[0:00]Hôm nay ta trao đổi với nhau cái bài cái tinh thần khoa học trong việc học đạo nha, ừ. Vì thường thường chúng ta có hai cái con đường giống như trái ngược nhau. Một là ta đi theo con đường đạo giáo, tâm linh à thì ta giống như ta mâu thuẫn, ngược lại với tinh thần khoa học. Và nếu ai chọn con đường khoa học thì giống như người đó phải phủ nhận tâm linh. Thì hôm nay ta ta phân tích cả hai về cái hai cái con đường mà tưởng như là trái ngược nhau đó thì có thể dung hòa được hay không? Có thể dung hòa. Gốc gác nó từ đâu? Nguyên nhân nó từ đâu có đạo giáo? Nguyên nhân từ đâu có khoa học? Mà bây giờ thì hai cái nó vẫn tồn tại song song, chẳng ai bỏ được cả.
[0:51]À và có những ơ những nhà khoa học cũng rất là mộ đạo, rồi cũng có những người giáo sĩ lại rất am hiểu về khoa học và cả hai nó cứ tồn tại song song, bây giờ chả ai bắt được ai cả. Đến giờ, có một thời gian người ta nghĩ rằng khoa học tiến bộ thì đạo giáo sẽ bị đánh sập, bị xóa bỏ, nhưng không, đạo giáo cứ phát triển, rất kỳ lạ. Và khoa học thì nghiễm nhiên là nghiễm nhiên là tồn tại, phát triển như vũ bão, giờ tất cả cái công nghệ thuyết phục quá. Không có khoa học kỹ thuật thì ta không có cái điện thoại di động, không có màn hình, không có máy móc, không có xe, không có máy bay. Nên cái kết quả của khoa học thì quá rõ ràng, không ai phủ nhận được.
[1:38]Nhưng mà cái tâm linh là cái gì rất là mơ hồ, kết quả đâu chẳng thấy, nhưng mà chẳng ai bỏ được, cũng không ai phủ nhận được, cái điều rất là lạ. Cho nên hôm nay ta nói chuyện với nhau về vấn đề này cho nó ra ngô ra khoai. Thứ nhất là: Khoa học là gì? Ừ.
[2:06]Định nghĩa thì mênh mông lắm nhưng mà thôi ta nói thế này: Khoa học là sự cố gắng giải thích mọi hiện tượng của vũ trụ, của đất trời. Giải thích xong rồi tìm ra được quy luật, và tìm quy luật rồi có thể lặp lại cái thí nghiệm đó. Chứ không phải giải thích không, và chẳng những vậy còn có thể phát minh chế tạo ra cái điều mới mà trong tự nhiên chưa có. Cái hay của khoa học là như vậy. Hiểu ra tự nhiên là cái gì, tìm ra quy luật, tìm ra quy luật rồi lặp lại cái thí nghiệm đó, lặp lại thí nghiệm xong rồi chế tạo ra những cái mới mà tự nhiên chưa có. Và nó thuyết phục đến nỗi rằng người ta đã rõ ràng người ta chế tạo được.
[2:53]Chế tạo máy móc, đĩa bay, kính thiên văn biết hết mọi thứ. Đó là từ cái buổi đầu là người ta cố gắng giải thích mọi điều của tự nhiên đúng nhất. À. Và cái kết quả của việc mà giải thích đúng thì ta phát minh ra vô số điều mới lạ, hợp lý, có kết quả thực sự, đem đến lợi ích cho cuộc sống này. Nếu họ giải thích sai thì ngày hôm nay ta không có máy bay đi, ta không có điện thoại di động, không có máy tính, không có. Vì họ đã giải thích sai rồi thì sau này họ không phát minh được cái gì ra cả, làm những chuyện tầm bậy cả. Nhưng rõ ràng họ đã giải thích đúng nên họ thành tựu được cả một hệ thống khoa học kỹ thuật công nghệ rất là vĩ đại, nó là như vậy.
[3:47]Con người ta vốn là thông minh.
[3:52]Định nghĩa thế nào là một con người thông minh? Thế nào là loài thông minh? Thì cách đây khoảng mấy năm, khoảng 2 năm gì, thầy có giảng cho các em thanh niên sinh viên về chùa để công quả trong một dịp lễ, không biết tụi con có nhớ không? Thầy có hỏi: "Thế nào là thông minh?" Thì mỗi người trả lời mỗi cách thì thì mới nói rằng: "Cái loài thông minh là loài biết sử dụng công cụ."
[4:25]Nghĩa là khi nào mà nó biết sử dụng công cụ thì nó thông minh. Còn nó không biết sử dụng công cụ, nó chỉ sử dụng những cái gì mình có thì đó là loài không có thông minh, chưa thông minh mấy. Như vậy. Ví dụ như ta thấy một con chim đại bàng ở sa mạc vậy, nó biết gắp một cục đá nó bay lên cao, nó canh có con dê núi nó thả xuống như cục đá nó đập trúng vào đầu con dê đó chết rồi nó mới sà xuống nó gắp con dê đó đi. Tức là nó biết sử dụng cục đá để nó giết con dê, biết sử dụng công cụ, tức là loài đại bàng có thông minh. Và người ta thấy có một số loài vượn biết tạo ra lửa, cọ xát tạo ra lửa, biết dùng vật biết lấy đập một
[5:04]cái hạt cứng để mà ăn cái lõi ở trong đó. Tức là biết sử dụng công cụ là bắt đầu thông minh, là như vậy. Ban đầu nhưng mà cái đó là dấu hiệu của sự phát minh sáng chế.
[5:19]Còn cái buổi đầu của trí thông minh là sự tò mò, nhớ như vậy. Và cái đặc tính này xuất hiện nơi cái loài nào ta thấy rõ? Khỉ, khỉ cực kỳ tò mò. Cho nên khỉ không có sống chung với loài người được, là vậy. Như trên chùa của chúng ta, chùa Phật Quang ở trên núi vậy đó, ở bên bên kia nó có một bầy khỉ nhưng ta không bao giờ ta welcome nó, ta không bao giờ đón tiếp nó thân ái cả, vì sao? Nó mà nó mà đáp xuống chùa rồi đó thì nó vào nhà bếp nó cầm từng cái lên nó coi rồi nó ném, nó cầm cái lên nó coi, không ném, nó cầm cái nào ăn được nó nhai một cái ngon ngon rồi nó ném, cầm cái khác nó ăn tiếp. Tức là nó khám phá tất cả và hủy diệt tất cả.
[6:02]Nên ta không có sống chung với loài khỉ được, nên phải chế cái loại ná thấy nó đâu bắn đó. Bắn để bắn từ xa chứ mình rượt không lại, rượt không lại. Nó leo lên cây nó ngồi nó đứng nó nhìn nó cười cười, nó nhún nhún nhún nó đùa, trọc nó trêu mình. Nó biết rằng mình không leo cây được. Nhưng mình bắn ná thôi nó bỏ đi. Ta đành chấp nhận có thể là ta không từ bi, không có thân thiện, tu hành gì đâu mà ác đức, nó đại khái vậy. Nhưng mà đành chịu thôi vì hai loài này không thuộc về nhau. Khỉ và người không thuộc về nhau, cho nên không chịu thì đành bó tay. Nhưng mà cái dấu hiệu cái sự thông minh của
[6:36]con khỉ là tò mò, cái gì cũng muốn biết. Nó muốn biết nhưng mà nó có biết được không? Không. Nó không giải thích được nhưng nó có cái sự tò mò là dấu hiệu của sự thông minh và dừng lại ngang đó. Còn con người cũng tò mò nhưng mà con người đủ thông minh để tìm cái câu trả lời cho mọi thứ mà mình thắc mắc. Cái thông minh của con người là vượt qua được cái đó. Con khỉ xuất hiện được sự tò mò rồi dừng lại ngang đó chứ không giải thích được nữa. Còn một số loài khác thì không có tò mò. Có làm sao thì biết vậy, à sống sao thì được vậy, không sống được nữa thì chết, vậy thôi, nó không có thắc mắc gì về thế giới này.
[7:24]Nếu mà ta nhập vào tâm của một con chim, ta nhập vào tâm của một con cá, ta nhập vào tâm của một con ốc, ta sẽ thấy những cái tư duy của chúng cực kỳ đơn giản. Chúng chỉ có một vài bản năng căn bản thôi: Sợ chết, sợ đói, rồi giao phối để mà truyền giống, rất là sợ đau, vậy thôi. Còn ngoài ra không có tò mò, không thắc mắc gì nữa. Tối ngày chỉ đi kiếm ăn, kiếm ăn và kiếm ăn. Đó là lý do mà chư Phật nhìn chúng sinh đau khổ là vì đó, thấy chúng sinh này là đau khổ. Trong tâm chưa bao giờ có trí tuệ, chưa có an lạc, chưa có hạnh phúc. Tối ngày bị cái bản năng của mình thôi thúc làm cho mình ăn được một miếng ăn mà rất là vất vả,
[8:14]duy trì được cái mạng sống của mình mất không biết bao nhiêu công sức. Đó là chúng sinh này là đau khổ, cuộc đời này là đau khổ. Kể cả những người gọi là giàu cũng có cái rất khổ của người giàu. Ở đây ai là người giàu giơ tay lên thầy biết. Giấu hết. Rất là đau khổ, không thể giàu mà không thể giơ tay lên được. Vì sao vậy? Vì phải giữ bí mật, phải bảo vệ tài sản. Ví dụ người nghèo ta khổ vì cái gì? Vì ta không có tiền, ta không muốn mua, muốn mua muốn sắm muốn này cái nọ không được. Còn người giàu thì khổ vì cái gì? Sợ mất tài sản. Cả hai cái đó không biết cái nào khổ hơn cái nào ạ? Không biết cái nào khổ hơn cái nào, đúng không?
[8:57]Cái người mà không có tiền để mua sắm và cái người có nhiều tiền phải lo lắng bảo vệ, không biết cái nào khổ hơn cái nào. Đúng không ạ? Đó là lý do mà khi thầy hỏi: "Ai giàu?" không ai giơ tay cả. Đó là lý do vậy. Bây giờ hỏi: "Ai nghèo?" Có ai giơ tay không kìa?
[9:17]Thì nếu ta nhập tâm vào các loài, ta sẽ thấy cái tư duy nó đơn giản vô cùng. Nhưng đến con người thì nó vừa có cả cái tò mò của con khỉ nhưng vừa có khả năng để giải thích những điều mình không biết, quyết tâm đi tìm cái câu trả lời cho những điều mình thắc mắc về cuộc đời, về vũ trụ, về nhân sinh. Cái khác nhau của nó, cái cái độc đáo, cái thông minh của con người là ở chỗ này. Tuy nhiên, cái tâm lý của con người đó luôn luôn đi tìm câu trả lời, ta nhớ điều này giùm. Nếu mà hỏi, hỏi sâu thẳm vào trong nội tâm của con người, hỏi sâu thẳm vào trong nội tâm của con người, con người đi tìm cái gì?
[10:08]Thì nhiều thứ để tìm, nhưng trong đó có một cái đặc trưng của cái trí tuệ là đi tìm câu trả lời cho những điều mình thắc mắc. Thắc mắc đã là thông minh rồi, nhưng mà mãi mãi nối tiếp thế hệ này sang thế hệ khác, ta đi tìm câu trả lời cho những thắc mắc đó. Còn loài khỉ là loài xuất hiện được cái thắc mắc. Còn các loài khác thấp hơn không hề thắc mắc. Nhớ giùm, nhớ giùm thầy như vậy. Đây là các mức độ thông minh nha. Mức độ thông minh nghĩa là mức độ mà kém thông minh: Không có gì để thắc mắc. Nhớ như vậy. Cái mức độ trung bình của loài khỉ là: Bắt đầu có thắc mắc, có tò mò. Và cái thông minh cao cấp của loài người là gì?
[10:56]Xoay xở đi tìm cái câu trả lời cho những thắc mắc đó. Nhớ chưa? Nhớ, ta phân làm ba loại như vậy. Nên ở đây chúng ta là loài người nhưng mà nhỡ chúng ta sống trên đời không có gì thắc mắc cả thì chúng ta thuộc loại cái mức độ thông minh cỡ nào?
[11:20]...rất là thông minh, không có gì thắc mắc cả. Rồi... là bằng với... bằng với chim, con gà là gì, chứ con cá này không có gì thắc mắc cả. Hén! Còn mà mình thấy đứa bé nó mới sinh ra, đi ra ngoài chợ nó nắm tay hỏi: "Mẹ mẹ, cái bà ấy bả làm gì thế?" Là bắt đầu nó thắc mắc á. "Ờ! Cái ông ấy ổng làm gì ổng cứ ngồi ngoài lề đường thế mẹ nhỉ?" Như vậy là bắt đầu nó thắc mắc là con nít này nó bằng con khỉ rồi. Nhưng mà nó cũng đi tìm câu trả lời bằng cách hỏi, hỏi mẹ nó. Thì hỏi chút chút thôi, một lát chịu không nổi nữa mẹ nó mới quát: "Hỏi gì hỏi lắm thế?" Đó, vậy là biết, tức là mẹ cũng hết chịu nổi.
[11:59]Nhưng đó là dấu hiệu của con... con người đi tìm cái câu trả lời cho những cái thắc mắc. Đó, ngay đứa bé là đã bắt đầu biết thắc mắc rồi là phải quyết đi tìm, đó là đặc tính như vậy. Vậy chúng ta nhìn lại mình mình thuộc loại nào trong ba loại này? Hết thắc mắc không có gì thắc mắc nữa. Ai thuộc loại này giơ tay lên!
[12:26]Ai là người nhìn cái gì cũng thắc mắc? Cái này dễ chọc người ta giận lắm á, cái gì cũng thắc mắc dễ chọc người khác giận lắm. Và cái loại thứ ba là ta thắc mắc và ta quyết đi tìm câu trả lời, đó là loài người. Mà tìm câu trả lời cách nào thì đây bắt đầu mới đặt thành cái hệ thống triết học, khoa học, đạo giáo đủ thứ hết của loài người là cái cách ta đi tìm câu trả lời. Thủa ban đầu vậy, mình đang ngồi trong nhà đang đi làm ruộng, bỗng nhiên trên trời rơi nước xuống, lạ không ạ? Rất lạ ha. Ví dụ là ta nhìn thấy con sông, ta có thắc mắc không? Không. Nhớ như vậy, thủa ban đầu ta không thắc mắc gì về cái con sông nước chảy cả.
[13:16]À ta cứ xuống nước sông mà lấy nước lên về nấu... nấu cơm, tắm rửa, tắm giặt, uống. Không thắc mắc. Hễ sông là có nước, nước sông thì phải chảy. Ta chả biết nó chảy đi đâu và từ đâu có nước sông, ta không hề thắc mắc. Ở mức độ đó, ta ngang với mức độ gì? Chim, cá, không ai thắc mắc cả. Và chuyện đó hiển nhiên, nhưng bỗng nhiên trên trời mưa rơi xuống: "Ủa! Nước đâu trên trời rơi xuống?" Bắt đầu cái hiện tượng mưa rơi không tự nhiên như dòng sông. Ta không thắc mắc gì về dòng sông, nhưng sẽ thắc mắc về về mưa rơi. Và loài người bắt đầu hỏi: "Từ đâu có mưa rơi?" Và cái câu trả lời là gì? Vào ngày xưa có tìm được câu trả lời không? Không.
[14:06]Không ai biết, không biết ở đâu trên trời cao bỗng nhiên nước đổ ầm ầm xuống. Đổ ít thì còn đỡ, đổ nhiều là ngập lụt luôn. Bão tố, rồi gió thổi quật ngã cây, bay thổi nhà, vân vân. Và chẳng ai hiểu mưa từ đâu tới. Cái câu trả lời đó mãi tới thời cận đại sau này người ta mới trả lời được. Chính vì có những cái quá khó trả lời đó mà con người đã chọn một cách giải thích khác khiến cho tôn giáo được tồn tại. Hoặc là bây giờ dòng sông, đến khi người ta thắc mắc trời mưa thì một cái một cái con người cực kỳ thông minh lúc đó phải nói là cái câu trả lời này là cực kỳ thông minh. Rõ ràng vậy ở trên kia có một cái gì?
[14:51]Có một... có một năng lực gì đó, có người nào có cái năng lực mới đổ nước xuống chứ. Chứ khi không tại sao trời lại đổ nước xuống? Rõ ràng có ai trên đó. Mình nhìn lên thì không thấy ai, nhưng rõ ràng phải có người trên đó mới cầm cái chĩnh nước mà đổ xuống thế này, đổ xuống trần gian. Và cái người đó cho rằng cái người mà cầm cái chĩnh nước mà đổ tràn ngập hết khắp nơi như vậy, cái người đó phải làm sao? Rất là... phi thường, là thần thánh. Đó, không có nước ta chết liền, không có cá lội, không có cây mọc, không có lúa ăn là chết liền. Cho nên cái người mà ở trên kia nhìn xuống thấy trần gian này
[15:30]đau khổ nên đã đổ nước xuống cho có nước mà loài người sống. Cái câu trả lời đó là về mưa rơi là câu trả lời đầu tiên hết của loài người. Tại sao có mưa? Mở ra cả một tôn giáo rồi. Tất cả các loài các giống, các bộ tộc người trên khắp trái đất này từ thuở hoang sơ chỉ bắt đầu bằng cái câu mưa rơi mà hình thành được cái khái niệm về tôn giáo, về thần linh. Tất cả thế giới này, thế giới lúc đó chưa hề có liên lạc với nhau, các bộ tộc ở rất xa nhau, các lục địa không có mối liên lạc với nhau nhưng đều cùng một cái câu thắc mắc: "Mưa từ đâu đến?" Và tất cả đều hình thành cái ý niệm về thần linh. Mà cái người nghĩ ra được có một thần linh ở trên để mà
[16:17]tưới mưa xuống, con người đó là con người làm sao? Cực kỳ thông minh. Nhớ giùm điều đó nhá! Lúc đó mà nghĩ ra được cái câu đó là cực kỳ thông minh. Bây giờ mà ta nhìn câu đó ta cười, ta nói đúng là nhảm nhí, mê tín. Ha! Ta cười, ta cười, ta chê cái con người mà đã giải thích rằng có ông thần linh tưới mưa xuống. Nhưng vào thuở hồng hoang của địa cầu này, cái người nào mà đưa ra được cái khái niệm thần linh để giải thích là mưa rơi, đó là con người siêu thông minh. Người đó chỉ số thông minh rất cao mới trả lời được câu đó. Và với con người thông minh như vậy thì cái ông đó ổng có ổng có dừng lại ngang cái việc mà chỉ giải đáp mưa rơi không? Không.
[17:02]Khi ổng nói rằng trên đó có một ông thần tưới nước xuống trần mưa, mọi người nghe có thỏa mãn không? Có không? Có không? Ta tưởng tượng vào cái thời đó ta cũng vậy, ta là cái người người của bộ tộc tiền sử khi ta hỏi là: "Ông ơi, tại sao mưa rơi xuống?" Ông kia nói: "Trên đó có vị thần linh đó con, ngài tưới nước xuống để cho mình trồng cây, bắt cá, làm ruộng." Ta thỏa mãn câu đó không? Nếu lúc đó ta vậy ta thỏa mãn không ạ? Thỏa mãn, đúng như vậy. Và với con người mà cho ta được cái câu trả lời khi ta thắc mắc như vậy thì ta đối với người đó làm sao? Rất là kính trọng. Nên cái người mà có cái câu trả lời đó
[17:48]thường là cuối cùng được bầu làm tù trưởng, tộc trưởng. Câu có như vậy. Và ổng không dừng lại ngang đó, ổng bắt đầu ổng nuôi dưỡng về cái ý niệm về thần linh. À ổng nói nếu đã có một vị thần tưới mưa xuống thì tại sao dòng sông này nước chảy? Phải không ạ? Phải có lý do, nó nước từ đâu mà chảy và chảy đi về đâu? Ổng không bao giờ có thể đi theo dòng xuôi dòng cho đến ra tới tận biển, không có khả năng, chưa bao giờ. Chỉ có những bộ tộc gần biển thì hiểu: "À! Dòng sông nào rồi cũng đổ về biển cả." Nhưng những người mà ở cái khúc ở trên thượng du, trung du chưa bao giờ có cơ hội đi về biển thì chẳng biết dòng sông chảy về đâu.
[18:35]Chỉ biết là từ nơi nào trên nguồn xa bỗng nhiên nước đổ về, rồi lại có thắc mắc nữa là: "Nước ở đâu?" Thì làm sao? Lại cũng tiếp tục là thần linh. Nhớ như vậy! Và vào thời đó, ai mà hiểu rằng, ai mà nói rằng thần linh là người tạo ra việc này, người tạo ra việc kia thì đó là gì? Đó là hot boy, thời thượng. Đó là... đó là một cái khuynh hướng chung của những người được gọi là tiến bộ, văn minh, có cái trí tuệ mới có cái ý niệm về thần linh. Nhớ như vậy nha! Nếu ta sống vào thời đó ta sẽ nhớ cái điều này như vậy. Nghĩa là ai mà nói được về thần linh đó là con người văn minh, người tiến bộ, hot boy của thời đại.
[19:28]Đó, đi đi đâu cũng thể giải thích được vậy. Bây giờ thì nó ngược lại. Bây giờ mà cái gì cũng nói: "Ồ, có ông thần, có ông thần!" thì đó là loại người ngu dốt, lạc hậu và mê tín. Nhưng mà ngày xưa mà ai nói được câu đó, người giỏi ghê lắm, đáng yêu lắm, hot boy đó, chứ không phải chơi đâu. Thì cái cách giải thích như vậy có cần chứng minh không? Ví dụ bây giờ khi ta nghe cái ông tù trưởng nói rằng ông trời, ông thần linh đổ mưa xuống, ta thỏa mãn rồi ta có cần chứng minh không? Không. Đây, vấn đề là chỗ này. Vấn đề ở chỗ là ta không cần chứng minh nữa. Ta chỉ cần câu trả lời, ta thỏa mãn với câu trả lời rồi thôi.
[20:13]Đó gọi là thời kỳ loài người sơ khai, mông muội, hồng hoang xuất hiện các tín ngưỡng. Chữ tín là niềm tin. Ta tin vào cái câu trả lời của ông tù trưởng. Tin, tức là chấp nhận. Tin, believe nghĩa là accept, chấp nhận rồi thôi. Ta không cần phải giải thích, không chứng minh nữa, không cần demonstrate, không cần chứng minh nữa, không cần prove, không cần chứng minh. Chỉ cần answer, trả lời ra là chúng ta thỏa mãn rồi. Ráng học tiếng Anh nha. Mai mốt thầy giảng bằng tiếng Anh không à. Không biết tiếng Anh xin người lớn tuổi ráng học nha.
[20:56]Thì cái thời đại mà con người ta cứ sống có niềm tin với thần linh và cứ cầu nguyện nó kéo rất dài, rất dài, không biết bao nhiêu trăm ngàn năm trong cái loài người này. Nhưng... nhưng ừ con người là ở cái trung gian giữa loài thú đầu thai lên và chư thiên đọa xuống. Nhớ, cõi người là cái cõi trung gian. Chúng ta đang ngồi đây cũng vậy, có những người là loài người đầu thai lại làm người lần nữa. Có một ít người ở trong đây loài thú đầu thai lên. Thầy nói câu này xin tha lỗi, nhưng cũng có chứ không phải không. Ta hễ ta thấy tâm mình rất là khó chịu, hay ghét bỏ, hay ích kỷ hẹp hòi, coi chừng ta là loài người mà thú đầu thai lên.
[21:51]Và trong đây cũng có rất nhiều người ở trên cõi trời đầu thai xuống. Là vì lý do làm vỡ chén ngọc gì ở trên đó đó, vân làm sao đó, nên đầu thai xuống đây. Mà những người ở trên cõi trời đầu thai xuống đây thì họ có cái tính cách khác. Tính khác là gì? Yêu thích đạo đức, sống đời hào phóng, hay tử tế, giúp người, ừ thích sạch sẽ, thích sạch sẽ. Lát nữa ta sẽ nói về chuyện sạch sẽ.
[22:29]Người Việt Nam không xả rác, chốc nữa ta sẽ nói.
[22:34]Nhưng mà người trên cõi trời xuống như vậy, họ rất ghét sự dơ bẩn. Rất ghét, đó là tính chất của người cõi trời. Mà khi người cõi trời họ đầu thai xuống đây thì họ còn thân quyến ở trên cõi trời chưa có hết. Và những thân quyến trên cõi trời vẫn thường sao? Dõi theo. À, con mình đã đầu thai xuống, bạn mình đầu thai xuống, anh mình đã đầu thai xuống loài người thì họ trên kia, họ vẫn tiếp tục theo dõi. Giao tiếp nhau thì ít khi giao tiếp được, đôi khi cho nằm mơ, nhưng đôi khi họ nhắc nhở, nhưng họ thường dõi trông theo. Và khi mà họ dõi trông theo như vậy, họ mới thấy, phát hiện một điều là loài người
[23:14]hơi bị ngu là tin vào thần linh thái quá và không đạo đức. À, đây là điều rất là lạ. Ta đừng có nghĩ rằng con người mà tin tưởng thần thánh là một con người đạo đức. Ừ, đây là lầm đây.
[23:33]Ví dụ như bên Tây phương vậy đó, bên các nước Tây phương, bây giờ họ hỏi cái giấy tờ của mình ID, ID là không phải who cares mà là identification, cái giấy căn cước mình á. Trong cái giấy căn cước lật ra hỏi tôn giáo mà người ta ghi "không tôn giáo", đối với họ là chuyện kinh khủng lắm. "What? Hả? You are not religious? Là không có đạo à?". Cái thứ vô đạo là cái thứ đối với họ là điều ác độc. Tức là sống trên đời này phải tin có có thần linh mới là con người đàng hoàng, tử tế, có đạo đức. Bên Tây phương mà đưa cái căn cước ra tôn giáo mà đề "không" là chết với họ, họ nghi ngờ họ nghi nhờ mình liền.
[24:12]Cái loài thứ gì đâu mà ác độc nên không có tôn giáo, ghê như vậy. Trong khi mình thì nghĩ khác, sợ lắm. Thì họ cứ nghĩ rằng hễ phải tin vào thần thánh thì con người sẽ sống đàng hoàng, nhưng không, không phải như vậy. Thì những cái người mà trên cõi trời họ đầu thai xuống làm người đó thì họ cứ được ở trên cõi trời theo dõi. Và khi cõi trời họ theo dõi, họ nhìn xuống loài người, họ phát hiện ra một điều con người vì quá tin vào thần thánh mà mất đạo đức. A, đây là điều rất là lạ. Chứ không phải là hễ ta tin vào thần thánh mà ta lại có đạo đức. Bằng cớ là gì? Ngày hôm nay ví dụ như cái những cái cái kim tự tháp của cái bộ tộc Maya
[24:55]bên Nam Mỹ á, người ta đào ra vô số cái hố xương người chôn tập thể. Mà nhìn vào cái hố xương đó thì người ta phân tích rõ ràng là bị giết để cúng tế thần linh. Ừ, giết để cúng tế thần linh. Là năm đó thấy trời lâu mưa quá, tức là đe dọa hạn hán, cây trồng chết, không trồng cây được, đói. Thế là ông vua ổng quýnh lên liền, ổng nói: "Vậy là thần linh sao? Angry. Thầy nói tiếng Anh con, chứ nổi giận." Angry. Và sợ thần linh cái là angry, nổi giận thì ta phải làm sao? Chắc là ngài đang đòi cái gì, ngài đang demand something, đang đòi hỏi một cái gì, và bây giờ ngài đòi cái gì? Rồi đầu tiên là đem con cừu giết cái, giết năm, mười con cũng không thấy trời mưa.
[25:48]Thì họ mới nghĩ gì? Mới nghĩ là chắc ông trời đòi gái. Tức là suy bụng ta ra bụng trời.
[25:56]Mấy ổng đụng cái mấy ổng đòi gái thì chắc ông trời cũng đòi gái, lâu quá không có gái, phải nè. Thế là kiếm con gái đem giết để đưa ổng. Vậy có đạo đức không? Đó, đó, niềm tin thần linh mà làm cho người ta trở thành ác độc, một cái niềm tin sai lầm. Rồi khi mà cho gái ông trời rồi trời có mưa không? Cũng không mưa. Thế mới ngồi suy nghĩ riết mới nói là à con gái mà mà mà mà chưa có con thì đâu được, ông trời ổng buồn, làm thêm mấy đứa nhỏ nữa. Tức là bây giờ đào lên những cái hố đó, hố mà hiến tế, cả cái xương của con nít, xương phụ nữ rất là nhiều, tức là giết, giết tàn bạo để mà hiến tế mà cầu mưa hay cầu này
[26:39]cầu kia như vậy, cầu cho trúng mùa, cầu cho có mưa gió thuận hòa. Rõ ràng không có đạo đức. Người ta tin thần linh theo cái kiểu đó rồi, người ta không có đạo đức. Sợ chưa? Nên đừng tưởng là hễ tin có thần linh là có đạo đức, nên đừng tưởng ghi cái căn cước mình ghi là mình có đạo tức là mình có đạo đức. Không nha, hai cái đó khác nhau xa lắm á. Ừ. Vì cái lối mà giải thích cái gì cũng đổ thừa cho thần linh, nên những cái vị mà ở trên cõi trời đó họ mới ấm ức, họ mới ấm ức. Ấm ức rằng sao? Cái niềm tin thần linh của con người đã khiến cho con người băng hoại, ác độc.
[27:23]Và cái sự băng hoại, ác độc của loài người đã đưa đến gì? Những cái thảm cảnh, những đau khổ, những tai họa ập xuống cho con người. Tức là khi con người mà càng ác độc thì tai nạn, thiên tai, lũ lụt, bão tố, cháy, giết càng tàn bạo hơn. Nên trên chư thiên có những con người xuất sắc trên đó ấm ức, thương loài người, họ đầu thai xuống. À. Thì cái loài mà không phải vì nghiệp mà đầu thai xuống mà vì nguyện, họ muốn cứu giúp loài người nên những con người đó xuống họ đặc biệt vô cùng, họ đặc biệt vô cùng. Họ rất là cái phong cách họ vượt trội hẳn loài người, rất đẹp, rất cao to, rất mập mạp, rất đẹp chứ không phải là gầy ốm mà xấu xí kiểu này.
[28:12]Như vậy, rất là họ đẹp. Thì khi họ xuống như vậy, cái phước của cõi trời nó còn, thì họ đến họ tiếp xúc, họ gặp mình cái mình thích liền, nhìn mặt là mê liền, nhìn mặt là mê liền, ngộ đó.
[28:27]Thì những vị đó họ mang theo cái thông tuệ từ cõi trời xuống. Bắt đầu họ giáo hóa nên ta có những vị triết gia xuất sắc trong cái lịch sử loài người là như vậy đó. Họ giải thích lại hết mọi thứ, đánh bật hết những cái niềm tin tà vạy, sai lầm của loài người về thần thánh. À họ không phủ nhận thần thánh vì thần thánh là điều có thật, có các cõi trời có thật, nhưng mà không phải kiểu của con người hiểu. Có thật và họ giải thích lại hết. Thì trong cái giải thích của họ bắt đầu nó định hướng lại, nó mở ra một cái lối gọi là lý luận của khoa học, science, khoa học. Là sao? Tức là trả lời, chứng minh, giải thích, làm thí nghiệm và chế tạo.
[29:18]Answer, explain, demonstrate, prove, experience and invent.
[29:30]Ráng học tiếng Anh nha. Ráng học tiếng Anh nha.
[29:36]Hôm nay chùa mình đã có một bà quý phái, bà đến thăm chùa. Thì gặp gặp như thầy, thầy nói tiếng Anh với bả và bả gặp tiếp xúc với một số thầy cô cũng nói tiếng Anh, bả mừng ra mặt. Bả nói: "Đến chùa đây thấy nhiều người biết nói tiếng Anh, bả rất là vui." Vì sao? Vì bả đi nhiều nơi trên đất nước Việt Nam, cái người nói tiếng Anh ít quá so với các nước khác. Cái câu đó là một cái câu gì? Chê đó. Chê là trong cái thời đại ngày hôm nay, cái việc mà người ta nói tiếng Anh là điều hết sức bình thường, dễ dàng ở các nước trên thế giới thì Việt Nam mình vẫn còn rất là lẹt đẹt cái trình độ nói tiếng Anh.
[30:15]Đó là lý do mà thầy ép các đạo tràng, các Phật tử phải ráng mà học tiếng Anh. Rồi có những người lớn tuổi than rằng: "Lớn tuổi rồi học tiếng Anh nhớ chậm." Thầy nói: "Không sao, cứ lặp đi lặp lại mãi nó sẽ nhớ, mà khi nó nhớ được rồi thì nó nhớ luôn, nó sẽ có con đường đi vào luôn", là như vậy. Nên cứ cố gắng học. Còn cái lớp trẻ thì phải quyết tâm học cho giỏi tiếng Anh, vì đó là bộ mặt của quốc gia. Những người nước ngoài họ đi dài dài theo đường, họ hỏi ai câu gì cũng không ai biết hết, trong lòng họ sao? Họ đánh giá thấp cái dân tộc mình và họ không muốn trở lại đi du lịch nữa. Tại vì họ phải du lịch vào cái nơi mà họ có thể giao tiếp được
[30:56]với mọi người, còn họ đến hỏi không ai biết gì hết trơn. Đó. Nên cái tiếng Anh rất là quan trọng. Giờ vậy những cái vị mà minh triết từ cõi trời họ xuống đây, họ sửa lại những cái hiểu về con người lại, giải thích, chứng minh lặp lại, à phát minh. Đó ta có những nhà triết học vĩ đại trong lịch sử loài người như Socrate, Pythagore, Platon, Aristote, Khổng Tử, Lão Tử, Mạnh Tử, nhiều nhà triết gia về sau này. Còn những bậc mà ta xưng là Thánh thì có một số vị, ví dụ như Đức Phật. Đức Phật là một vị Thánh tột đỉnh, siêu tuyệt, tuyệt đối. Bởi vì tất cả mọi điều Ngài biết rất rõ, biết rất rõ. Thời của Ngài Ngài không thể nói rất nhiều vì nói nhiều người ta không hiểu.
[31:53]Nhưng một vài điều Ngài nói thì mãi đến bây giờ con người đã bắt đầu thấy là đúng mà Ngài đã báo từ rất là lâu xa. Vậy Đức Phật là một bậc không phải là một triết gia nữa mà thực sự là một bậc Thánh, mà cũng không phải là một bậc Thánh bình thường nữa mà đó là một bậc Thánh đạt đến cái trình độ tuyệt đối của vũ trụ này, biết hết mọi điều trong vũ trụ này. Đây điều ta rất may mắn là ta sinh sau Đức Phật. Nên ta mới có cái giáo lý của Phật để mà học. Chứ nếu ta sinh ra trước Ngài, thì sao? Ta không có được giáo lý của một Đạo Phật. Rồi phải đầu thai lại nhiều lần, ta mới trở lại sinh ra sau thời đại Đức Phật, như là bây giờ vậy.
[32:38]Chỉ tiếc rằng mà ta sinh sau xa quá, nên nhiều khi ta hiểu hiểu nhầm, hiểu sai, cái lợi ích của ta đạt được không có lớn như vậy. Chứ nếu ta được cái giáo lý Đức Phật rồi, ta thực hành đúng, hiểu đúng thì lợi ích đến với cuộc đời của ta là rất to lớn vậy. Nên đây ta trở lại cái những cái nhà minh triết thông tuệ đầu thai xuống loài người đã thổi lại một luồng gió mới về cái triết lý, về cái gọi là giải thích, explanation, giải thích mọi sự với cuộc đời này và đẩy cái sự giải thích đó đi theo hướng gì? Khoa học. À, chứ không còn đi qua cái hướng gì? Niềm tin chấp nhận dễ dàng, không có believe,
[33:25]accept easily, không có niềm tin mà không có chấp nhận quá dễ dàng. Bởi vì cái nghe cái ta chấp nhận dễ dàng thì ta rơi vào cái gì? Tín ngưỡng liền. Đây là đi con đường đạo giáo liền. Vì đạo giáo là gì? Cứ niềm tin, cứ tin, cứ tin và không thắc mắc nhiều, không đòi giải thích, không đòi chứng minh nhiều, đó là con đường đạo giáo. Thế ta gặp ai mà họ nói cái gì ta tin liền thì đó là cái con đường đạo đạo giáo, không biết là nói đúng hay sai. Nhưng mà hễ nói cái tin liền là ta rơi vào cái con đường đó dễ dãi, dễ dãi trong trí tuệ, trong tri thức mà ta gọi là niềm tin. Mà ví dụ như bây giờ, mình đến mình gặp một ông
[34:10]thầy nào đó, ổng nhìn mặt mình ổng nói: "À, kiếp trước là cô có giết một người. Bây giờ người ta còn đi theo sau lưng kìa." Mình nghe mình ớn không? Mình nghe cái mình tin liền: "Chết rồi, làm sao thầy?" "Đưa thầy 100 triệu thầy cúng cho. Giải vong đi." Thế là chạy về nhà vay 100 triệu đưa ông thầy ổng cúng. Ổng cúng xong cúng miệng ổng nói thôi: "Rồi, họ đã bỏ đi rồi." Tức là ổng nói vài câu mình mất 100 triệu. Nên cái nghề mà nói vài câu để người ta đưa mình 100 triệu, cái nghề đó hơn là bán ma túy. Lãi vô cùng, vì tốn có vài giọt nước bọt á, lấy 100 triệu và một cái lễ cúng đơn giản. Mà tại sao có cái nghề đó sống được vậy?
[34:57]Ở đây có ai cần học nghề đó không? Để con mở lớp tập huấn.
[35:05]Mà tại sao có người sống được bằng nghề đó? Tại vì có có nhu cầu, phải không à? Mà tại sao có nhu cầu? Vì có con người dễ tin quá. Người ta nói một câu tin liền. Nhớ giùm như vậy. Nên khi ai nói mình một câu gì mà mình tin liền là mình thuộc loại con người của thời thượng cổ. Nhớ giùm thầy nha. Hôm nay học cái bài này để ý lại, ngẫm lại trong suốt cuộc đời mình từ nhỏ tới lớn đã bao nhiêu lần mình bị rơi vào trường hợp người ta nói một câu tin liền? Giờ ngẫm lại coi, có không? Đó vậy ta vẫn còn là người thượng cổ, người hoang sơ, người mê muội. Nhiều khi ta thua đứa con bé, đứa mấy đứa nhỏ bây giờ.
[35:51]Ừ. Ví dụ như đứa đi mẹ dắt nó đi chợ, cái nó chỉ: "Mẹ, ông ấy làm gì mà ngồi ngoài lề đường để cái nón ra thế?" Cái nói: "Thì ổng xin ăn mà con." "Xin ăn là gì hở mẹ?" Người ta: "Thì ổng không có cái gì để làm thì ổng ngồi đó cho người ta đi qua lại người ta cho ít tiền rồi ổng lấy tiền ổng ăn cơm." Nó: "Tại sao ổng lại không có cái gì để làm hở mẹ?" Nó cứ hỏi tới, hỏi lát mẹ điên luôn, nói: "Không hỏi nữa! Để mẹ đi mua đồ nữa." Cái đứa bé nó không bao giờ chấp nhận một câu trả lời, mà nó cứ hỏi nữa, hỏi mãi thì thằng bé đó đúng là cái loài người thông minh. Còn mình, đến gặp ông thầy: "Dạ, chào thầy." Thầy phán câu tin liền, mất 100 triệu liền.
[36:37]Ngẫm lại trong cuộc đời mình đã nhiều lần như vậy chưa? Rất nhiều nha! Rất khờ nha! Không khoa học gì cả! Đó. Và đây là cái gây ra nhiều cái tệ nạn trong xã hội, mê tín, đi đến mất mát và ác độc. Tới giờ này vẫn còn.
[37:00]Ác độc là sao? Ác độc sao? Cái đứa bé bị giết, đứa bé mới sinh 3 ngày nó bị giết mất tiêu quăng. Cái công an điều tra ra được, nói: "Tại sao có cái xác thai nhi tìm được đây?" Đi tìm ra điều tra ra được thì cuối cùng là của cái bà mẹ đó, cái cặp vợ chồng đó. Mới hỏi: "Tại sao?", cái người vợ khóc thút thít. Nói gõ công an họ khai thác lát là phải khai thôi: "Mẹ chồng, người kêu phải giết." Nói: "Tại sao?", bắt bà mẹ chồng liền, nói: "Tại sao bà bà giết đứa cháu nội của bà?" Nói: "Tại ông thầy. Nói sinh cái năm này tuổi như thế, nếu mà thằng bé này mà nuôi nó lên được 7 tuổi thì tôi là người chết.
[37:48]Cho nên phải giết nó thì tôi sẽ được tăng thêm 10 năm tuổi thọ." Nghe một câu ông thầy phán về giết đứa cháu mình liền. Đến bây giờ như vậy. Những là những loại niềm tin dễ dãi, những loại thần thánh, những thầy bà dễ dãi, nói một câu mình tin liền chứ mà không cần giải thích, không cần chứng minh. Đó, cũng là gì? Y hệt như ngày xưa mà giết người hiến tế, y hệt như vậy, cũng là ác độc cả. Nhớ như vậy. Chỉ có cái người nào mà họ nói mình như vậy thì đó là con người rất là dễ thương. Ví dụ như mình đến là bệnh, cái cái người đó nói mình: "Vậy đi về phóng sinh đi, trồng cây đi, nhặt rác đi." Thấy chưa?
[38:32]Thì cái con người đó đó, dễ thương lắm nha! Mình gặp người đó mình phải thương nha, nhớ như vậy. Còn mà họ nói cái gì khác, đừng tin. Thì cái lối mà những niềm tin không giải thích, không chứng minh đưa dần đến sai lầm, và đưa đến sai lầm đưa đến sự ác độc. Mà quả báo của sự ác độc là gì? Đau khổ. Hoặc là khổ ngay ở kiếp này hoặc là đọa xuống địa ngục là đau khổ. Rồi những bậc thánh triết mới xuất hiện giữa cuộc đời, giải thích lại hết mọi thứ lại. Giải thích mọi thứ lại cho nó sáng tỏ, đúng hướng để đưa con người đi đến đạo đức nha. Đi đến đạo đức rồi con người mới được hạnh phúc, nhớ như vậy.
[39:20]Cái cách giải thích của các bậc thánh triết giải thích về mọi hiện tượng trên cuộc đời sẽ đưa chúng ta đến đạo đức, nhớ giùm. Đó là cái khác nhau. Còn cái cách giải thích làm cho chúng ta mất mát, hư hao, thiệt thòi và ác độc, đó là loại tà kiến, mê tín. Còn cái lối giải thích mà làm cho chúng ta hiểu rõ vấn đề, chúng ta đạo đức, chúng ta sống tử tế, đó là giải thích chánh kiến, đúng hướng, là làm cho chúng ta hạnh phúc. Nhớ như vậy, hai cái như vậy. Nhưng ở thuở ban đầu đó, các bậc thánh triết xuất hiện rồi đó, nhưng kiến thức khoa học của con người vẫn chưa đủ, chưa đủ để các ngài giải thích mọi chuyện hoàn toàn khoa học.
[40:09]Các ngài chỉ cho chúng ta một số khái niệm thôi. Ví dụ như thế này, ví dụ như con người ta tin ông Trời quá, tin thần linh quá, cái gì cũng cầu thần linh, thì những bậc thánh triết sẽ nói thế này,
[40:25]là: "Tận nhân lực rồi mới tri thiên mệnh. Cứ làm hết sức mình đi rồi mới biết cái mệnh Trời phó cho mình là cái gì. Chứ chưa chi cứ là cứ tin vào ông Trời mà mình không cố gắng sức thì như vậy là ông Trời cũng không giúp mình. Cho nên ta phải giúp mình trước, ta phải nỗ lực trước mới biết mệnh Trời của ta là cái gì. Tận nhân lực để tri thiên mệnh." À, và thế là sao? Con người phải sống cho tốt cái đã, phải tử tế, phải phụng sự, phải cống hiến cái đã. Rồi sau đó mà nếu ta vẫn thất bại thì đó là đúng là thiên mệnh. Cái mệnh của ta là không thành công. Lúc đó hãy hãy vui vì ta đã tận nhân lực chứ không phải là bởi vì ta
[41:15]lười biếng, không phải là ta ngu dốt, mà bởi vì đây là mệnh Trời. À, có câu giải thích như vậy. Hồi đó các vị cũng ít nói về nhân quả, không nói về kiếp trước, nhưng nói như vậy. Còn khi mà ta đã tận nhân lực, rất cố gắng, rất nỗ lực, rất cống hiến, rất phụng sự và thành công nó đến thì đó, rõ ràng. Nha. Phải sức tận cái sức người cái đã, chứ chưa chi mà cứ lật đật, cứ cầu nguyện thần linh thì thần linh cũng không có chứng giám cho cái tấm lòng của ta. Đó, những bậc thánh triết họ xuất hiện họ sửa lại. Họ sửa lại cái tín ngưỡng, niềm tin và cái lối lối trả lời về thần linh ngày xưa. Ngày xưa đụng chút là cứ cầu, đụng chút cầu, đụng chút cầu.
[41:59]Bây giờ là không, tận nhân lực rồi mới tri thiên mệnh. Là những cái lối giải thích như vậy đã làm cho cái cuộc đời, đã làm cho con người nó sáng sủa lên một chút, nó bớt chìm trong cái cái u tối của cái thời mê tín, mông muội, ngu si, lầm lạc. Mặc dù cái thời đó lấy ông Trời, lấy thần linh ra để trả lời đã là cực kỳ thông minh, nhưng vẫn sai lầm như vậy. Rồi bây giờ ví dụ bây giờ ta có câu trả lời về trời mưa, ta trở lại nữa. Ừ. Have you ever seen the rain?
[42:36]Nghĩa là gì?
[42:40]Have you ever seen the rain? Có bao giờ em trông thấy mưa rơi. Someone told me long ago, có người nói với tôi rất lâu, there's a calm before the storm, trước cơn bão lớn thế nào cũng có những khoảnh khắc rất yên tĩnh. I know, I know, have you ever seen the rain? Tôi biết, tôi biết, nhưng có bao giờ em trông thấy mưa rơi? Cái bài nhạc nó lâu lắm, hồi xưa lắm rồi, cách đây cũng phải bảy tám chục năm. Bài nhạc đó. Bây giờ ta trở lại cái mưa rơi. Bây giờ hỏi, tại sao có mưa? Thì tất cả chúng ta ngày hôm nay, ai cũng có câu trả lời rồi, phải không ạ? Là do gì? Mây, hơi nước nha, gặp không khí lạnh thì nó tụ lại.
[43:30]Tại vì nguyên tắc của nước, khi nó bị bốc hơi, gặp lạnh thì nó sẽ tụ lại. Mà nếu lạnh quá thì nó lại đông cứng lại, rơi xuống thành tuyết. Và lạnh chưa đủ để đông thành tuyết, thì nó mới thành dạng lỏng và nó nặng, rơi xuống. Khi nó đông lại thành giọt nước, thì cái tỷ trọng của nó sẽ nặng hơn không khí nên nó rơi xuống. Còn khi mà nó bốc hơi, nó loãng ra, cái tỷ trọng của nó nhiều khi nhẹ hơn không khí nên nó bay lên, giọt sương bay lên. Ừ, còn khi nó tụ lại thành nước, tỷ trọng nó nặng hơn không khí, nó lại rơi xuống. Rồi bây giờ ai cũng trả lời được. Và chúng ta yên trí rằng câu trả lời đó là tuyệt vời, đúng không ạ?
[44:14]Nhưng sai đấy. Vẫn còn sai.
[44:24]Vẫn còn sai. Tại sao sai? Tại vì có phải mưa rơi là ngẫu nhiên không? Coincidence. Có phải mưa rơi là ngẫu nhiên không? Như là trời muốn mưa đâu mưa kệ ổng, không có quy luật không? Và ổng buồn ổng không thèm mưa thì cả một cái vùng đó chết khô hết, đói hết, có phải ngẫu nhiên không? Hay có vùng tự nhiên mưa, mưa quá chừng mưa, mưa ngập lụt trôi nhà trôi cửa luôn, có phải ngẫu nhiên không? Đây, cái vấn đề này tiếp tục vẫn là một một thắc mắc một lần nữa. Đó. Vì sao có mưa? Hồi xưa thần linh thì sai rồi. Bây giờ hơi nước gặp gió lạnh, không khí lạnh rơi xuống. Rồi câu trả lời bây giờ có vẻ thông minh hơn nhưng
[45:15]cái thắc mắc vẫn chưa hết, mọi bí mật vẫn chưa mở ra hoàn toàn. Vậy có phải là mưa rơi là ngẫu nhiên không? Muốn rơi đâu rơi không? Nó muốn lạnh đâu lạnh không? Nó muốn hạn hán đâu hạn hán, muốn bão tố đi đâu thì bão tố không? Có ai dám chắc là ngẫu nhiên không? Ai nói rằng mưa, bão, hạn hán là ngẫu nhiên, không có quy luật, giơ tay lên.
[45:42]Ai tin rằng mưa, gió, bão tố, hạn hán có quy luật bí mật mà con người vẫn chưa tìm ra? Ai tin điều đó giơ tay lên thầy coi. Thank you so much. Thank you so much.
[45:59]Đúng như vậy. Ta chưa biết, ta chưa biết cái quy luật tại sao nó mưa, không mưa, bão, không bão, hạn hán, không bão, nhưng ta tin rằng có một quy luật nào đó, đúng không ạ? Cái tin rằng có một quy luật nào đó còn nằm ẩn khuất phía sau mà ta chưa tìm thấy được, thì chỉ cái tin đó thôi đã là gì? Rất thông minh. À, nên những người mà nãy giơ tay đấy là những con người rất thông minh. Còn những người câu nào cũng không giơ tay hết là loại người rất... rất khôn ngoan.
[46:35]Là để rình coi coi thầy trả lời thế nào rồi từ từ mình giơ tay sau. Mấy người đó quá khôn.
[46:45]Có một cái câu nói nổi tiếng của Newton. Ừ, Newton là một nhà bác học, ta biết rồi phải không ạ? Ổng nhìn trái táo rơi xuống, ủa ổng nói ổng ngồi ổng thấy ủa tại sao trái táo không rơi lên mà rơi xuống nhở? Từ xưa đến nay mọi người vẫn nhìn thấy cái trái táo rơi xuống, trái xoài rơi xuống, trái cóc rơi xuống, trái ổi rơi xuống, trái mận rơi xuống. Ta nhìn thấy hoài và không ai thắc mắc điều gì. Nhưng có một con người kỳ lạ tên là Isaac Newton: Ủa, sao không rớt lên mà rớt xuống nhở? Và cái con người đó đã l- đã làm thay đổi cả thế giới này từ cái thắc mắc của mình. Tại sao nó không bay lên, rơi lên mà nó rơi xuống?
[47:27]Và ổng tìm ra cả cái gì? Cả một hệ thống vật lý học làm nền tảng cho vật lý, thiên văn, vũ trụ. Sau này Einstein bổ sung lại nhưng vẫn trên cái nền tảng của Isaac Newton đó. Là một nhà toán học, nhà vật lý siêu việt, lỗi lạc. Ta phải biết ơn ổng về mọi thứ. Và ổng vì quá thông minh, ông có một câu nói thế này: "Những gì tôi biết chỉ là một giọt nước. Còn những gì tôi chưa biết là cả một đại dương." Cả một đại dương ngoài kia ổng chưa biết, nhưng ổng đoán ra. Ổng đoán ra còn một đại dương ổng chưa biết. Và những điều ổng biết chỉ là một giọt nước. Đó, chưa biết mà vẫn đoán rằng có cái ta chưa biết, người đó là thiên tài.
[48:16]Cũng giống như nãy thầy hỏi: Ở đây mọi người có tin rằng vẫn còn một quy luật giấu phía sau của những hiện tượng thời tiết, khí hậu, mưa, bão tố, hạn hán, gió hay không? Thì mọi người đã giơ tay lên. Mặc dầu ta chưa biết được quy luật đó là cái gì, nhưng đã đoán rằng phải có một quy luật nằm phía sau nữa chứ không phải ngẫu nhiên. Và những con người mà hồi nãy đã giơ tay đó cũng không thua kém gì Isaac Newton.
[48:47]Đó, nhưng mà người thông minh vẫn phải thua cái người khôn ngoan. Người khôn ngoan không giơ tay, liếc qua liếc lại coi người ta giơ tay, coi thầy trả lời ra sao rồi từ từ mình giơ tay sau. Nhớ trên đời này cái người khôn ngoan mới là người thắng, chứ người thông minh không phải là người thắng. Lý do, ta coi phim Hollywood ta sẽ thấy. Một cái tay mà trùm cái tổ chức khủng bố, bưng cái một cái người kỹ sư lập trình về: "Nè, mày hack vô cái bộ máy của Bộ Quốc phòng cho tao nha, hack vô, đột nhập vô đó cho tao. Lấy mã code về cho tao." Cái thằng trùm khủng bố nó biết làm mấy chuyện đó không? Không, nó không biết. Nó đâu biết máy tính, nó đâu có học đâu, nó ngu thấy mồ.
[49:26]Xưa trốn học sớm rồi, nó đi ăn cắp bậy bạ mất tiêu rồi nên nó không biết gì. Còn cái cái người mà kỹ sư nó bưng về đó rất là giỏi, rất thông minh, ngồi gõ lạch cạch lộc cộc lộc cộc lộc cộc, thâm nhập, hacker chạy vô luôn cái hệ thống Bộ Quốc phòng của người ta, lấy code, lấy mã về hết giao cho nó hết rồi, là điều khiển được rồi. Sau đó cái mới nói là: "Vậy là xong hết chưa mày?" - "Dạ xong hết rồi, em đã lấy hết code ra rồi. Bây giờ từ đây anh có quyền điều khiển." - "Tốt lắm." Rút súng nó bắn cái đùng chết liền. "Trên đời này chỉ còn tao biết cái code này thôi, không có người thứ hai. Chết đi!" Như vậy, cái người thông minh là người
[49:58]kỹ sư nha, hack được vô tới Bộ Quốc phòng người ta, nhưng thua cái thằng trùm khủng bố nó khôn. Đem về làm cho nó xong, nó bắn chết luôn. À thì cũng vậy, những người giơ tay hồi nãy rất là thông minh, còn người không giơ tay, hỏi gì cũng không giơ tay hết là người rất là khôn. Đó, như vậy. Cuộc đời này.
[50:19]Thì bây giờ vậy, khoa học là gì? Là
[50:27]tìm cách giải thích mọi hiện tượng cuộc sống này không dựa vào ý chí của thần linh nữa, mà dựa vào ý chí của những
[50:40]yếu tố tự nhiên với nhau. À, mưa: hơi nước, không khí lạnh,
[50:50]và trọng lực Trái Đất rơi xuống. Lửa: hơi nóng, đủ nhiên liệu để bốc cháy. Rồi, tức là những giải thích mọi hiện tượng dựa vào các yếu tố các yếu tố tự nhiên với nhau, không có lệ thuộc ý chí của thần linh nữa. Ta hiểu không ạ? Ví dụ như bây giờ ta bệnh thì có người nói là: "Tại bị cái cái con ma ở cái cây da sà nó nó trù. Phải ra cúng cái cây da sà." Đó là căn bệnh này đổ thừa theo ý chí của thần linh. Nhưng bây giờ nếu là một nhà khoa học thì không dựa vào ý chí thần linh mà dựa vào những yếu tố tự nhiên với nhau. Về cơ thể này kém sức đề kháng, ăn nhầm một loại nào đó virus nó chui vào, à và trong cái điều kiện thích hợp đó
[51:47]nó đã sinh sôi nảy nở, nó gây sốt, khiến cho bạch huyết tăng lên để chống lại, và cái người đó có những hiện tượng thế này hiện tượng thế kia. Đó, tức là những yếu tố tự nhiên với nhau. Trong cuộc đời này, ngoài những yếu tố của tự nhiên gồm có con người, cây cỏ, vật chất, thiên nhiên, không có thần linh tác động nữa, không có thần linh tác động nữa. Đó là khoa học đang đi theo cái hướng đó. Theo cái hướng đó, không có thần linh nữa. Mọi việc là những yếu tố tự nhiên kết hợp với nhau mà tạo thành, không có yếu tố thần linh nữa. Khoa học cố gắng đi con đường đó. Và cái thành tựu vẻ vang của khoa học là gì?
[52:32]Xe không cần ngựa ngựa kéo, máy bay bay được được trời cao, chữa được một số bệnh hiểm nghèo, là gãy tay gãy chân nối lại được, rồi mổ lấy tim thay tim thay đồ các thứ được, vân vân. Ờ vô số những kỹ thuật công nghệ máy móc, tiện ích trong đời sống ngày hôm nay đã bao trùm chúng ta. Đó là cái thành tựu của những con người đi tìm câu trả lời
[53:04]không dựa vào ý chí thần linh nữa, mà chỉ dựa vào các yếu tố tự nhiên lẫn nhau mà thôi. À. Nên ta đã yên trí như vậy và rõ ràng khoa học quá thành tựu. Tuy nhiên, nếu cái kết quả thuyết phục như vậy thì lẽ ra là con người thôi, từ nay khước từ thần linh được rồi chứ, phải không ạ? Vì cái kết quả của khoa học quá thuyết phục, quá thuyết phục, mọi cái thành tựu quá thuyết phục, thì con người cần gì thần linh nữa đâu. Nhưng một điều rất là lạ là làm sao? Thần linh vẫn vẫn tồn tại trong tâm tưởng của con người. Con người vẫn tin vào thần thánh. Học cao gì cao vẫn tin vào thần thánh, quyền chức cao gì cao vẫn tin vào thần thánh. Tại sao?
[53:55]Ai biết?
[54:00]Thế thì ai là người khôn trả lời câu đó đi? Còn người thông minh nãy giơ tay rồi. Giờ ai là người khôn trả lời cái câu: "Tại sao đến giờ này với cái sức thuyết phục của khoa học như vậy, con người vẫn tiếp tục tin vào thần thánh?" Ví dụ như hôm nay vậy, ta vẫn tin vào Đức Phật, phải không ạ? Ta mới đến đây, ta nghe thuyết pháp chứ. Tại sao? Tại vì thần thánh, thần linh, các cõi giới siêu hình là điều có thật. Cũng là một hiện tượng tự nhiên có thật. Và cái hiện tượng tự nhiên có thật đó con người tự cảm nhận ra, tự cảm nhận ra. Nhưng chỉ có cái con người không biết rõ lắm nhưng có cảm nhận ra nhưng không biết rõ lắm.
[54:52]Vì cái không biết rõ lắm nên ta mới bị lừa bởi những ông thầy những ông thầy tà. Vì cái chỗ ta không biết rõ lắm nhưng mà cái chỗ mà ta không khước từ thần thánh vì ta vẫn cảm nhận thực sự có cái thế giới thần linh. Có thế giới thần linh. Và cái kinh nghiệm của mọi người đều như vậy trong giấc mơ, trong giấc ngủ, trong những cái linh tính, trong những điều kỳ lạ. Có những lúc tiên tri, thậm chí đi coi bói đúng. Tại vì nếu mà không có cái tâm linh, tại sao ông thầy bói ổng bói trúng chóc luôn? À, ổng nói hai tháng nữa lên chức, đúng hai tháng nữa lên chức thật. Ba tháng nữa bố anh mất, đúng ba tháng nữa bố mất thiệt.
[55:35]Nếu không có cái gọi là tâm linh trong cuộc đời này thì ông thầy bói đã coi sai bét hết, nhưng rõ ràng có những ông thầy bói coi đúng, đúng không ạ? Nhưng mà ta cũng không biết rõ ràng quy luật, ta mới xúm nhau mà đi lạy lục cúng sao mỗi đầu năm á. Đó là bởi vì ta bị giải thích sai do ta không hiểu rõ nhưng ta cảm nhận là có. Cái thế giới của thần thánh của cái tâm linh là có. Như như thầy còn nhớ hình như thầy có kể câu chuyện này rồi, lúc mà thầy mới đi tu, thầy làm điệu, à hôm đó vào một buổi chiều trời mưa gió, có hai vợ chồng, hai vợ chồng anh bộ đội đó đến chùa coi như có trong nhà có cái tang sự đến nhờ quý thầy tụng kinh cúng.
[56:20]Rồi quý thầy cúng xong cái hai vợ chồng mới tới để đáp lễ, để cúng dường. Cúng dường thì à thì ông ông thầy lớn, ông thầy tỳ-kheo đó ổng mới nói rằng thôi coi như quý thầy đã nhận số tiền này rồi, bây giờ quý thầy cho lại anh để về anh lo việc gia đình. Thấy tại chắc là thấy hai vợ chồng bộ đội vô vô Nam mà dựng cơ nghiệp cũng còn khó khăn, gia đình cũng mới gặp việc tang cũng rất là đau khổ. Nhưng mà hai vợ chồng rất là biết lễ cúng xong rồi đem tiền tới chùa cúng nhưng mà thầy ông thầy ổng từ chối vậy đó. Thì ừm thì lúc mà sau khi xong việc hết ngồi uống trà thì ảnh mới nói chuyện. Tại mình nghĩ là ủa bộ đội mà tại sao ổng tin dữ vậy nà?
[56:59]Ổng mới nói là lúc là tụi con đi trên chiến trường đi trên đường Trường Sơn bị một trận bom đánh qua. Lúc mà bom nó tới mà nó đánh máy bay nó tới nó đánh bom rồi thì thôi mạnh đứa nào đứa nấy chạy, đứa ai nhảy chỗ nào trốn được chỗ nào thì trốn. Thì lúc đó trời kêu ai nấy dạ chứ không còn biết ai bị, khủng khiếp lắm cái bom mà nó kéo cả đoàn máy bay tới nó đánh sụp ầm ầm ầm ầm ầm không còn biết ai sống ai chết. Sau cái trận bom nó bay đi rồi bắt đầu tụi con mới bò lên đi tìm đồng đội của mình coi thằng nào còn sống thằng nào chết. Thì cái thằng ở trong tiểu đội con nó chết. Anh em lúc buổi chiều đó là trời bắt đầu tối,
[57:37]giờ kiếm miếng cơm ăn, đói quá rồi kiếm miếng cơm ăn mà ai cũng buồn bê viêu á, anh em chết nhiều quá, đồng đội chết nhiều, đánh một trận bom mà chết nhiều quá. Thì lúc mà con với cái mấy anh anh đồng đội mình đang ngồi ăn như vậy bỗng nhiên có một con chim, mà con chim thường chỉ là buổi sáng thôi, bỗng nhiên con chim nó bay tới nó cứ nhảy quanh quanh đó. Cái con có cái linh tính con mới nói rằng là ừm kêu cái tên của anh bạn đã mất á: "Phải mày không? Nếu mày phải mày, mày đậu lên bàn tay của tao." Con chim nhảy lên bàn tay con đậu liền. Thế là ảnh tin. Rõ ràng có cái thế giới của siêu hình,
[58:12]có linh hồn, cái người bạn mình vẫn còn thương yêu đồng đội về đây thăm. Biết rằng đồng đội thương mình, khóc thương nên về để như an ủi. Và ảnh tin, ảnh rất tin có cái thế giới đó. Nhưng mà thế giới đó như thế nào? Tất cả chúng ta đều không hiểu rõ. Và chính vì không hiểu rõ nên nó vẫn thuộc về lĩnh vực của gì? Siêu hình, tâm linh, dễ rơi vào mê tín. Nên ở đây, chúng ta nói rằng: "Khoa học là gì?" Khoa học là cái gì tồn tại có thật, có thể lặp đi lặp lại, có thể thí nghiệm và có thể phát minh, không lệ thuộc ý chí của thần thánh hay niềm tin. Thì cái thế giới siêu hình của cõi trời, của cái vong linh là điều có thật.
[58:58]Ta không hiểu rõ thôi, còn người nào hiểu rõ thì người ta xử lý được một cách hợp lý. À, ví dụ như có chuyện này, có một đứa bé đó nó đi học, học trong lớp học giỏi và nó có bị một cái đứa bạn nó cứ ganh tị mà không ngờ là ba của đứa bạn đó là ông thầy bùa. Con bé đó về nó nói sao không biết, thế là cái ba nó chuốt cho lá bùa về đánh nhau nhỏ này. Nhỏ này bắt đầu vô lớp học không được nữa, vô lên lớp là gục xuống, ngủ. Trong khi nào giờ nó học rất là tỉnh táo, rất là giỏi. Rồi đi về nhà cũng vậy, nó cứ cà mơ mơ màng màng. Cái chạy lên chạy lên gặp thầy, cái người chị dắt lên gặp thầy nói: "Không biết sao em con cả tuần nay nó cứ bị cái hiện tượng là
[59:45]cứ mơ mơ ngủ ngủ vô lớp học không được." Thầy nhìn thầy nói: "Vậy em con bị bùa rồi. Con nói kỹ coi, chung quanh là ai?" Cái mới kể chuyện: "À, có một đứa bạn trong lớp nó ganh tị mà ba nó là thầy bùa." Thầy nói: "À vậy là đánh bùa rồi." Mà bùa là cái gì? Nói bùa là âm binh. Âm binh là gì? Là vong linh. Mà vong linh là chúng sinh, mà chúng sinh thì sao? Cần ăn.
[1:00:11]Thế là thầy mới dặn là bây giờ con về nhà con đừng có xua đuổi, đừng có trấn áp gì mệt lắm là phiền. Cứ bày mâm cơm ra cúng, nói: "Ai theo tôi, phá tôi hồi giờ, thôi tôi mời ăn cơm. Nha, tụng bài kinh Phật cho nghe." Cứ làm. Bà làm đúng hai bữa tỉnh ra lại, trở lại bình thường đi học lại giỏi lại trở lại liền. Tức là phá người ta chỉ là âm binh mà bây giờ mình thay vì mình cứ không biết gì về họ, không đối xử tốt với họ thì họ vẫn nghe lời cái ông thầy bùa, họ đến họ phá mình tác động vào tâm mình. Bây giờ mình hiểu cái quy luật đó, ma hay gì cũng cần ăn cả, ha ha ta đãi ăn và nói những lời tử tế, những lời đạo lý.
[1:00:50]Thì một bên ông thầy bùa xúi việc hại người ta, một bên thì lời kinh Phật kêu tu hành đạo đức thì vong linh nghe lời ai? Phải không? Rõ ràng nghe lời đạo lý chứ. Thế là nó không nghe lời ông thầy bùa nữa và cái nó buông nhỏ ra không phá tâm nhỏ nữa cái nhỏ học trở lại tỉnh liền. Nên ví dụ ta nghe nói là nhà có ma, nhà có vong rồi ta đi trấn, đi áp làm nhà nhiều ma hơn. Nhà mới đầu có hai con ma thôi, ta đi ta thỉnh bùa vô một bầy ma trỏng ba bốn chục con, tức là dùng một đám ma này phá hai con ma kia, thế là trong nhà một một làng ma trỏng á.
[1:01:31]Nên là tệ hại vì không hiểu về quy luật. Chứng là ta tin có cái cõi giới đó nhưng ta không lý giải được rõ ràng, không có tinh thần khoa học. Bây giờ ta biết có cái cõi giới đó, đó là một điều tồn tại tự nhiên. Và ta biết rõ quy luật của cái thế giới đó luôn. Và ta có thể lặp lại cái thí nghiệm đó. Ta có thể xử lý một cách đúng đắn là gì? À, biết trong nhà có hai con ma ha ha. Vâng, ma cũng là bạn. Nhớ nha. Nhớ, "I love ghost", chúng ta yêu ma, không có gì, "don't worry", không có gì phải lo cả là yêu ma. Ta thương ma vì cũng là sao? Cũng là chúng sinh mà, đâu có sao đâu. À, ta bày cơm ra, ta mời họ ăn, ta tụng kinh Phật cho họ nghe.
[1:02:18]Thì từ mới đầu là khi ta về ta ở họ khó chịu vì có một người lạ vào cái nơi của họ mà họ đã ở lâu rồi, họ khó chịu, đôi khi họ rầy rà hay đóng cửa cái ầm, không có gió mà cửa đóng. Đôi khi cái trong cái chạn thức ăn cái bát đũa khua ầm ầm. Ha, mình rất là sợ vì họ họ cũng giận mình, họ cũng ghét mình. Người lạ về mà họ không biết chào hỏi họ mà làm sao mình thấy đâu mà chào hỏi? Thấy mình xỉu liền chứ chào hỏi cái gì. Ha, nhưng mà bây giờ mình đã hiểu điều này, hiểu được cái điều tự nhiên này, thế là ta cúng, mời họ ăn, tụng kinh Phật cho họ nghe. Từ một cái người họ bực bội, bỗng nhiên họ trở thành gì? bạn ta.
[1:02:59]Bạn ta họ không phá nữa, vì họ họ biết là ta sẽ cho họ ăn và họ âm thầm giúp đỡ ta như là những người thân yêu giúp nhau trong cuộc sống này. Thì cũng căn nhà đó, ta thấy sống rất là ấm cúng, mọi điều rất là may mắn. Nhưng bỏ quên cái đồng hồ tìm không ra, chút xíu bỗng nhiên thấy cái đồng hồ nó chình ình trước mặt, họ đẩy tới cho ta dễ thấy. Cái ta bỏ quên hả, những cái điều mà ta thuận lợi chút chút trong cuộc sống, ta đâu có ngờ rằng toàn là những cái vong trong nhà ta âm thầm giúp ta. Là như vậy. Rồi rồi ta đóng khóa cửa nhà để ta đi làm, nhưng bỗng nhiên có cái gì xui trong tâm ta, ồ, cái bếp ta quên tắt, điện ta quên đóng, thế là ta mở cửa đi vô lại đóng lại.
[1:03:43]Thì cái bỗng ta sực nhớ lại là ta vừa quên khóa vòi nước, khóa điện, có gì đó xin báo cáo là vong họ tác động âm thầm trong tâm ta. Nên cái việc mà cái thế giới của ta với vong nó là một tồn tại thực tế, mà nếu ta hiểu những quy luật đó, ta có thể xử lý đúng, lặp lại cái thí nghiệm và có thể có những cái phát minh. Đó cái tinh thần là khoa học trong tâm linh là như vậy. Đến ngày nào đó thì khoa học và tâm linh sẽ trở thành một. Những điều gì có phải công nhận là có, những điều gì không phải công nhận là không. Nhưng mỗi một loại có, nó có cái quy luật khác nhau của nó, có cái quy luật. Ví dụ như những quy luật trong hóa học nó khác với những quy luật trong vật lý.
[1:04:31]Hay đó, rồi những quy luật của vật lý, của hóa học nó kết hợp lại thành ra những quy luật của sinh học, khác nhau nữa. Rồi cái việc sao chép tế bào, chả ai giống ai, nó cũng chả giống với hóa học, chả giống với vật lý học, chả giống với toán học, nó có quy luật riêng của nó. Nên những quy luật của sinh vật học khác với quy luật của hóa học, khác với quy luật của vật lý học và nhiều khi cũng khác với quy luật của toán học và cũng khác luôn với những quy luật của ngữ pháp tiếng Anh, chả giống gì cả. Nên cái thế giới vong linh có thật và trong cái thế giới đó nó có cái quy luật của nó. Nên ngày nào ta từ từ ta tìm ra được những quy luật đó rồi,
[1:05:10]ta có cái sự đối xử thích hợp rồi thì cuộc sống của ta sẽ sao? Thêm phần hạnh phúc, tiện nghi, thuận lợi, đầm ấm, tử tế. Vì ta biết rằng ta không cô đơn trong cái thế giới này, còn những người ta dù ta không thấy mặt, nhưng vẫn đâu đó chung quanh ta. Và ta làm sao? Lúc nào cũng yêu thương họ, yêu quý họ. Vậy thôi. Nha, cảm ơn.
[1:05:43]Ở các địa phương khác nhau trên thế giới này, họ có những cái nguồn đạo giáo khác nhau. Và các nguồn đạo giáo khác nhau lệ thuộc vào cái tiên tri, giáo chủ ban đầu, họ giải thích khác nhau và tạo nên cái gì? Tạo nên cái văn hóa, phong tục, tập quán khác nhau. Ví dụ vậy. Ví dụ như ở cái Nam Mỹ, khi người ta đào ra được những cái bộ xương thì
[1:06:16]biết rằng là đã có những cái tục giết người để hiến tế thần linh rất là tàn độc. Rồi sau này, cái nền văn minh nó hủy diệt luôn. Mặc dù họ rất là văn minh, họ xây những cái tháp mà đến bây giờ ta không hiểu sao họ xây nổi, giờ mình cũng không làm nổi luôn. Mà họ xây nổi, nhưng vì giết người bừa bãi nhiều quá, sai lầm quá, nên nền văn minh nó biến mất.
[1:06:39]Rồi hoặc là nếu ta đọc trong một số kinh cổ của các tôn giáo ở Trung Đông, ta sẽ thấy thế này. Ta thấy có những đoạn văn mà ta cũng không hiểu là ngộ làm sao. Hồi xưa là ông Trời ổng giao tiếp với con người rất là gần gũi. Đụng chuyện cái ổng sai con người làm cái này, ổng sai con người làm cái kia. Và trong các sai con người kia có sai cái thành này, đội quân này đánh giết cái đội quân kia. Trong kinh còn ghi rõ. Và khi mà xăm vô chiếm cái thành đó, giết cái quốc gia đó rồi, thì điều kiện của ông Trời ổng ra điều kiện thế này: Nhờ ta, giống như ta phù hộ vậy đó, mà các ngươi đã chiếm được cái thành đó.
[1:07:20]Cho nên các ngươi phải dâng cho ta là 70 cô gái còn trinh. Mình đọc cái đó mình không hiểu. Mà kinh ghi rất rõ nghe, kinh ghi bằng văn bản á. Nói: Ông Trời nào kỳ khôi vậy? Ông Trời xúi nước này oánh nước kia chiếm, cướp, giết, họ rõ ràng là cướp và giết. Cướp, giết rồi đem 70 cô gái còn trinh để dâng cho ông Trời như là để đền ơn Trời. Ta không hiểu. Nhưng mà điều đó được ghi trong văn bản, được đọc đi đọc lại bởi các giáo sĩ và nó gây thành một cái nền văn hóa. Một cái lối sống theo cái kiểu đó. Theo kiểu là gì? Phải hối lộ, hối lộ thần thánh. Lúc đó đó, cái yếu tố đạo đức không nói ra, không được đặt ra, không được đặt ra về đạo đức nữa.
[1:08:09]Mà chỉ có người nào giỏi hối lộ thần thánh thì người đó được chiếm ưu thế trên cuộc đời này. Không có đặt vấn đề thiện hay ác hay đúng hay sai nữa. À, chỉ có ai mà giỏi hối lộ thần thánh thì người đó chiếm ưu thế trong cuộc sống này. Nó tạo thành cả một cái văn hóa của cái vùng đó. Hoặc là một cái vùng khác, một cái nhà hiền triết đã dạy: Đừng cư xử với người khác theo cái cách mà anh không muốn có bị ai cư xử lại. À. Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân. Cái gì ta không muốn thì ta cũng đừng đối xử với người khác như vậy. Ví dụ, ta không muốn bị chửi mắng thì đừng chửi mắng người khác, ta không muốn bị đánh đập thì đừng đánh đập người khác,
[1:09:00]ta không muốn bị giết hại, bị cướp bóc thì đừng giết hại, đừng cướp bóc người khác. Thì có một cái tôn giáo họ đã viết câu đó, viết thành văn bản và nó tạo thành cả một cái nền văn hóa của cái vùng khu vực đó luôn. Con người ta cố gắng sống theo cái lối đó, tạo thành cái nền văn hóa hết sức là tốt đẹp. Hoặc là có một cái vùng, người có một vị thánh triết xuất hiện đã nói về luật nhân quả. Ta gieo nhân gì thì ta gặt quả đó. Ta đối xử với con người như thế nào, sau này ta sẽ chịu lại, nhận lại đúng cái quả báo như thế. Nếu một người sống tử tế và yêu thương thì chắc chắn người này sẽ đi đến cái cõi nào
[1:09:42]đó, một nơi chốn nào đó mà mọi người được mọi người sẽ yêu thương mình tràn ngập trở lại. Ừ, nếu người nào đó ta hay bố thí, giúp đỡ, cúng dường thì sau này tự nhiên ta ta dồi dào, thịnh vượng, phong phú, giàu có, đó là nhân quả. Còn khi nào mà ta cứ nghi kỵ, ta ghét bỏ nhau, ta chê bai, gièm pha nhau thì sau này ta không ai thương mình nữa và cuộc đời rơi vào cảnh cô độc. Đó là như vậy, là nhân quả là như vậy. Thì chỉ vì cái lời dạy đó cũng được ghi trên văn bản, nó tạo thành cả một cái nền văn hóa cho cả một khu vực lớn lao. Nên ta thấy vì cái đạo giáo nó được giải thích khác nhau theo từng khu vực
[1:10:34]và tạo nên các nền văn hóa rất khác nhau trên thế giới này. Cho đến một ngày cho đến một ngày khoa học xuất hiện. Vì khoa học không có lệ thuộc vào cái ý muốn, ý nghĩ cá nhân của một giáo chủ, một giáo sư nào cả, không lệ thuộc vào ý chí của thần linh nào cả và nó phải khách quan, giải thích được, chứng minh được, lặp lại được ở bất cứ nơi nào trên địa cầu này. Nước sôi ở 100 độ thì ở đâu 100 độ nó sôi nếu đúng với cái cái áp suất của không khí đó. Đúng như vậy, với cột áp suất không khí đó, với 100 độ nó sôi, đi xứ nào về là nó sôi chứ không lệ thuộc hả ở Mỹ thì nó sôi chớ ở ở Trung Quốc nó không sôi, không có.
[1:11:17]Mỹ nó sôi thì Trung Quốc nó cũng phải sôi, nếu đã đúng điều kiện đó, không lệ thuộc. Và cái việc mà người ta chế tạo ra điện thoại, máy bay, xe hơi, tên lửa đủ thứ hết trơn rồi, mà nó xóa đi dần dần các lối văn hóa khác hết á, nó xóa dần hết. Nên là cái văn hóa mà giờ người ta sai biệt bởi vì người ta có cái nguồn đạo giáo tâm linh từ xa xưa á khác nhau. Bây giờ khoa học nó từ từ nó đang gom thống nhất lại hết. Vì khoa học nó thuyết phục quá, nên các nước bây giờ ta sẽ thấy cái lối sống lần lần sao? Giống nhau từ từ, giống nhau từ từ. Giống nhau từ từ là làm sao? Có những cái lối sống của Tây phương bây giờ bắt đầu nó đang
[1:12:04]thâm nhập vào Việt Nam ta, làm cho ta hết sức là khó chịu. Ví dụ ta nhìn một cái gia đình người Việt Nam, ta nhìn vào một cái ông già đó và đến hôm nay thì gia đình vẫn bền vững, đó là ông bà vẫn từ lúc cưới nhau tới bây giờ, vẫn sống nhau đến bây giờ và con cái đề huề, đầy tràn ra đó, à không có ly dị. Nhưng bây giờ cái lớp trẻ nhìn cái hỏi: "Nó mới ly dị năm ngoái." Việc ly dị rất bình thường, mà ngày xưa không có chuyện đó, không có cái chuyện vợ chồng bỏ nhau. Nên là ổng hư gì hư, bà vẫn chịu đựng cho tới giây phút cuối cùng cho tới ổng hết hư thì thôi, chứ không có chuyện mà vì ổng hư mà bỏ, đúng không ạ?
[1:12:46]Phải mấy bà đúng vậy không? Đúng rồi, đó, người đàn bà Việt Nam vĩ đại như vậy. Còn bây giờ á tự ái chút là ra tòa ly dị ngay. Bây giờ ra tòa ly dị liền vì nó tự ái mà, thấy không? Còn ngày xưa không hiểu, ta không hiểu nổi cái triết lý nào, cái văn hóa nào, cái lời dạy nào, cái lời ru của mẹ như thế nào, mà cái truyền hết từ trái tim người phụ nữ Việt Nam thế hệ này sang thế hệ kia, ông chồng cho ổng hư gì đó ổng hư, và vợ chịu đựng cho tới ngày ổng hết hư, và gia đình vẫn bền vững cho tới già. Điều này thế giới thật là hiếm có. Nhưng cái lối sống mới nó tràn ngập vô, tự ái cái là làm đơn liền. "Mày ký không?
[1:13:27]Không ký, tôi nộp đơn đơn phương một mình, tòa vẫn xử như thường." Đó, bây giờ là như vậy. Nên bây giờ con gái tụi con á, tụi con thử nghiệm cái này giùm cho thầy. Một, tụi con đi tu. Hai, hai, nếu tụi con lấy chồng, lấy theo kiểu mà của các á bà mình, mẹ mình á, nếu chồng hư, cho tới khi nào ổng hết hư ổng quay lại, chịu không? Giòm mặt nghi quá thấy không? Không đủ sức chịu nổi như là các các cụ của mình nha. Các cụ của mình vĩ đại thiệt. Mấy mấy ông hư trời sợ luôn nhưng cỡ nào các bà cũng chịu đựng được. Nghe nói rồi các ông về các ông hư tiếp là không được rồi nha. Về là không được hư à. Nó tạo thành những văn hóa, lối sống trên khắp thế
[1:14:14]giới do các cái giải thích về tâm linh, đạo giáo cho đến khi khoa học nó thống nhất lại hết. Nhưng mà tuy nhiên, ngày hôm nay, trước hai cái nguồn quan quan niệm sống, một bên là khoa học, bên là đạo giáo, tâm linh, thì chúng ta thấy có những điều như thế này. Đôi khi, ta lấy tinh thần khoa học để ta bác bỏ một điều mê tín. Ừm. Ví dụ như bây giờ ta thấy đầu năm cái thấy mẹ mình đi đâu cũng không biết, về cái đem theo cái gói giấy. Nói: "Mẹ, cái gì mẹ?" "Này mẹ mới xin phép bên ông thầy về để con để trên nhà cho nó may mắn một năm. Mẹ mở ra con xem cái gì?" "Ấy, không được mở ra. Thầy cho là cứ để nguyên như thế mà để lên bàn thờ,
[1:15:02]cứ đem." Cái đứa con nó ghét quá, lúc mẹ quay lưng đi nó mở phạch cái gói ra coi cái gì, thì có cái gì đâu, một nhúm gạo, một nhúm muối, ít vôi, ít lá trầu, cái đem vò vò vò ném bay vào thùng rác luôn. Rồi mẹ ra bả chửi đổng lên. Thì á nó nói: "Mẹ, mẹ bớt mê tín giùm con đi." Ha. Ờ: "Để cho cái nhà mình được ấm no, ha, là đủ ăn, đủ mặc, con nè, con phải đi làm vất vả, làm đối phó với cái sự khó tính của sếp, đối phó những cái đố kỵ của đồng nghiệp, nha, phải giành được từng cái hợp đồng, con đem hết cái đầu óc này ra để mà tính toán, thì con mới có đồng lương, rồi từ từ mới leo lên phó phòng, mới trưởng phòng, rồi bây giờ con mới nuôi mẹ,
[1:15:47]chứ không phải là một cái chút trầu, chút cau, chút muối, chút vôi trong cái gói của ông thầy đó mà có thể là mà nói năm nay là được ấm no, hạnh phúc." Đó, con nói thách ông thầy đó đó, đi con nói: "Mẹ đem cái gói này bỏ lên bàn ông thầy đó coi ổng có ấm no, hạnh phúc không? Coi chừng công an tới bắt ổng bây giờ." Đó, tức là ta đem cái tinh thần khoa học để ta bác cái gì? Mê tín, phải không ạ? Cái gì phải chứng minh được, phải cụ thể. Chứ trời, có cái gói giấy có vôi vậy đó mà nói năm nay làm ăn được. Con đi làm cực thấy mồ, phải đối phó, phải đấu tranh vừa mềm mỏng vừa cứng rắn đủ thứ hết. Cứng quá thì mình mất việc, không ai hợp đồng với mình,
[1:16:23]mà mình mềm quá người ta lấn lướt mình cũng thiệt thòi. Cho nên là phải đủ sức khôn ngoan, thì mấy cái đó ông thầy ổng có biết không? Cái gói vôi của ổng, miếng trầu, miếng cau, miếng chút nhúm gạo của ổng, mà ổng lấy mẹ bao nhiêu tiền? Nói: "Thì thầy lấy rẻ, mẹ thầy lấy có năm triệu." Trời ơi! Cái gói đó con ra con mua chưa tới hai nghìn đồng. Mà ổng lấy mẹ năm triệu, tiền này bán còn mắc hơn ma túy bán nữa, lời siêu lợi nhuận còn hơn cả ma túy, vậy mà mẹ tin. Đại khái là như vậy. Tức là người ta lấy tinh thần khoa học để người ta bác đi cái cái mê tín của cái tâm linh tín ngưỡng. Nhưng cũng có những khi người ta viện cớ rằng:
[1:17:01]"Khoa học chưa biết hết." Để người ta tiếp tục mà bảo vệ các quan điểm về tín ngưỡng, về tâm linh. Ờ ví dụ như nói: "Nay mẹ mua mua mấy cái thức này chi về nhiều quá vậy?" Nói: "Về cúng nội con, nay tới ngày giỗ rồi." "Giỗ mà cúng cái gì mà nhiều thế?" Nói: "Thì cúng lâu lâu một năm mới cúng giỗ một lần, cúng cho ông nội ăn cho ngon." Nói: "Rồi biết ông nội còn hay không? Nội chết rồi mà có đâu mà ăn mà biết mà ăn, toàn mình ăn không chứ có ông nội nào ăn?" Mới nói: "Con, đâu phải cái gì là khoa học cũng biết hết đâu. Là bố con vẫn thường nằm mơ thấy ông về bảo chuyện này, mách chuyện kia, ứ đâu có phải là là chết là hết.
[1:17:43]Khoa học đâu phải là cái gì cũng biết hết, có nhiều cái khoa học không biết hết. Cho nên ta phải giữ cái niềm tin đối với người đã khuất, vậy vừa là đạo lý, vừa là đạo hiếu, sự kính trọng, vừa là tình nghĩa, nhưng nó vẫn là một cái điều gì tồn tại mà khoa học chưa thể biết hết." Đôi khi như vậy, nên ở đây nó có hai cái. Một, là đôi khi ta dựa vào khoa học để ta bác bỏ cái mê tín của cái tâm linh tín ngưỡng, nhưng có khi ta viện cớ rằng: "Khoa học chưa thể biết hết mọi điều trong cuộc đời này, còn những tồn tại mà khoa học chưa biết được, nên ta bảo vệ cái tâm linh của mình." Ví dụ như hồi nãy, khi mà thầy hỏi:
[1:18:28]"Mọi người có tin rằng còn một quy luật bí mật nằm sau mưa bão hay không?" Thì ở đây mọi người đều giơ tay lên. Vì cái đó khoa học đã tìm ra chưa? Chưa. Nhưng đây ai cũng tin có một quy luật nào đó. Mà bây giờ nói phải thần linh không? Ta cũng không chấp nhận, phải không ạ? Vì ta chưa biết, ta chưa khẳng định được cái quy luật đó là của ai, là cái gì, nhưng mơ hồ ta biết rằng còn một quy luật nào nữa chưa hết đâu, chưa hết đâu, còn nữa. Một ngày nào đó khoa học tiến bộ nữa, thì khoa học sẽ tìm ra cái quy luật đó, quy luật đã chi phối khi nào thì mưa, khi nào bão, khi nào ngập lụt, sóng xô, khi nào hạn hán.
[1:19:08]Lúc đó khoa học còn phải tiến bộ, mà cũng vậy. Ta mất từ cái thời thượng cổ sơ khai cho mãi cho đến gần đây một hai trăm năm ta mới có câu trả lời về hạt mưa rơi. Phải không ạ? Thì ngày hôm nay ta lại thắc mắc một lần nữa: "Có phải có quy luật nào núp đằng sau những trận mưa không?" Mà ta không tin vào thần thánh nữa nha, không tin có việc mà ông thần ổng đổ nước xuống nữa, nhưng ta tin rằng còn một quy luật nữa. Thì quy luật này có khi ta phải đợi phải làm sao? Vài nghìn năm nữa mới có câu trả lời. Mà câu trả lời cũng thuộc về khoa học chứ không phải là tâm linh thần thánh. Phải mất vài nghìn năm nữa, nhưng ngày hôm nay ta đã
[1:19:49]có cái nghi ngờ, ta đã có cái nhìn về điều đó. Nên hôm nay ở chùa Tương Mai này, những người nào mà nãy giơ tay lên là những con người phi thường, nhìn thấy trước một điều mà phải vài nghìn năm nữa khoa học mới có câu trả lời. Những cái quy luật phía sau của thời tiết, nóng lạnh rồi đủ thứ hết như vậy, không phải dễ đâu. Ví dụ như thế này, ta có thấy rằng cứ tới mùa hè năm nay lại nóng hơn năm trước không ạ? Quá nóng đi! Và mùa thu đã đến rất là muộn, đúng không ạ? Năm nay mùa thu đến rất là muộn. Rồi năm sang năm thì ta chắc chắn một điều nữa là mùa hè sẽ làm sao? Còn nóng hơn nữa. Tại sao? Người ta đổ thừa hiệu ứng nhà kính khí thải, không phải.
[1:20:40]Mặt trời bỗng nhiên cháy mạnh hơn, tỏa ra sức nóng xuống trái đất này mạnh hơn, chứ không phải chỉ là hiệu ứng nhà kính không. Hiệu ứng nhà kính nó chưa nóng đến đến khít nhanh như vậy, chính vì mặt trời. Nhưng mà cái quy luật nào khiến cho mặt trời bỗng nhiên cháy mạnh hơn, tỏa sức nóng mạnh hơn, ta vẫn chưa tìm ra. Đó. Còn một quy luật bí ẩn giấu phía sau mà có khi phải mấy nghìn năm nữa ta mới tìm ra được. Nên ở đây vậy khoa học là cái lối giải thích cho những hiện tượng của trời đất, của tự nhiên mà có thể sao? Chứng minh, lặp lại thí nghiệm, ứng dụng phát minh ra cái mới. Coi nó. Còn tâm linh là gì?
[1:21:29]Là ta chấp nhận một câu trả lời dễ dãi, nhanh chóng, vội vã. À, là như vậy. Nhưng ngày hôm nay thế tại sao khoa học đã tiến bộ đến mức độ thế này, đã có những phát minh những công nghệ thuyết phục như thế này, nhưng con người vẫn không từ bỏ niềm tin về cái thế giới tâm linh? Chỉ bởi vì thế giới tâm linh là điều có thật và con người thẳm sâu trong tâm hồn của chúng ta, trong trực giác của chúng ta ai cũng cảm nhận được có cái thế giới đó. Mặc dù ta không biết rõ lắm, chính vì lợi dụng cái chỗ ta không biết rõ lắm mà có rất nhiều thầy tà đã cho một câu giải thích là sai lầm mà trục lợi tiền bạc, công sức của chúng ta.
[1:22:20]Và chúng ta cần một sự tiến bộ của khoa học, theo tinh thần của khoa học để tiếp tục khám phá cái thế giới tâm linh đó chứ không để cho cái tâm linh và khoa học trở thành hai hướng hoàn toàn khác nhau. Cái gì tồn tại có thật, đó là điều khoa học phải nghiên cứu chứ không có tránh né. Và hiện nay còn rất nhiều hiện tượng mà khoa học không giải thích được, đúng không ạ? Như mới vừa rồi một cái bệnh viện ở Ấn Độ vậy, chiếc xe mà lăn nó tự động nó chạy. Thì người ta nói tại gió thổi, gió thổi gì mà nó chạy từ trong bệnh viện nó chạy ra sân, chạy luôn ra tới ngoài cổng luôn? Gió gì mà mà mọi cái khác thì vẫn đứng yên,
[1:22:57]có mình chiếc xe nó lăn trong ban đêm thôi, nó chạy thôi, nhìn thấy sợ luôn. Và cái camera người ta quay được rất nhiều hiện tượng lạ. Những điều đó khoa học vẫn không giải thích được và rất nhiều điều khoa học không giải thích được. Hiện nay mà ta đọc là nhiều điều không giải thích được. Ví dụ như bây giờ khoa học phát hiện ra một cái ổ cắm điện, một ổ cắm điện đã hóa đá, mới đầu ta tưởng trò đùa, nhưng khi dùng máy carbon đo nó, nó đã xuất hiện hơn một triệu năm trước.
[1:23:30]Không giải thích được. Hoặc là đào lên được những cái xương người mà cái sọ họ rất là nhọn, dài lên trên. Hoặc là bây giờ như nhiều điều y học vẫn không chữa bệnh được như là bệnh máu trắng, cái tủy sống bỗng nhiên nó hư, nó không tạo ra hồng cầu nữa, người ta không vẫn không thể nào phục hồi lại được cái tủy sống đó cả. Nhiều bệnh vẫn chưa chữa được, nguyên nhân cũng không biết được, vậy. Nhưng mà hỏi tâm linh thì tùy tâm linh, mà hỏi đạo Phật thì ta trả lời cái gì? Nghiệp, phải không ạ? Nghiệp, nhân quả. Và nếu nghiệp là đúng thì phải có cách xử lý. Cách xử lý là gì? Chuộc lại cái nghiệp xấu bằng nghiệp thiện, phải không ạ?
[1:24:16]Phóng sinh, đắp đường, trồng cây, bố thí, cúng dường mọi thứ gì đó. Và khi ta làm việc phúc đủ thì cái nghiệp nó chuyển đi, cơn bệnh ta sẽ hết. Và nhiều người đã làm theo và có kết quả. Nên rõ ràng nghiệp là một khái niệm của tâm linh, nhưng hình như nó là chân lý. Và chính vì nó là chân lý nên khi ta ứng dụng nghiệp trong cuộc sống này, ta thấy rõ ràng cuộc sống mình tốt lên, khá lên, mình hạnh phúc lên, mình bình an hơn. Đúng như vậy.
[1:24:54]Nhưng mà nói rằng để khoa học chứng minh, khoa học chưa chứng minh nổi đâu, chưa tới lúc chứng minh nổi đâu. Ờ nhưng mà đó là một sự thật, cũng như thế giới tâm linh là một thế giới có thật, luật nhân quả là chân lý có thật, chỉ là khoa học chưa đủ đạt đến cái mức độ có thể tìm thấy những điều đó rõ ràng nha. À như vậy hôm nay ta nói về cái hai cái lĩnh vực: đạo giáo và khoa học, ngọn nguồn khái niệm là như vậy mà nói hoài thì không bao giờ hết đâu. Tuy nhiên có vài điều ta phân tích một chút xíu như vậy nhầm. Nếu mà những cái quan điểm đúng thì sẽ đưa ta đến an lạc, hạnh phúc. Những quan điểm sai sẽ đưa ta đến đau khổ, mất mát. Quan điểm của ai?
[1:25:41]Của cả khoa học lẫn tâm linh. Nếu ta đi con đường tâm linh đạo giáo mà ta hiểu sai thì ta sẽ đưa đến đau khổ. Nếu ta đi con đường tâm linh đạo giáo đúng, ta sẽ đi đến hạnh phúc. Khoa học cũng vậy, nếu ta chọn con đường khoa học mà sai, ta cũng sẽ gặp đau khổ. Nếu ta chọn khoa học đúng, ta cũng sẽ hạnh phúc. Nói, "Ủa, khoa học mà có sai à?" Có. Có sao? Vì nhiều điều khoa học vẫn chưa biết. Ví dụ thế giới vong linh là có thật, người chết đâu có hết đâu, vẫn còn đấy mà hễ người chết rồi cái ta quên họ liền, ta sống bạc tình bạc nghĩa liền, ta nói những câu xúc phạm liền, ta sẽ bị quả báo liền, cuộc đời ta sau đó tự nhiên tan vỡ hết, mọi điều thất bại hết.
[1:26:27]Đó là đó là ta cứ vì khoa học chưa biết hết cho nên ta đừng phạm sai lầm. Giờ thêm một điều này nữa thế này: là với những kiến thức khoa học như hiện nay thì con người vẫn có thể rơi vào tội ác, tức là dùng phương tiện khoa học để làm điều ác độc, phải không ạ? Ta hacker, ta ăn trộm tinh vi hoặc là chế tạo vũ khí giết người, đó là hoặc là chế tạo những cái vi khuẩn hại người, đó là khoa học vẫn trở thành tội ác nếu chưa có cái đạo đức. Và tâm linh sao? Vẫn trở thành tội ác nếu anh gieo rắc những điều tà vạy, mê tín và cũng ác độc. Đó, vì lý do sợ xui mà phải giết người này, giết người kia cũng là ác độc.
[1:27:19]Ngược lại cũng vậy, nếu khoa học mà có yếu tố của đạo đức, tìm thấy được nhân quả, nếu khoa học tìm thấy được nhân quả, lúc đó những nhà khoa học, những nhà kỹ sư, những nhà công nghệ chỉ tập trung làm những điều gì mà bảo vệ cái trái đất này, bảo vệ cái bình yên, hòa bình, hạnh phúc, đạo đức cho trái đất này mà thôi. Thì lúc đó cái tột đỉnh của khoa học nó gặp gỡ cái đỉnh cao của tâm linh và con người làm sao, thế giới này làm sao?
[1:27:55]This will be extremely peaceful world, nha, một thế giới cực kỳ hạnh phúc vì tột đỉnh của khoa học gặp gỡ được cái đỉnh tột đỉnh của tâm linh nha. Thank you for listening. Về ráng ráng học tiếng Anh.
[1:28:16]Thầy có bảo các phật tử chúng thanh niên vậy đó, cứ cuối tuần ta mặc cái áo này, có dòng chữ phía sau "Người Việt Nam không xả rác" và đi dài dài ta nhặt rác trên đường, cái tác dụng giáo dục rất là lớn, vì hiện nay một cái điểm rất yếu của ta là rác rơi vãi đầy đường mà mọi người nhìn thấy rác chưa cảm thấy nhục.
[1:28:42]Ta nhìn thấy rác rơi trên đường mà ta không thấy nhục có nghĩa là tâm ta làm sao? Còn rác ở trong. Cái người mà từ cõi trời xuống á như nãy thầy nói á họ rất ghét điều bẩn thỉu. Cái điều bẩn thỉu nơi cơ thể mình, cái điều bẩn thỉu trong tâm hồn mình, cái điều bẩn thỉu nơi căn nhà mình và điều bẩn thỉu trên đường sá của mình. Nếu ta nhìn thấy cái điều bẩn thỉu ta không khó chịu thì ta không phải từ cõi trời xuống mà ta từ cái cõi ếch nhái đi lên. Hà! Nên nên vì vậy là ta phải chứng tỏ mình là người cõi trời rơi rơi xuống bằng cách cái gì? Mặc cái áo này và đi nhặt rác ngoài đường nha, dứt khoát không bao giờ xả rác, người Việt Nam không bao giờ xả rác.