[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:23]Quý cô, quý Phật tử ngồi xuống.
[0:32]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta cũng nói về đề tài về những điều khác biệt, thì đề tài hôm nay là cũng cái sự khác biệt giữa cái nhỏ và lớn. Nghe cái tựa nghe hơi tức cười, mà sự trái ngược giữa nhỏ và lớn như thế nào, đối với việc tu hành của chúng ta như thế nào. Thì chúng ta nói nhỏ và lớn như thế này, là nói lớn là những cái gì đại cương, tổng quát, trên cái phạm vi rộng thì gọi là lớn. Còn nhỏ là những cái gì mà ở trong một cái cục bộ nhỏ, hoặc là những cái gì thuộc về chi tiết, kỹ lưỡng là nhỏ. Như vậy thì ở đây, chúng ta có những cái điều về trong cái sự tu hành hay trong cái trí tuệ hiểu về đạo,
[1:30]ví dụ như khi chúng ta nhìn thấy được những cái phạm vi lớn của đạo thì gọi là gọi là lớn, hoặc chúng ta chỉ nhìn thấy một góc nhỏ nào đó để quan sát gọi là nhìn ở phạm vi nhỏ, hoặc là trong trường hợp mà chúng ta có những cái tâm nguyện lớn đối với chúng sinh, với Phật pháp thì gọi là lớn, hoặc là trong trường hợp mà chúng ta có những cái tâm nguyện nhỏ với một vài đối tượng, một vài người nào đó thì gọi là nhỏ.
[2:02]Thì ở đây, cái bài ngày hôm nay là chúng ta muốn cùng nhau để chúng ta trao đổi, để chúng ta nghiên cứu mà thấy rằng là giữa hai cái khái niệm lớn và nhỏ đó, nghĩa là trong phạm vi lớn cũng như trong cái góc độ nhỏ, thì người tu Phật chúng ta không có được thiên lệch. Đừng có nghĩ rằng à mình chỉ lo cái đại cuộc, là phát tâm nguyện lớn lo cái đại cuộc mà không có màng tới những cái chi tiết nhỏ, nó cũng là cái sai. Hoặc là có người chỉ nghĩ đến những phạm vi nhỏ mà không nhìn thấy được cái đại cuộc, điều đó cũng là sai. Nên chúng ta khi hôm nay phân biệt giữa hai cái cái khái niệm nhỏ và lớn, để chúng ta biết cái trí tuệ,
[2:49]cái tâm nguyện, cái việc làm của mình phải như thế nào cho nó thích hợp. Giống như bây giờ, chúng ta nhìn thấy toàn bộ chung cái tình trạng chung của Phật pháp hiện nay như thế nào, đối với các hệ phái đang tồn tại là trong trường hợp như thế nào, rồi tình trạng Phật giáo trên thế giới chia ra bao nhiêu khuynh hướng, nó như thế nào, thì đó là nhìn cái tình trạng chung tổng quát như vậy. Tuy nhiên, trong cái tình trạng chung tổng quát đó, thì chúng ta cũng phải thấy rõ những cái chi tiết, những cái nguyên nhân của tình trạng chung đó, hoặc là những cái tình trạng cá biệt, riêng rẽ ở từng vùng nào đó.
[3:30]Chớ chúng ta không có nhìn cái chung tổng quát rồi ngừng ngang đó mà kết luận thì thế nào cũng bị sai lầm hoặc là thiếu sót, cái nhìn nó phải cả hai. Ví dụ như bây giờ, chúng ta có thể nói là tình trạng chung Phật pháp ngày hôm nay là gọi là thịnh, có vẻ gọi là thịnh. Vì thấy làm sao? Chúng ta nhìn tổng quát là thấy chùa chiền nhiều, tăng ni đông hơn, là các pháp hội mà giảng pháp nơi này xuất hiện, nơi kia xuất hiện, nhiều đạo tràng được thành lập, nhiều cái lớp giáo lý được tổ chức, rồi thậm chí nhiều Phật tử còn được học hàm thụ về giáo lý qua báo chí, sách vở. Các sách về đạo Phật thì ồ ạt xuất bản,
[4:20]sách chính thức cũng có mà sách in chui cũng nhiều luôn, nhiều hơn luôn. Nghĩa là nghĩa là tình trạng nghĩa là chúng ta thấy rất là thịnh. Vào một cái chỗ bán kinh sách của các chùa, thì vì do cái việc mà nhà nước duyệt không kịp, cho nên nhiều người đã quá nhiệt tình rồi cũng cũng in luôn, dù chưa nhà nước chưa kịp duyệt cũng in luôn. Rồi nhà nước cũng cười vui vẻ luôn chứ biết làm sao giờ! Cho nên tha hồ mình chọn sách. Thì trước cái tình trạng như vậy, chúng ta nhìn nét chấm phá tổng quát như vậy, thì chúng ta thấy rõ ràng là Phật pháp hiện nay có vẻ thịnh, tăng ni đông, dễ sinh hoạt, Phật tử nhiệt tình, nhiệt tâm hộ đạo, phải không?
[5:09]Như bây giờ cũng vậy, chúng ta thấy là người Phật tử biết đạo, ở nhà biết tu tập tại gia, biết làm phước, biết truyền bá, phụ với tăng ni mà truyền bá Phật pháp, thì đó là cái chi tiết á. Thì khi chúng ta nhìn cái thịnh á, chúng ta phân tích ra từng hiện tượng, từng góc cạnh như vậy, là những cái nhỏ nhỏ nhỏ nhỏ từ từ, là trong cái phạm vi lớn là có những điều nhỏ nhỏ để chúng ta đánh giá. Thì đó là những cái nguyên nhân để nó hợp thành cái tình trạng gọi là Phật pháp đang thịnh. Nhưng mà trong cái thịnh đó, trong cái mọi cái thuận lợi đó, chúng ta vẫn nhìn ra được những cái nhỏ nhỏ như là là cá biệt.
[5:50]Như trong cái thịnh như vậy, thì chúng ta thấy là cái số mà người biết đạo hướng về cái thực hành tâm linh còn ít chứ không phải nhiều, là có thể sinh hoạt Phật giáo thì nổi, trường ốc thì nhiều, nhưng mà người có cái lý tưởng giải thoát thật mạnh, có lòng từ bi lớn, có thể thương yêu được chúng sinh, rồi siêng năng tọa thiền, tập định, cái đó cũng chưa nhiều, mà cái thịnh trên ngôn ngữ, trên cái học hỏi thì nhiều hơn. Nghĩa là khi chúng ta nghe ở đây có trường, kia có trường, thì tăng ni hay là Phật tử đó cũng rất là thích học. Còn nói mà ví dụ như cái người mà thường hướng về tâm linh, mỗi tối mỗi sáng tập tọa
[6:39]thiền, rồi trong từng giờ từng phút kiểm soát được tâm mình thường thường thì hơi ít hơn, ít hơn, vẫn còn ít chứ chưa có phải là nhiều, mà vẫn đỡ hơn 10 năm trước. 10 năm trước mà nói tới cái việc mà tọa thiền tập định, nhiều người còn còn xa lạ lắm. Nhưng trong 10 năm trở lại đây thì lần lần người Phật tử mình đã ý thức cái việc tu tập tâm linh. Ví dụ như là cái người mà theo tông phái Thiền thì cũng đã hâm mộ việc tọa thiền. Người theo tông phái Tịnh độ thì cũng cảm thấy là mình phải siêng năng niệm Phật hơn chứ không còn được quyền mà chỉ đi trên hình thức cúng kiếng nữa. Cho nên là dù bên tông phái Tịnh độ hay là Thiền thì
[7:21]chúng ta thấy là người ta đã bắt đầu ý thức cái việc mà chuyên sâu, nhiếp tâm trong thiền định nhiều hơn, chứ không còn mà chỉ càn cợt đi trên cái giáo lý không, mà đi trên hình thức cúng kiếng, tổ chức trai tăng rồi không nữa, phải đi thêm nhiều mặt nữa. Vẫn nhưng mà mình xét tổng quát thì vẫn chưa phải là thật sự thật sự là tất cả mọi người đều có chiều sâu được như vậy hết, đó là cái chúng ta vẫn thấy mình vẫn chưa yên tâm, tuy thấy rằng Phật giáo đang phát triển nhưng vẫn chưa yên tâm, đó là những cái nhỏ nhỏ cá biệt. Tức là chúng ta nhìn tổng quát trên cái đại cương lớn là thịnh, nhưng nhìn sâu trong cái góc cạnh nhỏ nhỏ từng người thì vẫn chưa có đồng bộ.
[8:05]Còn nhiều cái điều để chúng ta phải lo, phải lo nữa là ví dụ như cái việc mà khi người Phật tử mình gặp gỡ những người tôn giáo bạn, thì mình cũng chưa đủ sức giúp cho người tôn giáo bạn thông cảm đối với Phật pháp như thế nào. Khi mình chưa đủ sức, nó cũng là một cái hạn chế. Rồi có khi để ra cái sự xuất hiện cái sự chia rẽ giữa các hệ phái trong đạo Phật. Ví dụ cũng còn có những hệ phái chấp hệ phái nặng quá, không thông cảm cho hệ phái khác, chưa nhìn thấy được một đạo Phật chung, thì đó cũng là những cái chi tiết nhỏ trong một cái tổng thể lớn. Là một cái tổng thể lớn là chúng ta có được một cái Giáo hội lớn
[8:46]gom lại tất cả hệ phái, thống nhất lại như vậy, rất là đẹp. Nhưng mà trong cái sâu sắc, trong cái những cái phạm vi chi tiết cá biệt nhỏ thì sự hòa hợp thực sự giữa các hệ phái chưa phải là đã xuất hiện. Đó, chúng ta thấy. Đó, hôm nay chúng ta nói với nhau nhỏ và lớn là vậy đó. Nghĩa là chúng ta nhìn cái lớn phải thấy những cái nhỏ nhỏ, hoặc chúng ta nhìn cái nhỏ chúng ta phải thấy gắn chung với cái cái lớn lao hơn. Và ví dụ khi chúng ta nói đến một trường Phật học dạy về Phật pháp thì đó là tổng quát. Hễ nói ví dụ trường cơ bản, giờ gọi là trường trung cấp á, gọi là trường sơ cấp, trường trung cấp,
[9:26]học viện thì đều dạy về Phật pháp, thì đó là cái tổng quát, thấy như vậy là mình biết rồi. Nói ờ những cái trường như vậy đều dạy về Phật pháp, đó là nhìn tổng quát. Tuy nhiên nếu mình xét kỹ bên trong á thì có những cái chi tiết nhỏ nhỏ thì lại thấy có nhiều vấn đề bên trong đó, là không phải trường nào cũng là dạy tốt đâu, không phải. Vì có những cái trường Phật học dạy cho tăng ni Nhưng mà nhiều khi những cái môn học chưa có hợp lý, hoặc là có những vị, có những trường thì có giáo thọ giỏi, có những trường giáo thọ không giỏi, hoặc có những trường mà việc tổ chức kỷ luật cho tăng ni sinh rất là tốt,
[10:09]nghĩa là khi gửi người tăng ni đến đó, người ta có thể yên tâm là người tăng ni sẽ được nép mình xếp lại trong một cái kỷ luật, trong cái nền nếp, để khi bước ra ngoài làm con người nghiêm túc, gương mẫu. Nhưng cũng có những cái trường cái việc đó lỏng lẻo lắm, nghĩa là khi ông thầy ổng gửi thằng đệ tử ổng vô trường Phật học, 4 năm sau nó trở về thì thì cái người đệ tử mình thành con người khác, thành cái tay bặm trợn hay là quậy phá. Nó cũng có như vậy, nghĩa là cái nơi cũng chưa phải là là để mình yên tâm, nên tuy tổng quát giống giống nhau, chứ xét trong cá biệt cũng còn nhiều cái làm cho chúng ta chưa yên tâm lắm, đó.
[10:51]Ví dụ ngày hôm nay, chúng ta nhìn trên cái thế giới, trên cái tổng quát của thế giới là chúng ta thấy thế giới này là văn minh, phải không? Mình so với những cái thời đại trước, những thế kỷ trước, chúng ta được sống trong một thế giới văn minh. Dù đất nước chúng ta có thể gọi là còn còn nghèo đi, còn xếp loại nghèo, nhưng chúng ta vẫn hưởng được những cái tiện nghi của kỹ thuật, những cái tiến bộ của khoa học, hoặc là chúng ta vẫn có thể theo dõi sự tiến bộ của thế giới qua tivi, qua báo chí, để mình biết được ngày hôm nay nhân loại đã đi đến đâu, về đâu, chúng ta biết được. Mà chúng ta thấy loài người đã quá sức tiến bộ từ một cái cách đây mấy ngàn
[11:36]năm, tỷ như 10.000 năm, 20.000 năm, con người hãy còn phải đi lượm trái rừng, chăn nuôi gia súc, làm sử dụng dụng cụ bằng đá, gõ, đẽo, đục, mài. Thì như vậy thì ngày hôm nay, con người ta có thể ngồi trên phi thuyền để bay ra ngoài vũ trụ, lặn xuống đại dương sâu, hoặc chế tạo những cái máy tính, computer, để tính toán thay cho mình. Thì những cái sự tiến bộ như vậy là rõ ràng quá vượt bực, đó là cái tổng quát trên thế giới. Tuy nhiên, nếu chúng ta nhìn vào những cái chi tiết nhỏ nhỏ hơn một chút, thì chúng ta sẽ thấy rằng là trong cái thế giới văn minh như vậy, nhưng bên trong nó cũng còn nhiều cái bất an lắm.
[12:18]Ví dụ như có những người thì quá sức giàu, sống trong những cái tiện nghi đầy đủ cực kỳ sang trọng, nhưng vẫn có những người sống như thời thượng cổ. Mà nếu chúng ta đi vào khu rừng sâu, những cái dân tộc thiểu số mà trong kinh gọi là là người biên địa, hạ tiện. Cái từ ngày xưa khác, từ bây giờ khác. Biên địa là cái vùng vùng ranh, nói vùng ranh chứ chúng ta phải hiểu đó là những người mà sống xa ánh sáng văn minh, những người sống ở vùng sâu, xa, rừng hoang, núi cao vậy, sống trong bộ tộc. Thì còn có nhiều bộ tộc sống như thời thượng cổ, họ vẫn ăn trái rừng, có nhiều khi lẩn quất còn một vài bộ tộc
[13:05]vẫn ăn thịt người, có họ săn thú và hoàn toàn không biết gì đến luật pháp, không biết gì đến, nó có những cái như vậy. Rồi chúng ta thấy giữa một thế giới ngày nay đã văn minh, tiến bộ như vậy, mà vẫn còn chia rẽ, vẫn hận thù, vẫn còn phân biệt nhiều lắm, chưa có hết. Là có thể ví dụ như ở quốc gia Âu Mỹ thì cái người da trắng họ vẫn không thích người da màu, họ kỳ thị nhất là người da đen. Lý do dĩ nhiên nó cũng có cái lý do, có thể có cái lý do là cái tỷ lệ tội phạm hay là thất học nơi người da đen nhiều quá, cho nên làm cho cái người da trắng họ có vẻ coi thường. Nhưng trong cái sự coi thường đó mà không được ai nhắc nhở,
[13:54]khuyến khích, tổ chức gì đó, nên lần lần nó đi tới cái phân hóa nặng, trở thành sự kỳ thị chủng tộc nặng nề quá. Hoặc như những người Âu Châu như người Đức mà họ còn mang cái tư tưởng là chủng tộc thượng đẳng của Hitler, phát xít, thì họ vẫn ác cảm với người da màu nhập cư vào cái xứ sở châu Âu của họ. Họ nghĩ rằng họ giỏi, rồi họ những người da màu không thể bằng được. Cũng có thể là cái suy nghĩ họ không sai, không sai. Tuy nhiên là là cái chấp vào cái điều đó nặng nề quá, thành ra loài người cứ chia rẽ, hận thù với nhau. Nên như vậy chúng ta thấy vậy, trên cái đại cương thì thế giới là văn minh, nhưng trong chi tiết thì nơi
[14:41]cái thế giới văn minh đó cũng còn nhiều cái nhược điểm, nhiều cái xấu, nhiều cái không tốt vẫn tồn tại mà con người vẫn phải tiếp tục chiến đấu để xóa nó đi, để xây dựng một thế giới văn minh, đạo đức, tiến bộ, tốt đẹp, lý tưởng, chứ không phải là hết. Hoặc là chúng ta thấy như khi mình học đến giáo lý mà xét đến cái phạm vi lớn hay là nói trên cái nét đạo đại cương thì nhân nào thì quả nấy. Khi chúng ta học cái giáo lý nhân quả, chúng ta biết hễ làm điều lành thì mình sẽ được cái phước, còn nếu mình làm điều dữ thì mình sẽ bị một cái tội, tổng quát là như vậy. Tuy nhiên, nếu mình xét sâu vào trong cái chi tiết nhỏ thì
[15:29]chúng ta thấy nó không có đơn giản như mình nghĩ nữa. Nếu mà chỉ hiểu nhân quả như vậy thì nó không có chiều sâu. Như ví dụ bây giờ mình thấy giết người mang tội, nhưng mà việc một cái người chiến sĩ bảo vệ Tổ quốc ra ngoài cầm súng phải giết người, phải bắn phải bắn kẻ thù, thì mình kết luận đó là tội coi chừng coi chừng lại trật. Hoặc là thấy việc ác khẩu mắng chửi người khác nặng nề là một điều xấu, nhưng coi chừng ví dụ cha mẹ nghiêm khắc với con cái, điều đó lại là điều tốt á, không phải xấu. Rồi tùy cái tâm nữa, ví dụ bây giờ mình thấy là người bố thí, bố thí người khác là một điều tốt, điều phước lành, tuy nhiên nếu mình xét vào trong
[16:12]tâm mà thấy người này khi bố thí cúng dường như vậy, cái tâm cầu phước ở đời sau mạnh quá thì rõ ràng nó không có còn là phước nữa, mà đã chuẩn bị cho những cái tội ác ở nhiều kiếp sau nữa, đó, chuẩn bị cho một cái tội ác. Vì cái tâm cầu phước là cái tâm ích kỷ, nên có một số tông phái nhiều khi quý thầy cứ hay khuyến khích quý Phật tử là cứ phải cúng dường để cầu phước, cúng dường cầu phước, tức là quý thầy chuẩn bị giúp cho những Phật tử đó hưởng phước kiếp tới, nhưng mà sẽ làm ác ở những kiếp sau nữa, sẽ chịu quả báo đọa nặng nề. Nên chúng ta thấy hiểu nhân quả mà hiểu sơ sơ nguy hiểm lắm, phải hiểu cho kỹ, hiểu cho sâu, là khi mình làm một điều lành
[17:03]nó phải có ảnh hưởng tốt với mọi người, mà trong tâm mình nó phải được gạn lọc dựa trên một cái đạo đức thật sự, chứ không có đặt trên cái lòng ích kỷ. Đó là những cái chi tiết như vậy, đó. Nên chúng ta thấy là khi xét một vấn đề mình không có được quyền xét ở một cái phạm vi lớn hoặc đại cương không, chúng ta nhìn không hết chuyện, mà nhiều khi phải thấy luôn những chi tiết. Hoặc có khi nhìn một chi tiết nhỏ nhưng mà phải thấy trên một cái bao quát lớn của nó. Như bây giờ mình nhìn thấy một cái người họ lầm lỗi, họ lầm lỗi, ăn cắp, ăn cắp. Nếu mình chỉ nhìn à kết luận liền: mang tội, thì coi chừng thấy không hết vấn đề.
[17:48]Vì nếu xét trên cái phạm vi lớn, trên một loạt nhân quả ra, thì người này phạm tội nhiều khi không phải là vì tâm họ xấu, họ tham, mà chỉ vì trong kiếp trước họ lên án, họ chỉ trích kịch liệt cái người xấu, người ăn cắp quá đáng. Ví dụ như bây giờ trong cái làng đó có một cái tên ăn trộm, đêm hôm mò vào nhà người ta, cái bị phát hiện la lên, cái làng xóm vây lại chực bắt được. Thì ăn trộm thì ai cũng ghét, nhưng mà có một người ghét quá đáng, ghét cái thứ ăn trộm quá, xông vô đánh nó dữ dội. Đánh, tàng đánh, vừa đánh vừa chửi mắng dữ dội, tới chừng giao qua công an thì cái tên ăn trộm nhừ hết trơn.
[18:30]Bởi vì người này ghét cái ai ăn trộm, thì cái ghét quá đáng đó qua kiếp sau một lúc nào đó anh không phải tham, tự nhiên anh ăn trộm người ta một cái mà anh không hiểu tại sao ổng ăn trộm, để bị người ta bắt được người ta cũng chửi mắng như vậy. Nên nếu mà mình nhìn trên cái nhỏ thì mình thấy là anh này ăn trộm là tội, là anh này tham lam. Nhưng nếu mình nhìn trên cái nhân quả xa, qua nhiều kiếp, không phải là anh tham lam, anh ăn trộm để anh trả cái nghiệp là ngày xưa anh ghét người xấu quá đáng. Nên chúng ta cẩn thận điều này, nghĩa là đối với những người mà gọi là họ lầm lỗi, họ có gì sai lầm, mình vẫn phải có cái thương trong đó,
[19:09]vẫn phải thông cảm và mong cho họ tốt, chứ không được ghét họ. Vì nếu mình ghét họ, mai mốt mình cũng lãnh đủ, cũng làm y như vậy luôn. Hồi kiếp trước tôi cũng hay ghét mấy người xấu, cho nên kiếp này nó như vậy. Cho nên mình cẩn thận như vậy, không có nên. Đó là cái cái khái quát nhỏ và lớn. Chúng ta nhìn vấn đề đừng có nhìn một một một khía cạnh, phải nhìn lớn. Bây giờ chúng ta sẽ xét qua à chúng ta thấy thế này. Có khi là vì chúng ta trí tuệ nhỏ, tâm hồn nhỏ, cái chí nguyện mình nhỏ nên mình chỉ thấy ở phạm vi nhỏ. Có trường hợp vì cái này nhỏ nên thấy kia nhỏ, là vì con người mình nhỏ, tâm hồn mình hẹp hòi,
[19:56]cái trí mình nhìn nó gần không thấy xa, cho nên khi mình phán đoán hay học giáo lý hay đến với đạo, mình chỉ tập trung vào cái gì nho nhỏ thôi, nhìn thấy phạm vi nhỏ. Ví dụ như là cái người mà chỉ biết lo cho cái khổ vui của mình, lo cho cái cuộc đời của mình, lo cho sự nghiệp của mình thì người này đúng là cái trí tuệ nhỏ là tâm hồn nhỏ, trái tim nhỏ. Ví dụ như bây giờ mình cũng biết đạo, biết sơ sơ hoặc là biết ít ít, tâm tham và ích kỷ còn nhiều quá thì trong tâm hồn mình chỉ thường xuyên mình nghĩ một điều: vì làm sao cho mình giàu thêm, làm sao cho sau này mình có phước nhiều, làm sao cho kiếp sau mình được vinh quang, nghĩa là lo cho mình.
[20:46]Rồi về già có con cháu nuôi nấng mình đầy đủ thì những cái đó là cái cái ích kỷ lo cho mình. Có thể là người này giàu mà ích kỷ, có khi người nghèo cũng ích kỷ luôn, mong làm sao khi nào mình ráng tằn tiện, dành dụm, làm ăn rồi tích lũy được một cái vốn liếng lớn để sống một đời về sau an ổn, chỉ nghĩ như đó. Bây giờ có ai rủ làm phước thì cũng làm để mong rằng mình có được chút phước ấm thân về già hay cho kiếp sau thì những cái điều đó là cái tâm hồn nhỏ đó, mình chỉ nhìn thấy cuộc đời của mình. Và cái nhỏ này nó tương đương với cái nghĩa là hẹp hòi, ích kỷ, chúng ta chỉ nghĩ tới bản thân mình.
[21:33]Cái điều này dễ bị không? Dễ bị không? Dễ bị lắm đó, đa số là hầu hết chúng ta bị hết. Nếu mà tính ra 100 người, chúng ta sẽ thấy rằng hết 95 người đã rơi vào trường hợp này, 5 người thoát thôi. Mà tuy nhiên nếu chúng ta biết được giáo lý, nhiều ngày chúng ta học hỏi, tu hành, lễ Phật, cầu nguyện thì lần lần chúng ta thay đổi được. Có thể trước đây là chúng ta cũng chỉ bận tâm cho cái cuộc đời của mình, cái hạnh phúc của mình, cái khổ vui của mình thì ngày hôm nay chúng ta đã thay đổi. Thay đổi chúng ta thấy sống như vậy là chỉ càng lúc càng đi vào đau khổ, nên chúng ta thay đổi và nguyện cái lòng mình là từ đây chỉ lo cho mọi
[22:20]người, đem niềm vui đến cho người khác, đem đạo đức, đem trí tuệ đến cho người khác thì có thể cái tỉ lệ mà nói 95% này bị thay đổi. Ngày hôm nay thì thay đổi nhiều lắm rồi. Ví dụ so với những Phật tử ngồi ở trong cái giảng đường này vậy, trong cái cái đạo tràng này thì thì chúng tôi thấy là quý Phật tử thay đổi nhiều lắm. Kể mấy năm nay giảng ở đây, hình như giảng đây được mấy năm rồi kìa? Hai năm rồi. Thì cái ngày đầu mà chúng tôi đến đây giảng thì chúng tôi đánh giá rằng cái số người mà ích kỷ lo cho bản thân mình, lo cho sự tu hành của mình còn nhiều lắm. Nhìn trong hội trường mình thấy. Nhưng ngày hôm nay ngồi đây thì thấy con số đó,
[23:04]cái số mà người biết lo cho người khác, biết nghĩ tới Phật pháp, biết thương yêu người khác có khởi tâm vậy tăng lên khá nhiều, khá nhiều. Nhưng mà vẫn chưa vượt qua 50%, chưa vượt qua. Ngày nào đó mà khi chúng ta bước vào hội trường, chúng ta nhìn thấy khoảng chừng 80% những người ngồi ở đây đều là những người có cái tâm tâm rộng lớn, biết lo cho người khác thì chúng ta nghĩ rằng ngày đó Phật pháp hưng thịnh. Hưng thịnh là như vậy đó. Còn cái người mà ích kỷ nó là cái bản năng tự nhiên, nên khó. Mà có cái điều nha, tôi thấy cũng lạ. Có người dễ chuyển đổi tâm hồn mình mà có người cũng khó nữa.
[23:43]Cái điều này thì mình nếu mà dựa trên nhân quả thì thôi mình đành chịu, còn nếu mà lý giải trong cái hiện tại cũng không giải thích được. Bản thân tôi tôi cũng tôi nhìn rồi tôi cũng không lý giải được. Như có người nghe được đạo lý giống như là cái mảnh đất mà khô khan vậy đó, tưới nước vào là là thấm hết, thấm tràn trề rồi cây cỏ sum sê mọc lên liền. Ví dụ nghe nói về cái đạo lý từ bi, người này bị xúc động liền. Nào giờ mà trước đây chưa hề nghĩ tới, chưa hề nghĩ tới rằng mình sống là mình phải có bổn phận thương yêu chúng sinh, không nghĩ tới, nhưng mà khi nghe đến điều đó thì xúc động liền và nguyện thương yêu mọi người liền.
[24:21]Có những người như vậy đó, nhanh chóng như vậy. Rồi có người phải nghe nói tới nói lui rồi từ từ mới thấm, bắt đầu khởi dần dần. Còn có người làm gì làm không nhúc nhích, vẫn cảm thấy rằng không thể thương yêu người khác được. Có đó, cũng lạ vậy. Nghĩa là trước cái cái sức mạnh của lẽ phải, cái sức mạnh của đạo lý như vậy mà có người vẫn không thay đổi, cũng lạ, tôi không hiểu tại sao. Hoặc là nói rằng cái sự tu hành, cái căn bản thẳm sâu của sự tu hành là thấy được lỗi của mình. Nói tu gì tu không biết, tu pháp môn trên mây dưới đất gì không biết, nhưng mà phải từng giờ từng phút nhìn ra được lỗi mình.
[24:59]Như ở trên chùa tôi vậy, tôi có ghi ba cái trình độ tu để trên bảng cho các đệ tử tôi nhìn. Nói trình độ tu khá đó là mình thấy được lỗi khi nó còn trong thầm kín, chưa khởi ra mình đã thấy rồi. Đây rất là khó thấy, người phải rất có trí tuệ mới được cái trình độ này. Cái trình độ trung bình á là khi cái cái lỗi khởi ra tâm rồi thì mình thấy. Ví dụ như mình vừa giận ai nó khởi ra tâm có cái giận, mình thấy liền. Thì đó là trình độ trung bình. Còn cái người trình độ cao á mình chưa giận là đã thấy có cái giận trong thầm kín rồi. Đó là trình độ cao đó. Còn trình độ trung bình nó khởi ra trong tâm mình rồi
[25:38]mình mới nhìn thấy nó là trình độ trung bình. Còn cái trình độ kém á là mình phải khởi ra thái độ, lời nói rồi mình mới thấy là mình vừa giận người ta. Ví dụ mình mình người đó tự nhiên trưa nay ăn cơm cái không thèm mời mình, mình đi dạo dạo ngoài vườn á cái người đó ăn cơm ăn luôn. Tới chừng mình bước vô lại rửa chén rồi mới nhìn thấy: "Ủa, sao nãy chị không vô ăn cơm?" Mình hận trong bụng quá, trời ơi! Chị em đi chùa với nhau mà trong ngồi trong mâm cơm mà không có mặt mình mà mà không thấy để đi kêu, mình giận lên. Giận mà bắt đầu tỏ thái độ, mình vùng vằng dằn mấy cái, vùng vằng mấy cái là là thôi tôi bỏ tôi không thèm nghe Pháp
[26:15]chiều nay nữa, ví dụ vậy, đói quá nghe không nổi. Khi mình nói ra thái độ ra rồi bắt đầu mình mới thấy à mình vừa giận. Thì khởi ra rồi mới thấy thì đây là trình độ kém. Thì ngoài ba trình độ mà khá nè, trung bình, kém còn trình độ thứ tư nữa, là khi khởi ra thái độ rồi mình vẫn chưa thấy luôn mà người chung quanh họ thấy giùm. Nghĩa là lỗi của mình phải nhờ người ta thấy giùm chứ không có mình không tự thấy. Nghĩa là thấy ai nói: "Chị đang giận đó nha!" - "Tôi mà giận hả?" Thì mình tiếp tục không thấy, nhờ người chung quanh thấy giùm. Ngoài bốn trình độ đó ra, cái trình độ thứ tư là trình độ quá tệ đó, không thấy lỗi.
[26:51]Ngoài cái bốn trình độ ra còn trình độ thứ năm là tối ngày đi rình lỗi người ta không à. Nghĩa là ai làm gì cũng biết hết, người đó ốm lên mấy ký, mập lên mấy ký biết liền, người đó có sân không sân, có tham không tham mình biết liền, còn bản thân mình không biết gì hết. Thì cái đó là nói rằng cái trình độ tu là phải thấy lỗi, nhưng mà có những người không bao giờ thấy lỗi. Nghĩa là khi mình chỉ lỗi cho họ đó, họ không bao giờ nhận đó đó là lỗi. Tôi không hiểu sao nữa. Nên có những trường hợp mà tôi tôi không không không không biết được tại sao. Nên nhiều người cũng khen tôi, nói: "Sao thấy thầy giảng đủ thứ chuyện trên đời,
[27:31]cái gì cũng giảng được." Nhưng mà chỉ có bản thân tôi mới biết là tôi còn dở lắm, tại còn có nhiều điều tôi không biết được, không thể biết được. Nên sau này thì mình tu thêm rồi có biết được hay không chớ thật sự trong hiện tại có nhiều điều tôi không lý giải được, tức là cái đạo lý mà mình nhìn thấy mình không thấu suốt được hết mọi điều trong trời đất, trong vũ trụ này, nên không biết được. Để bao nhiêu kiếp nữa là sao giờ mình thôi. Đó cũng là cái ích kỷ nhìn thấy nhỏ do cái chí nguyện nhỏ, cái tâm hồn nhỏ. Hoặc là khi mình bước vào việc tu hành tâm linh đi, thì cái người mà chí nguyện nhỏ, cái trái tim nhỏ cũng chỉ
[28:09]lo cho bản thân mình, chỉ mong cho một ngày nào đó mình được giải thoát giác ngộ là cứ nhắm vào mục tiêu đó thôi. Nghĩa là hằng ngày mình lạy Phật, tụng kinh là cứ cầu để cho con sớm được giải thoát giác ngộ, rồi những lúc nào đó à rảnh việc vào trong thất vắng ngồi tịnh tu là để mong cho mau chóng được đắc đạo. Thì cái cái tâm hồn mình là như vậy, là cứ đau đáu quyết một đời nếu không một đời thì hai đời phải làm sao giải thoát cho xong. Rất là tinh tấn, rất là quyết tâm, nhưng mà không ngờ là vô cùng ích kỷ. Đó là cái nguy hiểm như vậy. Nên có những người mà chủ trương nghĩa là người nào biết đạo
[28:52]Phật rồi phải bỏ hết mọi việc để mà chuyên tu nhập thất cho mau chóng đắc đạo giải thoát thì tôi nói thế này: người đắc đạo giải thoát hay không là do phước, thiếu phước không đắc đạo được đâu. Mà nếu mình ích kỷ mình chỉ lo là vào trong thất vắng để dồn hết cái cuộc đời mình đi tìm sự giác ngộ thì khi mình chưa có đắc đạo được, ở bên ngoài này Phật giáo đã suy tàn xong hết rồi. Những cái tôn giáo bạo lực cực đoan họ đã chiếm hết đất nước này rồi. Cho nên cái việc mà mình chỉ nghĩ tới cái việc tu giải thoát cho chính mình, không ngờ đó cũng là một lối phá đạo, một lối phá đạo. Phá đạo thì có nhiều cách.
[29:42]Ví dụ như người ở các đạo khác họ phá đạo Phật bằng cách công kích lý luận của đạo Phật, nói rằng đạo Phật sai qua lý luận. Hoặc là cái thế lực ngoài đạo Phật, họ gây chia rẽ làm cho Tăng Ni đạo Phật xào xáo chống đối lẫn nhau. Hoặc là họ dùng bạo lực để đập phá chùa chiền, giết hại Tăng Ni, là một cách bên ngoài phá đạo. Và có những cách phá đạo từ bên trong phá ra, gọi là trùng trong thân sư tử tự ăn thịt sư tử, là người Tăng Ni mình công kích lẫn nhau, chùa này ganh tỵ chùa kia, thầy này ganh tỵ thầy kia, rồi tông phái này công kích tông phái kia. Đó là cách mà tự mình phá hoại Phật pháp. Hoặc là do Tăng Ni và Phật tử thiếu tu,
[30:31]nên mình tu chán quá rồi những người sau mình, họ không còn tin đạo Phật nữa. Nên từ từ đạo Phật không còn người kế thừa. Ví dụ như những người hàng cha mẹ biết đạo, nhưng mà biết đạo cứ càng biết đạo thì càng dữ, càng tham, càng ích kỷ thì con cháu nó không theo đạo Phật nữa. Hoặc là cái người ở ngoài đạo, người hàng xóm ngoài đạo Phật, nhưng mà nhìn thấy cái người hàng xóm theo đạo Phật, càng theo đạo Phật thì càng dữ thì họ không theo đạo Phật nữa. Đó, đó là một cách cũng là phá đạo do chính mỗi người đệ tử Phật mình tu không đàng hoàng làm cho đạo Phật từ từ bị thu hẹp lại rồi, rồi tàn hoại.
[31:11]Rồi còn một cách gián tiếp để phá đạo nữa là ích kỷ quá, tu một cách ích kỷ, chỉ đi tìm sự giác ngộ cho mình thôi. Thì tự chôn cuộc đời mình, mình quên mất cái ơn với Phật là phải truyền bá Phật pháp, mình tự chôn cuộc đời mình vào một cái góc vắng nào đó, rồi để mặc cho bên ngoài này Phật pháp suy tàn, thì đó cũng là một cách phá đạo. Cho nên cái người mà tâm hồn nhỏ, chí nguyện nhỏ nên chỉ hướng về cái điều nhỏ cũng là một cái nguy hiểm. Hoặc là một cái này nữa, do cái trí tuệ chúng ta nhỏ, cho nên chúng ta đánh giá một người, chúng ta chỉ nhìn một vài hành vi, một vài thái độ mà không có dựa trên toàn bộ
[31:53]cái cuộc đời hay là những điều khác của người đó. Ví dụ như bây giờ mình thấy cái người đó có một lúc nào đó tự nhiên họ tốt, mình nói họ tốt, không chắc đâu, họ tốt ba tháng mà những tháng sau bắt đầu họ xấu trở lại. Như có một người vậy, họ trước đây họ là người xấu, gian tham lừa đảo, rồi trong một giây phút nào đó gặp Phật pháp, tự nhiên họ khởi tâm mến đạo, họ đi chùa, họ lạy Phật sám hối, họ làm công quả, họ ăn năn. Mình thấy người này tốt quá, đã thay đổi tốt quá, mình đâu có ngờ, đâu ngờ ổng tu có cơn. Nghĩa là ổng tu được bốn tháng, bắt đầu họ thấy cái vị trụ trì trong chùa chuẩn bị nghĩa là xây một cái công trình
[32:40]lớn trong chùa có tiền nhiều, cái máu tham ngày xưa nổi lên lại, cái lân la nịnh nọt ông thầy, ông thầy tin rồi, cái ôm tiền đi mất. Đó, rồi mình ngạc nhiên, mà sự thật như vậy. Cho nên đánh giá một người mình không có được đánh giá trong một hai cái hành vi, hay là trong một khoảng thời gian ngắn ngắn nào, không được, nó không chính xác. Hoặc là khi mình nhìn thấy một người họ có một cái lầm lỗi, rồi chúng ta đánh giá người đó xấu, coi chừng không phải. Cái lỗi đó lỗi tạm thời, ít bữa họ qua mất tiêu. Vì như tôi nhìn lại cuộc đời tôi cũng vậy, thì tôi cũng không biết bao nhiêu lỗi lầm, nhưng rồi tôi cũng đi tu được,
[33:19]rồi cũng tu được hơi hơi chứ cũng không đến nỗi là quá tệ. Vì tôi nhớ hồi nhỏ tôi cũng đã từng leo vô vườn xoài người ta ăn cắp xoài, tôi cũng nhớ. Ví dụ bây giờ nếu mà nhìn trên hành vi đó nói: "Thằng đó hồi nhỏ nó ăn cắp xoài, giờ nó tu hành gì" thì thật là cũng uổng, phải không? Bỏ cũng uổng. Chứ tôi nhớ vậy, hồi lúc đó có cái khu đó tôi ở ngày đó, cái cây xoài nó lủng la lủng lẳng, cửa mở toang không ai hái, không ai gì hết trơn, mà chủ nhà đâu cũng không biết nữa. Đi qua lại thấy trái xoài to to treo lủng lẳng cây. Bà chị tôi bả thắc mắc, bả trưa tự nhiên bả, tôi đang ngủ bả lôi dậy, nói:
[33:53]"Đi hái mấy trái xoài về ăn chơi." Đi ăn cắp của người ta? "Ờ, đi ăn cắp." Nên cuộc đời cũng có đi ăn cắp hết mấy trái xoài. Nếu mà nếu một lúc đó mình nhìn thấy giống như cái bất thiện của một ngày xưa nào nó khởi dậy, mà nếu mà chỉ nhìn hành vi đó rồi đánh giá một con người đó nhiều khi cũng là vội vàng, nó vậy. Mà tôi nhìn lại cuộc đời tôi vậy, tôi thấy những cái lỗi lầm chút chút nó cũng nhiều chứ không phải là ít như vậy. Cho nên rồi suy bạn ở nơi cuộc đời mình rồi mình nhìn qua những người khác vậy. Rồi cũng sẽ có ờ cũng sẽ có những người như vậy, họ cũng có những lỗi lầm chút chút chút,
[34:27]nhưng mà nếu đi trên toàn bộ cuộc đời họ, bản chất họ lại là người tốt, bản chất người tốt. Nên nếu mà chúng ta chỉ nhìn một khía cạnh nhỏ, có khi chúng ta sẽ đánh giá không đúng. Nên không có được nhìn vậy. Còn cái bậc Thánh á mà xét người á là họ không có xét một đời, họ đánh giá một người họ đánh giá năm ba chục kiếp của người đó. Cho nên có những điều mà chúng ta không tha thứ mà một vị Thánh họ tha thứ, và có những điều chúng ta tha thứ mà một vị Thánh không tha thứ. Như vậy.
[34:59]Ví dụ như ngồi giảng nực như thế này, nhiều khi không có khăn lau mặt, có khi mình khó chịu chứ một bậc Thánh họ không có khó chịu.
[35:10]Như hôm trước chúng tôi có giảng cái bài kinh mà Angulimala vậy. Đức Phật thì thường nói hễ giết người là đọa địa ngục. Vậy mà ngài Angulimala giết gần một ngàn người, Đức Phật tỉnh bơ, không có nói tới lỗi lầm. Coi như không có chuyện gì, cho xuất gia, cho tu hành đàng hoàng như mọi vị khác, không nói tới lỗi lầm quá khứ nữa. Mà trong khi vua A-xà-thế mắc cái tội giết cha là Đức Phật nói: "Vì cái tội giết cha này mà không đắc đạo được." Nên mình hiểu là có những trường hợp trái ngược, nếu mình cố chấp thì mình nói Phật mâu thuẫn. Phật mâu thuẫn là: Tại sao vua A-xà-thế phước lớn được làm vua,
[35:49]giết cha nên nghe Phật giảng chỉ hoan hỷ mà không chứng được quả Tu-đà-hoàn? Mà tại sao ngài Angulimala giết gần một ngàn người mà cuối cùng chứng A-la-hán? Nghĩa là Phật cưng vô cùng. Khi mà Phật độ rồi đem về ngài nuôi dưỡng, ngài cho ở gần ngài tu hành, mà sau này đắc đạo luôn. Thì như vậy giữa hai cái nguyên tắc là: phạm tội không đắc đạo, mà phạm tội vẫn đắc đạo. Mình có thể mình nói là Phật mâu thuẫn. Nên ở đây, khi mà cái đánh giá một con người đó là chúng bậc Thánh họ nhìn trên nhiều kiếp. Ủa, có khăn rồi hả? Cảm ơn nha. Mà tại sao đánh giá như vậy? Là vì ngài nhìn thấy cái nhân quả của nhiều kiếp,
[36:37]có lý do của nó, có lý do của nó, chứ không có chứ không có có đơn giản. Thì chúng ta cũng vậy, ví dụ bây giờ chúng ta phải hiểu cái cái chúng ta phải học theo Phật. Từ đây chúng ta nhìn thấy một người có lầm lỗi, chúng ta phải nhìn cho ra nguyên nhân. Đó, chứ đừng có chỉ chăm chăm mà kết tội người ta, vì coi chừng đó chỉ là cái phạm vi nhỏ mà chúng ta không nhìn thấy được cái phạm vi lớn của cái nhân duyên của người đó trong nhiều kiếp, trong nhiều kiếp nữa. Rồi ví dụ thế này là khi mình định làm việc gì, mình chỉ nghĩ đến cái lợi trước mắt, đó cũng gọi là cái trí tuệ nhỏ đó. Ví dụ như con người vì kinh tế gia đình nên đã bày ra phải bán rượu.
[37:24]Thì đó là được cái lợi trước mắt, là có thể có cái kinh tế cho gia đình, nhưng mà không nhìn được cái lợi cái hại lớn về sau là mình mắc quả báo u tối, điên loạn. Mình bán bán rượu á thì nó có cái quả báo là: một là điên loạn, hai là ngu si, không có sáng suốt được. Như tôi có cái cô đệ tử vậy, thì cô nói với tôi rằng là: "Lòng con chí thành học hỏi Phật pháp, siêng năng học lắm, cái gì ráng mà học không bao giờ được, không sáng. Rồi có lần con mới lạy Phật cầu xin biết được cái lỗi của mình. Thì một lần đang ngồi thiền, chợt như trí nó sáng lên mới nhìn ra là đã có một giai đoạn nhà con phải bán rượu vì hoàn cảnh gia đình khó khăn.
[38:14]Bây giờ cái quả báo là tự nhiên bị tối." Thì nghe như vậy thì thì tôi mới nói: "Thôi bây giờ vậy là con nói với gia đình con là cố gắng đưa những cái băng giảng giáo lý cho nhiều người nghe để mình bù lại, làm cho người khác họ có trí tuệ, họ tỉnh táo, họ biết đạo thì giải được cái nghiệp bán rượu ngày xưa. Rồi lần lần mình mới có thể mình gia đình mình mới sáng suốt, bản thân mình mới giải được nghiệp mà học hành cho có trí tuệ hơn." Đó, như vậy. Nên nhiều khi chúng ta chỉ thấy cái lợi trước mắt mà không thấy về sau như vậy. Có nhiều vậy, có nhiều cái việc làm kinh tế tai hại lắm. Như có người vì muốn làm ăn nên họ mở một cái vũ trường,
[38:54]gọi là cái discotheque á, để cho tối tối lại, những cái người còn có sức khỏe mà đến đó họ khiêu vũ trên cái, nghe nhạc sập sình rồi ăn uống này vân vân. Thì thấy như vậy là mình có thể đắt khách, làm kinh tế như vậy, nhưng đâu biết rằng cái nhân quả về sau không có tốt. Vì cái môi trường làm cho người ta dễ sa ngã, dễ sa đọa thì luôn luôn nó đưa đến cái quả báo đổ vỡ cái nhân cách về nhiều kiếp mà không cưỡng lại được. Còn tệ hơn nữa là có những người vì tiền mà mở những cái ờ nghĩa là những cái kinh doanh mà nó có mại dâm trá hình ở trỏng, mấy đó thì càng là nguy hiểm nữa, phải không? Vì chỉ vì không có biết đạo hoặc là chỉ thấy cái lợi trước mắt.
[39:43]Rồi ví dụ như là một bậc cha mẹ đó, vì ham tiền đã làm nhiều việc sai lầm. Ví dụ như mình là cán bộ thì mình lại tham nhũng, hối lộ, nghĩ như vậy có tăng thêm thu nhập để nuôi vợ con, hoặc cho con mình có tiền đi nước ngoài học. Thấy như vậy, mình nghĩ như vậy. Có chức có quyền thì người ta cũng sẵn sàng nghĩa là đưa hối lộ, rồi mình cũng vì thương vợ con quá, chứ lương nhà nước thì sống quá kham khổ, mình cầm lòng không được nữa rồi phải nhận tiền hối lộ. Nghĩ như vậy rồi có tiền cho con cái mình mua xe để đua cho nó mau chết, còn không thì thôi thì cho nó đi học nước ngoài để cho nó có cái bằng cấp
[40:22]vẻ vang, nhưng đâu có ngờ cái đồng tiền mà không tốt đẹp, không trong sạch đó, lâu dài về sau chỉ làm thành những đứa con hư hỏng thôi. Đó, nên nhiều khi cái lợi trước mắt nhưng mà cái hại sau lưng rất là nặng. Nên cái người mà trí tuệ nhỏ hoặc là tâm hồn nhỏ thì không nhìn thấy được lâu dài hoặc là trên phạm vi lớn. Rồi có những trường hợp này nữa. Hồi nãy là chúng ta nói cái người mà trí tuệ nhỏ nên thấy được điều nhỏ. Bây giờ ngược lại, cái người trí tuệ nhỏ mà chỉ thấy được điều lớn thôi. Ngộ như vậy. Hồi nãy là mình nói không, trí tuệ nhỏ thì thấy được cái điều nhỏ nhỏ gần gần, ích kỷ, hẹp hòi thì thôi đúng rồi.
[41:06]Nhưng mà lại cũng có trường hợp là trí tuệ nhỏ mà thấy điều lớn không à. Có không? Ví dụ chuyện gì?
[41:17]Có một hai lần gì đó tôi kể cái câu chuyện này, rồi bữa nay kể lại tôi thấy nó cũng hay, là chuyện cái người cán bộ xã mà nói với ủy viên của Trung ương Đảng về thăm cái làng của mình đó. Có kể rồi phải không? Quý Phật tử nghe chưa? Chưa à? Có người nghe rồi, thôi kể lại đi. Là có một lần đó có ủy viên ở Trung ương ông về ông thăm một cái làng, một cái xã ở miền Trung. Thì để đón tiếp ủy viên Trung ương này thì xã tổ chức cũng đàng hoàng lắm, tại vì xã mà được tới Trung ương về thăm thì cũng vinh dự lắm. Thì những cái ông bí thư, chủ tịch xã mới đứng lên để phát biểu trong cái buổi mà đón tiếp á, phát biểu ghê lắm.
[42:00]Đưa đất nước mà tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên xã hội chủ nghĩa rồi xây dựng công nông nghiệp rồi là hiện đại rồi là dân giàu nước mạnh, nói chuyện mà chuyện của Trung ương nói không à. Ông xã mà ổng nói chuyện Trung ương, tại ổng được học kỹ. Rồi tức là cái người làm xã, cán bộ xã đó nghĩa là ông đó thì tính ra hình như chưa có bằng cấp ba, mà khi bằng cấp ba này là cái bằng mà bằng bằng mà nhà nước đang kiểm tra cũng có nữa. Mà nói toàn chuyện Trung ương không. Rồi tới phiên ông ủy viên Trung ương Đảng đứng lên ổng nói, ổng phát biểu thì ổng hỏi toàn những chuyện nhỏ không. Ổng hỏi:
[42:33]"Trong làng còn bao nhiêu cái cầu khỉ trong xã mình?" Ổng kêu: "Ủa, không biết, tại đâu có đếm đâu, có bao giờ đi đâu mà biết, không bao giờ đi xuống mấy cái vùng sâu, vùng xa trong xã đâu mà biết." Ở nhà với lại ủy ban xã để giải quyết ký tên thôi, chứ đâu có đi đâu đâu mà biết đếm mấy cây cầu khỉ, hỏi cái ngớ hết trơn nguyên dàn. Rồi ổng hỏi ví dụ một cái cái cái nơi mà trạm xá hộ sinh á thì cái nhà mà xa nhất nếu mà nửa đêm người phụ nữ bị chuyển bụng thì đi đến cái trạm xá để hộ sinh á mất bao lâu thời gian, đi có kịp hay không? Ổng hỏi toàn những chuyện nhỏ nhỏ không à. Cái xã không có bao giờ để ý ba chuyện đó đâu.
[43:10]Nên chúng ta thấy thì trong trường hợp nè cái người trí tuệ nhỏ thì toàn nhìn những chuyện trên mây, chuyện lớn không à. Còn cái người trí tuệ lớn lại nhìn chuyện nhỏ nhỏ. Thì một lát nữa chúng ta cũng sẽ xét cái trường hợp là cái người trí tuệ lớn là toàn nhìn chuyện nhỏ nhỏ. Cho nên trong Phật pháp cũng vậy, chúng ta coi chừng. Nghĩa là mà lại mình gặp một vị thầy, vị cô nào mà hễ mà nói chuyện Phật pháp là nói chuyện thành Phật không, mà coi chừng, coi chừng lại là trí tuệ nhỏ chứ không phải trí tuệ lớn. Nghe coi ớn hồn vậy chứ coi chừng là rỗng đó, giống như là ông ông cán bộ xã hồi nãy đó.
[43:44]Mà chúng ta gặp một cái vị thầy, vị cô nào mà nói toàn cái chuyện nhỏ nhỏ: "Hôm nay lạy Phật chưa? Lạy Phật ngày được mấy cái? Là ngày hôm nay có khen ai chưa?" Nói chuyện nhỏ, coi chừng đó là tâm hồn lớn, coi chừng đó là trí tuệ lớn. Vậy đây Phật tử thuộc loại nào? Thích nói chuyện nhỏ hay thích nói chuyện chuyện Phật hay thích nói chuyện hả? Thích nói chuyện nhỏ hay thích nói chuyện lớn? Hử? Đó, thích nói chuyện nhỏ là coi chừng là mình tâm hồn lớn. Nó lạ như vậy, lạ như vậy. Cho nên tôi thì không có được cái cái tâm hồn lớn nhưng mà tôi cũng thích nói chuyện nhỏ nhỏ, li ti, chắt lặt vặt. Nên nhiều người nói là sao thầy nói chuyện thực tế.
[44:31]Rồi tôi có gặp anh bạn, anh niệm tu chắc cũng cao, chắc cũng cao. Vì khi gặp tôi thì anh phê bình, phê bình thì anh anh tại vì anh mới vừa đi nước ngoài về. Anh mới nói là: "Tôi đi nước ngoài tôi thấy mấy băng giảng thầy bên đó người ta cũng hâm mộ lắm đó." Thì tôi cũng cười cười, tôi cũng nói: "Dạ, cám ơn anh." Rồi cái anh mới khuyên tôi là: "Thầy tu phải ráng lên đi, chớ thầy mà tu mà chỉ giảng những cái chuyện mà sơ sài như vậy là chỉ đi trên cái hiện tượng nó không có sâu, là không có thần thông, không có những chuyện siêu hình, thần bí, cạn lắm. Phải tu phải cao siêu rồi lên một chút." Cứ như vậy là tôi cũng chắp tay nói:
[45:11]"Dạ, thôi cám ơn anh vì căn cơ còn thấp quá, biết sao giờ."
[45:19]Có những trường hợp như vậy. Mà tại sao như vậy? Ví dụ như thế này, chúng ta sẽ thấy tại sao một cái người trí tuệ nhỏ mà nói toàn chuyện lớn. Là vì họ chỉ thấy được cái khái quát mà không thấy được cái sâu. Cái thấy được cái chiều sâu mới là người có trí tuệ. Ví dụ bây giờ mà mình mình định cất cái nhà hay định cất cái chùa mà mình chỉ định chung chung thì người này không có trí tuệ lớn. Ví dụ bây giờ người Phật tử mình đi thấy người ta có nhà lầu mình cũng thấy nhà mình ở chật chội quá, cũng mơ ước cất được cái nhà cho đàng hoàng cho gia đình ở, có chỗ thờ Phật tốt. Rồi làm ăn cũng dành dụm mấy năm rồi có tiền, tiền mới bắt đầu cất.
[46:03]Thì khi cất như vậy nhờ mấy ông thợ, ông cai tới hỏi thì nói: "Ờ, bây giờ cất cho tôi hai tầng, ba tầng." Còn cái người mà họ có trí một chút á, thì ông cai mà hỏi cất nhà thế nào thì mình là chủ nhà mà mình đã vạch ra gần hết, gần hết cái cái cái plan là cái để phòng ốc bố trí cửa làm sao, cái ngạch cửa bước qua làm sao, cái độ chênh lệch giữa hai cái nền nhà là mấy phân, cái độ dốc hàng hiên bao nhiêu, ống nước dẫn về đâu, thoát nước về chỗ nào, ngồi nói hết luôn. Tức là mình có trí tuệ, là trước hai, ba năm cất nhà mình đã quan sát nhà người ta rồi. Mình đi tới nhà này, tới nhà kia mình đã quan sát cái cửa như vậy
[46:42]đi vào có thuận lợi hay không, cái phòng trên, phòng dưới như vậy có thuận lợi về việc thoát nước hay không, đã suy nghĩ hết rồi. Nên chúng ta thấy là cái người có trí tuệ thì họ nhìn vấn đề nhìn sâu, nhìn sâu nhìn tới chi tiết kỹ lưỡng. Nhìn tới chi tiết kỹ lưỡng như vậy. Nên ví dụ như là nhiều khi nó tủn mủn tẳn mẳn á, nhưng mà cái người có trí tuệ là vậy. Nhưng mà miễn tâm hồn mình lớn là được. Ví dụ bây giờ khi chúng ta đi mua một cái một cái ca thì thì bình thường mình nhìn tổng quát như vậy là mình đánh giá: "Ờ, ca đẹp, mua liền." Như vậy mình coi chừng mình chỉ là người mà chỉ nhìn khái quát.
[47:18]Mà nếu người có trí tuệ bắt đầu nhìn cái ca quay một vòng coi nó tròn đều hay không, nhìn lên những cái chữ mình in nó có sắc nét hay không, hay là in cái chữ đó không sắc nét. Rồi có những cái những cái vết mà ráp nối lại, cái đường nối của nó lại có sắc hay nó còn dư nhiều miếng nhựa dư ra? Cái tiếng gõ nghe có thanh hay không, cái độ bóng nó có sáng kỹ hay không? Đó, phải nhìn nhìn như vậy khi mình đánh giá một món đồ, tức là kỹ. Thì cái người mà có cái tuệ như vậy, mình gặp mấy người đó cũng hơi mệt, ngồi nói chuyện với người đó hơi mệt. Nhiều khi mình ngồi mình nhúc nhích cái là họ đánh giá mình biết họ biết mình sao hết trơn.
[47:56]Tuy nhiên, cái người mà ví dụ có cái trí tuệ mà nhìn sâu sắc như vậy thì phải có cái tâm hồn lớn bao dung lại, cái gọi là lớn và nhỏ. Ví dụ như chúng ta là một người sâu sắc mà khi mình ngồi mình nói chuyện với bạn bè mình nhìn hết, bạn bè mình nhúc nhích cái mình biết tâm hồn người đó ra sao hết á. Họ nói lỡ một câu mình biết cái lỡ câu đó vì đâu, họ hớ chỗ nào, tâm hồn họ cạn cỡ kiểu nào, họ ngồi họ bước đi chút xíu, họ nói một câu là mình biết họ hớ hênh, hơ hỏng chỗ nào biết liền. Nhưng mà tuy nhiên biết biết chứ đừng có chấp, tại vì biết mà chấp cái thành ra là mình là người người lặt vặt.
[48:32]Nên ở đây là nhìn vấn đề sâu sắc nhưng vẫn phải là con người bao dung, là vậy. Nhưng mà nhìn được sâu sắc tức là có trí tuệ. Ví dụ như một người vậy, hồi nhỏ đi học định là lớn lên làm bác sĩ, rồi mới hỏi: "Ba, con làm bác sĩ là làm sao?" "Ờ, là để chữa bệnh." "Chữa bệnh là chữa làm sao?" Cái hỏi không biết nữa. Thì người này thường là không làm bác sĩ được vì hiểu vấn đề không có sâu, hiểu không sâu. Nên nếu mà cái người mà có trí tuệ từ nhỏ đó là khi ví dụ thích làm cái nghề bác sĩ là đã biết từng loại bệnh, đã thấy được nỗi khổ của người đau là muốn giúp đỡ người ta, thấy có những người nghèo mà không có tiền chữa
[49:12]bệnh là thấy xót xa nên đã nhìn nhiều trường hợp như vậy. Nên khi họ ước mơ lớn lên làm bác sĩ thì hỏi họ: "Lớn lên làm bác sĩ là làm cái gì?" thì họ kể nhiều chuyện rành mạch, chi tiết. Là đứa bé như vậy lớn lên có thể làm bác sĩ được vì có tâm hồn, mình nhìn vấn đề kỹ lưỡng, nhìn vấn đề kỹ. Cũng giống như là những bức tranh vẽ của những đứa nhỏ vậy. Người lớn học vẽ thì mình không nói, nhưng mà đứa nhỏ mà nó học vẽ nó vẽ nguệch ngoạc thôi vài nét à, nhưng mà đứa nào nó ngồi nó vẽ kỹ, thí dụ như nó vẽ chiếc lá, nó nhìn những cái gân những cái nhỏ mà nó thể hiện. Hoặc là nó vẽ một con người mà không phải chấm hai mắt,
[49:48]gạch cái miệng, gạch cái mũi, mà nó vẽ thêm nhiều cái thái độ, nhiều cái tay chân, có nhiều khi nó chấm chấm thêm cái lông chân lông tay mình thấy dòm thấy tức cười nhưng mà nó nó biết nhìn chi tiết. Những đứa đó là coi chừng nó có trí tuệ. Tức là càng có trí tuệ người ta nhìn vấn đề nó sâu sắc, sâu sắc. Nhưng mà chỉ coi chừng cái là mình sâu sắc quá mình trở thành lặt vặt thì lại kẹt, nó uổng, nên nhìn vấn đề sâu sắc nhưng mà vẫn phải phải bao dung. Hoặc là một người muốn xuất gia, muốn độ chúng sinh, Nhưng mà hỏi độ chúng sinh là độ làm sao? Không biết đường trả lời thì người này là chỉ chỉ nhìn được cái
[50:24]khái quát thôi, à là muốn cho chúng sinh đều được giải thoát. Thì nếu mà khởi cái ý nghĩ như vậy là chỉ mới nhìn được cái khái quát thì người này coi chừng chứ chỉ là trí tuệ nhỏ. Còn nếu mà trí tuệ lớn thì nhìn vấn đề sâu sắc. Hỏi độ chúng sinh làm sao? Thì nói à thấy chúng sinh còn đau khổ. Ví dụ như vì họ không biết nhân quả, họ tạo tội nhiều quá. Rồi nhiều khi thấy họ chấp nhất quá mà sống với nhau không biết thương yêu, không biết vui. Đó là ngồi họ kể từ từ từ ra những cái sai lầm của con người, những cái nhận xét trong cuộc đời, những nỗi khổ của kiếp người nhìn ra được. Thì người này là nhìn được tới chi tiết.
[51:03]Tức là có cái chí nguyện lớn mà có cái trí tuệ lớn là không phải kẹt trong những vấn đề khái quát mà nhìn được vấn đề lớn, nhìn được cái chi tiết, đó là như vậy. Hoặc là ví dụ cái người mà trí tuệ thấp á, tới đánh giá một con người đánh giá khái quát à. À ví dụ như là như tôi hay là quý Phật tử đây vậy, mình nhìn một người mình cũng có thể biết về người đó một phần nào, nhưng biết khái quát á. Nói ờ thấy người đó có vẻ tốt ha, à biết tốt tốt. Hoặc nhìn đó coi ghê, mặt coi dữ á. Ừ chỉ biết vậy thôi chứ không biết sâu hơn nữa. Còn cái người mà có trí tuệ hoặc là những vị thánh mà có thần thông là họ biết ví dụ cái người đó tốt là chừng nào
[51:44]tốt, tương lai đã làm được việc gì tốt, sắp tới sẽ làm được những việc thiện nào, họ biết chi tiết. Rồi trong ý nghĩ người đó thường hay nghĩ về điều gì và đụng gặp chuyện khi nào sân, khi nào không sân mà nhìn ra được. Đó là cái bậc thánh mà nhìn tới chi tiết, đánh giá con người, đánh giá kỹ như vậy. Thấy không? Như a ngày hôm qua vậy, tôi đến tôi tôi tôi đến tôi thăm cái chỗ cái cái một cái cửa hàng, cửa hàng ờ vi tính, vô tôi thấy ơ trong đó thì tôi đang làm cái đang nói chuyện ngoài này thì thấy trong nhà đó cái người nhà họ đang cúng vái gì trỏng á, thấy thắp nhang cúng xá xá xá. Thì tôi nhìn tôi thấy sao có người đứng thắp
[52:22]nhang xá, còn người đứng làm dấu thánh giá. Nói ủa sao hai ba đạo đứng một chỗ vậy nà. Thì tôi cũng lâu lâu liếc vô coi làm sao, thì ngồi chờ chờ một lát cái người chủ thì đang làm việc ngoài này thì người chủ nhà ra chào thì mới giới thiệu là có một cái người thầy bói ở đó. Tôi ngồi tôi đứng cười cười, cười cười cái tôi mới nói: "Đâu bói cho thầy một quẻ coi." Nói: "Thầy một quẻ." Cái nói ờ ờ à nói: "Con không có đem bài theo." Nói: "Ủa, tải bài người ta tưởng đánh bài nữa." Thôi rồi cái cười cười mà nhìn tôi cái nói được số điều, cũng hay thiệt. Nhìn thấy mình thấy cũng hay. Ví dụ như tôi nhìn cái gương mặt tôi mỗi ngày, tôi đâu biết gì đâu.
[52:58]Tôi nhìn tôi biết mình ờ xấu xấu như vậy thôi chứ cũng không biết tổng quát lắm. Nhưng mà cái người đó nhìn nó nói: "Thầy có cái thầy hiền lành, thầy hay nhường nhịn, nhưng không bao giờ đầu hàng." Cái ngồi tôi ngẫm nghĩ: "Hay." Có lý, ngồi ngẫm nghĩ thấy mấy người đó hay, cũng trí tuệ đó chứ, chứ như bản thân mình, mình nhìn thấy mình mình không có biết chi tiết như vậy, phải không? Cũng hay, ừ. Nhìn là thấy đúng cũng vậy, ừ. Đó là cái vậy, chúng ta nhận xét con người vậy. Những cái người mà có trí tuệ như thầy bói vậy là họ nhìn thấy chi tiết được. Còn như bản thân mình, mình nhìn tổng quát,
[53:31]đó cũng là cái người có trí tuệ là nhìn thấy những cái điều nhỏ nhỏ, những chi tiết. Mà người không có trí tuệ thì cũng chỉ nhìn thấy cái khái quát chung chung. Bây giờ chúng ta nói, có khi chúng ta có trí tuệ lớn, tâm hồn lớn, chí nguyện lớn nên mình nhìn được những phạm vi lớn. Cái này lớn nên cái kia lớn. Cái này dễ hiểu, phải không? Nó dễ hiểu. Ví dụ như là cái người này có tâm hồn lớn thì người này ngồi tu ở trong chùa mình cũng không đi đâu, nhưng mà trong tâm là ôm cả thế giới trong lòng mình. Ngồi ở chùa mình tu thôi, nhưng mà tình trạng Phật pháp khắp nơi trên thế giới như thế nào mình đều ưu tư, trăn trở, khắc khoải, đều biết lo lắng.
[54:15]Ngồi ở chùa thì bị người này tâm hồn lớn, trí tuệ lớn nên đã biết rằng hiện nay à các tông phái trong Phật giáo đã hòa hợp chưa? Tăng Ni đã chân tu được nhiều chưa? Nghĩa là người ta đã đi đúng con đường của Phật dạy chưa hay đã từ từ đang bị ngã vào mê tín rồi? Hay là đã diễn giải đạo Phật để rồi từ từ đi ra khỏi đạo Phật rồi? Đang có vậy, lo lắng, biết lo lắng cho vận mệnh của Phật pháp mặc dù là ngồi tu ở chùa mình. Chỉ có trách nhiệm là trụ trì một cái ngôi chùa thôi nhưng mà lại lo lắng cho vận mệnh của Phật pháp trên cả thế giới thì người này vì sao? Bởi vì bởi vì người này trí tuệ lớn, chí nguyện lớn nên nhìn thấy được vấn đề lớn.
[54:57]Đó chúng ta thấy vậy, làm cái trí lớn nó đưa tới cái chí lớn mà cái chí lớn có khi nó cũng đưa tới cái trí lớn. Hai cái đó nó đồng âm, nó gần gần với nhau nhưng mà cái nghĩa nó khác. Cái trí lớn nó đưa tới cái chí lớn là gì? Nghĩa là người mà có trí tuệ họ nhìn được vấn đề lớn thì họ hay bị thúc đẩy bởi những tâm nguyện lớn. Nên thường như vậy, cái người mà có cái chí nguyện lớn bởi vì họ có trí tuệ, thường là như vậy. Cho nên hiểu được điều đó nên nên nhiều khi mà đối tiếp với con người, nhiều khi mình thấy bình thản là vậy đó. Có khi chúng ta gặp những con người không bao giờ mình nghe họ nói
[55:35]tới lòng yêu nước, yêu nhân loại là gì hết á, không bao giờ. Mặc dù họ cũng siêng học, siêng làm mọi điều nhưng không bao giờ nghe họ nói tới điều đó. Cho nên thôi thông cảm, người này bởi vì trí tuệ họ chỉ nhiêu đó thôi, họ chỉ biết lo cho bản thân họ, lo cho gia đình, nghĩ tới tương lai chút gì đó, xong rồi. Còn cái người mà mình nói chuyện họ, mình thấy họ nhiều khi họ khắc khoải đến đất nước, đến nhân loại, biết người này có trí tuệ. Vì có trí tuệ rồi mới có cái cái chí nguyện lớn, vậy. Thì cũng vậy, à nếu mà chúng ta tu thấy không, cái chùa nào mình đi chùa, mình chỉ biết cái chùa của mình thì mình chỉ là tâm hồn nhỏ, trí tuệ nhỏ.
[56:20]Còn nếu mình đi chùa, mình đến cái chùa của ông người bổn sư của mình tới lui để học hỏi nhưng mà tâm mình vẫn là trải rộng Phật pháp khắp nơi, đó là mình có trí tuệ lớn quý vị, ừ. Thì cái người mà có cái trí tuệ lớn nên có cái tâm hồn lớn, cái tâm nguyện lớn thì người này nhiều khi mình nhìn cái việc làm của họ là có vẻ giống như nhỏ, thuộc về bản thân, nhưng mà nội tâm của họ không phải như vậy. Là có thể là họ đang ở trong thất vắng là đang nhập thất á. Họ đang nhập thất tu một mình họ trong đó, nhưng mà không phải là họ chỉ nghĩ cho họ, họ đang họ đang bận tâm vì chúng sinh đó. Họ tu cho vì chúng sinh mà tu chứ không phải là vì cá nhân mình nên
[57:06]những trường hợp đó nhiều khi mình không đánh giá được hết. Không đánh giá được hết. Mà có trí tuệ lớn thì thì mới mới thấy được lớn. Hoặc là mình nhìn thấy lỗi một người nhưng luôn luôn xét thêm nhiều mặt chứ không bao giờ mà nhìn lỗi đâu là kết tội đó. Vì có khi là họ thấy được cái nhân quả của nhiều đời xưa, nhân quả của nhiều đời xưa như vậy, ừ.
[57:31]Như có trường hợp như tôi có đọc câu chuyện thấy cái người có cái ông đó ổng ổng ghét người da đen, ông này người da trắng, ổng ghét người da đen. Ứng ổng phân biệt chủng tộc kỳ lạ. Nhưng mà khi đi soi căn, soi kiếp vậy thì được cái ông ông Edgar Cayce ổng nói rằng vì một kiếp xưa ổng bị mấy người da đen giết chết trên một chiếc tàu nhỏ, giết chết rồi quăng xác xuống biển. Vậy mà ổng mang cái mối thù của nhiều kiếp nên bây giờ gặp người da đen là ghét. Cái đó cũng là một cái chấp, một cái chấp đáng thương, chấp như vậy rồi sẽ thành tội. Nhưng mà nó có cái nguyên nhân của nó. Nên ở đây ta nhìn thấy một người họ có cái sai, ví dụ như ông này kỳ thị chủng tộc.
[58:19]Nhưng mà đừng có kết tội liền, coi chừng nó có cái nguyên nhân sâu xa của những kiếp xưa của họ mới làm như vậy chứ không phải là không. Và mình thấy một người ừm như nãy chúng ta nói nè, phạm cái tội. Như bây giờ như vừa rồi vậy, à tôi nghe một vài ở gần nơi chợ, chỗ chùa tôi thôi, nghe một vài người họ bị phạm cái tội là cưỡng hiếp trẻ em vị thành niên. Nghe cái tội đó nhà nước kết tội nặng lắm á, mười mấy năm tù trở lên. Thì mình thấy như vậy cái tội đó quá đáng. Quá đáng. Tuy nhiên, nếu mình bình tâm mình tìm hiểu lại nguyên nhân thì mình sẽ thấy nguyên nhân nó đơn giản, nguyên nhân đơn giản mà tội thì lại nặng. Mà vì sao vậy?
[59:04]Chỉ vì kiêu mạn không lạy Phật thôi. Nguyên nhân đơn giản. Cái người mà khiêm tốn thường hay lạy Phật thì nhân cách càng lúc càng lớn. Cái đạo đức càng lúc càng lớn. Đạo đức càng lúc càng lớn thì nó biểu hiện ra chỗ nào? Cái thước đo của cái nhân cách lớn, của cái đạo đức lớn là ở chỗ ừm tôi không biết dùng cái từ gì, tham ái à có thể dùng lấy cái tham ái là cái thước đo của nhân cách. Ví dụ như một người lớn tuổi thì nhìn thấy một người ví dụ người đàn ông đi đã lớn tuổi rồi rồi nhìn thấy một cái thiếu nữ ở cái tuổi dậy thì mà nếu người này là người có nhân cách lớn á thì nhìn cái người thiếu nữ đó như con mình.
[59:57]Người thiếu nữ dậy thì đó thấy như con mình, à thấy thương mến bình thường như con mình, đó là là mình có nhân cách lớn. Còn nếu mà mình không có nhân cách lớn thì nhìn bất cứ ai, hễ thiếu nữ dậy thì là đều là cái đối tượng để có thể mình khởi tham ái được. Đó là nhân cách mình mất rồi. Mà nhân cách mất như vậy là do gì? Do kiêu mạn, ít lạy Phật, khinh người, nghĩ mình giỏi thì nhân cách mất liền. Nên ở đây mình không cần người ngoài đánh giá mình, hãy tự nhìn trong tâm mình. Nhất là đàn ông. Nhất là đàn ông. Nếu khi mình tuổi đời mình lớn lên càng lúc càng lớn lên mà mình thấy mình vẫn còn có thể khởi tham ái được với những người
[1:00:42]nhỏ là biết mình thiếu đức, coi chừng, phải lo mà lạy Phật, lo khiêm tốn. Còn nếu lớn lên, bắt đầu mình nhìn những người khác mà cái nhìn không còn khởi tham ái nữa là nhân cách đang lớn lên. Đó là như vậy. Chỗ đó là cái thước đo bí mật, bên ngoài không ai nói được. Thì ở đây cũng vậy, khi chúng ta nhìn người khác mà thấy lỗi như vậy thì mình phải nhìn thấy cái nhân quả đi. À thấy lỗi trầm trọng nhưng mình biết nguyên nhân đơn giản chỉ là do tích luỹ cái kiêu mạn nhiều ngày quá, nên bây giờ nó sinh ra một cái chuyện, chuyện nhiều khi nó xảy ra như vậy. Nên thường là mình mình không có khinh người ta,
[1:01:19]chỉ tội nghiệp là cả một thời gian 10 năm qua người này không giữ được cái tâm khiêm hạ. Thấy thương và mong người ta hết lỗi thôi, đó là như vậy. Chứ còn nếu mà mình chỉ nhìn tội, kết tội, nhìn tội, kết tội thì nó cạn cợt, nó cạn cợt. Rồi làm việc gì cái người mà có trí tuệ lớn thì cũng nghĩ đến cái lợi ích chung và lâu dài cho nhiều thế hệ chứ không phải vì những cái lợi trước mắt. Đó là người có trí tuệ lớn. Ví dụ bây giờ là cái người mà biết đạo mà có trí tuệ thì thường là ban ơn, bố đức, giúp đỡ nhiều hơn là trách mắng. Nghĩa là cái này: ví dụ bây giờ có cái người đó họ lầm lỗi thì mình không có trách mắng nhiều,
[1:02:06]không có rầy la, trách mắng, quở phạt nhiều mà thường là có rầy la thì có nhưng mà vẫn giúp đỡ, cảm hoá họ nhiều hơn, nhiều hơn là trách mắng. Mà vì sao như vậy? Vì sao mà như vậy gọi là trí tuệ lớn mà thấy được cái lợi ích lâu dài? Vì cái nhân quả của nhiều kiếp, của nhiều kiếp sau. Nhiều khi người ta có lỗi, mình quở mắng, mình trách rầy, chưa chắc người đó sửa được mà người đó họ có thêm oán mình, có cái oán nhè nhẹ trong lòng rồi cái duyên càng lúc càng xa nhau rồi mình không độ được người đó nữa, không độ được. Còn nhiều khi người ta có lỗi, bên cạnh cái quở trách gì đó, rầy sửa gì đó mình cố gắng giúp đỡ thêm để người ta còn cái duyên,
[1:02:51]còn mắc nợ mình trong nhiều kiếp tới để mình có thể cảm hoá người ta được. Đó là cái nhìn lâu dài cho nên phải kiên nhẫn. Nên cái người có trí là vậy đó, là không không có cái nông nổi, là cái sôi động mà giải quyết vấn đề, mà nhìn nó xa hơn nên thường là bố thí, giúp đỡ nhiều. Nên căn bản của người biết đạo là vậy, thường ít có dùng nghịch hạnh mà thường dùng thuận hạnh. Nghịch hạnh là sao? Nghịch hạnh là những cái hạnh như là nghiêm khắc, rầy la, quở mắng,
[1:03:26]gây khó khăn, đó là nghịch hạnh. Nhưng mà những điều đó nên ít làm, ít làm, không nên làm nhiều. Có khi những nghịch hạnh đó cũng cần thiết để giáo hoá người khác chứ không phải không, để thử thách người khác chứ không phải không. Nhưng có trường hợp vậy, có những người nhiều khi đến tìm tôi để hỏi cái gì đạo lý đó, tôi lơ, tôi hổng hổng có cho gặp liền để thử thách họ thêm, để cho họ thiết tha thêm, quyết tâm thêm cái điều đối với điều họ muốn hỏi. Có nhiều khi đến gặp dễ dàng quá nhiều khi họ không nhớ kỹ, không có ghi khắc sâu, đó là dùng cái đó cũng là nghịch hạnh. Nhưng mà nghịch hạnh nó nguy hiểm, nguy hiểm là nhiều khi người ta nói:
[1:04:05]"Ổng khinh người, đi cực khổ, leo núi không thèm tiếp", có khi họ hiểu lầm. Nên nghịch nghịch hạnh khó sử dụng lắm, rất khó sử dụng. Còn cái thuận hạnh dễ sử dụng mà sử dụng ít sai là thường mình cứ hoan hỉ, dễ chịu, ngọt ngào, không ai ghét hết, cái gì cũng ân cần hết, coi vậy dễ sử dụng. Đó. Rồi cũng có trường hợp khi mà cái trí tuệ lớn, tâm hồn lớn nên mình toàn nhìn những điều chi tiết. Đó, như nãy chúng ta cũng nói như vậy. Ví dụ như mình nghe nói: "Tu thiền là nhiếp tâm trong thanh tịnh", đó là tổng quát, nhưng mà người có trí tuệ thì không phải chỉ nói như vậy, là phải thấy từng cái cái việc sử dụng tâm nhỏ nhặt.
[1:04:47]Tức là mình dụng tâm, mình dụng công mình nhiếp trong hơi thở, mình nhiếp mà có điều khiển hơi thở, mình thấy nó khác, mà biết mà không điều khiển hơi thở, thấy hơi thở nó khác. Hoặc là khi mình tưởng hơi thở đi như thế nào thì mình thấy cái hiệu quả của tâm nó khác. Tức là mỗi cái chút chút cũng cái việc dụng công nó khác. Hoặc là cái người niệm Phật vậy, nhiếp trong cái câu Nam Mô A Di Đà Phật, nhưng mà mình có lắng nghe câu đó mình thấy khác, mà mình chỉ biết thôi không có lắng nghe thì nó khác, hoặc mình đọc phát ra tiếng thầm thầm nó khác, mình thấy cái tâm mình nó khác. Nên nói là cùng là nhiếp tâm thanh tịnh nhưng mà mỗi cái dụng
[1:05:21]công khác nhau nhỏ nhỏ, nhỏ nhỏ, mình đều phân biệt, thấy được cái hiệu quả của nó chứ không phải là không. Rồi cũng để ý là cái công đức đời xưa mình đã đủ chưa, chứ không có vội vàng nghĩa là nói là tu thiền, nhiếp tâm là cứ chỉ lo nhiếp tâm, mà nếu công đức đời xưa chưa đủ thì phải lo làm phước thêm rất là nhiều. Rồi để ý thêm là cái cái thái độ mình đối xử với mọi người thì mình sẽ thấy là nếu mà trong cái tháng qua, mình đối xử với mọi người tốt, tự nhiên thấy tâm mình dễ nhiếp. Còn nếu mình đối xử với mọi người hờ hững, lạt lẽo thì thấy tâm mình khó nhiếp. Thấy như vậy. Nên nói là tổng quát là tu thiền là nhiếp tâm thanh tịnh,
[1:06:04]nhưng mà phải nhìn ra nhiều vấn đề nhỏ nhặt trong đó. Rồi mỗi khi mà tâm đi qua từng cái mức định, nó có nhiều cái trạng thái nó phát sinh, mà mỗi trạng thái nó phát sinh như vậy nó có cái nguy hiểm kèm một bên của nó thì mình phải giải quyết như thế nào, chứ không phải nói tâm được định là xong rồi là vui mừng, không có, cái định đó nó chất chứa cái nguy hiểm của nó kế một bên. Ví dụ như khi người chuẩn bị vào Sơ thiền thì tâm họ khởi cái hỉ lạc lên, nó rộn rã, nó vui ở trỏng, thì đó là dấu hiệu đúng của cái vào định. Nhưng mà chính cái vui đó là cái nguy hiểm vì nó sẽ làm khởi sinh thêm cái tự hào, cái ngã mạn của nó.
[1:06:43]Nên phải làm sao giữ được cái định mà phá được cái lạc đó thì mới có thể đi vào sâu nữa. Còn nếu mà hưởng cái lạc đó thì sẽ mất cái định, lui trở lại loạn động liền. Đó, đó là những cái là mỗi cái mức định nó đều có cái có cái hiện tượng, có những cái trạng thái phát sinh. Mà những hiện tượng, những trạng thái đó có khi là cái điều nguy hiểm cho người tu thiền. Cho nên vì vậy là nói tới tu thiền thì không có được nói là, nói ngồi thiền sao? "Ờ thì nói tôi ngồi tôi theo dõi hơi thở vậy, cứ hơi thở vào biết vào, hơi thở ra biết ra thôi", hổng nói gì nữa. Nếu biết khái quát như vậy, người này trí tuệ chưa lớn,
[1:07:19]chưa có sâu, nhìn vấn đề không kỹ, rất là nguy hiểm. Cho nên vì vậy chúng ta thấy là khi chúng ta học hỏi một điều gì phải cố gắng là học cho tới tường tận, chi tiết chứ đừng có học khái quát sơ sơ, vì đó là cái trí tuệ, trí tuệ lớn là như vậy. Ừ. Rồi ví dụ như là mình nhìn thấy một cái hành vi đi cứu trợ đi, là mình đi cứu trợ nè, cùng với đoàn người đi cứu trợ thì mình phải nhìn thấy trong tâm của mình. À trong cái trong cái tâm đó mình thấy là mình có cầu phước hay mình thương cái người khổ? Thương cái người trong cơn hoạn nạn? Đó, đó lại nhìn sâu thêm, chứ trên tổng quát đi cứu trợ là đúng rồi, không có gì sai.
[1:08:03]Nhưng mà trong cái đúng đó, nó có lẫn cái sai nào trong tâm hay không? Là mình đi làm vui vẻ như vậy vì mình nghĩ làm điều này được phước thì coi chừng, nó nguy hiểm, nên chỉ trọn lòng là thương yêu chúng sinh thôi, thương yêu người khổ mà cứu giúp thì mới được. Nên luôn luôn vậy, xét kỹ trong tâm mình trong từng cái hành vi nhỏ nhỏ đó. Nên người mà cứ càng thấy lỗi của mình càng nhiều tức là người đó tu tốt đó, người đó có trí tuệ. Nên cái việc mà tu hành nó không đánh giá à ở cái nói cái không đánh giá những cái quá phức tạp mà chỉ đơn giản là thấy được lỗi, mà nội thấy lỗi mình thôi là rất là phức tạp.
[1:08:47]Nên nhiều khi vậy, có người nói với tôi là: "Tu thiền được định", tôi cười cười tôi không tin. Không tin. Đúng là người đó được định nhưng đối với tôi nhiều khi chưa có giá trị lắm. Là vì sao? Vì tôi quan trọng là để coi coi người này có thấy lỗi được hay không. Chứ nhiều người tu báo cáo: "Con ngồi tâm con định thế này, định thế kia", tôi cứ cười cười. Ừ, tôi cũng không khen. Vì sao? Vì định là một chuyện mà có khi vẫn chưa thấy được sai lầm của mình trong tâm. Mà chính cái thấy được lỗi lầm của mình từ trong tâm sâu kín đó mới là giá trị của việc tu hành, đó mới là trí tuệ thì người này đi mới bền.
[1:09:27]Còn được định nhưng vẫn chưa chắc ăn, vì trong định vẫn còn lỗi lầm. Mà không tự thấy được cái lỗi của mình thì cái định đó ngày nào sẽ mất. Ngày nào sẽ mất. Mà có khi nó mất không đơn giản đâu. Ví dụ như mình được định mà mình không thấy được cái ngã mạn đi theo cái định thì cái này cực kỳ nguy hiểm. Càng định càng ngã mạn, càng định càng ngã mạn. Đến khi mà hết phước thì nó không phải là mất cái định mà nó trở thành điên, gọi là tẩu hỏa nhập ma. Nên tất cả những trạng thái điên loạn trong thiền hầu hết đều do ngã mạn, đó. Mà cái ngã mạn nó vi tế nó khó thấy, khó thấy, đáng sợ lắm. Tới chứng A La Hán mới hết.
[1:10:08]Nên khi chúng ta chưa chứng A La Hán thì chúng ta phải biết mỗi người trong lòng mình đều còn ngã mạn hết. Nên tất cả mọi người đều phải cảnh giác về cái tâm ngã mạn. Luôn luôn mình còn đó. Mà tâm ngã mạn là cái tên giặc nguy hiểm mà nằm luôn trong lòng mình. Nghĩa là giống như một quốc gia phải biết luôn luôn có tình báo địch nằm ở trong chính phủ và phải đề phòng, nghĩa là cái tên ngã mạn nằm mình không biết nó là ai. Coi chừng nó là bộ trưởng bộ gì đó, cũng làm lớn ở trong tâm mình nó đang ở trong tâm mình nguy hiểm. Một ngày nào đó nó phá tan cái đất nước này mình không hay. Chúng ta phải hiểu như vậy, cái ngã mạn là như vậy.
[1:10:49]Mà nếu mình có trí á, mình dễ phát hiện. Nó hơi thô thô mình nhận ra liền. Kín quá thì mình nhìn không nổi, tới A La Hán mới hết. Nhưng mà mình không đến nỗi quá tế thì nó hơi nhóng nhóng nhẹ nhẹ mình thấy để vượt qua. Để sám hối thì rất là đỡ. Ví dụ như là ngồi thiền tâm mình được định. Rồi khi bạn bè mình họ ngồi thiền đến chỗ đó mình chỉ được, vượt qua được. Bắt đầu mình thấy mình ngon. Thì khi mình vừa thấy mình ngon mình nhận ra liền, nói: "Chết rồi, mình vừa khởi tâm tự thấy mình hay rồi." Thì không ai thấy, bên ngoài chưa thấy đâu. Bên ngoài người ngoài chưa thấy được, nó còn trong thầm kín mà mình đã tự thấy, lật đật đến lễ Phật liền.
[1:11:34]Phật là thú tội trước bình minh liền, nói là: "Kính lạy trước mười phương Tam Bảo, con thấy con vừa có ngã mạn. Cái mầm mống ngã mạn con nó nhiều khi con thấy con hay hơn người khác mà con biết cái ngã mạn này sẽ đưa đến đổ vỡ mọi cái công đức tu hành. Con xin sám hối trước mười phương chư Phật. Xin chư Phật gia hộ giữ gìn cho con để trong tâm con, con luôn luôn tỉnh giác, vượt qua được những cái điều ngã mạn. Dù con có tu tiến, dù con có giúp đỡ được huynh đệ con tu hành, dù con có làm được mọi việc lợi ích cho chúng sinh, xin chư Phật giữ gìn được tâm hồn con lúc nào cũng thấy mình nhỏ bé như cát bụi, như cỏ rác." Phải cẩn thận mà phải sám hối
[1:12:17]như vậy, nói những lời tâm nguyện như vậy để khắc phục được cái tâm ngã mạn của mình, chứ nguy hiểm cực kỳ luôn. Nhưng mà thấy được như vậy đó, thấy được những cái mầm mống lỗi lầm mà vi tế như vậy đó là là có trí tuệ. Đó, nên đánh giá nhiều cái không đánh giá là người này sẽ ngồi thiền được lâu giờ hay ngắn giờ, không đánh giá là người này đã bố thí cúng dường được nhiều tiền hay ít tiền, không đánh giá người này đã vào định nhiều hay ít, mà đánh giá khả năng thấy được lỗi lầm của mình nhiều hay ít. Những cái lỗi mà vi tế, nhỏ mà vẫn thấy được thì người này là có thiện căn lớn. Có thể bây giờ họ đang còn nghèo khổ.
[1:12:55]Ừ, có thể ừm là bây giờ họ đang ừm chưa có gì đặc biệt. Nhưng mà người này sau này sẽ tu một cách vững vàng, đứng đắn và có thể làm lợi ích được cho nhiều người khác. Vì họ có khả năng thấy được cái lỗi của họ rất là sâu. Thấy được lỗi sâu tức là có trí tuệ để thấy được đạo lý á. Nên rất nên rất quan trọng. Rồi ừm ví dụ như đối với cái tham. Cái tham thì hôm nay chúng ta chưa giảng. Tôi định sẽ giảng một bài về tham ở chùa Từ Tân trong cái dịp nào đó. Đó, nhưng mà cái tham nó cũng vi tế lắm, vi tế vô cùng, không đơn giản. Một cái người tu vì xả bỏ hết mọi điều, coi vậy chứ cũng chưa hết cái tham.
[1:13:38]Phải chứng tới A Na Hàm, quả Thánh thứ ba mới chấm dứt được cái tham vi tế, chứ còn bình thường vẫn còn tham. Như ừm như bản thân tôi vậy, tôi thường hay có cái tâm nguyện là mình không có không có giữ tiền bạc. Có sau này đó khi bắt đầu mình làm thầy rồi, nghĩ tới cái chuyện mà xây dựng một tu viện nhận đệ tử nên tôi bắt đầu phải tích lũy tiền bạc, phải để dành. Nói tích lũy chứ đừng có nghĩ là tôi giàu mà mà tối nay tới hỏi thăm tôi tội nghiệp nha, không có. Thật thật không có nhiều. Nhưng mà trong tâm mình có nghĩ như vậy. Nhưng mà dĩ nhiên là chưa có nhiều để tích lũy đâu, đừng có tối hỏi thăm tôi tội nghiệp.
[1:14:14]Thì mình mới nghĩ đến như vậy, chứ còn mà trước khi như vậy là tôi không bao giờ để giữ tiền, và giữ tiền giống như có tội, nghĩa là Phật tử cúng vô. Nếu mà bắt đầu không có chuyện gì mà để cúng dường hay giúp đỡ ai là giống như ở trong nồi nước sôi vậy, không yên. Mà đang cầm cái tiền Phật tử cúng trong túi vậy đó là nhấp nhổm nhấp nhổm không yên, mà gặp ai cần để mình đưa ra mình giúp lại mừng ghê gớm. Đó, rồi mình không giữ gì nữa hết. Lúc đó là thanh thản, như vậy. Đến sau này khi bắt đầu phải lo cho đệ tử rồi phải để dành tiền lại, để dành tiền để mua gạo tháng tới, để dành tiền để mà ừm mua thuốc khi mà người đệ tử bị bệnh, vân vân, vậy đó.
[1:14:52]Nhưng nên coi chứ không bao nhiêu đâu nha, đừng có bận tâm suy nghĩ, không bao nhiêu đâu. Thì đó là thì những cái điều mình tích lũy mình nghĩ là chánh đáng. Nhưng mà rồi nhiều khi cái tham vi tế nó vẫn lọt vào. Nhiều khi vẫn mơ ước là tích lũy được nhiều. Đó, mặc dầu chưa có nhiều đâu, nhưng mà vẫn mơ ước. Đó, thì những cái đó cái tham vi tế nó đã lọt vào tâm rồi. Đó, thấy mình như đạo đức coi vậy chứ vẫn có vi tế của nó. Nên chúng ta thấy cái quan trọng là thấy được lỗi mình từ trong cái thầm kín, trong vi tế. Mà người thấy được kỹ như vậy là người có trí tuệ. Cho nên người có trí tuệ không phải nói chuyện trên mây.
[1:15:32]Nên mình đến mình nghe cứ nói chuyện thành Phật, thành Bồ Tát, thành Phật, thành Bồ Tát coi chừng á. Đó là chỉ nói khái quát. Còn nếu mà cái người nào đến mà chỉ phân tích từng cái lỗi nhỏ trong tâm mình từ nhỏ nhỏ là mình có thể sửa được từng chút, từng chút thì coi chừng đây mới là mới là trí tuệ đó, mới là trí tuệ. Như trong toán học, cái người nào giỏi toán thì biết á, là không cho phép chúng ta sai lầm một cái lý luận nhỏ nào hết, không được phép sai lầm. Là từng cái chứng minh, từng cái mệnh đề phải chặt chẽ, không có được sơ hở. Nên những người nào giỏi toán thường là giỏi nhiều vấn đề khác là họ có họ nhìn vấn đề kỹ lưỡng, chi tiết.
[1:16:11]Từng cái dấu phẩy, từng con số mà ghi phía trên, ghi phía dưới là cái dấu ngoặc, không dấu ngoặc là không được phép sai. Vì sai như vậy cả bài toán sai hết. Nên chính cái người giỏi toán là họ giỏi trong chi tiết. Nên khi mà nhìn qua mọi lĩnh vực cũng dễ giỏi, mà người giỏi toán cũng dễ tu lắm. Tôi để ý vậy, cái người giỏi toán họ dễ thấy được lỗi trong tâm mình á, dễ thấy. Ở đây thì chúng ta thấy thế này là trong cái bài Nhỏ Và Lớn này chúng ta để ý thế này. Có những từ những chuyện nhỏ mà mình rút ra được những quy luật lớn. Đây cũng là giữa cái liên quan giữa nhỏ và lớn á. Những điều nhỏ, nhỏ nhặt bình thường nhưng mà rút ra những quy luật lớn.
[1:16:50]Ví dụ thế này, là khi mình đói, mình ăn một tô phở phoóc-môn thấy ngon không? Ngon không? Ngon phải không? Bắt đầu được một tô rồi, ăn tô thứ hai còn ngon không? Không, cũng còn ngon nhưng mà hơi bớt rồi. Bắt đầu no quá rồi, ai ép tô thứ ba là làm sao? Chịu hết nổi rồi phải không? Chịu hết nổi mà nhất là sau khi ăn xong ba tô mà người ta tiết lộ trong phở này có phoóc-môn nữa thì vô cùng đau khổ. Thì như vậy chúng ta thấy chúng ta rút ra được quy luật lớn nào từ cái sự kiện nhỏ này? Đó, từ một chuyện nhỏ thôi, nhưng có thể rút ra được một quy luật lớn là không có giá trị nào là vĩnh cửu hết. Ví dụ như nói tô phở ngon mà giá trị đó không vĩnh cửu, phải không?
[1:17:36]Đối lúc đói thấy ngon, chứ lúc no không còn ngon nữa. Không có giá trị nào vĩnh cửu. Là ví dụ như một sự ân cần, nuông chiều đối với người khác, mình thấy đó làm như là một cái từ bi dễ thương. Nhưng mà không phải luôn luôn tốt. Đối với những con người mà họ đã chai lì không biết lỗi lầm thì việc nuông chiều họ không có cải hóa cho họ trở nên tốt hơn, mà nhiều khi phải cần tới sự trừng phạt, sự quở trách. Nên chúng ta thấy không có cái điều gì coi chừng luôn luôn đúng trong mọi hoàn cảnh, có những lúc nó khác. Đó là chúng ta thấy cái chuyện nhỏ mà rút ra được quy luật lớn, phải không? Là không có giá trị nào tồn tại vĩnh cửu trong mọi hoàn cảnh.
[1:18:18]Là từ cái chuyện ép ăn thôi mà mình rút ra được quy luật lớn. Hoặc là ví dụ thế này: Mắt mình thì mở ra thấy mặt trời quay quanh trái đất, đúng không? Mình thấy rõ ràng mọc ở hướng đông và lặn hướng tây, mặt trời quay quanh trái đất, nhưng mà sự thực thì sao? Sự thực thì trái đất quay quanh mặt trời, ngược lại luôn. Như vậy mình rút ra được quy luật gì? Mình rút ra được quy luật gì? Mình rút ra được quy luật là: có khi chân lý nằm ngoài cái sự hiểu biết của tai mắt, phải không? Có nhiều khi tai mắt không thấy nhưng mà có tồn tại, nó là chân lý. Rồi sáng nay nghe đi trên xe nghe Hướng Dương đọc cái bài của mấy
[1:19:03]vị giáo sư, tiến sĩ ngoài Bắc nói về các hiện tượng họ tìm được cái hài cốt, nói chuyện được với linh hồn của người thân của họ. Và những ông đó là những nhà duy vật mấy lăm lâu năm, thì ông nói mấy ông đó mới nói thế này: "Thì như vậy cái việc mà bao nhiêu năm qua tôi phủ nhận linh hồn, không ngờ nó mới là duy tâm chủ quan. Vì cái sự tồn tại của linh hồn là một cái tồn tại tồn tại khách quan mà tôi đã dùng ý chí tôi áp đặt bảo rằng nó không có, rõ ràng tôi chủ quan, mà chủ quan đó mới là duy tâm chủ quan, mê tín. Nên cái mà không tin có thế giới siêu hình, cái đó mới là mê tín", ông kết luận kiểu đó đó.
[1:19:47]Mà cái tinh thần, cái thái độ khách quan khoa học là cái gì có mình phải công nhận nó có, cái gì không là phải nó biết chắc nó không. Đó mới là tinh thần gọi là duy vật biện chứng, tinh thần biện chứng mà nói tới biện chứng chỗ này nó cũng bắt đầu muốn hết duy vật duy tâm gì rồi, nó chỉ là cái biện biện chứng khách quan thôi. Nên chúng ta thấy có những cái chân lý nó nằm ngoài cái tai mắt. Nên đến cái thế kỷ này là sau một thời gian mà con người say sưa trên chiến thắng của khoa học kỹ thuật và người ta cứ và người ta cho rằng không có cái thế giới tâm linh siêu hình của hai thế kỷ thứ 19 và 20.
[1:20:28]Nghĩa là người ta say sưa trên chiến thắng, nên đả phá hết mọi giá trị siêu hình, thì qua tới thế kỷ 21, cuối thế kỷ 20 và 21 bắt đầu người ta chững chạc lại, điềm tĩnh lại để thấy rằng không phải đơn giản như vậy. Thế giới siêu hình là một tồn tại có thật, và đã gọi là khoa học thì phải nghiêm túc mà đối diện để tìm hiểu. Đó là một cái quy luật. Nên từ cái việc mà nhìn cái Mặt Trời quay quanh Trái Đất mà biết rằng Trái Đất quay quanh Mặt Trời, chúng ta rút ra được một quy luật lớn là có những chân lý nó nằm ngoài sự thấy biết của tai mắt. Nên có những điều chúng ta không thấy không biết coi chừng
[1:21:10]có chân lý nằm lẫn trong đó, coi chừng như vậy. Hoặc là đôi lúc chúng ta gặp những nhà trí thức lớn, chúng ta thấy thái độ họ khiêm tốn. Quý Phật tử có gặp chưa? Có gặp chưa? Chứ tôi cũng có gặp một vài người như vậy. Tôi thấy thái độ họ khiêm tốn mà họ là những nhà trí thức lớn. Như vậy mình rút ra được cái quy luật gì? Mình rút ra được cái quy luật là: cái sự khiêm tốn giúp cho người ta thành công và có tài năng, phải không? Thành công bền bỉ và có tài năng. Cứ càng khiêm tốn thì người ta càng dễ thành công và dễ có cái sự phát triển tài năng lâu dài về sau. Nên vì vậy, chúng ta càng hiểu đạo, cứ cố gắng khiêm tốn.
[1:21:56]Đó là cái đó, chúng ta thấy không, từ những cái điều nhỏ nhỏ, có khi chúng ta rút ra được những cái sự kiện lớn, những quy luật lớn để áp dụng cho cuộc sống của mình. Rồi cũng ngược lại, có khi là từ những cái lớn mình đi vào cái nhỏ. Nghĩa là bắt đầu mình nhận định từ cái khái quát rồi đi dần vào chi tiết để nắm vững vấn đề thêm. Mà càng đi vào chi tiết chừng nào thì mình càng giỏi chừng đó. Nghĩa là khi mà chúng ta nói, ví dụ mình nói chuyện tu hành đi. Bây giờ mình nói: "Ờ, từ đây con nguyện là quy y theo Phật pháp, tu hành." Nói nhiêu đó là khái quát.
[1:22:35]Nhưng mà nghe nói chưa được dừng lại, bắt đầu phải đào sâu thêm: Quy y Phật nghĩa là gì? Nghĩa là đem trọn cuộc đời mình, cả tâm hồn và thể xác này đi theo con đường của Đức Phật, tôn kính Phật. Rồi tu hành là cái gì? Trong đó có một triệu chuyện ở trỏng. Hai chữ tu hành nhưng mà nếu mình phân tích trong từng chi tiết thì có một triệu vấn đề nằm ở trỏng á, như vậy. Và mình càng thấy được nhiều vấn đề chừng nào, tức là mình càng giỏi chừng đó. Là từ cái khái quát mà người nào có khả năng đi sâu vào chi tiết thì người đó càng giỏi. Giống như bây giờ mình muốn nhập thất để chuyên tu, đó là tốt, nhưng mà mình phải
[1:23:13]cảm nhận được công đức mình đã đủ chưa? Duyên nó đến có tự nhiên không hay là mình cứ cưỡng ép bỏ hết để mà lo tu cho phần mình? Rồi mình có đủ phước rồi mình không làm lợi ích cho chúng sinh trong thời gian mình nhập thất thì mình có lạy Phật để bù đắp cái công đức đó hay không? Rồi khi vào trong tu như vậy, mỗi khi mình gặp trạng thái lạ, mình phải liên lạc với ai để hỏi? Là mình phải vạch ra hết từng chi tiết nhỏ trong cái cái cái tu hành của mình, chứ không có không có đơn giản là chỉ nói tu là tu mà không nhìn sâu là không được. Cho nên hôm nay chúng ta nói về cái lớn và nhỏ để chúng ta thấy cái trách nhiệm của mình là ví dụ như chúng
[1:23:56]ta cùng muốn xây đắp Phật pháp lâu dài cho sự tu hành bản thân của mình cũng giống như là cho sự trường tồn của Phật pháp về sau, thì chúng ta phải thấy là đạo Phật, Phật pháp phải phát triển ở trên cái tầm lớn và trong chi tiết nhỏ. Trong cái phạm vi lớn, đạo Phật phải phát triển như thế nào, rồi trong những chi tiết nhỏ, đạo Phật phải thay đổi, phải chỉnh sửa, phải bổ sung như thế nào, là cả hai cái mặt lớn và nhỏ như vậy. Chứ không thể mà chúng ta chỉ nói khơi khơi, chung chung rồi có thể thành tựu được Phật pháp, không có. Ví dụ như là bây giờ chúng ta mong muốn rằng đem Phật pháp đến với cả thế giới, phải không?
[1:24:42]Chúng ta phải nghĩ đến điều đó. Vì sao như vậy? Vì chúng ta thấy rằng cái đạo lý từ bi của đạo Phật có lợi cho nhân loại. Nếu trên thế giới này mọi người đều biết thương yêu nhau thì thế giới này sẽ đỡ đau khổ, đỡ chiến tranh, đỡ thù hận. Và đồng thời, con người biết Phật pháp tức là biết nhân quả thì mỗi mọi người sẽ tự tránh tội làm phước, đạo đức sẽ tăng trưởng. Chúng ta thấy như vậy. Vì lý do cái đạo đức cho nhân loại, vì lý do tình thương yêu cho loài người, vì cái hạnh phúc cho thế giới, nên chúng ta mơ ước là đem Phật pháp đến cho thế giới. Đó là cái nhìn trên tầm lớn. Đó là nhìn trên tầm lớn mà chúng ta mong muốn như vậy.
[1:25:25]Bây giờ đi vào chi tiết. Đi vào chi tiết là cái việc mà con người được cái từ bi nhân quả đó, họ phải tu như thế nào để được? Khi mà họ đọc được cái đạo lý từ bi, họ xem được cuốn sách nhân quả, thì họ sẽ tu như thế nào, mình phải liệu trước. Thì thế giới này mới chuyển biến được, chứ biết bao nhiêu người biết nhân quả mà vẫn gây tội lỗi, vẫn sống không đạo đức, vẫn ích kỷ, vẫn hẹp hòi, vẫn chỉ lo cầu phước, vẫn ganh tỵ với nhau. Bởi bởi vì chúng ta thấy rõ ràng là bây giờ nói đệ tử Phật có ai không biết nhân quả không? Có ai không tin nhân quả không? Mọi người đều tin, phải không? Kể cả người xuất gia lẫn người tại gia, hễ là đệ tử Phật đều tin sâu nhân quả.
[1:26:13]Nhưng mà tại sao chúng ta thấy là trong đạo Phật vẫn còn hiện tượng là ganh tỵ lẫn nhau? Có thấy không? Thấy không? Nhiều không? Thấy thấy khá đều đó. Thấy mọi người ganh tỵ nhau khá nhiệt tình đấy, khá nhiệt tình. Thì như vậy là rõ ràng hiểu biết nhân quả là một chuyện mà chưa có đạo đức vẫn là một chuyện khác, đạo đức vẫn là một chuyện khác. Cho nên bây giờ trên cái tầm rộng lớn thì chúng ta sẽ đem đến cho con người lòng thương yêu và luật nhân quả cho thế giới, nhưng mà trong cái chi tiết nhỏ, chúng ta phải có cái phương pháp nào đó giúp cho người khác, ví dụ như là khởi được lòng thương yêu thật sự, là họ phải tâm nguyện như thế nào,
[1:26:59]họ phải tập bố thí như thế nào, họ phải tập khởi tâm thương xót mọi loài, phải thực hành cái việc từ thiện như thế nào. Nghĩa là mình phải có cách hướng dẫn chi tiết, chứ không có chỉ là nói khơi khơi là nói: "Ờ thương mọi người đi nha. Nhân nào quả nấy đó nha. Tránh tội làm phước đi nha." Nói nhiêu đó không đủ, không đủ đâu. Trên cái phạm vi lớn thì mình nói như vậy, nhưng mà trong cái chi tiết nho nhỏ để hóa độ con người thì nhiều vấn đề cực khổ lắm. Đó là chúng ta nói về vừa nói trên phạm vi lớn mà vừa phải trên chi tiết nhỏ là phải: Kinh nghiệm mà mình đã chuyển hóa nội tâm mình như thế nào, mình giúp người khác như thế.
[1:27:39]Khi mình thấy được lỗi như thế nào, mình giúp người khác thấy được lỗi như thế. Khi mình lạy Phật, mình phát nguyện nhờ công đức đó mình đã chuyển được nội tâm mình như thế nào thì cũng phải hướng dẫn người khác cái cách thực hành giống như vậy để chuyển hóa nội tâm. Chứ không phải chỉ hiểu biết suông mà có thể chuyển hóa được nội tâm. Đó là những cái chi tiết nhỏ khi chúng ta có cái tâm nguyện lớn. Nghĩa là càng có tâm nguyện lớn chừng nào thì phải càng lo toan, tính toán đến những chi tiết nhỏ chừng đó. Ừ, rồi bây giờ gì nữa? Ví dụ như là cái lý luận của đạo Phật... Cần phải được đào sâu vào từng cái chi tiết cụ thể,
[1:28:15]gần với đời sống và tâm tình của con người, mãi mãi như vậy. Trong cái việc mà chúng ta nói là đem Phật pháp đến cho thế giới, thì có một việc nữa là phải phát triển lý luận của đạo Phật, vì đạo Phật không bao giờ được quyền đứng yên. Những cái giáo lý mà chúng ta đã được học, nó xuất phát cách đây mấy ngàn năm không, đều có cái lịch sử của mấy ngàn năm từ thời Đức Phật, rồi các đời tổ, rồi những đời các hòa thượng tôn túc gần đây, nhưng mà không bao giờ được đứng lại. Chúng ta phải tiếp tục phát triển cái lý luận đó. Mà phát triển theo cái hướng nào? Đừng có giống như phi thuyền cứ phát triển càng lúc càng bay
[1:28:54]đi đâu mất, không phải lên mây ở không có, chúng ta phát triển là đi sâu vào tâm tình và trong đời sống con người. Để khi con người hiểu được Phật pháp rồi, thì họ thấy rằng họ cất chân bước tay ở đâu cũng đụng Phật pháp hết, làm bất cứ điều gì họ đều áp dụng được Phật pháp hết, đều thấy được Phật pháp hết. Phải như vậy, nghĩa là đem Phật pháp soi rọi hết mọi cái ngõ ngách tâm hồn của con người, đem Phật pháp soi sáng vào trong cái từng cái giai đoạn đời sống hoàn cảnh của con người, thì họ mới thấy rằng thật sự Phật pháp là bản đồ, là kim chỉ nam, là hướng đi cho họ. Là như vậy, nên đó gọi là hay là nghĩ đến Phật pháp chung cho thế giới,
[1:29:36]nhưng mà phải nghĩ đến từng chi tiết nhỏ về cái cách tu, về những cái lý luận. Và hết thế hệ này nối tiếp thế hệ kia đều phải phát triển lý luận đạo Phật. Ví dụ như bản thân của chúng tôi đây, cũng là đang làm cái việc phát triển thêm lý luận của đạo Phật cho hợp với tâm tình, đời sống của con người trong thời đại. Thì sau tôi, những đàn em của tôi vậy, cũng phải tiếp tục phát triển lý luận giỏi hơn tôi, sâu hơn tôi nữa khi mà xã hội đã tiến bộ. Thì như vậy Phật pháp mới lợi lạc được cho con người trên thế giới, chứ không phải là mình cứ đứng càn một chỗ mà có thể làm được. Đó là nói lớn rồi phải nói nhỏ.
[1:30:16]Rồi trong cái việc mà đem Phật pháp đến cho cả thế giới, chúng ta phải thấy mà việc mà giáo dục cho trẻ em tin Phật phải kỹ lưỡng như thế nào, rồi cái người già có cách tu như thế nào, rồi người đang bận rộn trong công việc sinh kế cũng phải tu làm sao. Nghĩa là những cái chi tiết đó phải được bàn một cách cặn kẽ hết, thì như vậy chúng ta mới có thể đem Phật pháp đến cho thế giới được. Và trong tất cả, chính bản thân mình phải tu như thế nào để làm gương cho mọi người. Hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau về cái đề tài Lớn và Nhỏ, để chúng ta thấy rằng là trong cái phạm vi lớn, chúng ta không được quên những chi tiết nhỏ,
[1:30:56]mà càng đi vào chi tiết nhỏ là chúng ta càng giỏi. Rồi khi mà chúng ta nhìn thấy một cái chi tiết nhỏ, chúng ta phải có cái nhìn trên cái phạm vi lớn để cho không có tách rời mà gắn bó với nhau. Nên người có tâm hồn lớn, có trí tuệ lớn, có tình thương yêu lớn là người phải nhìn được cái phạm vi lớn, phải có những ước mơ lớn đối với Phật pháp, với chúng sinh. Nhưng trong cái ước mơ lớn đó mình phải đủ trí tuệ nhìn thấy từng cái việc chi tiết nhỏ nhặt, nhỏ nhặt để cho việc thực hiện với mọi người, việc tu hành nơi bản thân được hiệu quả tốt đẹp. Vì nếu mà không nhìn thấy chi tiết nhỏ