[0:13]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Trầm kính thưa quý thầy, quý sư cô, cùng quý Phật tử. Thì hôm nay, Tết Trung thu rằm tháng 8, thì thường thường á, nào giờ chùa chúng tôi cũng không có tổ chức lễ gì đặc biệt. Đôi khi biết là rằm, ở bên ngoài thì mọi người sẽ ăn bánh Trung thu, đi chơi, đùa, ca hát vui vẻ, thì những đệ tử của chúng tôi cũng nôn. Đệ tử của chúng tôi dễ thương lắm, hễ ngoài vui là trong này nôn à. Cho nên làm thầy thì thấy vậy mình cũng không có đành lòng, nên cũng bày ra cái gì để cho vui trong chùa một chút. Thế là chúng tôi cũng bày bánh, bày mứt. Nhưng có cái năm á thì được người ta cho bánh Trung
[1:00]thu ăn, có cái năm thì không ai cho miếng nào hết, thì mót mót trong nhà kho được cái bánh gì đó lấy ra thì ngồi thầy trò ăn đỡ với nhau. Còn năm nay thì được quý cô thương, quý thầy thương, được quý Phật tử thương, cho nên đã về đây chung vui với chúng tôi trong cái đêm Trung thu này. Mặc dù ai cũng biết rằng thì đông thì cũng hao lắm, nhưng mà thôi, cái vui nó quan trọng hơn cái hao. Cho nên chúng ta chấp nhận, mà cũng may mắn là chúng ta cũng có được một ít bánh Trung thu để có thể là chia nhau, một người cắn một miếng, cắn nửa miếng thôi, cắn một miếng sợ không đủ. Thì cũng gọi là hưởng được cái hương vị Tết Trung thu.
[1:48]Thì lẽ ra là chúng ta phải ngồi ngoài trời để mà chúng ta vừa vui chơi mà vừa nhìn trăng lên. Chúng ta ở trên núi, cái phía Đông của chúng ta là bị khuất những cái rặng núi, do đó là chúng ta sẽ ngóng trăng trễ hơn những người khác. Ở đây như vậy, mặt trời sẽ khuất núi cũng nhanh. Nghĩa là chưa có tối, ở dưới đồng bằng chưa thấy tối mà trên đây chúng ta đã thấy chiều tối nhanh hơn. Thì cũng vậy, khi buổi sáng mọi người đã đón được ánh bình minh thì chúng ta vẫn phải chờ thêm một vài tiếng, bắt đầu chúng ta mới nhận được những cái tia nắng đầu tiên để sưởi lên trên cái ngọn cây, trên cái ngọn cỏ và soi vào tâm hồn mình.
[2:34]Ở đây như vậy chúng ta luôn luôn bị trễ một chút. Thì chúng ta nhìn về phía Đông, chúng ta thấy xa xa đó dường như ánh sáng đã có, nhưng mà chúng ta không thấy được ánh trăng, chúng ta phải chờ thêm mấy tiếng đồng hồ nữa. Nhưng mà chúng ta có mặt với nhau hôm nay để ăn Trung thu, ừ
[2:57]thì chúng ta cũng nói về ý nghĩa Trung thu một chút. Thì Trung thu, cái giá trị của Trung thu là giữa mùa thu có ánh trăng. Giữa mùa thu thì thường cũng đang còn là mùa mưa, cho nên là có khi những đêm không mưa thì chúng ta hưởng được cái ánh trăng rất là trong lành, vì cái không khí ở trong mùa mưa nó trong hơn cái không khí trong mùa nắng. À đây là lạ á. Ở trong cái mùa nắng á, mùa không phải mùa mưa á, thì cái tầm nhìn xa chúng ta luôn luôn bị khuất, bị không nhìn xa được, trời không trong. Đây là điều lạ, mà vào mùa mưa thì trời lại rất trong, mà nhất là vào giữa mùa thu là cũng giống như là giữa
[3:41]mùa mưa thì cái không khí nó trong á. Ở đây vậy, sở dĩ chúng tôi biết điều đó vì chúng tôi ở trên núi, nhất là nơi cái cốc của tôi á, thì mỗi ngày tôi bước ra cái cốc thì tôi nhìn về xa xôi về biển cả, về biển Cần Giờ, thì tôi để ý điều đó rõ, bao nhiêu năm để ý nó rõ lắm. Hễ mùa nắng á thì nhìn cái bán đảo Cần Giờ bên kia nó xa xa mờ mờ, nhưng mà hễ mùa mưa đó mà trời mà đừng mưa đó, thì nhìn cái bán đảo Cần Giờ ở bên kia biển rõ, đặc biệt là những ngày hôm nay, nhất là buổi sáng ngày hôm nay. Đúng ngày Trung thu thì đứng từ cái cốc của tôi nhìn về cái bán đảo Cần Giờ thật là rõ thật là đẹp. Mà những ngày trước mình không thể thấy được những cái mái
[4:24]nhà trăng trắng nho nhỏ, thì hôm nay mình đã thấy được những ngôi nhà trăng trắng trăng trắng ở bên đảo Cần Giờ. Cho nên cái trăng của cái đêm rằm Trung thu là cái trăng đẹp nhất trong năm. Nên người xưa không phải là vô lý đâu, khi mà chọn cái đêm rằm Trung thu để làm một đêm vui chơi, vì đêm đó nếu có trăng sẽ là ánh trăng đẹp nhất nên cho trẻ em vui chơi. Đó cũng là một cái ý nghĩa thứ nhất. Nhưng điều nữa là muôn đời từ xưa đến nay, ánh trăng luôn luôn là cảm hứng trong nghệ thuật của con người. Những người mà chúng ta có hay làm thơ, hay đặt thơ, hay đọc thơ, hay hát nhạc thì chúng ta thấy ánh
[5:07]trăng xuất hiện bàng bạc, bàng bạc trong tất cả các tác phẩm nghệ thuật. Từ những bài thơ đến những bài nhạc rất là nhiều, rất là nhiều. Và tùy theo tâm trạng của mỗi người mà sẽ nhìn thấy cái ánh trăng khác nhau như thế nào đó. Chúng ta cũng sẽ nhìn thấy ánh trăng theo cái nhìn của đạo, nhưng mà trước hết thì chúng ta điểm qua xem con người đã nhìn ánh trăng như thế nào. Ví dụ như trẻ em nhìn ánh trăng trong một bài hát gì đó tôi không nhớ lắm, thấy là: "Trăng tròn như cái đĩa, lơ lửng mà không rơi". Đó bài hát nào? Của thiếu niên, thiếu nhi? Giờ này ai còn nhớ giơ tay lên. Nhưng mà như đã phổ thành nhạc á:
[5:49]"Trăng tròn như cái đĩa, lơ lửng mà không rơi". Thì trẻ em vậy đó, nhìn cái ánh trăng đơn giản như vậy. Hén! Tròn như cái đĩa, mà sao nó không rơi? Vậy thôi. Nhưng mà người lớn thì bắt đầu, sau khi mà sống nhiều năm tháng trong cuộc đời này rồi, đã chịu nhiều cái đắng cay tủi nhục, đã đi qua nhiều cái thương nhớ và khổ đau, thì thấm thía cuộc đời, rồi có những đêm cô độc, họ nhìn lên bầu trời mà thấy ánh trăng thì lại than thở: "Ả Cung Hằng ai có biết, tình người như bóng mây." Nghĩa là, cứ nghĩ rằng tưởng tượng rằng ở trên mặt trăng đó là có một cái cung gọi là cung Quảng hay cung Hằng, là có Hằng Nga ở trên đó.
[6:33]Thì không biết rằng cái nàng Hằng Nga xinh đẹp trên đó có hiểu được cái chuyện nhân thế ở dưới này, nhiều khi con người ta bạc bẽo, ừm, đắng cay. Tình người như bóng mây, thương nhau đó trớ rồi ghét nhau đó, gặp nhau đó rồi xa nhau đó. Cho nên cái thế sự thì thăng trầm mà luôn thay đổi. Tâm tình con người cũng hay đổi thay. Chúng ta muốn tìm một cái nương tựa trong cái tình thương yêu giữa con người với nhau thật là mong manh và bấp bênh. Là nay thì thấy có vẻ tốt với nhau, nhưng một ngày nào đó vì duyên cớ nào đó, bất ngờ cũng có thể quay lưng với nhau được. Nên vì vậy, tình người như bóng mây.
[7:19]Qua một phút thay đổi như vậy. Đã hiểu điều đó rồi chúng ta thấy là chúng ta có thương yêu nhau thì xin hãy thương yêu nhau cho bền bỉ hơn, đừng có vội vã. Hoặc là có những thi sĩ người ta diễn tả cái ánh trăng mà cách điệu đi. Ví dụ như là: "Lách qua kẽ lá êm êm, giọt trăng rơi khẽ bên thềm mênh mông." Cái ánh trăng thì nó chiếu, nhưng mà người thi sĩ này đã nhìn thấy ánh trăng như là một cái giọt nước. Rớt từ trên trời xuống đi qua cái kẽ lá lấp lánh á, chui qua kẽ lá nhỏ xuống, hiện một cái đốm sáng ở trên cái thềm. Giữa cái thềm cô đơn, hoang vắng và mênh mông đó có một cái giọt trăng rớt xuống đó.
[8:01]Thì đây là một lối tả, tả thực thôi. Nhưng mà cái nhìn nó đi qua cái tâm hồn lãng mạn, cho nên cái trăng thì thấy là giọt trăng mà rơi thì rơi khe khẽ, và cái thềm hoang vắng mênh mông như vậy. Đó là những cái đẹp. Chúng ta thấy con người ta đã nhìn cái ánh trăng qua cái tâm tình và qua cái tâm hồn, qua cái trí tuệ, cũng như qua cái lời, cái ngôn ngữ của mình. Làm cho cuộc đời với ánh trăng nó đẹp thêm. Hoặc là chúng ta cũng nghe những nhạc sĩ diễn tả cái ánh trăng vậy. Như trong cái bài mà Đường Xưa Lối Cũ, nhạc sĩ đã diễn tả là: "Đường xưa lối cũ có em tôi tóc xanh bay mơ màng. Đường chiều dịu nắng, dáng em đi áo nâu in đường trăng."
[8:48]Đó, trên con đường quê vậy đó, vào cái buổi chiều có trăng lên lồng lộng gió thì người con gái với mái tóc thề đi trên con đường sáng lấp lánh đó và cái bóng của người con gái đó ngả xuống in trên đường, mà đường đó là đường trăng. Đường trăng tức là sao? Đường ngập đầy ánh sáng của trăng. Đó, những cái cái hình ảnh như vậy làm cho cái ánh trăng muôn đời trở thành một cái cảm hứng lớn của con người, của nghệ thuật. Chúng ta cũng nghe cái bài hát gì, thầy không nhớ cái bài này, gì có "Cây đa to có thằng Cuội già..." Vậy hả? "Ôm một mối mơ", phải không? Hả? "Bó mơ" hả? Tưởng "ôm một bó mơ".
[9:34]Thì nhạc đó là nhạc nhi đồng phải không ta? À, nhạc đồng dao. Hồi nhỏ thì hát mà lâu quá rồi, giờ già hết nhớ nổi. Hoặc là có cái bài hát Thuyền Và Trăng, không biết ở đây có ai nghe không ta? "Thuyền êm lướt trôi trên sông dịu dàng..." "Ta nghe trăng buồn nghìn năm soi chốn gian đầu, thương anh Trương Chi yêu nàng Ngọc Nữ đêm nào..." Có bài Thuyền Và Trăng không biết có ai nhớ không? Quý cô thì chắc chịu thua rồi. Mà cư sĩ... Hoặc là có cái bài hát Trăng Thề đó: "Nhìn trăng em ước mơ sao cho mình đừng có xa nhau..." Nghĩa là cái tâm tình, tình yêu của con người, cái cuộc sống con người, nỗi niềm con người gắn với ánh trăng nhiều lắm.
[10:23]Mặc dù mà nhìn theo cái nhìn của khoa học thì ánh trăng là cái gì? Là một khối đất đá vô hồn, vô cảm, không sự sống là đeo theo Trái Đất là bao nhiêu triệu, bao nhiêu tỷ năm rồi cứ quanh quẩn như vậy. Nên khi mà các nhà phi hành gia đáp lên Mặt Trăng, nhìn về Trái Đất thì cực kỳ đẹp. Nó là một cái hành tinh có sự sống, một hành tinh màu xanh biêng biếc, có những bóng mây vắt qua, đẹp không thể tưởng được. Mà đứng trên Mặt Trăng thì chỉ là đất đá và bụi, nó không thấy gì đặc biệt. Nhưng mà ngược lại, khi chúng ta sống ở trên cái Trái Đất này à với rừng cây, với sông núi, ừm với biển cả mênh mông và với những con người
[11:08]xinh đẹp, dễ thương như thế này thì chúng ta lại nhìn thấy ánh trăng lại đẹp hơn nữa, huyền bí hơn nữa, xa xôi hơn nữa và cái gì mà mà mình không hiểu nổi. Nhất là ngày xưa khi mà khoa học chưa tiến bộ, người ta chưa thể lái phi thuyền để thám hiểm Mặt Trăng thì Mặt Trăng vẫn là một cái gì huyền bí, bí hiểm. Trừ những nhà thiên văn họ có những cái kính viễn vọng thì họ xem Mặt Trăng tan nát hết rồi, không còn gì nữa, không còn gì để mà ngạc nhiên. Nhưng mà với cái người thời cổ đại thì ánh trăng vẫn là cái gì huyền bí lắm. Là vào trong đêm đen như vậy, từ từ góc trời ló sáng lên một cái vầng sáng bay ngang bầu trời rồi sẽ chìm ở chân trời phía tây
[11:54]khi mà Mặt Trời đã từ từ sáng lên để thay thế, nó vẫn là cái gì huyền bí. Còn bình thường thì chúng ta vẫn xem ánh trăng như ngày hôm nay là là là bình thường. Mà có một cái sự kiện, có một nhân vật vào cái thời cổ đại mà nhìn ánh trăng hơi đặc biệt là ông Vương Dương Minh. Thì lúc đó ông còn nhỏ, năm đó mới mười mấy tuổi thì ông là người học giỏi, cha ông cũng là người đỗ Trạng nguyên. Rồi cái dòng dõi đó cũng khá giỏi. Thì một hôm ông đứng hầu trà, hầu rượu cho cha ông nói chuyện với khách thì những cái thi nhân, mặc khách khi mà ngồi nói chuyện với nhau trong đêm trăng gió lộng như vậy thì họ hay có cảm hứng và thích làm thơ.
[12:41]Thì hai ông bạn già mới đề nghị là mỗi người sẽ làm một một bài thơ về trăng. Thì hai ông mới nghiêng đầu suy nghĩ. Hai ông bạn mà chơi thân với nhau, nghĩa là một một ông Trạng nguyên và một ông bạn của Trạng nguyên thì không phải là người dở, mà có thể ngồi mà đối ẩm với nhau trong đêm trăng như vậy. Thì trong khi hai cái con người mà xuất sắc như vậy đang tìm tứ thơ chưa xong, chưa đặt bút thì đứa bé Vương Dương Minh đứng chực một bên đọc lên bài thơ liền của mình vừa mới làm. Nguyên văn bài thơ thì chúng tôi không nhớ hết, nhưng đại ý như thế này: chúng ta đứng đây chúng ta nhìn, chúng ta thấy cái ánh trăng nhỏ hơn quả núi,
[13:28]nhưng mà thực sự không phải vậy, chỉ vì là trăng xa mà núi gần thôi. Chứ nếu con người nào có con mắt lớn bằng trời thì sẽ thấy ánh trăng thật là lớn mà ngọn núi kia không thể nào so sánh được. Thấy chúng ta thấy con người đặc biệt không? Mới mười mấy tuổi. Nên là đây là cái nhìn, cái nhìn bằng trí tuệ, tức là nhược nhơn hữu nhãn đại như thiên, là nếu người nào có con mắt lớn bằng trời thì sẽ thấy cái trăng to mà núi không thể bằng được. Ông Vương Dương Minh như vậy. Ở đây cái trường hợp của ông Vương Dương Minh cho chúng ta một cái quan điểm về cái nhìn nhận cuộc mọi sự việc, sự vật trên cuộc đời khá độc đáo.
[14:16]Cái nhìn của Vương Dương Minh á giống như cái nhìn của nhà bác học Einstein á, là ông đưa ra không biết bao nhiêu vấn đề của vật lý, vũ trụ mà ông không hề có những cái công cụ đặc biệt về kỹ thuật, chỉ cây viết với tờ giấy. Bằng cái trí tuệ, tưởng tượng thôi mà tính ra công thức này ra công thức kia mà dựng nên, mở ra cả một cái kỷ nguyên mới về khoa học vật lý cho cho nhân loại. Nên đến ngày hôm nay người ta vẫn phải ca ngợi Einstein là nhà bác học vĩ đại nhất của thế kỷ, mà ông không có cần nghiên cứu nhiều. Thì trường hợp đó rất giống với Vương Dương Minh. Vào cái thời cổ đại đó con người ta chưa có kính viễn
[14:57]vọng, chưa có gì hết mà chỉ bằng cái suy luận của trí tuệ, ông dám kết luận rằng vì trăng ở xa nên nhìn thấy trăng nhỏ, chứ nếu mà người có con mắt lớn bằng trời thì thấy trăng rất là lớn, núi không bằng được. Ở đây cũng vậy, trong cuộc sống hằng ngày của chúng ta cũng vậy, chúng ta cũng sẽ nghe nhiều điều, thấy nhiều điều. Nhưng mà những cái nghe và cái thấy đó rất khó, rất khó là sự thật hoàn toàn.
[15:30]Nên vì vậy, bên cạnh cái nghe, bên cạnh cái thấy mà chúng ta thấy được, chúng ta còn phải có cái nhìn của trí tuệ, của cái nhìn của cái mà con mắt lớn bằng trời. Con mắt lớn bằng trời này là tượng trưng cho trí tuệ, nó không phải có cái nhìn hạn hẹp. Ví dụ như thế này, là ví dụ một người đến với chúng ta ăn mặc rách rưới thì chúng ta kết luận là gì? Kết luận là người người nghèo. Thì đó là cái nhìn của con mắt á, chưa có cái trí tuệ ở trong đó. Phải nhìn thêm bằng trí tuệ nữa thì coi người này phải là người nghèo thật hay là người nghèo giả. À ví dụ như mình thấy cái người này họ ăn mặc rách rưới,
[16:17]họ đến thăm gia đình mình, nhưng mà cái phong cách họ chững chạc, họ bưng ly nước lên uống một cách điềm đạm, tự tin, cũng không phải có cái vẻ khúm núm của một người mà đến đến nhờ vả thì coi chừng không phải, cái áo rách đó là một cái che đậy thôi. Nên phải có con mắt của trí tuệ để nhìn thêm. Thì cũng vậy, khi chúng ta nhìn thấy một người mặc mặc đồ đẹp, mặc hàng hiệu, thắt cà vạt vào nhà chúng ta thì chúng ta cũng phải nhìn bằng con mắt trí tuệ, đừng nghĩ người này tri thức đàng hoàng, coi chừng đây là tên ăn cướp giả danh vô nhà lát lừa quay qua lại lấy mất chiếc Dream của mình đi. Nên vậy, nên đó là cái khó trong cuộc sống này cũng vậy.
[17:01]Rồi ví dụ là
[17:05]rồi chúng ta đi chùa cũng vậy. Đi chùa là chúng ta đi tìm đạo lý để học hỏi, rồi chúng ta cũng sẽ nghe, thấy nhiều điều, có khi nghe thấy những điều tốt và có khi nghe thấy những điều chướng tai gai mắt, nhưng mà đừng vội đi theo những cái điều nghe thấy như vậy. Tại vì có khi phía sau, đằng sau những điều đó có một cái sự thật tốt đẹp hơn, hay là có khi còn tồi tệ hơn nữa. Nên vì vậy mà chúng ta phải có cái nhìn của trí tuệ. Nhưng ở đây mình nhắc lại một điều, cái trí tuệ phải có từ bi, nghĩa là dù biết gì biết vẫn chỉ được quyền biết trong thương yêu. Cái này chúng tôi đã nói nhiều trong cái bài Người
[17:45]Được Quyền trong mùa hạ chúng tôi có nói. Nên đây là nhắc lại một chút. Thì nhân cái việc mà ông Vương Dương Minh vậy, đứa bé mười mấy tuổi vậy, nhưng lúc đó mà đã có cái con mắt lớn bằng trời để biết trăng lớn hơn núi thì thật là một cái nhìn vượt bực. Thấy chúng ta đáng nể. Nên về sau thì ông ta đã trở thành một nhà triết gia lớn của Trung Quốc, cải cách cái đạo Nho đến gần lại với đạo Phật và làm cho cả hai đạo Nho và đạo Phật qua cái đạo của ông trở thành một đạo hết sức là thực tế, hết sức là thực tiễn để con người ta sống một cách mạnh mẽ trong cuộc đời, vừa sống được bình an với tâm hồn của mình mà vừa làm được lợi ích cho con người.
[18:31]Đó cái đạo của ông Vương Dương Minh, ông cải cách cái đạo Nho cho nó tăng thêm cái tâm linh, cho nó tăng thêm cái giải thoát giống như đạo Phật. Mà ông cũng gợi ý cho cái mà cái tâm linh đó nó vẫn phải hữu dụng trong cuộc sống này, là những con người phải dấn thân, phải xông xáo. Đó con đường của Vương Dương Minh như vậy. Bây giờ chúng ta nói qua về cái nhìn của đạo Phật đối với ánh trăng thì cũng không khác gì với những tao nhân mặc khách, với những thi sĩ, nhạc sĩ đã nhìn ánh trăng. Thì trong đạo Phật chúng ta vậy, cũng biết bao lần Đức Phật của chúng ta hay những vị A La Hán hay những thiền sư
[19:12]hay những nhà sư (chưa phải thiền sư, cũng nhà sư) đã nói về ánh trăng, đã lấy cảm hứng từ ánh trăng để nói lên một đạo lý gì đó.
[19:26]Chúng ta cũng có rất nhiều cái đạo lý mà liên quan đến ánh trăng. Thì hôm nay chúng ta cũng nêu ra vài điểm với nhau một chút. Thì thường trước hết á là ánh trăng tượng trưng cho điều gì?
[19:43]Ánh trăng tượng trưng cho điều gì? Dạ, mời sư cô nói lớn lớn đấy chút. Ánh sáng trí tuệ. Ánh sáng trí tuệ, dạ cảm ơn sư cô. Còn sư cô này bên này? Sư cô nói gì?
[20:06]Tượng trưng cho chân tâm ha? Toàn là những vị mà xuất sắc, xuất chúng ha, nói lên những điều thật là là vi diệu sâu xa mà chúng ta nhớ. Nhiều khi nhìn một người mà có gương mặt đẹp quá chúng ta cũng nói là sao? Những người gương mặt như là như ánh trăng rằm. Đó, như quý sư cô ở đây vậy, cũng là những người có gương mặt như ánh trăng rằm. Chúng ta cũng nghe khen trong kinh Phật vậy, chúng ta nghe khen nhiều vị lắm, như ngài A-nan hay Đức Phật cũng được khen là gương mặt đẹp rực rỡ như ánh trăng rằm. Ở trong cuộc sống, chúng ta đã gặp những người nào đẹp mà chúng ta hình dung đến ánh trăng rằm chưa?
[20:53]Dạ, có cần phải đi tối mà lên tới đây hả? Trời... Thầy mới đạp... đạp tới nhà mới đi được. Ồ trời, đây là thật. Mô Phật, kính Thầy. Thôi con thỉnh Thầy ngồi. Hôm nay chúng ta được một vinh dự cực kỳ lớn, đứng lên trời ơi gặp Thượng tọa trụ trì chùa Niết Bàn. Thôi con thỉnh Thầy ngồi Thầy. Thôi thỉnh Thầy ngồi đây. Thôi được rồi, để Thầy qua đây. Dạ. Thôi Thầy ngồi, dạ dạ. Con xin phép Thầy con nói chuyện tí xíu nghe Thầy. Chúng ta vừa có thêm được ánh trăng rằm để bước vào cái cái cái cuộc vui ngày hôm nay. Chúng con cũng hết sức là cảm kích khi Thầy đã đã trong cái đêm tối như vậy mà leo lên đây mà thăm chúng con.
[21:44]Thì con chúng con xin ghi nhận cái ân đức của Thầy và cũng nguyện cố gắng tu hành cho xứng đáng. Nhưng mà nói gì nói cũng phải cho Thầy miếng nước cái đã. Dạ có rồi hả, dạ. Thầy con xin phép con nói chuyện tiếp một chút nha Thầy. Thấy bao nhiêu bất ngờ, có Thầy tới lòng run quá hết muốn nói. Hỏi lại câu hỏi là trong cuộc trong cuộc sống chúng ta có bao giờ chúng ta gặp ai mà nhìn gương mặt làm chúng ta hình dung đến ánh trăng rằm chưa? Có ai có thấy chưa kìa? Có ai thấy chưa?
[22:25]Chưa thấy hả? Có phải không? Còn nếu mà quý cô, quý thầy, quý Phật tử nhìn thẳng lên đây thì sẽ thấy vầng trăng khuyết.
[22:37]Còn nếu mà chúng ta không hình dung được ánh trăng rằm thì chúng ta xin nhìn Thượng tọa ở đây và nhìn quý sư cô ở đây để tưởng tượng. Nhưng mà trong cuộc sống có thật vậy, có khi trong một lúc nào đó chúng ta nhìn một người chúng ta chợt thấy như một ánh trăng rằm khi người nào đó là có cái gương mặt phúc hậu mà đẹp đẽ. Thì cái hình ảnh đó làm chúng ta hình dung đến ánh trăng rằm. Mà ngày xưa trong kinh Phật thường ca ngợi những vị A-la-hán nào mà có cái dung nghi rực rỡ đẹp đẽ, nhất là ngài A-nan với Đức Phật thường được ca ngợi là rực rỡ như ánh trăng rằm giữa trời không. Ở đây là như quý sư cô vừa nói là ánh trăng cũng
[23:18]tượng trưng cho chân tâm, cho trí tuệ. Ở đây thì chúng ta dùng cái từ thế này: tượng trưng cho sự giác ngộ viên mãn, tượng trưng cho cái đạo tâm thanh tịnh hoàn toàn. Có những cái sự kiện mà liên quan đến ánh trăng rằm, ví dụ như là ngày Phật đản sinh phải không, cũng là ngày rằm tháng Tư. Mà bên Trung Hoa thì lấy là ngày 8 tháng 4. Sau này thì Phật giáo thế giới lấy theo Phật giáo của Nam tông thì chọn ngày rằm tháng Tư, chứ trước đây thì bên Trung Hoa vẫn lấy ngày 8 tháng 4. Là vì sao vậy? Là vì lúc đó vào ngày 8 tháng 4 của một cái năm năm mấy trước Công nguyên đó thì có vị vua bên Trung Hoa thấy
[24:02]ánh sáng hoàng kim màu vàng rực sáng ở phương Tây thì ông vua mới hỏi cái ông quan cố vấn của mình, ông quan tư tế. Ông này nói: ngày hôm nay là ngày sinh của một bậc đại thánh ở phương Tây. Thì ông vua mới hỏi có liên quan gì đến nước Trung Quốc? Nói không, nhưng một ngàn năm sau nữa thì giáo pháp của vị đó sẽ đến đây. Thì cái điều đó được ông vua khắc lên bia đá. Cho nên sau này khi mà giáo pháp của Đạo Phật sang đến Trung Hoa, có lẽ trước một ngàn năm hay sau một ngàn năm, sang đến Trung Hoa thì người ta sực nhớ lại cái điều mà đã được ghi trong bia đá từ trước mà ngày đó là ngày 8 tháng 4.
[24:37]Cho nên bên Trung Hoa lại chọn ngày 8 tháng 4 là ngày Phật đản là dựa vào cái lời nói của ông quan tư tế. Nhưng mà bên Phật giáo nguyên thủy thì lấy ngày rằm tháng thứ tư. Rồi chúng ta có ngày... ngày 8 tháng 2... à cái ngày Phật Niết bàn là ngày... ngày rằm tháng... tháng Hai hay tháng 12? Tháng Hai phải không? Chắc nha! Không nhớ hả? Thì đó ngày rằm. Thì trong kinh Đại Bát Niết Bàn mà của hệ Đại thừa thì có cái ngài... lâu quá ngài... ngài Bồ Tát gì đó... Sư Tử Hống mới hỏi Phật là tại sao những ngày khác Phật hay chọn ngày mùng Tám mà riêng ngày Phật nhập Niết bàn Phật lại chọn ngày rằm? Đức Phật nói:
[25:24]Ngài muốn nói rằng cái thể tánh của Niết bàn cũng viên mãn như ánh trăng tròn. Trong đó có cái đoạn kinh như vậy trong cái bộ Đại Bát Niết Bàn bộ dày của của cái kinh hệ Bắc tông Đại thừa. Còn bên nguyên thủy cũng có bài kinh Đại Bát Niết Bàn trong Trường Bộ Kinh mà kinh cũng dài thăm thẳm luôn, nhưng mà không thấy chi tiết đó. Nhưng mà bên bên Bắc tông thì có cái chi tiết đó. Cho nên ánh trăng sáng giữa bầu trời như vậy cũng làm cho chúng ta gợi nhớ đến cái đạo lý là nơi chúng ta vậy, chúng ta có cái đạo tâm viên mãn, chúng ta có thể đạt đến được sự giác ngộ hoàn toàn giống như ánh trăng tròn viên mãn như vậy.
[26:07]Và chúng ta cũng có cái hình ảnh ánh trăng khi Đức Phật ca ngợi ngài Xá-lợi-phất với ngài Mục-kiền-liên. Lúc đó là hai ngài đã nhập Niết bàn thì những người khác mới đem cái xá lợi của hai ngài về trình trước Đức Phật. Đức Phật đã nói một bài pháp rất là dài và rất là cảm động trước đại chúng. Ngài nói rất là mạnh, Ngài nói không sợ mít lòng, không sợ mít lòng những đại chúng còn lại. Ngài nói là: có Xá-lợi-phất... à không còn Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên thì Ta thấy hội chúng này giống như bầu trời đầy sao mà không còn ánh trăng. Mà trong đó biết bao nhiêu là các vị đại A-la-hán cực kỳ trí tuệ mà Đức Phật dám nói như vậy thì có nghĩa
[26:51]là chúng ta phải hiểu rằng cái xuất sắc, cái vĩ đại của hai ngài đó không thể tưởng tượng được. Ngày nay kinh sách không còn để lại nhiều. Cái dấu vết, những cái ảnh hưởng, những cái biểu hiện về cái trí tuệ, tài năng, đức độ, thần thông của các vị đó, sách vở không còn để lại nhiều. Chúng ta gần thời gian gần đây mấy năm nay chúng ta có đọc được một vài cuốn là Đời sống của các vị thánh do đạo hữu Nguyễn Điều gì đó ông dịch từ cái tác giả Rahula gì ở bên Tích Lan gì đó. Thì cũng kể về cuộc đời của ngài Xá-lợi-phất, ngài Mục-kiền-liên, ngài Ca-diếp, ngài A-nan, vân vân. Nhưng mà đọc qua đó chúng ta vẫn không thấy là ngài ngài
[27:33]vĩ đại lắm so với các vị A-la-hán khác, không thấy. Nhưng mà chúng ta phải hiểu rằng những dấu vết trong lịch sử không còn nữa, không còn nữa, mà thực sự cái sự vĩ đại của hai vị đó là không thể tưởng tượng nổi. Cho nên giữa một rừng A-la-hán tức là vị nào cũng thần thông tự tại, trí tuệ, đức độ tuyệt vời mà Đức Phật dám nói không còn Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên Ta thấy đại chúng này như bầu trời có sao mà không còn ánh trăng. Cái lòng thương cảm, quý mến của Đức Phật với hai vị đại đệ tử lớn lao như vậy. Mà Ngài nói như vậy thì các vị Tỳ-kheo ở dưới có có ai ganh không? Có không?
[28:17]Là các vị ở đó cũng đã chứng đạo tự tại, tức là cái người ít nhất cũng đã chứng vào được Tu-đà-hoàn. Cho nên các ngài tâm thanh tịnh, tức là ca ngợi, tôn vinh cái người đã mất là điều hợp với đạo lý nên những người còn sống họ thanh thản, thanh tịnh và hân hoan theo cái điều khen ngợi đó. Cũng giống như năm ngoái vậy, khi mà sư cô Liên Huy mất thì chúng tôi cũng đã hết lời ca ngợi vì đó là đạo lý. Chúng ta phải luôn luôn vinh danh, luôn luôn tôn vinh cái người đã mất. Trong cuộc sống dĩ nhiên là không ai hoàn toàn nhưng mà với cái người mà ưu điểm đã chiếm đa phần, hầu hết thì vẫn là một điều vô cùng quý trong cuộc sống.
[29:02]Đó là cái hình ảnh về ánh trăng thứ hai. Rồi một cái hình ảnh về ánh trăng nữa. À ai để ý? Ai biết được? Ai nghĩ ra một cái ý nghĩa mà ánh trăng gợi cho chúng ta đến một cái đạo lý nào nữa?
[29:23]Không quay phim Thượng tọa hả?
[29:29]Trong khi mọi người suy nghĩ, Thầy nói vài điều cho con nghe chút. Thật ra từ lâu á thì thì con vẫn nghe tiếng Thầy và ngưỡng mộ Thầy lắm. Nhưng mà vì cái thân phận của con là đối với Thầy nó như không bằng cái móng chân nữa. Cho nên con đứng từ xa mà chiêm ngưỡng các vị tôn túc rồi mà không dám tới gần. Có khi đi trên đường cũng thấy Thầy, con chào nhưng mà vì Thầy cũng không biết con là ai. Chắc Thầy cũng không để ý. Chứ mỗi lần đi ngang ngang qua mặt Thầy cái con đều chắp tay con chào. Con biết Thầy rõ lắm. Con nghe tiếng Thầy từ lâu lắm, từ mấy chục năm trước, từ ngày Thầy bắt đầu Thầy vào vận hành viện điều dưỡng rõ
[30:05]ràng dần dần dần dần cho tới ngày mà làm lợi ích cho Tăng Ni quá chừng thời gian sau này vậy là con biết hết á chứ. Nhưng vì con con không dám đến là vì con thấy mình nhỏ bé, gọi là cái mặc cảm vậy. Hôm nay là một điều bất ngờ. Cái bất ngờ này xưa gọi là gì ta? Gì niềm vui vượt quá sự mong đợi hả? Hay là nói còn nói hồi xưa là mấy thuở mà rồng đến nhà tôm.
[30:38]Thôi bây giờ ai nghĩ ra được chưa? Cái ánh ánh trăng gợi cho chúng ta một đạo lý gì nữa?
[30:48]Chúng ta có cái ánh trăng so sánh ánh mặt trời, phải không? Ánh mặt trời tượng trưng cho điều gì? Sự trí tuệ, sáng chói và gắt gao. Nên dưới cái sự soi sáng của trí tuệ, nhiều khi làm chúng ta dè dặt và sợ hãi. Nhưng dưới cái sự mà soi sáng của cái lòng thương yêu, từ bi như ánh trăng dịu dàng làm cho chúng ta ấm áp và tin tưởng. Ví dụ bây giờ chúng ta đến với một người mà cái người này quá giỏi đi, con mắt họ nhìn giống như là soi thấu hết tâm hồn và cuộc đời của mình, mình đâm ra mình ngại liền. Tại vì mới hồi tối hôm qua mình vô bếp mình ăn vụng, giờ lại gặp họ dòm mình lom lom cái cái đầu họ nói:
[31:30]"Tối hôm qua ăn mấy miếng?", cái mình giật mình, sợ. Nên mình gặp cái người mà họ quá sâu sắc, quá trí tuệ, cái đâm ra mình ngại. Nhưng mình gặp một người mà đến người đó mình thấy đôi mắt dịu dàng, thương yêu, họ nhìn mình không biết họ có biết mình ra sao không, nhưng mà mình biết là dù họ có biết gì về cuộc đời mình, họ vẫn thương mình và mình vẫn đến gần những người như vậy. Và nhiều khi mình có cái lỗi lầm gì đó, mình còn thích đến bày tỏ với người đó vì mình biết người này dù biết mình có lỗi vẫn thương yêu và sẽ không đi nói tùm lum. Nên cái tình thương yêu là như vậy, và cái hình ảnh ánh trăng cho chúng ta cái lòng từ bi,
[32:08]thương yêu dịu dàng như vậy mà nó là cái chỗ nương tựa của cuộc đời này. Chúng ta cần trí tuệ để sống, cũng giống như hành tinh này chúng ta cần mặt trời để sưởi ấm, để cho cây cối mọc, để cho con người ra đồng làm việc, cho mọi chuyện trên đời này nó sinh hóa, tiến triển, chúng ta cần mặt trời lắm, nhưng chúng ta cũng rất cần mặt trăng. Vì giữa cái đêm đen thù hận, tăm tối của cuộc đời này, cái tình thương yêu luôn luôn là cái gì soi sáng, là chỗ nương tựa, làm cái nguồn tình cảm, nguồn đạo lý ấm áp cho cuộc đời của mọi người chúng ta như vậy. Nên ánh trăng còn gợi cho chúng ta, nếu mặt trời tượng trưng cho trí tuệ
[32:51]thì ánh trăng tượng trưng cho cho từ bi, nó là như vậy, vì cái ánh sáng dịu dàng của nó.
[33:00]Chúng ta hiểu một điều nữa là thế giới này chưa bao giờ đủ tình thương yêu hết, chưa bao giờ. Thế giới sáu tỷ mấy ngày ngày hôm nay rồi, nhưng mà trong cái sáu tỷ mấy đó cái tình thương yêu chỉ được 1% thôi, 1/1000, chứ con người ta vẫn đối xử với nhau bằng cái hơn thua, ganh ghét, tranh giành, đấu tranh dữ lắm, chỉ trích, công kích, oán thù, mà mình chưa nói tới những cái cái thù hận tàn bạo nữa, nó còn đầy dẫy. Mà trong cái trung bình á thì cái tình thương yêu thường là vắng bóng mà người ta chỉ hơn thua, tranh giành là nhiều. Còn người mà biết sống bằng tình thương yêu với người khác hiếm, ít có lắm.
[33:45]Nên ở đây, vì vậy mà cuộc đời này cứ đau khổ mãi. Chỉ khi nào mà cuộc đời này có tình thương yêu tràn đầy thì con người mới bớt đau khổ, mới có thể tìm thấy hạnh phúc.
[34:01]Quý thầy, quý cô, Phật tử có đồng ý với chúng tôi điều đó không? Cái tình thương yêu làm cho chúng ta bớt đi đau khổ. Cái công thức này nó rõ ràng lắm. Điều này thì chúng tôi đã nói nhiều lần trong những bài giảng khác, nhưng mà mới sáng này tôi nghe một Phật tử kể chuyện vậy. Khi mà có cái người, cái gia đình đó, họ sống trong đau khổ, trong dằn vặt, cho đến một ngày họ nhận được cái những bài giảng nói về tình thương yêu rồi gia đình họ thay đổi cuộc sống và bắt đầu thương yêu nhiều hơn thì ngay tức khắc cả gia đình đó biến thành hạnh phúc liền. Họ thương yêu nhau và họ thương yêu mọi người chung quanh họ,
[34:39]tự nhiên niềm vui tràn ngập liền, dù hoàn cảnh chưa thay đổi gì hết, dù họ vẫn nghèo như ngày trước, nhưng mà họ thấy cuộc sống đã là vui. Tình thương yêu là như vậy đó. Mà ở đây thì quý thầy, quý cô, quý Phật tử ngồi đây thì chúng tôi nghĩ ít nhiều mình đã có khởi được tâm thương yêu rồi, phải không? Có duyên với nhau ở đây, là đệ tử Phật ở đây thì ít nhiều chúng ta đã khởi được tình thương yêu con người. Mà quý thầy, quý cô, Phật tử có đồng ý với chúng tôi là trong những giờ phút thương yêu đó chúng ta thấy cuộc sống mình có ý nghĩa hơn, hạnh phúc hơn không? Đúng không? Đúng không? Quý cô không trả lời cái làm cho tôi không biết
[35:24]tôi có nói sai không với quý cô, không thèm nói gì hết.
[35:30]Tâm từ ái làm mọi người chung quanh mình an vui mà làm chính mình cũng an vui. Giờ mình đặt ngược vấn đề lại: ví dụ bây giờ chúng ta sống
[35:42]với hai, ba người mà trong hai, ba người đó họ không thương mình thì cùng ăn cơm với nhau, cùng đi làm lụng với nhau, nhưng mình biết chắc là hai người đó không thương mình thì mình sống có thoải mái không? Phải sống làm sao? Phải đề phòng, phải không? Làm gì phải cẩn thận sợ mất lòng. Thí như hôm nay mình ngủ hơi trễ giờ chút là mình đã lo rồi. Ăn ba chén cơm mình thấy cơm ngon quá muốn bới thêm nửa chén nữa, bắt đầu thấy họ liếc liếc rồi, là thấy sợ rồi. Nghĩa là người ta canh nhau từng chút vì không thương nhau, mình sống không thoải mái. Nhưng mà nếu mình sống với hai người mà hai người đã thương mình thì khỏe không?
[36:17]Khỏe đời. Nghĩa là mình biết một người ăn ba chén cơm bình thường, nhưng ngày đó mình làm gì đói bụng hoặc là món ăn ngon quá, thì bình thường mỗi người ba chén cơm đủ, nhưng hôm nay mình cảm thấy ngon quá mình bới thêm chén thứ tư, mình bới đầy chén thứ tư thì hai người kia thấy mỉm cười. Cái mỉm cười của người đó nhìn họ chắc họ chấp nhận nhịn bớt một chén cho mình. Vì mình biết là họ thương yêu mình cho nên mình sống thoải mái được. Mà khi mình có cái gì lỗi đó, họ rầy, họ sửa, họ nhắc, nhưng mà mình biết là họ không ghét bỏ mình. Nên mình thấy sống vui thôi. Đúng không? Đúng, thì cũng vậy.
[36:56]Nếu mình có lòng thương yêu con người thì những người chung quanh mình vui. Những người chung quanh mình vui á. Những người chung quanh mình mà chưa vui là chỉ vì mình chưa có lòng thương yêu. Nó rõ như vậy.
[37:13]Không biết mấy đệ tử của tôi ở đây có vui không, không biết nữa. Không biết có vui không? Mấy cô, mấy chú đây có vui không? Nghe là biết mọi người đang đau khổ, không ai ừ hử. Hèn chi thấy mấy bữa nay nhìn tôi bằng đôi mắt mang hình viên đạn không à. Mà nguyên nhân tại sao như vậy? Nguyên nhân? Là bởi vì tôi chưa đủ lòng thương yêu. Vì nếu tôi đủ lòng thương yêu thì tự nhiên những người đệ tử chung quanh tôi an vui, an vui. Mà vì tôi chưa đủ lòng thương yêu nên mọi người còn nhìn nhau bằng ánh mắt hình sự. Đó là cái là nếu mà mình thương yêu á thì người chung quanh mình an vui liền, rồi chính bản thân mình sẽ an vui luôn, tự nhiên an lạc luôn.
[38:01]Đây là điều lạ lùng. Cái lòng thương yêu làm cho mình an vui, cho nên nhiều người không hiểu cứ tưởng rằng mình phải núp vào trong một góc tối, tu tập thiền định, giữ tâm thanh tịnh, không khởi niệm thì mới là an vui. Không ngờ, không ngờ điều đó không khéo chỉ tăng lên lòng ích kỷ. Còn mà nếu chúng ta đi tìm cái tâm bình an bằng cái lòng từ bi, chúng ta thấy nó hiệu quả không ngờ, không ngờ. Tại sao vậy? Thí dụ, ví dụ bây giờ
[38:32]có một người mắng mình một câu thì có hai cách để mình giữ tâm bình an. Một á là mình giữ cái tâm mình không khởi niệm gì hết thì mình được bình an. Đúng không? Đúng không? Đúng, đó là con đường thiền. Cách thứ hai: người đó mắng mình mà mình vẫn thương họ, mình có giận không? Có động tâm không? Cũng không luôn. Tự nhiên cái lòng thương yêu á nó nhìn cái lầm lỗi con người, nó nhìn mênh mông bao dung, nhìn... Nhiều khi có làm mặt ngầu rầy người ta nhưng mà kỳ thật trong tâm vẫn thương. Và mình người ta biết mình thương người ta, người ta không sợ. Cái lòng thương yêu làm mọi người mình an... mọi người an vui, chính mình cũng an vui, nó như vậy.
[39:19]Và ví dụ có một cái nghịch cảnh nó đến mà người có lòng từ bi đó họ có cái tâm mạnh, họ có sức mạnh họ chịu đựng được nghịch cảnh. Như chúng tôi nói về ví dụ như trong gia đình đi, cái người cha, người mẹ mà có lòng thương con thì gia đình nghèo cái người cha, mẹ đó có buồn quá rồi bỏ đi tự tử không? Không, vẫn bươn chải để nuôi con mình. Cái mà quyết bươn chải là tinh thần nó mạnh hay yếu? Mạnh. Vì đâu? Vì thương con. Thì trong cuộc sống cũng vậy, nghịch cảnh đầy hết á, nhưng nếu chúng ta có lòng thương yêu con người, thương yêu đại chúng, thương yêu chúng sinh á, tự nhiên mình tinh thần mình mạnh lắm.
[39:55]Mình vượt qua khó khăn, qua nghịch cảnh để mà làm được tiếp tục làm được việc đạo, để làm được lợi ích cho con người, cho chúng sinh. Còn nếu mà tâm mình yếu, không thương ai, nghịch cảnh chút mình trốn, nghịch cảnh chút mình trốn liền, chỉ tìm an phần mình thôi. Nhưng mà xin thưa, chúng ta có trốn đến góc nào cái nghịch cảnh nó vẫn tìm tới nơi để nó đòi, vì đó là nghiệp. Còn nếu chúng ta có lòng thương yêu với con người, với chúng sinh thì mình dấn thân vào nghịch cảnh luôn. Nghịch cảnh nó đứng đó mình bước lại luôn, coi vậy nó sợ mình nó nhảy đi. Còn mình quay lưng mình trốn nó nó nó đuổi theo mình.
[40:29]Nó giống như đi trong rừng mà người ta gặp cọp vậy đó. Hễ mà gặp cọp, một người mạnh mẽ đứng nhìn con cọp, bước từ từ tới nó, coi chừng nó quay lưng nó đi. Mà nó không quay lưng thì nó ăn mình thôi, không có gì. Còn mà nếu mình thấy cọp mình quay lưng mình chạy, nó phóng tới chụp liền. Đó là cái cái nghịch cảnh, cái khó khăn cũng như vậy đó. Những cái mà chúng ta sợ hãi tránh né, nó theo mình tới nơi luôn, tới chân trời góc bể. Còn mà mình đối diện dấn thân vào nó, nó lui ra. Cũng giống như chúng ta đi trong bóng đêm mà chúng ta gặp ma vậy. Ở đây có ai gặp ma chưa? Nếu chúng ta gặp ma mà mình bỏ chạy thì làm sao? Đuổi tới bên lưng.
[41:11]Mình chạy tới đâu cũng nghe tiếng thình thịch nghe nó ở sau lưng tới đó. Nhưng mà nếu mình thấy ma mà mình quay lại đứng nhìn nó, mình bước tới nó, biến mất liền. Có ai làm vậy được chưa? Chưa, vì tôi làm cũng chưa được cái đó, tôi cũng đâm đầu chạy à. Có một lần có cái bà đó bà kể cho chúng tôi nghe, bà nói ngày xưa bà đi trên đường làng gặp ma trơi. Ma trơi là những cái những cái đốm lửa đi trong đêm phải không? Đốm lửa đi trong đêm thì nói theo khoa học á, nó là những cái phốt pho ở trong mồ nó xì ra, nó gặp không khí nó cháy và nó bay đi. Nhưng mà những người nào đã gặp ma trơi thì biết không đơn
[41:49]giản như vậy, vì cái đốm lửa đó nó bay một cách có ý thức, có suy nghĩ chứ không phải nó bay xẹt xẹt theo gió. Nó bay khi nó bay tới gần mình cái nó lảng ra xa vờn vờn ra xa, nó bay tới bay lui nó giỡn mình, tức là nó bay có ý thức, nên mới gọi nó là ma. Chứ còn mà bay cái xèo xẹt cái tắt, xèo xẹt tắt thì khoa học nói đúng là chỉ do cái chất phốt pho trong xương con người dưới mồ nó xì theo kẽ nứt nó lên, gặp không khí bừng cháy. Thì đấy, nhưng mà không phải, ma trơi nó bay có suy nghĩ, có ý thức. Thì bà bà kể, bà đi với người yêu của bà, thì trong đêm hôm trời tối gặp ma trơi. Lúc đó vì chúng tôi còn nhỏ, quên hỏi tiếp là đi có xin phép hay không.
[42:32]Tại người yêu chở mà đi trong đêm như vậy thì bây giờ mới nhớ lại, không biết có xin phép nhà hay không. Mình quên hỏi, vì lúc nghe ma là lo chuyện ma thôi chứ không có hỏi lại, chứ bây giờ thì bình tĩnh hỏi lại là đi có xin phép nhà chưa? Thì bà nói rằng người yêu bà đang chở bà đi trên đường làng như vậy thì những ma trơi nó đuổi đuổi theo. Bà nói: "Anh ngừng lại." Thì người yêu dừng hẳn lại và bước xuống và đi lại cái ma trơi thì ma trơi chạy đi. Tinh thần bà mạnh như vậy. Thì đó là như vậy, cái nghịch cảnh trong cuộc đời cũng như vậy. Hễ là chúng ta thấy nghịch cảnh, mình núp, nó đuổi theo tới nơi.
[43:06]Nhưng mình dấn thân vào thì nó nó tan biến. Mà ở đâu mình có sức mạnh để dấn thân vào nghịch cảnh và khó khăn? Bởi vì mình có lòng từ bi. Chính có lòng từ bi mình đủ sức mạnh để dấn thân vào nghịch cảnh, chịu đựng nghịch cảnh để tiếp tục làm cái điều gì đó có lợi cho những người chung quanh mình, có lợi cho Phật pháp, có lợi cho chúng sinh, là như vậy đó. Rồi cái biểu hiện của cái tình thương yêu nó hiện ra hai điều: một á là lúc nào chúng ta mong người khác được đầy đủ về vật chất. Khi mà chúng ta mong như vậy thì chúng ta thường làm điều gì? Thường hay bố thí, hoặc bố thí không đủ thì mình hay kêu
[43:47]gọi quyên góp để cùng làm những việc làm từ thiện. Tiêu biểu như Thượng tọa đây, là thường làm được rất nhiều điều từ thiện cho Tăng Ni đó cũng như Phật tử vậy, những lần đi cứu trợ vân vân vậy. Cái điều thứ hai nữa là chúng ta mong muốn cho mọi người tốt đẹp về tinh thần, chúng ta muốn mọi người có đạo đức, có tài năng, có thiền định, có giải thoát, có giác ngộ. Luôn luôn cái tình thương nó phải đưa đến cái muốn đó. Nếu không có cái muốn đó thì tình thương này còn rỗng, chưa phải tình thương chân thật. Chúng ta nhớ điều đó. Để đánh giá rằng chúng ta có lòng thương yêu chúng sinh chưa, lòng thương yêu mọi người chung quanh mình chưa, coi coi mình có cái muốn đó chưa.
[44:30]Cái muốn cho mọi người được đầy đủ về vật chất, cái muốn cho mọi người được sung mãn về tinh thần chưa. Chứ còn nếu chúng ta tu tập lòng từ bi, mình cũng nguyện mỗi đêm dưới Phật, mình nguyện mỗi đêm khi ngồi thiền là: "Con nguyện lòng thương yêu tất cả chúng sinh." Nguyện mãi nguyện mãi mà mà chưa xuất hiện cái muốn kia thì cái nguyện nó chưa thành, cái lòng từ bi chưa thành tựu trong tâm hồn mình. Chỉ khi nào mà mỗi ngày mình lạy Phật, mình cầu nguyện để được cái lòng thương yêu con người, đến lúc nó chín muồi á, tự nhiên mình bị một cái muốn nó thôi thúc trong tâm là muốn mọi người đều yên vui,
[45:04]muốn mọi người được hạnh phúc, mọi người được giàu có, thoát được cảnh khổ vật chất, sung mãn về tinh thần, đạo đức, kiến thức, tài năng, trí tuệ, giải thoát, giác ngộ, thiền định, đầy đủ hết. Phải có cái muốn đó. Còn nếu chưa có cái muốn đó thì lòng từ bi vẫn còn là đang trong giai đoạn huân tập, chưa thành tựu, chưa xuất hiện. Thì bây giờ mọi người chúng ta ngồi đây cũng vậy, chúng ta nhìn lại coi cái muốn đó, cái muốn đó cho chúng sinh đã xuất hiện trong lòng mình chưa? Có chưa? Có chưa? Đó, người nào có là giỏi rồi đó. Rồi bây giờ chúng ta nói nhỏ nhỏ lại một chút, là khi chúng ta sống với nhau thì thường là chúng ta không phải là cái
[45:50]môi trường phải đông lắm, chỉ trừ những cái đạo tràng lớn thì Tăng Ni đông, hoặc là những tập thể lớn thì con người ở với nhau đông, còn đa phần là chúng ta cái môi trường nhỏ nhỏ trong cái gia đình mình, trong cái công sở, trong cơ quan một chút chút thôi, chứ không phải là đông. Thì chỗ đó cũng là nơi để chúng ta biểu hiện cái tình thương của mình. Cái điều là chúng ta sống với nhau thì muốn cho nhau tốt, không có chê bai, không chỉ trích, không công kích. Đó là cái thứ nhất. Cái người mà chỉ trích người khác nó là gì? Cái tâm đó là tâm gì?
[46:30]Là muốn cho người khác là xấu. Cho nên nói cái điều xấu người khác cho mọi người biết, muốn người ta xấu. Còn mà mình không muốn cho người khác xấu, dù thấy cái lỗi người khác, mình xót xa trong bụng mà không nói. Vì mình đâu muốn người kia xấu như vậy, mình chỉ muốn người kia tốt thôi mà họ không tốt, cho nên mình buồn, buồn mà không nói ra. Chỗ đó là chỗ để đánh giá coi mình có muốn con người tốt hay muốn con người xấu. Hễ mình muốn con người xấu mình chuyên môn nói xấu chuyện thiên hạ, mà muốn con người tốt thì không nói mà chỉ thích khen. Hễ ai được điều tốt mừng lắm, lật đật đi khen tùm lum, khen đến cùng trời cuối đất.
[47:10]Vì mình sao? Mình mong muốn con người tốt, nên ai có được cái điều gì tốt mình mừng lắm, mình khen ra tùm lum hết. Nó xuất phát từ lòng thương yêu. Nên từ cái miệng trước á. Nên chúng ta nhìn lại chút chúng ta cũng buồn trong tình trạng đạo Phật, đạo Phật mình bị phân hóa nặng nề vì đâu? Cũng từ những cái miệng cứ mãi thốt ra những lời chỉ trích, công kích lẫn nhau. Đạo Phật bị phân hóa nặng là từ đó. Dĩ nhiên nguyên nhân xa, nguyên nhân gần nó nhiều lắm, nhưng mà nó có một cái nguyên nhân rõ rệt là từ cái miệng chúng ta chê bai, chỉ trích lẫn nhau. Mà có khi chúng ta chê bai, công kích nhau vì cái vấn đề lớn,
[47:52]vì cái tông phái lớn, khác tông phái, công kích nhau. Mà có khi cùng tông phái mà khác hệ phái, công kích nhau. Có khi cùng hệ phái, khác chùa, công kích nhau. Có khi cùng chùa nhưng mà đệ tử của sư chú khác, đệ tử của sư bác khác cũng công kích nhau nữa. Nghĩa là con người ta như vậy, vì không thương nhau nên thích chia rẽ. Và cái chia rẽ là mạnh hơn nữa, nó biểu hiện rõ là khi người ta mở miệng nói xấu nhau. Nên ở đây là ánh trăng cho chúng ta cái đạo lý về tình thương yêu, thì nó có nhiều điều của tình thương yêu nhiều này, nhưng mà trong đó chúng ta cẩn thận về lời nói của mình. Chỉ nói những lời tốt đẹp để đem lại sự đoàn kết,
[48:37]sự hòa hợp, đừng có nói mà để chê bai lẫn nhau. Và chúng ta có cái đạo lý, có một cái đạo lý liên quan tới ánh trăng nữa là ngài Tăng Triệu khi ngài viết về cuốn Triệu Luận nói về cái tánh Không của vạn hữu, ngài có một bài kệ. Trong bài kệ đó có cái câu là: "Trăng qua bầu trời mà chẳng đi". Cái nguyên bài đó là: "Gió bão lay núi mà chẳng động, nước sông chảy gấp mà chẳng trôi, bụi trần lăng xăng mà chẳng động, trăng qua bầu trời mà chẳng đi". Nghĩa là ánh trăng á khi mà mọc ở hướng Tây thì đi qua bầu trời dần dần dần để lặn vào... á mọc ở hướng Đông á rồi đi qua bầu trời dần dần để lặn về cái hướng Tây là trăng đi qua bầu trời. Nhưng mà ngài Tăng Triệu ngài nói:
[49:28]"Trăng qua bầu trời mà không đi". Đây là một điều nghịch lý à chúng ta không hiểu. Hoặc là nói ngài nói rằng: "Nước sông chảy gấp mà không trôi", cái điều mâu thuẫn làm chúng ta ngạc nhiên, chúng ta không hiểu. Mà muốn hiểu được cái đạo lý đó thì chúng ta phải có mấy điều kiện. Thứ nhất là phải thiền định cho đến tâm vô ngã. Tâm vô ngã rồi thấy liền, thấy nó là sao liền. Thứ hai, chúng ta phải có cái cái trí tuệ cũng như có kiến thức về cái lý thuyết vật lý tương đối của Einstein, chúng ta mới hiểu. Thì điều này chúng tôi có nói trong cái băng Bát Nhã, cho nên hôm nay không nói lại, nhưng chúng ta chỉ nhắc nhau là
[50:11]có cái đạo lý như vậy, đặc biệt như vậy cũng liên quan tới ánh trăng. Rồi có một Thiền sư cảnh giác chúng ta về cái cái nhận thức của chúng ta nó bị ngược với cái sự thật. Ví dụ như nói rằng: "Vì thuyền đi mà thấy bờ trôi". Nó cũng giống như vậy, giống như chúng ta ngồi trên chiếc xe lửa à chúng ta thấy mọi người cứ chạy giật ngược giật ngược lại, nhưng nhà cửa chạy giật ngược, mọi người chạy giật ngược. Nhưng mà sự thật là ai chạy? Tàu chạy phải không? Đó, tàu chạy nhưng mà mình thấy mọi người chạy giật ngược. Giống như khi chúng ta nhìn lên bầu trời, có những ngày mà ánh trăng và có những cái mây nó bay qua nhanh,
[50:49]phất phới ánh trăng á, thì thường lúc đó chúng ta có cảm giác gì? Thấy trăng nó đang chạy phải không? Nhưng mà sự thật là gì? Là mây. Đó, nên có những điều mà cái về cái đạo lý đó cho chúng ta một cái đạo lý nữa là có những cái nhận thức của chúng ta nó bị ảnh hưởng bởi môi trường. Tức là môi trường chung quanh làm chúng ta bị lệch lạc về về nhận thức, chúng ta không thấy được sự thật.
[51:18]Chúng ta nhìn điều này, chúng ta nghe điều kia, chúng ta không thấy được sự thật. Giống như nhìn bầu trời mây bay mà tưởng trăng nó bay, là như vậy. Cũng giống như bây giờ chúng ta nghe khen một người đó quá chừng thì chúng ta nghĩ người đó tốt, coi chừng chưa chắc. Hoặc chúng ta nghe chê một người quá chừng thì chúng ta nghĩ người đó xấu, cũng chưa chắc. Đó là cái dư luận và cái môi trường chung quanh thôi, chứ còn sự thật người đó như thế nào thì thì không hẳn như vậy. Nhưng mà tuy nhiên cái lời khen, tiếng chê của những người khác đã làm ảnh hưởng đến nhận thức của chúng ta. Cũng giống như bây giờ một người mà sống ở Tây
[52:00]phương làm việc quần quật, căng thẳng, mọi điều chỉ có khi người ta có việc làm và có tiền. Có tiền để trả tiền, để mua sắm, trả những cái bill, những cái hóa đơn, điện thoại, tiền điện, tiền nước, đủ thứ tiền hết. Nên phải làm việc và có tiền. Giá trị con người, cuộc sống con người, hạnh phúc con người nằm trên đồng tiền. Nhưng mà đến khi họ làm việc căng thẳng, tìm được tiền rồi họ mới phát hiện một điều là họ chưa có hạnh phúc dù đã có tiền. Còn người phương Đông thì nhẹ nhàng hơn. Người phương Đông đã ý thức ngay từ đầu hạnh phúc không chỉ là chỉ nằm nơi vật chất, tiền bạc. Cho nên vì vậy họ làm việc với cái mức độ nhẹ nhàng hơn.
[52:43]Vì họ biết rằng hạnh phúc còn nằm ở tinh thần rất là nhiều. Do vậy chúng ta thấy đó, cái môi trường nó làm ảnh hưởng tới nhận thức, làm cho chúng ta hiểu à hạnh phúc phải là có tiền. Nhưng có khi chúng ta hiểu cách khác, hạnh phúc không hẳn là cần phải có tiền, mà có khi là những niềm vui khác. Đó, nên chúng ta thấy hôm nay chúng ta nhân ngày rằm Trung thu,
[53:07]chúng ta nhắc lại là ánh trăng đã đem đến cho con người nhiều cái cảm ứng trong nghệ thuật. Và cũng không ngờ là ánh trăng cũng đem đến nhiều cảm hứng trong đạo lý, chúng ta đã có nhiều cái đạo lý liên quan đến ánh trăng. Thì để chuẩn bị chúng ta ăn Trung thu, dưới kia chuẩn bị bánh nướng nha, thì chúng tôi nói vài lời cuối cho cái bài nói chuyện của rằm Trung thu năm 2000 này. Cũng may là Trung thu 2000. Là xin từ đây mỗi khi chúng ta đi trên đường chiều dịu nắng mà nhìn thấy ánh trăng thì hãy nhắc lại chính mình ba điều: Thứ nhất là lòng thương yêu, thứ hai là sự an tịnh, thứ ba là là trí tuệ.
[53:59]Hãy nhắc chúng ta tu tập ba điều đó. Ánh trăng còn có ý nghĩa sự an tịnh nữa, phải không? Vì trong đêm vắng như vậy chúng ta nhìn ánh trăng, lòng chúng ta lắng xuống, ánh trăng thanh thản, cho nên ánh trăng vẫn tượng trưng cho sự an tịnh. Đó, chúng ta vậy, mỗi khi nhìn ánh trăng trên bầu trời, hãy nhắc mình ba điều đó. Và bây giờ thì chúng ta sẽ dùng bánh, dùng nước và vui chơi văn nghệ. Thì xin chúc cho con xin chúc cho Thượng tọa được pháp thể khinh an, tuổi đời trường thọ mãi để cho Tăng Ni chúng con có chỗ nương tựa. Và chúng tôi cũng xin kính chúc quý thầy, quý cô việc tu tập được nhiều sự thăng tiến
[54:45]để sau này mỗi người chúng ta một tay cùng xây dựng lại Phật pháp được hưng long, phát triển. Chúng tôi cũng kính chúc cho quý Phật tử là cùng gia quyến được một cái Trung thu an vui, hạnh phúc và và vĩnh hằng. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.