làm một bậc đạo sư, bậc đạo sư của trời người được. Chỉ có những người vừa khiêm cung trong cái cư xử mà vừa khiêm tốn trong giáo pháp, thì người đó đời sau mới có thể làm bậc đạo sư của trời người được. Vì cái khiêm tốn trong giáo pháp nó đem tới cái quả báo lớn hơn nhiều, đem tới cái quả báo mà thậm chí chư thiên trên trời cũng phải kính ngưỡng.
[14:11]À do đó mới làm một bậc đạo sư được. Chúng ta nói một lời nào có thể chuyển hóa tâm hồn của người khác, có thể lay động được cái bóng tối, có thể thay đổi được cái vô minh con người để làm cho họ trở về với nẻo chánh. Đó gọi là cái công hạnh, cái công đức, cái quả báo của sự khiêm tốn trong giáo pháp. Còn cái sự khiêm tốn trong cư xử chỉ đưa ta đến cái vị trí cao của thế gian mà thôi. Đây là hai điều khác nhau. Nên do đó là trước đây nếu chúng ta đã có học cái hạnh khiêm hạ trong cái bộ Tâm lý đạo đức, thì chúng ta biết rằng đó chỉ là một mảng căn bản mà thôi, chứ chưa phải là cái đạo đức của đỉnh cao.
[14:54]Cái đạo đức của đỉnh cao phải là sự khiêm tốn trong giáo pháp, mà điều này khó hơn. Vì sao? Bởi vì ta bỏ công ra nhiều quá mà vẫn phải cứ cho mình là dở. Cái khó là cái đó. Thường cái gì mà ta bỏ công lao ra nhiều quá thì ta đều nghĩ mình giỏi. Còn chỉ có những người có trí tuệ, có đạo lý thì mới dám bỏ công lao ra nhiều mà vẫn nghĩ mình dở, ha. Đây là điều trong cuộc sống chúng ta hay vấp ngã, hay vấp cái lỗi này. À ví dụ như một Phật tử vậy, đến chùa cúng chùa rất là nhiều, nhưng thế nào trong tâm cũng thấy mình có công với cái chùa, thì chính cái đó là ta chưa có khiêm tốn trong giáo pháp á, chưa có quên công được á.
[15:41]Còn cái người nào phụ giúp quý thầy rất là nhiều, làm được nhiều điều cho Phật pháp mà vẫn thấy mình kém dở, thì người đó mới là người khiêm tốn trong giáo pháp và sau này cái quả báo rất là lớn, cái phước lành cực kỳ lớn. Nói có người khiêm tốn trong cư xử nhưng lại không khiêm tốn trong giáo pháp, là vì sao vậy? Vì có bốn điều chúng ta để ý thế này. Thứ nhất á là tưởng mình đã thông suốt giáo lý. Những kinh điển học hết, ai hỏi gì cũng biết hết, kể cả kinh điển ngoại đạo là có thể viết được những bộ sách hoàn toàn mới. Như vậy nghĩ rằng mình đối với giáo pháp mình đã thông suốt hết, đâu có biết rằng là đối với cái trí tuệ của chư
[16:24]Bồ-tát mình mới là một cái móng tay nhỏ cắt ra. Bởi vì cái trí tuệ của chư Phật còn khủng khiếp hơn nhiều. Đại tạng kinh của Phật là chỉ nói một góc nhỏ của Phật pháp mà thôi. Chứ còn nếu thật sự mà sau này mình tu đủ công đức mình sinh lên cõi trời Đâu-suất để mình gặp Phật Di-lặc. Nếu một ngày nào đó có cái điều đó thật sự, mình sinh lên cõi trời Đâu-suất, mình lại nghe tiếp Bồ-tát Di-lặc giảng trùng trùng điệp điệp vô số những giáo lý khác lạ mà dưới thế gian này không có. Chúng ta mới biết cả một cái Đại tạng kinh mênh mông mà ta học được ở cõi người này cũng chỉ là một góc rất nhỏ của giáo pháp mà thôi.
[17:05]Thế nên cái người mà học quá nhiều, lấy được quá nhiều bằng cấp rồi tưởng mình thông suốt giáo pháp, thì đó là người không khiêm tốn trong giáo pháp. Điều thứ hai là tưởng mình có nhiều công đức tu tập do cả một thời gian dài mình có cái quá trình niệm Phật, tụng kinh, tọa thiền, trì chú gì đó rồi ấn tống, in kinh, cúng chùa, vân vân, tức là làm được nhiều điều trong Phật pháp rồi nghĩ rằng là mình có công đức nhiều, thì người đó cũng gọi là không khiêm tốn trong giáo pháp. Ví dụ gặp hỏi chứ: "Dạ hôm nay thầy tu bao nhiêu năm?", mình rất là khiêm tốn trả lời: "Dạ thưa, bần đạo đã tu được năm mươi năm". Rồi hỏi:
[17:51]"Dạ vậy bạch ngài, ngài đã công phu gì?", nói là: "Bần đạo đã là nhập thất suốt ba mươi năm để mà niệm Phật và trì chú hoặc là để tọa thiền", vân vân. À thì khi mình nói cái câu đó, mặc dầu mình cũng dạ thưa, à nói: "Dạ thưa thí chủ, bần đạo đã nhập thất suốt ba mươi năm để mà trì chú, tọa thiền, niệm Phật", thì mình buông cái câu nói nó ra với một cái ý rất là rất là thích, rất tự hào, thì ngay lúc đó cái sự khiêm tốn mình biến mất á. Hoặc là từ lâu mình không hề có khiêm tốn trong giáo pháp, mình cứ tưởng lầm rằng ba mươi năm mà mình nhập thất chuyên niệm Phật, trì chú, tọa thiền là một công lao dày, thì đúng là chưa biết gì hết. Bởi vì sao?
[18:37]Bởi vì một ngàn kiếp nữa vẫn chưa có gì. Nên cái mà tưởng lầm mình có công đức á trong quá trình tu tập hay là quá trình làm phước, mình trì chú, mình in kinh, mình ấn tống, mình độ được người, vân vân, thì đều là một cái ảo tưởng với cái sự thiếu khiêm tốn. Tuy rằng có phước thiệt đó, ví dụ bây giờ một Phật tử lên gặp quý thầy, nói: "Thưa thầy, ở cái xóm đó có một trăm cái gia đình mà ngày hôm nay con đã độ được cho bảy chục gia đình biết đạo", thì quý thầy phải khen thôi. Đâu phải dễ ai làm được chuyện đó. Quý thầy khen: "Ồ, đạo hữu thật là có công đức lớn, một mình mình lặn lội bao nhiêu năm mà chuyển hóa được cái khu vực đó một trăm nóc nhà mà hết bảy chục
[19:25]nóc nhà nay đã theo được Phật pháp, công đức thật là vô lượng". Công đức lớn thiệt chứ không phải không. Cái công đức mà mình độ được bảy chục người theo đạo Phật thì bảo đảm chết lên cõi trời sung sướng không nói gì hết. Đó điều chắc chắn rồi, phước lớn rồi. Nhưng rồi mình tưởng cho đó là lớn thì đúng là trí tuệ mình nhỏ. Bây giờ độ được bảy chục cái gia đình đó họ theo Phật pháp mà mình thấy mình như vậy công đức mình lớn theo như lời quý thầy khen ngợi, khuyến khích, thì ngay lập tức mình không phải là người khiêm tốn, mà trí tuệ mình rất là nhỏ. Phải chừng nào độ được bảy ngàn nóc nhà, à độ được bảy ngàn nóc nhà mình lên mình khoe:
[20:01]"Bạch thầy, con đã độ được bảy ngàn cái gia đình theo Phật pháp", thầy sẽ khen thôi, phải khuyến khích, phải khen: "Ồ, công đức con thật là vô lượng", nhưng mà sự thật ngay lúc đó mình mừng vì mình thấy mình độ được bảy ngàn cái nóc nhà theo Phật, thì ngay lúc đó mình biến mất, không còn cái khiêm tốn trong giáo pháp nữa và quả báo mình bị đứng lại, cái phước lành bị hạn chế lại liền. Nên đây là cái nghĩa là tưởng mình có nhiều công đức trong Phật pháp thì ngay lúc đó mình mất cái sự khiêm tốn trong giáo pháp. Nếu mình hiểu mà công đức của những vị Bồ-tát đã làm được như thế nào, mình mắc cỡ liền.
[20:36]Nếu mà mình một lúc nào đó mình may mắn mình có được cái đạo nhãn rồi mình nhìn được công hạnh của một vị Bồ Tát bất kỳ, để mình thấy rằng vị đó trăm kiếp, ngàn kiếp, trăm ngàn kiếp mà lặn lội vất vả nơi này nơi kia để giáo hóa chúng sinh mà lúc nào cũng khiêm cung, cũng kín đáo, cũng giấu kín chẳng ai biết, chẳng có một tờ báo nào lên, thì chúng ta mới nể cái sự vĩ đại của các vị Bồ Tát, là gieo rắc Phật pháp để mà tranh giành lại với từng người trong bóng tối đi về với ánh sáng. Bởi vì cái cõi người chúng ta là cái cõi lẫn lộn giữa sáng và tối mà. Mà lên trên cõi cao hơn chút xíu thì cũng còn bóng tối,
[21:15]chỉ lên những cõi trời rất cao thì mới thuần ánh sáng. Chứ còn cõi người của chúng ta là cứ hai phần ba là bóng tối, một phần ba là ánh sáng. Thì các vị Bồ Tát như vậy cứ thời thỉnh thoảng đi xuống lẫn trong loài người để giành giựt, đưa từng người trong bóng tối về với ánh sáng. Mà nếu chúng ta có cái đạo nhãn chúng ta nhìn công hạnh của một vị mà lang thang trong luân hồi, chịu bao nhiêu đắng cay, khổ cực, thậm chí bị thương tật, bệnh hoạn, chết chóc để mà gieo rắc cái điều thiện trong thế gian này. Thì chúng ta mới nhìn lại là việc mình độ được 7 ngàn cái gia đình theo Đạo Phật cũng chưa là cái gì cả, cũng chỉ là là sỏi đá mà thôi.
[21:52]Đó, nên cái mà tưởng mình đã có nhiều công đức do mình có cái quá trình ngồi niệm Phật, tụng kinh, tọa thiền, trì chú lâu hay là ấn tống, in kinh độ người cũng đều là thiếu khiêm tốn. Cái thứ ba là tưởng mình đã đắc đạo khi mình đã có một số kết quả tâm linh. Thì hồi nãy chúng ta nói á là tưởng mình tu chứng có kết quả, có thần thông, nhìn người biết hết rồi cái cho mình là người đắc đạo, người đó cũng không có khiêm tốn trong giáo pháp. Và cái thứ tư là không biết được sự gia hộ của Phật trong cái cuộc đời tu hành và làm Phật sự của mình. Thí dụ như là mình à mình tu mình chứng hoặc là rồi mình thuyết pháp đông
[22:37]người nghe, mình chuyển hóa được vô số người về với Phật pháp, mình làm được bao nhiêu điều cho Giáo hội rồi mình nghĩ là mình hay. Đó là người không có khiêm tốn trong giáo pháp, tại không biết rằng luôn luôn Phật đang đang theo dõi và gia hộ mình. Giờ phút mình ngồi một trong bóng tối mình tu Phật cũng đang theo dõi để gia hộ, hoặc là lúc mình bước ra mình làm việc với Giáo hội, bước ra làm việc với chúng sinh Phật cũng âm thầm theo dõi và gia hộ mình, chứ không phải là chỉ có một mình mình với cái tài cái sức của mình không đâu, không có, lúc nào Phật cũng theo mình bên lưng.
[23:15]Khi mình thành công mà không hiểu được cái phần lớn là sự gia hộ của Tam Bảo thì đó là mình không có được cái sự khiêm tốn trong giáo pháp. Mà tương lai quý thầy lớn lên quý thầy sẽ làm được nhiều việc, quý thầy sẽ đi thuyết pháp, quý thầy sẽ cất chùa, sẽ góp tay xây dựng Giáo hội, à sẽ mở những lớp học tình thương, sẽ mở những lớp Bát Quan Trai, à mở những lớp giáo lý, đi hoằng hóa vào vùng sâu vùng xa hoặc về thành thị, vân vân, thì phải hiểu một điều là mọi cái sự thành công mà mình có được đều có cái sự che chở, gia hộ thầm thầm của Tam Bảo. Cứ nhớ điều đó. Nếu không biết điều đó tức là không có sự khiêm tốn trong giáo pháp.
[23:59]Thật ra ở đây á có nhiều khi là không có ai chỉ cho ta từng điểm để ta biết rằng ta đã hiểu sai giáo lý, nên mình cứ tưởng mình đúng là vậy. Mình cứ tưởng mình đúng, vì vậy là chúng ta cần một cái cái khiêm tốn, bởi vì cái giáo lý còn nhiều điểm tinh tế sâu sắc mà ta chưa biết hết. Nói ví dụ thế này, à ví dụ như là mình nói bây giờ nói là chúng ta học giáo lý nhiều nên chúng ta biết nhân quả. Thì nói rằng ai bị ăn trộm thì như vậy là do kiếp trước đã bị là làm cái gì?
[24:36]Ví dụ có một người Phật tử cái vô than quý thầy, nói, "Thầy ơi, đêm qua ăn trộm vô nhà con lấy đồ hết trơn." Cái mình nói, "Thôi con đừng buồn, à cuộc đời nó vô thường, của đi thay người." Mình nói trong bụng nhưng mà trong đầu mình nghĩ, "Ai kêu kiếp trước đi ăn trộm của người ta?" Có không? Trong đầu nhiều khi có nghĩ vậy. Nghĩa là vừa an ủi, miệng thì an ủi mà trong bụng cười thầm, "Ai biểu tụi bây kiếp trước đi ăn trộm người ta?" Nhưng mà thật sự không phải, thật sự là không phải người đó kiếp trước đi ăn trộm. Mà nhiều khi kiếp trước người đó chỉ làm một việc đơn giản là đi hái ổ mật ong á.
[25:16]Nghĩa là cái con ong nó đi nó chắt mót từng cái nhụy hoa nó về nó tích lại thành cái ổ mật. Cái mình đốt mấy lửa mình lên mình gỡ mật ong mình chài về hết. Thì như vậy cái mật ong có giá trị nhiều không? Cái ổ mật ong á? Có giá trị nhiều không? Vắt ra chừng được nhiêu? 1 lít phải không? 1 lít nhiêu tiền? 80 ngàn phải không? Rồi, 1 lít 80 ngàn. Tức là mình chỉ cướp có 80 ngàn, đối với mình chỉ là 80 ngàn nhưng đối với 1 ngàn con ong á là bao nhiêu? Cả một cái gia tài, cả một cái sự nghiệp trong cả một mùa của nó. Và chính cái mà lấy hết cái gia tài bây giờ mình mắc quả báo ăn trộm vô lấy lại cũng hết cái gia tài của mình.
[26:00]Ờ mình lấy 80 ngàn nhưng mình mất cái gia tài. Mà lúc mình lấy mật ong mình có nghĩ mình là một cái người xấu xa ác độc đi ăn trộm của ai không? Không, phải không? Nhưng không ngờ đó là không phải ăn trộm, mình lấy mật ong không phải ăn trộm, mình ăn gì? Cướp. Ngộ. Hoặc là đơn giản như hoặc là đơn giản thôi, ví dụ như là có một cái khu khu rừng, cái khu rừng á, cái mình vô mình cưa mình lấy cây về làm nhà. Thì mình có ăn trộm của ai không? Không, không ăn trộm ai hết, luật pháp cũng chả bắt tội mình ăn trộm, cũng chả ai nói mình đi ăn trộm nhưng sự thật mình đã ăn trộm. Ăn trộm của ai? Của tất cả mọi người.
[26:45]Rừng là của cả trái đất, không của cá nhân nào hết, chứ không phải rừng là vô chủ. À chỉ vì ta nghĩ là rừng là vô chủ nên ta lấy đi mà không mang tội, à trâu hiểu lầm chỗ đó đó. Nhưng không ngờ rừng là có chủ, mà chủ là ai? Là của cả cái hành tinh này. Con chó nó cũng có phần làm chủ trong khu rừng đó nữa, con chim nó phần làm chủ trong khu rừng đó nữa, con kiến nó cũng có phần làm chủ trong khu rừng nữa, chứ đừng nói là con người. Cho nên khi mình vô mình lấy một khoảng rừng đi là mình đã ăn trộm, lấy cắp của toàn bộ hành tinh này, của muôn loài chứ không phải của loài người không á. Rồi kiếp sau tự nhiên mình à đồ đạc trong nhà vô cái lấy sạch hết trơn cái
[27:22]lại than, nói, "Con đâu có ở ác ở độc với ai đâu mà tự nhiên con bị ăn trộm." Ông thầy nói, "Thôi, của đi thay người con đừng buồn." Nhưng trong bụng nói, "Ai kêu mày đi ăn trộm." Thật ra không phải ăn trộm. Cho nên cái mình hiểu nhân nào quả nấy mình cứ tưởng ai ăn trộm bị ăn trộm là mình chưa hiểu hết giáo pháp. Là cái đó sự hạn chế của mình. Mình mà mình tưởng mình giỏi rồi, mình tưởng à nhân nào quả nấy, không có đâu, nhân quả nó lắt léo hơn nhiều, nhân quả nó tinh vi hơn nhiều, dễ sợ hơn nhiều, không có đơn giản như vậy đâu. Hoặc là ờ nói rằng, "Tôi không tham lam, cho nên tôi tu cái hạnh là tôi không giữ tiền."
[27:57]Rồi thấy cái người khác giữ tiền cái nói người này còn tham, còn giữ tiền, còn tích trữ tài sản. Mà ai cãi mình không được nha, mình nói tôi nói vậy là đúng rồi. Nghĩa là nói người tham mới giữ tiền, người không tham như tôi tôi không giữ tiền. Mà nói như đinh đóng cột thì chính cái câu đó là mình không có khiêm tốn trong giáo pháp. Vì sao vậy? Bởi vì có phải giữ tiền là tham không? Phải không? Chứ làm sao không tham? Cái quan trọng không phải là giữ tiền là tham, mà chính là xài tiền cho đúng mới là không tham. Ví dụ bây giờ một cái người thủ quỹ của một ngôi chùa thì đó là người giữ hết tiền của chùa, mà có phải người đó tham không? Không.
[28:45]Vì người đó giữ tiền nhưng đâu có dùng cho mình mà chỉ dùng cái gì có lợi đại chúng. Như vậy cái người thủ quỹ có tham không? Không có tham. Thì cũng vậy, có những người nhiều khi cái đồng tiền đó là của mình, của mình làm ra, mà mình có được nhiều và mình cất, nhưng mà đừng nói là tham, vì mình sử dụng đồng tiền nó đúng. À mình có tiền nhiều nhưng mà mình không mua sắm cho mình nhiều mà mình sắm cái sửa cái này, mình giúp người kia, à cứ làm lợi cho người nọ thì cái đó mình tuy giữ tiền nhiều mà không phải tham. Nên cái người mà kết luận vội hễ thấy ai giữ tiền nhiều cái nói người đó tham là sai.
[29:22]Cho nên trong cái giáo pháp có nhiều điều rất là tinh tế, chúng ta không thể kết luận một chiều được. Cho nên vào đời xưa vậy, Đức Phật không cho giữ tiền. À có nhiều người mới hỏi là ủa, Phật không cho giữ tiền là để làm chi vậy? Nói à mình trả lời là để không có phát khởi lòng tham. Mình trả lời như vậy rất là đơn giản, không có đúng. Ngày xưa mà Phật không cho giữ tiền giữ vàng là vì cái an toàn tính mạng của các tỳ-kheo nữa. An toàn tính mạng của tỳ-kheo, là các tỳ-kheo không nhà không cửa phải không? Một mình ba y một bát, à đi lang thang đi khất thực và giáo hóa, mà nếu mà Phật cho giữ tiền thì như vậy ăn cướp làm sao?
[30:05]Nó biết trong túi các tỳ-kheo thế nào cũng có một ít đồng tiền vàng. Và năm đứa nó chặn tỳ-kheo nó giựt nó lấy tiền vàng liền, thì nguy hiểm đến tính mạng. Còn ở đây ăn cướp thì cướp ai cướp mà gặp mấy ông Sa-môn tránh ra, tại nó biết mấy ông này coi như là lục túi ba năm không lấy được một đồng xu lẻ nữa, cho nên thôi bỏ tránh mấy ổng ra. Cho nên đó cũng là lý do an toàn. Như có cái chùa ở trên Gia Lào, ở núi Chứa Chan đó, cái chùa Gia Lào chùa đó không nhận tiền nha. Đem gì cúng cúng chứ cho tiền từ chối liền. À, quý Phật tử đi chùa đó chưa? Có cái chùa ngày xưa có một người Tổ là hình như Tổ Bửu
[30:38]Mão Thanh đó, ổng đắc đạo ở đó, mà ổng lập cái chùa ổng lên núi ổng ở ổng tu, rồi ổng không có nhận tiền. À tới ngày mà ổng mất á, tới ngày ổng mất cái những người dân tộc hồi đó ở dưới có nhiều người dân tộc Chơ-ro ở dưới núi. Có họ thấy ở trên hang núi tự nhiên có tiếng nhạc và ánh sáng vang lừng lên. Cái mấy người đó nói: "Ồ, bữa nay cái ông Trời đó ổng mướn gánh hát về ổng hát." Tại cái người dân họ không biết ông thầy tu, họ không kêu ông thầy tu, họ kêu ông Trời, tại thấy ngài giỏi quá, ngài chữa bệnh được, à chữa bệnh ngài có thần thông, nên cứ kêu ngài bằng ông Trời. Cái đêm đó tự nhiên thấy ánh sáng vang ánh sáng chói
[31:10]lên cái khu ngài ở và tiếng nhạc vang lừng, nói: "Ồ, ông Trời ổng đang mướn gánh hát về, mai mình lên mình coi." Mai lên thấy ngài ngồi tịch rồi, ngồi bất động tịch luôn. Sau đó họ mới xây, họ giấu trong hang rồi che lại luôn, giờ cái tháp đó vẫn còn ở trển. Thì cái truyền thống như vậy cho nên sau này các thầy trụ trì sau này cũng không bao giờ giữ tiền. À vì sao vậy? Thực sự đó là lý do là vừa giống như không tham nhưng mà cái đó không quan trọng, tại vì cái người không tham giữ tiền càng tốt. Chính cái người không tham mới là người nên giữ tiền. Nhưng mà cái quan trọng là để bảo đảm an toàn tính mạng cho quý thầy trong chùa.
[31:44]Chứ chùa ở trên núi hẻo lánh có một mình một bóng mà cướp nó biết có thầy có tiền là thế nào nó cũng vô nó giết lấy. Nó vậy, cho nên chúng ta không hiểu một chiều được. Những cái gì mà ta đã hiểu coi chừng có chỗ ta chưa hiểu, một khía cạnh hoặc là ví dụ như cho rằng là nói từ bi là sao? Là nói tôi tu từ bi nên tôi phải hiền lành với mọi người, nên thôi là tôi tùy thuận chúng sinh ai muốn gì cũng được, cái đó phải từ bi không? Phải không? Không phải, nhưng mà nhiều người đã hiểu như vậy. Nhiều người cứ tưởng à thôi từ bi tức là thôi ai mình cũng thương, à đối xử ai cũng hiền lành, ai mình cũng tùy thuận được,
[32:19]nhưng sự thực đó trở thành nhu nhược, nói từ bi mà nhu nhược. Chứ cái người từ bi thật sự lại là những người cứng rắn nha. Vì sao vậy? Đôi khi họ phải dùng cái biện pháp cứng rắn để không cho người khác gây tội. Chứ còn mình hiền hiền quá người ta không sợ. Người ta không sợ. Nên cái người mà lầm lỗi á là nhiều khi mình chỉ năn nỉ mình nói người ta đừng phạm lỗi nên người ta không nghe, mà mình cầm cây mình quất à mới sợ. Nó có những trường hợp như vậy. Nên đừng có tưởng là cứ hiền hiền là từ bi, không có đâu. Nhiều cái người từ bi lại là những người rất cứng rắn. Thấy họ cứng rắn á nhưng mà lòng thương họ lớn.
[32:54]Phải như vậy đó chứ không phải là. Nên chúng ta không có hiểu một chiều được. Ví dụ như là nói cho rằng cái hỏi: "Đời sống tu hành là sao?" Tức là sống không ràng buộc, không vướng mắc, à không bận tâm, sống an nhàn, thảnh thơi. Thì cái đó không phải tu mà cái đó là cái gì? Cái đó làm biếng. Nghe cái câu mà à là: "Sống an nhàn, thảnh thơi" mình kết luận ngay: "Ông này làm biếng không phải tu." Vậy cái tu là làm sao? Tu là phải dấn thân chịu cực, vì chiến đấu với chính mình đã vất vả rồi mà chuyển hóa người khác còn vất vả hơn nữa. Do đó, cái người tu không phải là người an nhàn. Cái người mà chuyện gì cũng không muốn làm,
[33:37]cái tay không muốn đụng vô cái gì hết, rồi cứ nằm võng thảnh thơi đưa qua đưa lại nằm niệm Phật, mấy người đó không phải người tu. Mấy người đó làm biếng trốn đời. Chứ người tu là người cực. Nên có khi mà chúng ta hiểu một điều gì đó chúng ta trả lời chúng ta kết luận, coi chừng chúng ta bị kết luận hố, vẫn còn thiếu sót. Và cái sai đó nó làm thành một tà kiến, và tà kiến đó phá hủy công đức của ta hết luôn. Ta gieo rắc cái điều đó cho bao nhiêu người bị ảnh hưởng. Nếu ta nói tu là an nhàn, không bận rộn, ta gieo rắc cái tư tưởng đó, một mình ta sai thôi, ta làm cho người khác cũng hiểu kiểu đó, rồi bao nhiêu người tu theo đạo
[34:10]Phật không làm gì hết, thế là từ từ đạo Phật suy tàn luôn. Tại mình không có dấn thân đi vào cuộc đời, mình không đem đạo lý đến cho làng cho xóm cho những người chung quanh chùa, thì sau này người ta bỏ chùa luôn, đó là chuyện đương nhiên. Còn nếu mình hiểu tu là dấn thân, là chuyển hóa mình và chuyển hóa người khác, cho nên mình cực khổ, chùa mình sắp xếp ngoài những cái thời công phu, tu tập, công quả ở chùa, rồi chia nhau đi đến từng nhà ở chung quanh khu vực chùa, trong làng trong xóm trong thành phố, đến để chuyển hóa hết. Cứ hai vị đi một chỗ hay hai vị đi chung với nhau đến nói chuyện với từng gia đình, khuyên bảo họ về chùa
[34:44]tu hành, họ biết làm phước, tránh điều ác, vân vân, thì đó, làm như vậy mới là tu, chứ không phải tu là cứ ở tối ngày trong chùa, không có đâu. Trừ ba tháng an cư thì thôi mình thúc liễm, à không ra khỏi giới tràng, còn ngoài ba tháng an cư rồi là phải dấn thân. Đi cứ hai người chứ đừng đi một người. Đi một người thì dễ có cái buông lung. Cứ đi hai người đi đến gia đình này, đi đến gia đình kia, nói chuyện đạo lý, khuyên họ về chùa, đó ngày sám hối hay thôi hãy về chùa. Như vậy độ cho hết thành phố Sóc Trăng này luôn. Thì chừng nhiêu đây thầy độ là sạch sẽ Sóc Trăng không còn sót người nào. Thấy không?
[35:17]Dư sức à. Chừng năm năm quý thầy độ rồi qua năm thứ sáu không còn ai để độ nữa là phải đi qua tỉnh khác độ tiếp. Ừ. Rồi sợ nhất là gì? Sợ nhất là quý thầy mình thì ít thấy, nhưng cư sĩ nhiều khi cái hỏi: "Sao không đi chùa? Lâu quá không thấy anh đi chùa?" Vỗ ngực: "Phật trong tâm. Tâm tức Phật, Phật tức tâm." Sợ nhất mấy người đó. Sợ nhất mấy ông thần đó. Một tay thì cầm ly rượu, còn cái tay còn lại vỗ vô ngực: "Tâm tức Phật, Phật tức tâm." Sao cái tay kia không vỗ được? Tay kia mắc cầm ly rượu. Mà cái đó thì làm sao? Cái đó Phật tức tâm, tâm tức Phật là sai chỗ nào? Hay nói Phật ở trong tâm là sai chỗ nào?
[36:00]Vậy mà nhiều người cứ tưởng là đúng à. Cứ tự hễ nói: "Ờ, Phật tức tâm, tâm tức Phật." Nói nghe như thiệt á. Ờ mà Phật ở đâu trong tâm mình á? Nhiều khi nói: "Chúng sinh ai cũng có Phật tính ở đây nè." Ở đó vỗ ngực mổ ra coi ở trỏng có gì? Phổi có một cục ung thư ở trỏng á chứ ở đó mà Phật ở trong đây. À nói ừ tại sao vậy? Thực ra á đây là một cái ảo tưởng mà rất là nguy hiểm. Vì cái tâm ta á, bây giờ mình xét coi tâm mình ích kỷ còn không? Còn không? Tham còn không? Sân còn không? Ganh tị còn không? Làm biếng còn không? À ăn hiếp người ta còn không? Còn đầy đủ mà nói Phật ở trong chung với mấy cái thứ đó á?
[36:44]Nói Phật trong tâm là Phật ở chung với cái thứ ăn hiếp, ganh tị, ích kỷ, tham sân của mình nữa? Phật nào ở trong đó? Nhưng mà cứ vỗ ngực: "Phật trong tâm." Khổ vậy đó. Cho nên cái đó mà khi mình lạm nhận như vậy mình mang tội. Phật nào mà ở trong đó? Phải không? Chừng nào tâm mình hoàn toàn không còn một gợn một mảy trần thì hãy nói là Phật ở trong tâm. Chứ còn mà tâm mình còn tùm lum chuyện hết đây đừng bao giờ vỗ ngực nói Phật trong tâm. Vỗ ngực nói Phật trong tâm nó tạo thành cái kiêu mạn rồi phước tổn hết, rồi một tay cứ cầm cái ly rượu, tay kia cứ vỗ ngực bốp bốp á, mai mốt điên hồi nào không hay do tổn phước á.
[37:21]Phật nào mà ở trong tâm của mình? Mà có một loại giáo lý cứ hay nói như vậy rồi nhiều người bắt chước, nói tất cả chúng sinh đều có Phật tánh, ở đây có chân tâm, có ông chủ á, bắt chước. Ông chủ nào ở trong đó? Chân tâm nào ở trong đó? Cho nên đó là điều phải khiêm tốn thôi. Nhiều khi ta hiểu lầm. Thật ra sự nói trong tâm tôi có ông chủ, có chân tâm, có Phật tánh, đó cũng là một loại bản ngã vi tế, bản ngã vi tế. Vào thời Đức Phật họ cũng nói điều này nhiều lắm á, Đức Phật bác hết luôn. Hồi thời Đức Phật á, lúc đó cái kinh điển Veda rồi cái phát triển thành cái kinh Áo Nghĩa Thư Upanishad. Cái Upanishad cũng nói y như là trong tâm này có Phật
[37:58]á, cũng nói chân ngã, siêu ngã, đại ngã, cũng là giống như mình bây giờ mình nói chân tâm á. Đức Phật lên bác hết luôn. Đức Phật nói: "Đó đều còn là bản ngã." Và con đường của Phật đạo là đi thật sự vô ngã. Thật sự vô ngã, không còn bản ngã. Không còn bản ngã rồi không bao giờ vỗ ngực nói có gì trỏng hết, không bao giờ nói Phật tánh, chân tâm hoặc là không vỗ ngực nói: "Phật tức tâm, tâm tức Phật." Mà khi vô ngã rồi là cái gì? Vô ngã rồi mình trở thành cát bụi, lót đường cho mọi người đi, cho chúng sinh đi. Mình là giọt mưa rơi xuống trong buổi trưa hè nắng gắt. Mình là dòng suối chảy qua cái sa mạc khô khan.
[38:38]Mình là cánh đồng ruộng xanh mênh mông bất tận. Mình là cái con đường đất cho mọi người dẫm lên đi. Mình là cái cầu bắc qua dòng suối nhỏ. Mình là tiếng chim reo buổi sáng. Mình là tia nắng ấm vào lúc ban mai. Vô ngã là vậy. Chứ mình không còn là cái gì cao siêu nữa hết, mà mình là cái gì chúng sinh cần, mình là cái gì để đưa chúng sinh về với bến bờ giác ngộ, chứ mình không là thầy thiên hạ, mình không làm thánh, không làm bồ tát, không làm Phật, không làm gì hết. Tất cả những chữ đó vô nghĩa và đều là sáo rỗng. Mình là cái gì? Mình là cái gì nhỏ bé nhất nhưng mà nâng được bước chân người đi về nơi giác ngộ, thì cái đó là cái mà Phật dạy.
[39:17]Cho nên Phật thực sự là dạy chữ "vô ngã", chứ không có dạy chữ đại ngã, chân ngã, siêu ngã. Đây là điều chúng ta để ý, ừ. Như vậy là khi mà ta chưa đắc đạo hoàn toàn, đừng bao giờ dám nói mình đã thông suốt giáo lý, vì ta còn hiểu sai giáo lý nhiều lắm, dù ta học tới đâu. Dù mình học tới năm sáu mươi năm, lấy bao nhiêu bằng tiến sĩ, thì trong giáo pháp ta vẫn còn là một kẻ rất là kém dở, phải hiểu, biết như vậy, ừ. Rồi ví dụ khi ta đàm đạo với huynh đệ, ta không nên nói cái gằn giọng quả quyết. Ví dụ mình nói chuyện với huynh đệ, mình nói mình nói nói: "Tôi nói với huynh chứ nhân nào quả nấy không sai." Nói câu gằn giọng biết
[39:57]người này bậy liền, biết người này là không khiêm tốn trong giáo pháp. Cái câu "nhân nào quả nấy không sai", coi chừng hố á. Tại sao vậy? Bởi vì nhân quả rất là vi tế, lắc léo. Như có một lần vậy, chúng tôi nói chuyện với người huynh đệ, thì tôi có cảnh giác về những cái điều sai lầm trong việc tu hành, thì cái người huynh đệ đó mới nói, không sai. Nói sao em biết em không sai? Nói vì em tu có kết quả, em tu tâm em nhiếp được. Cho nên em biết là con đường em đi không sai. Cái lúc đó chúng tôi mới trả lời, ăn trộm nó có sai không? Đi ăn trộm có sai không? Nó sai chứ, mà nó ăn cắp được không? Ăn cắp được, sao không được, phải không?
[40:36]Vơ vét hết, lấy đồ nhà người ta luôn, mặc dù việc ăn trộm là sai, nhưng mà vẫn lấy được. Như vậy đừng nói là mình đi con đường sai mà không có kết quả. Nhiều khi đi con đường sai vẫn có kết quả, nên cái nhân quả nó phức tạp quá, ha? Đi ăn trộm rõ ràng là sai, bắt được người ta oánh liền, bắt bỏ tù liền, nhưng mà hễ không ai bắt được thì nó vẫn lấy hết đồ người ta nó đi được, lấy dắt xe người ta đi mất tiêu. Thì mình đừng có nhìn cái nhân quả tạm thời, phải không? Đừng nói, à như vậy là tôi việc ăn trộm là đúng cho nên tôi mới dắt được xe người ta đi, mình đâu kết luận vậy được. Đâu phải là vì ăn cắp đồ được người ta mà cho rằng
[41:12]cái chuyện đi ăn trộm là đúng, phải không? Chuyện ăn trộm là sai, mà vẫn có kết quả đó. Vậy kết quả nó ở đâu ra vậy? Do đâu mà có? Do đâu mà có? Phước đâu kiếp trước còn á. Có oan trái đâu đời trước còn á. Cho nên đời này nó làm một việc sai mà nó vẫn ra kết quả. Cho nên, nhiều khi em tu sai, nhưng mà em vẫn được kết quả, thì em đừng nghĩ là do cái tu hiện tại nó đúng. Cái kết quả của em ở kiếp trước á, kiếp trước nó có, còn bây giờ em đang dụng công sai á, hoặc là cái quan điểm của em đang sai. Có một lần chúng tôi cũng nói với huynh đệ là để cảnh giác gì? Là mình cứ khăng khăng cho mình là đúng, không phải mình nhìn một góc cạn đâu.
[41:50]Bởi vì, cái nhân quả nó sâu xa nhiều đời nhiều kiếp, chứ không phải nhìn trong một đời này hay trong một vài năm mà nói được. Do đó là khi đàm đạo với huynh đệ, ta nói giọng nhã nhặn để còn chừa một cái chỗ để ta bổ sung cái sai của mình. Đừng bao giờ nói như đinh đóng cột, à tôi nói 2 với 2 là 4 là chắc nịch, không thể sai. Đó là chủ quan, đó là không khiêm tốn trong giáo pháp. Như vậy, lúc nào cũng nhã nhặn, nhẹ nhàng, vì ta còn cái chỗ nào đó có thể sửa được, chứ không phải không, chưa hết đâu. Hoặc là khi nghe ai nói khác ý mình, khác cái đạo lý mình, đừng phản bác liền. Vì sao vậy? Coi chừng người ta đúng hơn mình. Coi chừng người ta đúng hơn mình.
[42:32]Ví dụ mình, à mình ngồi thiền, mình thấy ngồi thiền là công đức số một, rồi người kia mới nói ha, nói, thôi tôi tôi lạy Phật à, tôi không ngồi thiền. Mình thấy người ta nói khác cái mình cự liền. Cái đó là sai á. Coi chừng cái, cái lễ Phật có cái công đức rất đặc biệt, mà ngồi thiền không có được. Mà cái ngồi thiền mình công nhận cũng hay thiệt, mình ngồi bất động, bắt chân lên ngồi thanh lọc nội tâm của mình. Như vậy quá hay, và mình nhiều khi mình nghĩ rằng như vậy là quá cao. Cái người kia nói, thôi tôi không ngồi thiền đâu, ngồi thiền nó không hay, tôi khoái lễ Phật. Cái mình cự, mình chê người ta, đừng.
[43:09]Coi chừng người ta đúng hơn mình á. Vì sao? Vì lễ Phật là công hạnh căn bản, là cái nền. Không có lễ Phật thì không có một sự tiến bộ nào trong cái đạo pháp về sau hết. Như vậy cái người tu, cái căn bản ban đầu là vẫn phải lễ Phật cho nhiều, sám hối cho nhiều, với lòng thiết tha tôn kính, lạy mỗi lòng thiết tha nha. Chứ còn lạy Phật cứ cuốc cho xong, ừ hời hợt là không có công đức nha. Mỗi lạy là hết cả tấm lòng dâng lên Đức Phật. Mà mình tích lũy dày qua 5 năm, 10 năm, 20 năm như vậy, chúng ta mới tạo thành cái nền cho cái sự tu hành của mình vô lượng kiếp về sau. Chứ còn nếu mà không có công hạnh lễ Phật cho
[43:45]dày, chúng ta tu cái gì cũng tu trên ngọn á. Ngồi thiền cái ngồi trên ngọn, không biết lúc nào nó rớt á. Hoặc là trì chú, trì trên ngọn, không biết chừng nào nó rớt á. Tụng kinh rồi ấn tống, cất chùa ở trên ngọn á, ít bữa nào nó rớt mất tiêu không hay. Nhưng mà bắt đầu từ cái nền lễ Phật cho chắc thì chúng ta tu gì tu từ từ tiến hết. Do đó ở trong cái giáo pháp vậy, khi nghe một người nào đó nói ý kiến khác với mình, thì chúng ta hãy lắng nghe, biết đâu họ nói đúng, biết đâu họ nói đúng. Ví dụ như có lần chúng tôi nói chuyện cái bài có tựa đề về đất, chúng tôi nói rằng, tu để thành, thành đất.
[44:20]À, thì có nhiều Phật tử họ bỗng nhiên họ ngộ ra họ vui mừng, vui mừng họ hiểu được. Họ hiểu được điều đó, nhưng có nhiều người bất mãn. Nói trời ơi, tu để thành Phật phải không, tu để vãng sanh tịnh độ chứ nói tu thành đất cái họ bất mãn, à vì họ thấy khác cái ý của họ. Nhưng lại rất nhiều người khác họ có cảm nhận được cái sự vi diệu đó họ vui mừng, họ vui mừng. Nói đúng, tu thành đất và họ thích tu thành đất. Ở đây ai thích tu thành đất giơ tay lên. Đó, là mấy người này là hiểu được điều đó. Mà tại sao tu đi làm đất á? Nói người ta tu thành Phật mình tu thành đất, tại vì mình hiểu. Mình tu để rồi càng ngày mình càng thấp dần, mình làm được những việc kém lần
[45:04]lần, những việc kém dở, những việc mà không ai làm, mình bắt đầu làm được. Hồi xưa bắt mình đi vô đứng cái gác cửa cầu tiêu, mình không chịu, mình nói tôi mặc đồ đẹp vầy, tôi sang trọng vầy bắt tôi đứng gác cửa cầu tiêu. Không, là tôi phải ngồi phòng khách tôi tiếp khách, à thí dụ như chùa phân công á. Vô chùa nói có lễ, bây giờ thì con đứng con gác cửa cầu tiêu, mỗi lần ai đi ra khỏi cầu tiêu con dội giùm thầy nha. Cái, con xin lỗi thầy à, con nghỉ chơi với thầy luôn, con không tới chùa nữa. Tôi đẹp đẽ, sang trọng bắt tôi gác cửa. Nhưng mà người này tu cho tới khi cái ngày người đó thành đất là thưa thầy, có ai gác cửa cầu tiêu chưa thầy cho con gác.
[45:37]Dành làm liền, khỏi đợi phân công. Thế là cứ đứng lặng lẽ, cái cầm cái chổi, cầm vòi nước là lúc nào cũng giữ cầu tiêu sạch sẽ để cho một cái khách tới chùa một cả ngàn người như vậy, mỗi lần đi vào nhà vệ sinh lúc nào nhà vệ sinh cũng sạch bóng, không có mùi hôi. Đó chính là cái hạnh mà không ai làm đấy. Cái hạnh nào ai chê nhất mình làm. Bởi vì mình đã thành đất á. Thành đất á. Dễ không? Dễ thành đất không? Không có dễ đâu. Không dễ thành đất đâu. Nói nghe vậy chứ làm thành đất không được đâu, đó. Nó đụng chuyện rồi mới biết mình đã thành đất chưa. Mình cứ khoái mình ngồi trên ăn trước là biết mình còn tu thành
[46:15]cái gì, thành cây, thành gì đâu trên nóc nhà, chưa thành đất. Chừng nào lúc nào cũng khiêm cung, cũng hạ mình, cũng nhường nhịn, làm những việc mà ai cũng chê, lúc đó bắt đầu mình đang thành đất từ từ rồi. Nên có người nghe nói tu thành đất khác ý mình nói tôi tu thành Phật, mình cự, coi chừng người ta đúng. Do đó trong cái đàm đạo, mình đừng có bác ai vội. Coi chừng họ đúng hơn mình. Nhất là ngày hôm nay đó rất là nhiều trường phái, nhiều tông phái, nhiều giáo lý mới xuất hiện, mà cái phái nào cũng cho mình là đúng nhất. Khi mà cái phái đó cho mình đúng nhất rồi thì cái đệ tử ở trong phái đó sẽ bị cái bệnh chủ quan, cũng cho mình là là đúng nhất.
[46:53]Nói ông thầy tôi là đúng nhất, cái giáo lý ông thầy tôi là đúng nhất, tôi là đệ tử của ổng cho nên tôi cũng nhất, và mất cái khiêm tốn trong giáo pháp liền. Nên ở đây mà nhiều khi cái tội của người đệ tử do ông thầy ổng gây ra, nó khổ vậy. Do ông thầy ổng gây ra, chứ không phải cái người đệ tử đó ban đầu đến với đạo cái lòng rất là trong trắng, như tờ giấy trắng chưa viết chữ nào. Ông thầy ổng viết lên đó mấy cái chữ. Ổng không chịu viết chữ đất mà ổng viết chữ kim cương, thế là đệ tử hư luôn. Chớ nếu mà người đệ tử đến với ban đầu ông thầy ổng viết lên trong cái tờ giấy trắng ổng viết chữ đất, thế là người đó tu hành cả đời
[47:29]vững vàng, tiến bộ, nhưng bị ông thầy viết chữ kim cương. Ổng nói giáo lý của ta là kim cương, giáo lý ta là nhất, trên đời này không có cái phái nào bằng, chỉ có tu theo con đường này mới là cao tột. Ổng viết cái chữ kim cương kiểu đó vô trong cái tấm lòng trong trắng của người đệ tử rồi, người đệ tử hư suốt đời luôn, bởi vì mất cái sự khiêm tốn trong giáo pháp. Ở đây là điều mà thực sự là đáng lo, bởi vì hiện nay Đạo Phật nhiều tông phái mà tông phái nào cũng cho mình hay nhất rồi đệ tử cũng cho mình hay nhất, bắt đầu Đạo Phật chia rẽ luôn. Do đó thời đại sắp tới chúng ta phải suy nghĩ về điều này.
[48:07]Có một lần chúng tôi đến cái chùa đó chúng tôi giảng, chúng tôi giảng rồi có mấy a à mấy huynh đệ cũng hàng học Tăng, hàng học trò hồi xưa. Hồi xưa rồi cái họ cũng quay quần về, họ nghe tin tôi giảng ở cái chùa đó, cái họ quay quần đến họ thăm. Thì có một thầy đó mới nói, và thưa thầy bây giờ tụi con tu thế này thế kia, cái tôi chận lại liền, nói đừng đừng, đừng, đừng bao giờ chấp một tông nào nữa. Quý thầy lớn vào cái thời đó, quý thầy có thể có tông này có tông kia, nhưng mà ngày hôm nay, Đạo Phật mình đang phải đối diện với sự cạnh tranh rất nhiều tôn giáo khác. Các tôn giáo khác họ đoàn kết, họ có kế hoạch, có tổ chức, có tiền bạc,
[48:45]có nhân sự, có liên kết để họ bành trướng cái đạo của họ, họ đi lấy tín đồ. Còn Đạo Phật mình bây giờ mà còn ngủ mê trong tông phái là chết. Bây giờ là vượt qua khỏi ranh giới tông phái hết, chúng ta đi tìm cái chung nhất để Đạo Phật đoàn kết lại. Ví dụ mình là người tu thiền thì ráng tìm cái hay của người tịnh độ để mình tôn trọng và mình nối kết, hoặc là mình là người tu tịnh độ, mình cũng tìm cái hay của người tu thiền để mình nối kết lại, chứ không có được là thôi anh tu thiền tôi niệm Phật không có chơi, đó là một cái sai lầm lớn. Vì đã tới lúc những người học Tăng trẻ, chúng ta kế thừa cái hay của cha
[49:21]ông ta nhưng ta phải bắt tay lại, không còn có tông này tông kia. Đã tới lúc phải như vậy, mà phải tìm cái hay cho nhau, nên hôm qua có người Phật tử hỏi chúng tôi hỏi, thưa thầy bây giờ con muốn kết hợp giữa niệm Phật và thiền phải làm sao? Tôi nói, có thì giờ chỉ cho cái cách, nhưng mà phải biết dụng công cho đúng thì mới kết hợp được. Là đầu tiên phải biết cách dụng công của thiền, rồi sau đó biết cách niệm Phật của tịnh độ, rồi bắt đầu gài nó vô cách nào để bắt đầu nó phối hợp, còn nếu mình không gài được thì sao? Giống mình đi hàng hai, đi qua sông mà một chân bỏ xuồng này chân bỏ xuồng kia thì qua tới sông không?
[50:02]Qua bên kia bờ không? Hai cái xuồng nó sẽ qua tới bờ còn mình không thấy nữa, mình rớt chìm nghỉm ở dưới rồi. Đứng chằng hảng làm sao mà mà đi qua sông được, phải không? Nhưng mà nếu mình biết á thì mình mới đúng là câu hai cái xuồng lại cho nó thật chắc. Hai cái sức đẩy cùng mạnh và mình đứng bên nào, đứng bên xuồng này, hoặc đứng bên xuồng kia đều là nhờ hai chiếc xuồng nó đẩy đi hết. Hai cái xuồng máy nó đẩy mình đi hết, nhưng phải biết gài, biết kết hợp lại, chứ không phải trộn lẫn rồi đứng hàng hai. Cho nên á có người nói là là vừa Thiền vừa có Tịnh độ giống như hổ thêm sừng. Quý thầy có nghe câu đó không?
[50:38]Đó, đó vừa Thiền vừa Tịnh độ là hổ thêm sừng thì đúng như vậy. Nhưng có người nói có Thiền, vừa tu Thiền vừa tu Tịnh độ thì đi qua sông đi hai xuồng, té nửa sông chết chìm không ai biết đường. Tới chừng xuồng qua rồi không thấy mình ở đâu, ráng chịu. Hai vị đều nói đúng. Là cái quan trọng là ta biết kết hợp hay không. Ví dụ cái người mà trước hết là biết cách ngồi đúng tư thế kiết già, biết điều hòa hơi thở vào hơi thở ra chuẩn rồi, bắt đầu mới gài câu niệm Phật vô. Hít vào: Nam Mô A Di Đà Phật. Từ từ theo dõi hơi thở, khi hơi thở đi ra: Nam Mô A Di Đà Phật. Mà không có ép hơi thở, không điều khiển hơi thở, không phải ráng hít.
[51:15]Ví dụ ráng hít vô rồi Nam Mô A Di Đà Phật, thở ra há Nam Mô A Di Đà Phật, không phải, sai. Hơi thở phải đi tự nó, mình biết thôi không can thiệp. Hơi thở dài biết hơi thở dài, hơi thở ngắn biết hơi thở ngắn, hơi thở vào biết hơi thở vào, hơi thở ra biết hơi thở ra, biết chứ không can thiệp, không điều khiển. Rồi khi bắt đầu mình biết thuần rồi, mình mới gài câu niệm Phật vào. Hơi thở khi đi vào: Nam Mô A Di Đà Phật. Khi hơi thở tự động nó đi ra, mình quan sát thấy hơi thở đi ra: Nam Mô A Di Đà Phật. Đó là biết cách phối hợp giữa Thiền và Tịnh độ. Và chúng tôi cũng nói luôn, nhưng mà Phật cho tu một thời gian.
[51:51]Không bao giờ Phật cho chúng ta tu một pháp môn nào suốt đời. Nếu ta là một người mà được Phật chọn, không bao giờ Phật cho ta tu một pháp môn suốt đời. Vì sao vậy? Nếu mà ta tu một pháp môn suốt đời mà ta thành công, ta chấp cái pháp môn đó, ta chia rẽ đạo Phật tiếp, ta lập một tông phái nữa. Thế là tự nhiên ở trên cao Phật sẽ điều khiển cho ta để từ từ ta vượt qua từng pháp môn này, ta vượt qua từng pháp môn kia để ta nắm được hết và ta mới làm thầy mọi người được. Đó là ta chân chính và không có pháp môn nữa. Tất cả là phương tiện. Quan trọng là một đạo Phật đại đồng, một cái chân lý vô ngã đại đồng, đó là điều ta nhắm đến.
[52:29]Và trong tương lai đạo Phật phải như thế mới có thể đoàn kết được nhau. Trước cái sức mà những cái giáo phái tà bậy nó đang xâm chiếm tâm hồn con người thì ta phải có cái sức mạnh đoàn kết để mà làm được việc Phật sự như vậy. Có một điều nghịch lý thế này, là cái người càng có trí tuệ thì lại càng hình dung ra những điều mình chưa biết. À, đây là lạ.
[52:57]Mới ban đầu á, mình chỉ ráng học để mình biết. À, và mình biết điều gì mình chỉ biết điều đó, thì cái người đó có trí á mà có trí thấp. Còn cái người mà có trí cao á, tự nhiên hình dung ra những điều mình chưa biết. Đây là điều rất là lạ. Điều mình chưa biết nhưng mình hình dung ra. Và chính vì mình hình dung ra như vậy nên mình mới nhận ra là mình còn rất kém. Như ông Newton á, nhà bác học Newton, ổng nói một câu mà phải nói rằng đúng là bác học, đúng là là người giỏi, có trí tuệ, ổng nói câu này: "Những điều ta biết chỉ là một giọt nước, những điều ta chưa biết là cả một đại dương". Cái câu nói bất hủ, câu nói đúng là của một người
[53:46]trí tuệ siêu việt mới nói được câu đó. Còn hầu hết chúng ta là chúng ta đọc được 1.000 cuốn sách rồi là mình thấy mình ngon lành rồi, phải không? Mình thấy: "Ồ, tôi giỏi rồi, 1.000 cuốn sách, cả một cái rừng sách trong cái nhà này là tôi đọc hết, tôi hiểu hết, tôi nhớ hết". Mình thấy mình giỏi thì người đó chưa giỏi. Ông Newton mà sách nào ổng đọc hết, ổng đọc được 1.000 cuốn sách rồi và ổng biết rằng còn một tỷ cuốn sách chưa ai viết và ổng chưa được đọc. Đó, cái con người đó mới là đúng là vĩ đại, đúng là trí tuệ, tức là hình dung ra được những điều mình chưa biết. Cho nên rất khiêm tốn, nên mới nhận ra được rằng những điều ta biết chỉ
[54:22]là một một giọt nước và những điều ta chưa biết là cả một đại dương. Thì trong giáo pháp cũng vậy, nghĩa là ta có biết hết một đại tạng kinh, chỉ mới là một giọt nước trong Phật pháp á. Vì sao vậy? Bởi vì Phật pháp không phải là đại tạng kinh này đâu, Phật pháp á. Sau này chúng ta tu cho có công đức á, chúng ta lên trên cõi trời Đâu-suất chúng ta nghe Phật Di Lặc thuyết rồi mới thấy trùng trùng điệp điệp, vô số những giáo lý mầu nhiệm hơn. Ví dụ những cái công hạnh của Bồ Tát mà đi xuyên qua cả triệu kiếp, chúng ta không hiểu nổi. À, có những cái điều vi tế, sâu xa như đường tơ kẽ tóc ta chưa hề hiểu nổi.
[54:59]À, những điều đó đại tạng kinh chưa nói hết được. Có những điều mà Phật chưa thể nói, trong một đời Phật, Phật chưa thể nói hết. Và chúng ta học hết đại tạng kinh, chúng ta học được cái luận của chư tổ về sau, chúng ta đọc Đại tạng, chúng ta đọc Tục tạng, chúng ta đọc cái tạng của Nguyên Thủy: Abhidhamma, Thanh Tịnh Đạo, chúng ta học luôn cả Mật tông Tây Tạng, vân vân, học hết rồi chúng ta học luôn giáo nghĩa ngoại đạo để ta so sánh, chúng ta biết luôn các kiến thức khoa học để chúng ta lường được cái hạn chế của thế giới, vân vân, biết hết việc biết hết, chỉ mới là một giọt nước, còn điều chân lý là cả một đại dương như vậy.
[55:35]Nhiều khi á, có một cái giáo lý đơn giản nhưng mà có nhiều cái khía cạnh trái ngược và có những trường hợp miễn trừ. Chúng ta chưa nói tới những cái giáo lý sâu xa sâu xa, nhưng mà một cái giáo lý đơn giản thôi, ví dụ như bây giờ nói cái giới trộm cắp. Nói cái giới trộm cắp thôi. Bây giờ nói dạy Phật tử hay là nói: "Phật tử nha, giữ giới rồi là không có trộm cắp nha". Không trộm cắp là làm sao? Nói: "Dạ thưa Thầy, không trộm cắp là làm sao?" Thì mình nói làm sao? Mình nói là: "Đừng có lén lấy cái của người ta", phải không? Hay đừng đạp cổ, bóp cổ người ta mà lấy. Bóp cổ người ta mà lấy là cái gì? Là cướp.
[56:12]Còn lén lấy không cho người ta biết là trộm. À, còn lơi lơi giữa này kia thì là cắp, vân vân. Rồi nhưng mà sự thật giới trộm cắp nó không phải nhiêu đó. Nó còn nhiều thứ hơn nữa, nhiều thứ ghê gớm lắm. Ví dụ như ví dụ như bây giờ là cái của riêng của người đó là mình không lấy, thì đúng rồi, là giữ giới trộm cắp rồi. Nhưng bây giờ cái của chung của nhiều người, trong đó có phần của mình nữa, thì cũng không được xài quá để giữ giới trộm cắp nữa. Giờ bây giờ nói là cái điện ở trong chùa này là của ai? Cái điện thắp sáng trong chùa, tiền ai trả? Sư phụ trả. Nhưng mà cũng là của chung của đại chúng hết, phải không?
[57:00]Khi chúng về đây sống ở đây thì coi như bóng đèn, điện sáng này kia nọ, quạt máy này kia là của chung. Nhưng mà của chung mọi người, thì nếu mình xài nhiều hơn mọi người, mình ăn cắp á. Ăn cắp. Cái giới trộm cắp nó tinh vi vậy.
[57:16]Rồi ví dụ như con đường của nhiều người đi, mình chơi mình đổ đồ ra mình phơi người ta đi không được, thì cũng đường nó cũng của mình nữa chứ không phải không, của nhân dân mà, mình là nhân dân mà. À, nhưng mà mình xài nhiều hơn người khác thì mình cũng hơi hơi trộm cắp à. Bây giờ một chiếc xe, một con đường lộ của chung nhiều người á thì một người đi một chiếc xe hai bánh thì là họ sử dụng đường ít, người đi chiếc xe hơi thì sử dụng đường nó nhiều hơn, phải không? Thì như vậy là hơi hơi lấn rồi đó. Chính vì vậy cái người đi xe hơi thì phải trả tiền nhiều hơn, đóng thuế nhiều hơn, cái tiền thuế trong xăng nhiều hơn để cho công bằng.
[57:52]Công bằng là bởi vì mình đã xài lấn qua cái phần của người khác. Con đường có mấy có hai thước, người ta đi chiếc xe chút chút, mình đi chơi chiếc xe bự là đã lấn nhiều. Coi chừng cái giới trộm cắp nó lấn trong đó, hoặc là ví dụ như có người đó họ đem đến cho mình một triệu, họ đem cúng chùa một triệu, mình mừng rỡ mình lấy một triệu bỏ túi liền, mình nói: "Ồ, đạo hữu công đức quá, cảm niệm công đức đạo hữu, chúc đạo hữu nhiều phước lành, mai mốt có một triệu đưa nữa nha", vân vân. Thì coi chừng, không phải. Coi chừng mình phạm tội ăn cắp mình không hay. Nói sao kỳ vậy? Ủa, nói người ta cúng tôi lấy làm sao phạm tội ăn cắp?
[58:28]Vậy không đơn giản, không đơn giản là vì lý do gì? Không đơn giản là ở chỗ là cái người đó tuy rằng phát tâm tâm cúng một triệu, nhưng mà tính ra một triệu đó không phải của mình họ, mà của cả gia đình họ, của cả nhà. Mà những người khác thì nhiều khi vì họ lấy một triệu đó, trong nhà bị tổn hao rất nhiều mà những người trong nhà không đồng ý. Mình sử dụng một triệu, mình lấy một triệu đó, mình ăn cắp rồi. Dễ sợ vậy. Mấy cái đó thành cái nghiệp mình không biết. Mình cứ tưởng người ta cúng là tôi lấy thôi, nhưng không ngờ mình bị mắc cái tội ăn cắp một phần mà vô tình ăn cắp mình không hay. Nên vì vậy, bây giờ đối với những Phật tử mà tới chùa cúng cúng ít thì thôi mình
[59:06]không quan tâm, nhưng mà khi Phật tử cúng số tiền lớn mình phải hỏi liền. Mình hỏi liền cái nguồn gốc, hỏi về gia đình đâu đó mà mình thấy ổn hết rồi mình mới dám nhận cái số tiền lớn để mình lo việc đạo. Chứ còn mà mình hỏi mà thấy có lấn cấn lấn cấn là phải tìm cách phải từ chối bớt, phải nói họ về xử lý gia đình lại, vì đó là một cái tài sản chung không phải của mình họ, mà họ lấy họ đem họ đưa mình, mình cũng mắc tội lây. Cái giới ăn trộm nhiều cái lạ lắm. Hoặc là cái người đó họ đem đến họ cho mình, vì mình làm người Phật tử thôi, rồi mình lỡ mình làm cái chức chủ tịch hay là trưởng công an, rồi có người tới họ tặng cho mình,
[59:45]mình không hề ăn cắp, họ tới họ tặng mình 10 triệu, mình lấy được không? Mình nói vì theo đạo đức và theo luật pháp, tôi không ăn cắp, người ta cho thì mình có phạm tội không? Nói không phạm tội, nhưng sau đó họ yêu cầu mình làm một chuyện hơi lách luật chút xíu, thì như vậy đồng tiền nó biến thành cái gì rồi? Hối lộ, tham nhũng rồi và đó chính là ăn cắp. Cho nên là người ta cho mình tiền để đẩy mình vào một mục tiêu xấu, phải từ chối lập tức. Từ chối lập tức. Những cái đó đều liên quan giới ăn cắp hoặc là vào đốn gỗ rừng, tức mình ăn cắp của nhân loại, hoặc mình đổ nước bẩn ra sông là mình ăn cắp sự trong lành của mọi người.
[1:00:25]Nó không đơn giản đâu. Thấy cái dòng sông chảy thênh thang vậy đó, mình bao nhiêu cống mình xả thẳng ra bờ sông, xin thưa mình đã ăn cắp sự trong lành của thiên nhiên. Quý thầy mệt từ từ rồi phải không? Do đó, cái mà để giữ được sự khiêm tốn trong giáo pháp á, chúng ta có một câu thần chú, có một câu thần chú thế này, là: "Vẫn còn nhiều đạo lý gì đó mà ta chưa biết". Lúc nào người tu cũng giữ cái câu thần chú đó trong lòng mình. Nhất là quý thầy. Quý thầy là người tu hành nên cái sự khiêm tốn trong giáo pháp là cần để mình tiến xa. Thứ hai nữa là cư sĩ cũng vậy. Nghĩa là dù mình càng ngày mình bước vào sâu trong
[1:01:08]đạo, mình học được nhiều, mình tu được nhiều thì phải giữ một câu thần chú để tâm niệm là: "Vẫn còn nhiều đạo lý gì đó mà ta chưa biết". Giữ được cái câu đó thì đời tu mình sẽ rất là là vững vàng. Với một cái cái tưởng lầm à nghĩa là ta có nhiều công đức trong sự tu tập á, ví dụ cái người xuất gia lâu tưởng mình là có công đức. Thấy không? Nói, bây giờ anh tu mấy hạ? Nói, tôi 10 hạ. Người kia tu, ô tôi 15 hạ, tôi hơn anh. Không phải, coi chừng sai á. Tức là tôi 15 hạ nghĩa là tôi ăn cơm của đàn na tín thí nhiều hơn anh thì có á. Phải không? Đúng không? Người tu ít thì ít mắc nợ đàn na, người tu nhiều mắc nợ đàn na nhiều có gì hay đâu.
[1:01:50]Nhưng mà mình lại tính theo cái tuổi hạ để tính cao thấp. Nhưng mà cái người có trí tuệ thì càng lúc càng sợ. Nghĩa là nhìn thấy tuổi hạ mình càng lúc càng lớn thì biết rằng nợ mình càng lúc càng càng nhiều. Ví dụ như là chúng tôi vậy. Tính mình mấy chục năm thì biết là nợ mình đầy, dòm thấy mấy Phật tử thấy chủ nợ chủ nợ không, thấy sợ. Mà người mắc nợ nhìn chủ nợ sợ lắm. Dòm thấy, bởi vậy gặp Phật tử sợ run là vậy, mình là người mắc nợ. Nên cái mình không biết, mà mình cứ tưởng à tôi tu lâu, tôi hạ nhiều, tôi cao hơn, không coi chừng, không phải, không chắc đâu. Chỉ trừ khi nào mình tu lâu mà giới hạnh rất nghiêm chỉnh,
[1:02:31]mình làm được rất nhiều điều lợi cho đạo, giáo hóa được rất nhiều chúng sinh, thì lúc đó hãy tính tuổi đạo. Thì lúc đó đúng là tu lâu là mình công đức nhiều. Còn nếu chưa được những việc đó thì tu càng lâu càng mang họa. Vì vậy phải ráng chứ không phải đơn giản đâu. Ai cũng có cái tâm lý là thế này là những việc gì mà mình làm tốt á thì mình nhớ rất lâu, phải không? Còn những việc gì mình làm sai mình có nhớ không? Không, không nhớ, quên mất tiêu à, kỳ khôi vậy đó. Quên mất tiêu à. Ờ ví dụ như một lần đó mình đi giữa đường cái mình thấy có một người họ nằm họ bị tai nạn giữa cái xe, rồi cái xe nó chạy mất, cái người đó nằm máu chảy um tùm.
[1:03:10]Cái mình lật đật mình đỡ lên xe, mình kêu xe đưa cấp cứu bệnh viện, tới chết mình không quên. Nhưng có một lần nào đó mình cũng chạy xe, mình lạng mình sấn người ta người ta té rớt xuống mương mình chạy luôn, cái mình quên mất không ai nhớ, phải không? Ai hỏi là không nhớ. Ờ nên là thường trong cuộc đời chúng ta nhớ rất rõ những điều tốt mà người ta quên mất không nhớ những điều mình làm xấu. Cho nên hỏi, đó là trong 30 năm qua anh là người tốt hay xấu? Mình ngồi mình kiểm điểm, ồ 30 năm qua tôi chưa hề hại ai, tôi không mắng ai, tôi chửi ai, tôi không hề đối xử xấu với ai, phải không? 30 năm qua là tôi giúp ai được tôi giúp, toàn là vậy không. Đúng không?
[1:03:44]Hỏi Phật tử đúng không, đúng tim đen không? Y chang. Toàn là nhớ những điều mình đã làm tốt, nhưng mà nếu mà có cái ông Diêm Vương ổng lật cái sổ ra ổng đếm lại mình hết hồn luôn á. 30 năm qua mình làm rất nhiều điều xấu. Cũng như điều xấu mình quên. Nên chính vì vậy mình hay có cái ảo tưởng là mình công đức nhiều. Mình công đức nhiều, mình làm được nhiều điều tốt. Nhưng sự thật không phải. Những điều xấu mình làm cũng nhiều lắm chứ không phải không, mà mình không thấy. Ngay cả trong người xuất gia cũng vậy. Nhiều khi trong huynh đệ lỡ lời một câu, khoe khoang một câu, là Phật tử xá mình mà mình thờ
[1:04:13]ơ một cái, cũng đều thành cái tội hết, mà mình không thấy. Mình cứ tưởng mình tốt, mình đạo hạnh. Đâu biết lúc người ta xá mình mà mình mắt mình không thấy, cái tâm mình lạnh nhạt trước cái xá chào người khác, mình đã mang một chút tội, mà mình không hay. Mà những cái đó mình không thấy. Không ngờ bị hết, không có đơn giản. Ừm. Ví dụ như trong cái bài kinh nói tụng kinh này là vua của các kinh, tụng một câu kinh này là bao nhiêu tội bay hết. Mình nghe mình tin, nhưng sự thật cái đó niềm tin của loài người. Chứ thần thánh không chấp nhận cái đó. Nên có những người vậy, đây là điều sự thật á. Tụng bao nhiêu bụng kinh, chết xuống không siêu,
[1:04:51]không đầu thai được, vất va vất vưởng đứng ngoài cửa chùa. Khi nào chùa cúng thí thực thì vô ăn được chút à. Mặc dù là lúc sống là tụng không biết bao nhiêu bài kinh. Dễ sợ như vậy. Mà mới mới đi kiện mới đi kiện Diêm Vương, mới xin gửi cái đơn xuống Diêm Vương kiện. Kiện sao? Nói: Thưa ngài, là lúc con sống con tu, rõ ràng nói tụng kinh này là công đức vô lượng, thì con tuân lệnh, con tụng cả ngàn biến, mà tuy con chết con không hề có phước, con vất va vất vưởng không có không chỗ ở, rồi chỉ sống nhờ cơm chùa, ờ vậy là làm sao? Thì Diêm Vương nói, nói: Loài người có những điều như vậy. Diêm Vương mới giải thích, loài người có những điều rất sai lầm.
[1:05:31]Sách vở của trên thế gian này rất nhiều sách vở sai lầm, truyền bá những điều sai lầm, làm cho loài người mê muội. Nên những cái điều không có phước mà cứ tưởng mình có phước. Nếu thời gian mà ngươi để dành ngươi tụng 1000 bụng kinh đó, ngươi ra ngươi đắp giùm một con đường á, thì giờ này ngươi không có vất va vất vưởng, giờ này ngươi ấm cúng rồi, chết xuống là có thần thánh đón rước ngươi. Nếu để thời gian mà tụng 1000 bản kinh ngươi đắp một con đường. Nên có cái cái mà ta tưởng có công đức, thần thánh không chấp nhận. Hoặc là ví dụ như bây giờ ta niệm Phật, ta ngồi ngày đêm ta niệm Phật, niệm Phật không miên mật, chết xong thôi không thấy Phật rước. Mới nói:
[1:06:07]Ủa, sao kỳ vậy? Nói là thầy con dạy rõ ràng là niệm Phật nhất tâm, niệm Phật có bề dày, niệm Phật công cứ bao nhiêu bản rồi chết Phật rước, mà bây giờ sao chết con không thấy Phật rước? Mà chỉ thấy được về cho về ở một cái chùa cũng tu tu theo chúng tăng, chúng tăng sống rồi tụng kinh giờ nào mình lên chánh điện ngồi sau lưng nghe. Sao kỳ vậy? Sao kỳ vậy? Thì hỏi, kiện, thì có một vị Bồ tát mới trả lời là: Dành hết thời gian để kêu tên Phật làm gì? Phải không? Cả một thời gian 30 năm, ngươi chỉ làm một việc là kêu tên Phật, Phật có cần ngươi kêu tên đâu. Điều mà Phật cần ngươi không làm. Phật không cần ngươi kêu tên, bởi vì Phật không có tên.
[1:06:50]Phật là vô danh, vô tướng, vô tác. Phật không tên, Phật vô ngã, vô danh, vô tướng, mà ngươi bỏ 30 năm ngươi kêu tên Phật để làm gì. Điều Phật cần ngươi không làm. Điều Phật cần là gì? Là ngươi phải thương yêu mọi người, ngươi giúp mọi người, giúp mọi người biết đạo, phụng sự Tam Bảo, chuyển hóa chúng sinh. Đó là điều Phật cần ngươi không làm. Cái điều Phật cần là ngươi diệt cái bản ngã của ngươi, ngươi trải được cái tình thương mọi người, điều ngươi không làm. Ngươi bỏ 30 năm để kêu tên Phật để làm gì? Thôi, giờ cho ngươi ở tạm chùa, nhưng mà dù sao cũng kêu tên Phật nên không đọa. Nhưng mà thôi ở theo quý thầy tu tiếp ha.
[1:07:28]Cứ cho vô chùa Khánh Sơn á, tới giờ quý thầy tụng kinh á ngồi sau lưng quý thầy á. Thầy nào mà tu không đàng hoàng thì ngươi rờ lưng. Ví dụ vậy. Thì tới chừng đó mới bật ngửa ra, rồi bắt đầu làm lại, ở trong cái cõi vô hình mới thay đổi cách tu của mình. Nên chúng ta nhớ, có những điều mà ta tưởng công đức, xuống không, Phật không tính cái công đó, Phật tính cách khác. Đây là những điều rất là bất ngờ, rất bất ngờ. Ừ. Hoặc là cái người tu thiền cũng vậy, khi nhiếp được tâm an lạc rồi, tâm thanh tịnh ngồi tu tới vô niệm, lòng trống trơn hết rồi, cái nghĩ nay mình đã chứng đắc, mình là phước điền của trời người.
[1:08:05]Tới chừng chết rồi mất hết trơn, đọa trở lại liền. Lúc chết rồi cái không được lên cái cõi thánh. Bắt, ngươi tu đúng đó, tâm ngươi thanh tịnh là có kết quả nhưng ngươi kiêu mạn, ngươi cứ cho mình là phước điền của chúng sinh, ngươi từ đây là ngươi an nhàn ngươi thụ hưởng, ngươi đâu biết rằng ngươi càng được định thì ngươi càng phải có trách nhiệm, ngươi càng phải dấn thân, phải cực khổ, chứ không phải tâm được định rồi là cứ tưởng mình làm thầy cho người ta thờ, người ta lạy, người ta cung phụng là sai. Ta cho ngươi đầu thai lại làm người, kiếp sau không cho ngươi làm người xuất gia nữa, kiếp sau cho ngươi làm cư sĩ tu lại cho đàng hoàng. Tu lại cho đúng.
[1:08:38]Đó, chúng ta thấy có những cái mình tưởng mình cao, không ngờ thấp trũng, sai hết trơn. Trong khi Phật ư, Phật yêu cầu mình hễ được cái định là phải dấn thân hơn, phải vất vả hơn, phải khiêm cung hơn, phải phụng sự nhiều hơn, chứ không phải mình được cái định trong tâm rồi mình bắt người ta phải cung phụng mình, nói: Tôi bây giờ tôi làm thầy, làm tổ rồi. Không, rất là sai. Mà thiếu sự khiêm tốn trong giáo pháp á. Hôm nay chúng ta nói những điều có thể nghe rất là mít lòng, nhưng mà là cần thiết để chúng ta chỉnh đốn lại, mà ta mới có thể tiến xa hơn được, tiến xa hơn được và đạo Phật sẽ đoàn kết hơn ha.
[1:09:11]Hoặc là Phật tử đem lại chùa cúng chùa 50 triệu, về mừng: Trời ơi, mình công đức lớn quá ha, thấy mấy người kia cúng 50 ngàn, 100 ngàn không, mình móc ra 50 triệu mình cúng chùa, mình nói chắc mình phước lớn. Tới chừng chết xuống lật sổ ra nói: Hồi lúc sống ngươi có làm được công đức gì không? Nói: Dạ thưa ngài, con có cúng chùa Khánh Sơn 50 triệu. Diêm Vương nói: Không, cái này không có tính, phần này không có tính. Nói: Sao không tính? Trời, 50 triệu sao không tính? Không, 50 triệu này là bù cho kiếp trước của ngươi á, ngươi cũng làm người xuất gia, ngươi ăn hết bao nhiêu đàn na tín thí, mắc nợ, tu không xong kiếp này ngươi làm ngươi phải
[1:09:44]trả lại cho chùa Khánh Sơn chứ đâu có tính, kiếp này không tính. Lúc mới bật ngửa ra. Những cái mình tưởng mình có phước, sự thật không có phước. Ờ hoặc là lần đó mình tổ chức đi từ thiện, mình cứu cho 100 gia đình nghèo, mỗi người là 10 ký gạo, một ký đường, một ký sữa, cái bánh, khăn rồi vân vân. Cái mình nói: Ồ, mình làm phước quá ha. Thật ra chết xuống, Diêm Vương hỏi: Ngươi làm được công đức gì? Nói: Dạ lần đó con cứu giúp cho 100 gia đình nghèo. Diêm Vương lật sổ nói: Không, cái này không có tính. Nói: Sao không tính? Nhân quả sao không tính? Nói: Tại vì có một lần trước ngươi bị chìm xuồng,
[1:10:16]đáng lẽ ngươi chết, thì lúc đó ngươi niệm Phật, ngươi cầu Phật cứu ngươi, cho nên lúc đó Phật dùng Phật lực cứu cho ngươi thoát được cái nạn, thì sau này ngươi giúp 100 người để bù cho cái lúc ngươi niệm Phật nên đâu có tính phước đâu. Cái mình bật ngửa ra. Lúc á nên có nhiều điều mình làm phước, mình tưởng phước, sự thật nó bị cấn trừ đâu mất hết trơn, mà mình không có đạo nhãn mình thấy. Mình không có đạo nhãn, nên mình làm được chút điều tốt cái mình cứ tưởng là ồ mình ngon lành, không ngờ chỉ có những bậc có đạo nhãn nhìn suốt suốt suốt suốt bao nhiêu nhân quả mới thấy là cấn trừ hết trơn.
[1:10:48]Chỉ có những người nào mà tội xưa đã sạch thì mỗi một phước là thành một phước, mỗi một điều thiện là thành một việc phước, mỗi một điều thiện làm thành điều phước, tích lũy từ từ từ từ. Còn như mình hiện nay cái nghiệp xưa chưa hết, nên một việc phước mình làm là không phải thành cái phước cho tương lai mà để trả nợ cho cái nghiệp của quá khứ thôi. Do đó, chúng ta phải ráng làm phước rất nhiều, nhưng không bao giờ được chủ quan là mình quá nhiều công đức. Không bao giờ được chủ quan điều đó. Đồng ý không, các Phật tử? Đồng ý nhớ nha. Cho nên lại cúng dường quý thầy, đừng ăn hiếp quý thầy, nghe không? Ờ.
[1:11:24]Hoặc là những người mà ngồi thiền mà tâm thanh tịnh, ngồi được lâu và có thần thông, cứ tưởng mình là Bồ tát á, cái đó là chết á. Nhiều khi đó là một kết quả rất nhỏ. Như ngày xưa ngài Trí Khải vậy, ngài Trí Khải ngài gặp một vị tăng, cái vị tăng đó ổng ổng không thèm đứng dậy ổng chào, ổng cứ nằm ngồi ngả nghiêng vậy nè, cái đàm đạo thì ngài Trí Khải thì ngài khiêm cung, ngài ngồi thẳng đàng hoàng, ổng ngồi ngả ngửa. Ổng mới hỏi ngài Trí Khải, ổng nói á: Nếu mình ngồi thiền mà cái thần thông mình nghe trong núi động, và lập tức mình có trí tuệ mình biết ở trong núi đó có một vị tăng đang ngồi
[1:11:58]tu thiền mà vị đó quán lý vô thường, tức là biết chính xác luôn như vậy á. Mình ngồi ở ngay thành thị, mình ngồi thiền ngay thành thị, mà mình biết tuốt trong cái núi xa trong kia có một người đang tu thiền và người đó quán lý vô thường, vậy là chứng quả vị gì? Cái ngài Trí Khải mới nói thế này: Cái đó là cái mé của định chứ chưa được nhập định. Và hôm nay nói ra nên mất. Ông kia giật mình đứng lên nói: "Tôi vừa mất liền. Tôi vừa mở miệng nói cho ngài nghe xong, bây giờ tôi biến mất cái định đó liền." Và ngài Trí Khải nói cái định đó chưa có sâu, mới cái mé chứ chưa vào được thực sự định mà nó
[1:12:32]đã phát thần thông tầm bậy tầm bạ rồi, thấy ghê chưa? Cho nên do đó, trong cái bước mình tu tập mà nếu tâm linh mình có khai sáng, coi chừng mình mắc lại cái bệnh giống như ông tăng đó. Là mới mé mà mình tưởng rất là giỏi, mình kiêu ngạo, chết liền, không phải như vậy. Cho nên nếu mà mình biết rằng các Bồ Tát chứng cỡ nào thì mình hết dám kiêu mạn liền, chỉ vì mình không biết. Nên mình chỉ thấy kết quả của mình nó lạ quá, xưa nay mình động loạn, ngày hôm nay mình thanh tịnh cái mình tưởng mình quá vĩ đại. Nhưng mình đâu ngờ rằng Bồ Tát và Phật còn triệu triệu triệu tỷ tỷ tỷ lần vĩ đại hơn. Nếu mình hình dung ra được điều đó mình không dám kiêu ngạo, không dám.
[1:13:11]Ví dụ thế này, ví dụ có ai mà đến gần mình cái mình biết được tâm người đó liền, vậy mình phải chứng thánh chưa?
[1:13:20]Ví dụ cái người Phật tử lại gần mình, mới bực trong lòng nói: "Sao ông thầy chờ lâu quá, ông thầy không tiếp?", cái mình quay lên mình mắng liền, nói: "Mới đứng chờ một chút mà trách thầy." Cái Phật tử sợ hết hồn luôn: "Ủa, ông thầy này ổng biết tâm con." Ừ, vậy mình phải chứng thánh chưa? Phải không? Chưa, tại ma nó cũng biết như vậy nữa. Ma quỷ cũng biết tâm người khác hết trơn à. Thì mình mới biết được tâm người khác thì mình mới bằng ma quỷ à, chưa chứng thánh, chưa chứng gì hết trơn á, tại ma quỷ cũng biết tâm người khác nữa. Cho nên khi mình biết được tâm người khác thì xin thưa mình mới bằng ma, chưa có gì hay á.
[1:13:57]Chừng nào mới bằng thánh? Chừng nào mình dứt lần lần những kiết sử như Phật dạy: thứ nhất là thân kiến, ích kỷ hết; thứ hai, nghi, tức là đối với Phật pháp mình không còn có do dự nữa, phải quyết tâm lý tưởng hoàn toàn; thứ ba là giới cấm thủ là không bao giờ mình có cố chấp những điểm lặt vặt; rồi hết tham, hết sân; rồi bắt đầu hết những cái sắc ái, vô sắc ái, mạn, nghi, phóng dật... mạn, phóng dật, vô minh, vân vân, rồi mới gọi là chứng thánh. Tức là dứt được những kiết sử mới gọi là chứng thánh. Còn mình biết được tâm người khác, biết được quá khứ, vị lai người khác, mình mới vừa bằng con ma, tại ma cũng biết nữa.
[1:14:35]Như có câu chuyện, có sư cô lên hỏi chúng tôi nói: "Thưa thầy, mẹ con tự nhiên bả bệnh, bả lịm đi cái bả như chết rồi bả sống lại cái bả biến thành người khác. Tự nhiên bả ăn mặn hơn mà chuyện gì bả cũng biết hết. Có một lần đó, tụi con rớt cái đồ xuống sông, tụi con mò xuống tụi con lặn. Bả nói: "Không có đâu, nó trôi đàng kia." Bả chỉ đúng ngay cọc, tụi con bơi lại lặn ngay đó lên lấy đúng món đồ lên. Hỏi đó là hiện tượng gì?" Chúng tôi trả lời: "Bà mẹ đã chết rồi và con ma nó nhập vô, con ma đang ở trong nhà nó nhập vô rồi nó sống lại. Cho nên ma nó biết hết mọi chuyện." Nên chúng ta thấy hễ mình có biết chuyện này chuyện kia thì mình mới bằng...
[1:15:10]mới bằng ma nha, đừng có mừng.
[1:15:14]Nên cái sự chứng ngộ Phật rất là là vĩ đại. Và thời gian cũng không còn, thôi chúng ta nói một điều chút xíu nữa rồi nghỉ. Là ví dụ như ta có thành công điều gì, hãy xin nhớ rằng đó là Phật gia hộ. Ví dụ bây giờ ta tổ chức một buổi lễ khánh thành cái chùa, rồi năm ba ngàn người tới dự, thì chúng ta đừng nghĩ rằng: "Ồ, cái chùa tôi quá giỏi, quá hay, tôi quá tài cho nên Phật tử mến mộ tới." Không, đừng nghĩ như vậy. Nghĩa là ta đứng ở vị trí cái ngôi chùa là Phật sai ta đứng, rồi Phật tử tới kéo tới tổ chức từng đoàn xe đoàn xe kéo tới là Phật cũng sai người Phật tử đó làm công việc đó. Tức là mọi việc đều là Phật sai, Phật sắp hết.
[1:15:56]Từ cái người Phật tử đi chùa cũng là Phật sắp xếp, rồi ta có đứng ra ta làm chủ cái chùa cũng là Phật sắp xếp và ai cũng bằng nhau hết, phải hiểu như vậy. Chứ đừng nghĩ là tại tôi tài, tôi giỏi cho nên là nhiều người tới quý kính kéo tới hâm mộ tôi, hiểu đó là sai. Phải hiểu rằng ở trên cao Phật là người dẫn lối đưa đường, Phật sắp xếp hết mọi chuyện. Phải như vậy, đó mới là sự khiêm tốn trong trong giáo pháp. Ta nói được nhiều người nghe là Phật gia hộ, vân vân á. Ta làm được việc thành công là Phật gia hộ. Cho nên ta hiểu ta chỉ là người thừa hành của Phật, ta nhận một cái sứ mạng của Phật để làm việc cho Phật,
[1:16:32]ta là người tôi tớ của Phật, hiểu như vậy và sống suốt một đời khiêm cung, tận tụy, chịu cực, chịu khổ để lo mọi điều cho Phật pháp. Bởi vì ở trên ta, lúc nào Phật cũng soi sáng, Phật cũng gia hộ, mặc dù mắt ta không thấy, tai ta không nghe nhưng lúc nào Phật cũng ở bên ta khi ta có tấm lòng thành, khi ta có sự khiêm tốn. Lúc nào ta cũng Phật... được Phật che chở. Đó, đây là điều rất là là quan trọng. Rồi sau này ta có thành tựu được những điều gì vĩ đại thì ta vẫn chỉ là một đứa con nhỏ, nhỏ bé của Phật mà thôi. Như vậy, hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau cái đề tài là sự khiêm tốn trong giáo pháp là để phân biệt với cái người
[1:17:14]mà nhiều khi có cái khiêm tốn trong cư xử nhưng mà ở trong giáo pháp lại không có biết khiêm tốn, rồi hiểu lầm. Hôm nay chúng ta chỉnh đốn lại một chút xíu cái cảnh giác mà sau này ta có thể tiến rất xa trên đường đạo pháp. Thì mong rằng tất cả chúng ta từng phút từng giây ta cảnh tỉnh, lúc nào ta cũng thấy mình chỉ là hạt bụi dưới chân Phật mà bay theo con đường của Phật, đi theo con đường của Phật cho đến cái ngày được chứng ngộ viên mãn và mang cái trách nhiệm đối với chúng sinh. Hôm nay nghe nói là 7:45 tối nay đài truyền hình Vũng Tàu có phát sóng cái phóng sự về cái sinh hoạt hè cho các em học sinh ở chùa Phật Quang.
[1:17:54]Ở đây không biết người ta có bắt được không ta? Đài Vũng Tàu... đài Vũng Tàu. Ở đây không bắt được ha, nhưng mấy Phật tử khác bắt được thì bắt. Tuy nhiên, nó cũng có một sự kiện chút xíu là hôm rồi đài VTV1 có phát sóng về cái lớp học hè ở trên núi Dinh ở chùa Phật Quang thì lập tức có một số người giả mạo là người tu, cũng mặc đồ tu, cầm cái hình trên hè đi tới hết cái gia đình này tới gia đình kia là nói rằng: "Chúng tôi là ở chùa Phật Quang là đang nuôi học hè là xin Phật tử ủng hộ" và lấy được tiền nhiều lắm á. Cho nên từ đây xin quý Phật tử cảnh giác giùm. Nếu mà ai làm chuyện đó đều là giả mạo,
[1:18:28]bởi vì chùa Phật Quang không hề cử người đi xin đâu hết, không hề. Và thôi cuối lời, xin kính chúc cho Hòa thượng trụ trì chùa Khánh Sơn cũng như kính chúc cho chư tăng chùa Khánh Sơn đều luôn luôn được an lạc trong pháp vị, giáo hóa được chúng sinh, là độ được toàn bộ Phật tử Sóc Trăng này về với Phật đạo nha. Và cũng chúc cho quý Phật tử được nhiều phước lành, may mắn trong đời sống. Hẹn lúc nào chúng ta lại gặp nhau. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:19:02]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch Thượng tọa, kính bạch chư tôn đức ở trong đoàn. Hôm nay tôi cũng xin thay mặt cho Ban Trị sự Phật giáo Sóc Trăng và cũng thay mặt cho trường hạ, ban giám hạ trường hạ chùa Khánh Sơn và toàn thể chư Phật tử được hân hạnh được đón rước Thượng tọa trở về chùa tỉnh Sóc Trăng, trường hạ chùa Khánh Sơn để ban bố cho toàn thể chư tăng cùng quý Phật tử một thời pháp vụ vô cùng quý giá, cũng như trời nắng mà chúng ta được mưa, cũng như khát mà chúng ta được có uống nước và cũng đói chúng ta được có một bữa cơm rất là hương vị nồng nàn. Đó là lời pháp vụ của Thượng tọa mới
[1:20:10]một tiếng rưỡi qua để ban bố cho toàn thể Phật tử chúng ta. Tôi cũng xin thay mặt cho Ban Trị sự cũng như ban giám hạ, toàn thể chư Phật tử, một lần nữa chân thành cảm niệm công đức của Thượng tọa và cầu nguyện mười phương chư Phật gia hộ cho Thượng tọa pháp thể khinh an, chúng sinh dị độ và toàn thể chư tôn đức, quý Phật tử trong đoàn cũng vạn sự được kiết tường và sống trong ánh hào quang của chư Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.