[1:48]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Con kính đảnh lễ trên Hòa thượng viện chủ chùa Kim Huê, Thượng Thiện Hạ An. Con kính đảnh lễ trên Hòa thượng viện chủ chùa Hội Khánh, Thượng Thiện Hạ Kỉnh. Con kính đảnh lễ trên chư tôn đức chứng minh. Kính thưa à anh Võ Hoàng Cương, đại diện cho chính quyền. Kính thưa tất cả quý Phật tử. Cứ mỗi năm con được về đây tổ đình Kim Huê này được lạy thầy ba lạy là con thấy con có thêm được cái sức mạnh để tu được năm. Rồi cái năm sau cái nó đuối sức thì con về con đảnh lễ thầy được ba lễ cái con có sức con tu thêm được năm nữa. Thầy nói không phải nói đùa đâu. Thực sự trước mặt các Phật tử là những vị tôn túc
[2:49]mà trên đời này như những viên ngọc tìm không ra. Cái tổ đình Kim Huê mà ta đang ngồi đây á là nơi phát tích của rất nhiều vị cao tăng thạc đức của Giáo hội Phật giáo mình. Rất nhiều vị tôn túc từ chùa Kim Huê ra đây mà nhiều đời cái nơi cái ngôi tổ đình này được những vị đạo cao đức trọng gìn giữ. Mà bây giờ là Hòa thượng Thượng Thiện Hạ An của chúng ta đang ngồi đây. Quý Phật tử nhìn thấy ngài phải giống như nhìn thấy Phật vậy đó. Mà mình còn phước duyên để được nhìn thấy ngài thì phải hiểu rằng giữa cuộc đời này còn những viên ngọc, còn những đóa sen để mình chiêm ngưỡng mà mình gìn giữ được cái đạo tâm của mình.
[3:37]Cứ mỗi năm về đây là thầy phải lạy Hòa thượng ba lạy rồi mới tu nổi tiếp thêm năm nữa. Về đất Sa Đéc này, sự thật đất Sa Đéc này rất là lạ, không hiểu sao như là đất Phật á. Nhiều vị chân tu đạo hạnh từ xưa vậy. Thì dĩ nhiên thì thì ta cũng không nói hết được tuyệt đối. Nhưng mà cái cái cái vùng đất đây cũng như là địa linh nhân kiệt của Phật giáo vậy, rất là lạ. Nhân cái mùa Vu Lan tháng 7 thì theo cái sự chỉ dạy của Hòa thượng, Hòa thượng bảo con về để nói chuyện đạo lý với Phật tử thì con rất là mừng. Thì con được thứ nhất là về được đảnh lễ Hòa thượng, thăm các vị tôn túc. Rồi được gặp gỡ các Phật tử cho nên không có giống như
[4:26]là ông thầy nãy ông nói là thỉnh cầu, không có. Con là hàng con cháu Hòa thượng sai phải làm chứ không có dám dụ thỉnh cầu. Về được gặp Hòa thượng là mừng thấy mồ rồi. Con kính thưa Hòa thượng, thưa chư vị tôn túc, thưa các bên chính quyền, cho con được phép để chia sẻ đạo lý với Phật tử trong cái mùa Vu Lan này chút. Cái tựa đề hôm nay là "Nhân quả trả vay". Hay nó còn có một cái tựa nữa mà không biết lựa tựa nào. Tựa thứ hai là "Sợ nợ cũng là đạo đức". Sợ mắc nợ cũng là đạo đức. Ai mà thích mắc nợ, người đó không có đạo đức. Người nào sợ mắc nợ, đó là người có đạo đức. Thì bài này nó có hai tựa mà chưa biết tựa nào là được.
[5:15]Lát nữa nghe xong quý Phật tử cho ý kiến lấy tựa nào ha? Một là "Nhân quả trả vay", hai là "Sợ nợ cũng là đạo đức".
[5:26]À kính thưa quý Phật tử, tất cả chúng sinh sống trên đời này đều nợ qua lại lẫn nhau, đều vay, đều trả lẫn nhau.
[5:40]Cha mẹ với con cái, vợ với chồng, anh chị em, kể cả thầy trò rồi bạn bè, đồng nghiệp tất cả đều là vay trả qua lại. Ta dùng từ mà đẹp hơn là có duyên với nhau hoặc là oan trái với nhau. Ví dụ như cái món mà mình vay vay trong cái tình yêu thương tử tế thì gọi là có duyên lành. Còn cái món mà mình vay mà vay trong cái sự thù hận, ganh ghét thì nó là cái oan trái. Rồi ví dụ ví dụ như là à một người nào đó trong một cái đường xa nắng bụi đi đường mệt nhọc, trong túi đã hết tiền, cái ghé vào một cái căn nhà ở bên đường mới nói tình thật. Nói là: "Tôi là nhà nghèo đi đường xa mà bây giờ đường đi chưa tới
[6:34]mà trong túi tiền đã hết, bụng cũng đã đói, miệng đã khát. Xin cho tôi ăn đỡ bữa cơm, uống miếng nước để tôi đi tiếp." Thì cái người chủ nhà đó họ vui vẻ, họ vui vẻ họ đon đả, họ tử tế, họ mời vào: "Ờ thôi anh cứ ngồi đây." Cái họ kêu dọn bữa cơm ngon, uống miếng nước, chẳng những vậy còn nhét cho ít đồng đi trong túi để đi. Vì nếu gặp được xe thì đón đi cho nó khỏe. Thì cái đó là mắc nợ liền, ngay lúc đó, vừa tức khắc một món nợ đầu đời, đầu trong cái kiếp luân hồi này phát sinh một cái món nợ đầu tiên với người đó. Có thể là trước đây chưa từng gặp nhau, chưa có duyên gì hết. Nhưng mà ngẫu nhiên là mình đói, người kia có cái bụng
[7:14]tử tế, hai cái ráp lại một cái, cái mình mắc món nợ. Mà cái này gọi là cái duyên lành, vì sao? Vì cái thái độ của người vay và người cho vay đều hiền lành, tử tế. Mà món nợ này cho ta dễ chịu, thế là trên cái đường luân hồi của ta có thể kiếp này cái người này gặp lại người kia để nhớ lại ân nhân của mình mà đền đáp một cách đàng hoàng hoặc có thể là chết, quên mất luôn, qua kiếp sau. Kiếp sau vô tình gặp lại cái người ân nhân của mình, mới gặp mặt cái thấy thương. Thấy thương, thấy mến. Không biết lý do tại sao và muốn giúp đỡ. Đó. Cho nên là ví dụ như mình không có nhớ hoặc là mình không tự giác để trả thì cái nhân quả nó thúc đẩy trong tâm mình.
[8:02]Mà nó thúc đẩy trong tâm thành mình biến thành một cái loại tình yêu thương. Cho nên trên đời này khi ta yêu thương ai thì ta biết ngay đó là gì? Nợ, nợ nha. Ví dụ như ta nghe những cái người mà họ thương nhau
[8:22]trong lúc tuổi trẻ gặp nhau cái nói là "Anh gặp em là định mệnh của đời anh. Anh không còn thể yêu ai được nữa." Đại khái như vậy đó. Thì cái tình cảm mà nó nặng như vậy là bởi vì sao? Vì cái nợ đời trước nặng.
[8:42]Cho nên hễ mình thương ai thì nhớ là cái đó cái nợ. Ví dụ một người cũng vậy, bưng con chó về nuôi, nuôi nó mà cưng nó còn cưng hơn con ruột. Bên Mỹ có cái chuyện có cái bà nhà giàu khi bả chết đi bả làm di chúc để lại cho con chó bả cái gia tài 12 triệu đô la. Cực kỳ vô lý, bất hợp lý, trong khi bao nhiêu người nghèo đói mà con chó đó đâu có biết gì. Thì cũng quy định là ông luật sư đó ổng phải quản lý số tiền đó rồi ổng thuê bao nhiêu người để chăm sóc cho nó, tới chừng nó chết rồi không biết nó để di chúc cho ai tại nó đâu biết gì đâu. Cho nên có những cái cực kỳ vô lý nhưng mà không có vô lý, bởi vì bà này mắc nợ con chó này quá sức.
[9:22]Mà con chó này trước khi làm người á là giúp đỡ bả, yêu thương tử tế với bả hết mực. Nhưng mà có cái là nó quậy quá, nó làm nhiều điều tội lỗi, khinh người quá đáng, vân vân, đủ nghiệp để nó đọa làm chó. Nhưng mà riêng với cá nhân bà này thì nó vẫn là một người hết sức tử tế. Cho nên bả thương nó như điên như cuồng, cả một cái gia tài 12 triệu đô la để cho một mình con chó, báo đăng đàng hoàng. Nên nhìn trên cái tình cảm thực sự nó là sự vay trả của duyên nghiệp mà thôi, tất cả trên đời đều như vậy hết. Rồi nếu ta nhìn trên cái bình diện xã hội hiện tại thì ta phân ra ta phân loại tình cảm của con người.
[10:09]Ví dụ à đây là tình cha mẹ với con cái, rồi đây là vợ chồng, đây là anh em hoặc là đây là kẻ thù ta phải chiến đấu chống lại, hoặc đây là những kẻ áp bức mà ta phải đấu tranh vân vân, tức là ta phân loại tình cảm của mình. Người này ta phải thương yêu, người này ta phải thù ghét, người này ta phải cảnh giác. Nghĩa là trong cái xã hội này ta phân loại ra để ta có một cái thái độ đúng đắn mà ta gọi là đạo đức, là hợp lý, là hợp pháp. Ví dụ đối với kẻ thù mà xâm chiếm quốc gia thì buộc ta phải có gì, cứng rắn hoặc là nhiều khi nó quá ác đi, ta phải căm hờn, ví dụ vậy, thì cái thái độ tình cảm đó được xã hội công nhận là đạo đức, là hợp lý.
[10:55]Bây giờ nếu mà ta vượt khỏi cái bình diện xã hội bề mặt đó, ta nhìn sâu trong nhân quả thì ta bất ngờ ta thấy rằng nó chỉ là gì? Chỉ là sự vay trả của nhân quả, sự vay trả của nhân quả. Ví dụ bây giờ người cha mẹ đối với con cái cũng vậy, có hai vợ chồng đó hiếm muộn con, đi cầu, đi xin, đi chữa trị mãi đẻ ra được một con, mừng quá chừng. Cái hai vợ chồng bồng lại cho thầy coi, nhìn mặt thầy nói: "Hai vợ chồng đẻ được cục nợ".
[11:32]Nó mới hai ba tuổi à, mà nhìn hình thì nói: "Nói hai vợ chồng này sợ nó chứ nó không có sợ bố mẹ, đúng không à?". Nói: "Dạ đúng". Là vì đẻ ra cục nợ của mình. Tức là nó là con mình nhưng mà hai người vợ chồng mới coi nó như cha mình vậy đó. Nó ho hen cái gì là cũng sợ rúm người hết trơn. Tức lạ lùng như vậy, đẻ ra cục nợ. Nhưng mà có trường hợp nó khác, có trường hợp khác là khi con cái đẻ ra thì lại rất lo cho bố mẹ, hiếu kính bố mẹ, chăm sóc đầy đủ đâu đó hết. Ờ thì nó lại ngược lại, ngược lại là người con này mắc nợ bố mẹ mình, cho nên yêu thương, hiếu thuận, nó vậy. Cho nên cứ nhìn cái thái độ mà ta biết ai ai nợ ai, ai nợ ai.
[12:24]Ví dụ bây giờ đang ngồi trong pháp hội này, bây giờ đây là ai nợ ai? Ai nợ ai?
[12:35]Trước hết tất cả chúng ta nợ cái vị hòa thượng một tấm gương đạo hạnh, phải không ạ? Nếu không có những vị hòa thượng có những tấm gương đạo hạnh sáng ngời, mình có đủ niềm tin để mình tu không? Không. Chính nhìn vào những vị hòa thượng tôn túc thế này, ta có đủ niềm tin để tu, vì biết rằng Phật pháp có con đường sáng, cho nên tất cả chúng ta nợ hòa thượng, mà nợ thì phải lo mà trả, trả làm sao?
[13:05]Nè móc tiền bỏ vô thùng phước sương hả? Thì sao cũng được, nhưng mà phải ráng mà, ráng mà tu hành. Rồi ta nợ ai nữa? Ta nợ các vị cán bộ tốt, các vị cán bộ gương mẫu lo cho dân cho nước. Một tháng một vị cán bộ lãnh bao nhiêu tiền? Tháng lãnh không bao nhiêu tiền hết, nhưng mà cái công việc mà mình phải lo đó, cái khối lượng mình phải lo mà số người mình phải phục vụ á vượt lớn hơn rất nhiều. Cho nên nhân dân mắc nợ những người cán bộ chân chính, liêm chính, mẫu mực, đúng không ạ? Cho tràng pháo tay. Rồi nợ ai nữa? Thầy nợ Phật tử. Vì nếu cái người đi giảng mà không có ai tới nghe thì làm sao giảng, phải không ạ?
[13:55]Cho nên như thầy mắc nợ Phật tử dữ lắm, không biết làm cách nào trả. Không biết cách nào trả, thôi hẹn kiếp sau trả ha, kiếp sau trả. Nhờ Phật tử mộ đạo, có tâm thành, yêu thích giáo lý, nên khi nghe có cái pháp hội giảng, Phật tử đường xa lặn lội đón xe tốn tiền đủ thứ hết về đây ngồi nghe, mà nhờ có người nghe chăm chú hân hoan như vậy, thầy mới có sức mạnh mà giảng. Cho nên cái người mà đi nghe giảng mà nghe một cách chăm chú, nghiêm túc, phước rất là lớn, vì cho cái người giảng sư một cảm xúc để họ trình bày được đạo lý. Chứ nếu lên đây thầy ngồi thầy nói dưới kia ngủ, thầy nói được không?
[14:38]Mất tinh thần liền, không nói ra bài pháp. Mà bài pháp được thu âm lại cho bao nhiêu người nghe nữa, mà nếu dưới kia ngủ, trên đây nói ú a ú ớ, thu băng không được, chúng sinh không có lợi ích. Còn Phật tử nghe nghiêm túc, nghe có cái tâm hoan hỷ, cái thầy thấy vậy thầy thích thú, thầy có cảm xúc thầy nói bài pháp nó hay hơn, thu băng lại, những người không có được dự pháp hội này họ nghe lại, họ được vỡ lòng ra, cho nên ta phước rất là lớn. Cho nên là thầy mắc nợ Phật tử nhiều lắm. Trên đời này nếu xét tất cả mọi tương duyên của chúng sinh qua lại đều là vay là trả lẫn nhau hết. Rồi ví dụ như có một người gặp một người vừa
[15:19]mới gặp mặt ghét liền, không biết tại sao. Là vì sao vậy? Vì đời xưa đã hãm hại nhau. Đời xưa đã hãm hại nhau nên bây giờ cái mối thù nó kéo tới kiếp này mà đời xưa chưa trả xong hoặc trả có một phần, bây giờ gặp lại cái dư báo nó còn, người ta nhìn mặt mình người ta ghét liền. Nên là cứ như vậy sống trên đời là ta hiểu một điều là trả vay, vay trả. Nhưng trong cái trả vay, vay trả đó ta không có phải là sòng phẳng như một người đếm tiền. Cái người đếm tiền họ khô khan, lạnh lùng: "À tôi nợ anh 3.000 hả? Tôi trả 3.000. Tôi nợ anh 5.000 tôi trả 5.000. Anh nợ tôi 20.000 hả? Đưa đây!". Nó không khô khan, lạnh lùng như cái người trả tiền mà trong đó nó có tình, có nghĩa.
[16:07]Bởi vì lúc ta vay ta có vay cả cái trái tim ở trong đó nữa, chứ không phải chỉ là vay cái món tiền. Ta trở lại giống như cái người đi đường nắng bụi vào ghé mấy nhà xin một bữa cơm, thì cái người chủ nhà đó họ mời ăn cơm, họ mời ly nước, họ nhét thêm ít tiền thì nó có phải là vật chất không? Có phải là vật chất không? Cơm nè, ly nước nè, tiền có phải là vật chất không ạ? Nhưng mà có gói theo cái gì ở trỏng? Cái sự tử tế, cái trái tim nó gói theo. Cho nên ta nợ ai là không phải chỉ là nợ vật chất mà ta còn nợ cả cả trái tim, cả tấm lòng nữa. Cái đó mới là cái nó nặng hơn tất cả. Cho nên có cái câu mà nói rằng những điều mà Phật
[16:53]dạy đó, món nợ lớn nhất của đời người là gì? Là tình cảm là vậy đó. Nên đó là làm cho cái món nợ ta nó tăng lên bội phần là vậy. Cũng vậy, những người mà thù ghét ví dụ họ lấy cây họ đánh ta một cái bốp, rồi nó đau. Rồi mai mốt ta lấy cây ta đánh lại cái bốp, đau huề về, có phải vậy không? Không. Cái đánh họ gửi theo cả cái sự căm hờn ở trong, cái sự thù ghét, sự hiểm độc ở trong đó. Nó có cái trái tim nó đi theo cái vật chất. Cho nên cái món nợ nào trên đời cũng vậy, nó không có khô khan như là cái người ở ngân hàng đếm tiền, à bên đây 30.000, bên đây 10 triệu, bên đây 5 triệu, nay 200.000, chỗ này trả vô,
[17:32]kia lấy ra, không có khô khan như vậy, mà mỗi một món nợ vật chất gửi theo đó cả cái trái tim, cả cái tình cảm thương ghét. Và chính cái tình cảm thương ghét này nó làm ta nặng lòng và nó cũng là động lực để đẩy ta đi vào luân hồi sinh tử luôn. Chính có cái tình cảm thương ghét mới đẩy ta đi luôn vào luân hồi sinh tử, mà Phật đã nói: "Ái là nguyên nhân của của đau khổ". Bây giờ trở lại vào cái thời trai trẻ, hai người nam nữ đó gặp nhau rồi cái thương nhau và thành lập gia đình, lấy vợ lấy chồng thành lập. Bước vào cuộc sống hôn nhân thì thôi ngàn chuyện phải lo, phải đè nặng lên đôi vai, có đúng không ạ?
[18:17]Bây giờ nếu cho ngược lại thời trẻ quý Phật tử còn dám lập gia đình không? Không, phải không? Sao anh nghiêm chỉnh vẫn gật đầu lấy nữa kìa? Thôi nguy quá! Có những người như vậy, có những người nói phải biết vậy hồi xưa tôi không có lập gia đình, tại không ngờ lập gia đình khổ quá. Nhưng mà tại sao? Cái gì nó thúc đẩy? Vì lúc đó tình yêu, cái tình yêu thương mãnh liệt quá, cái nó thúc đẩy người ta phải bước vào cuộc sống hôn nhân. Nhưng mà bước vào rồi, thôi quá chừng trách nhiệm, sóng gió, nội gia đình mình, mình muốn khùng luôn bây giờ phải gánh thêm gia đình bên kia, phải lễ nghĩa, phải chăm sóc, đồ phải tử tế.
[18:53]Ồ, thức đêm dậy sớm, rồi con cái lớn lên lo cho tương lai nó, tương lai sự nghiệp mình, mình làm chưa xong, bắt đầu phải lo tiếp cho tương lai của con. Đó, rồi tương lai sự nghiệp chưa xong là nó lấy vợ chồng nó đẻ ra đám cháu, bắt đầu lo nữa, thế là cả cuộc đời lo đè nặng lên, lên đôi vai, lên trái tim, lên tấm lòng của mình, cực. Nhưng mà vì sao phải bước vào một cái đời sống hôn nhân nặng nề như vậy? Vì cái ái, yêu, ghét. Mà cái ái nào khủng khiếp như vậy? Đó chính là cái nợ của quá khứ. Chính nợ mà khiến cho chúng sinh phải đi luôn hẳn vào luân hồi sinh tử. Cho nên vì vậy, nếu cái người tu mà có thể kiểm soát được trái
[19:34]tim của mình, trả được những món nợ vật chất và thoát khỏi cái sự thương ghét trong lòng thì người này bắt đầu giải thoát. Cho nên giải thoát nó gồm tới hai nghĩa lận: một là trả cho xong cái món nợ vật chất, hai là hoá giải cho được cái tình cảm thương ghét. Chúng ta trở lại cái anh chàng mà đi giữa đường mà xin miếng cơm, miếng nước cũng vậy. Trong cái ví dụ đó, anh này nợ cái vật chất là bát cơm, ly nước, ít tiền xe và nợ luôn cái tấm lòng của ông chủ nhà, cái sự tử tế của ổng, mời chào, vui vẻ của ổng làm mình ấm lòng. Giữa đường xa nắng bụi, mình đang cực khổ mà ổng rất tử tế, ổng vui cười, ổng đon đả làm mình ấm lòng,
[20:17]chứ còn nếu gặp người mà cho chén cơm, ly nước mà để dằn cái rầm ra: "Ăn đi! Ăn đi rồi đi đi!" ha, dạ, nó khác liền. Còn ở đây ổng mời chào đon đả mang theo cả trái tim, thì ta mắc hai món nợ trên đời: một là vật chất, bát cơm, ly nước, ít tiền; hai, cái sự tử tế. Tất cả nợ nào cũng đều dính luôn cả, vừa là nợ thương ghét, vừa là nợ vật chất. Rồi bây giờ hai cái món nợ đó vừa là vật chất, vừa thương ghét nó đè trên vai ta, ta đi vào luân hồi, mai mốt ta trả lại cũng hai thứ: vừa ta phải yêu thương lại cái người ta mắc nợ, vừa là ta phải giúp đỡ bằng vật chất lại cái người mà ta đã mắc nợ, nhớ là như vậy.
[20:57]Luôn luôn là nợ là không phải là chỉ có chỉ có vật chất mà đều có cái trái tim, đều có tình thương ghét. Và trong cái tình thương ghét này, xã hội ta, các bậc thánh thiết mới lọc ra từng loại: à, đây là vợ chồng, là đạo vợ chồng; đây là cha mẹ con cái, đây là đạo hiếu nha, đạo nghĩa, đạo đễ, đó; đây là đạo vua tôi thì lòng trung thành, lòng ái quốc, vân vân, tức là các bậc thánh thiết á mới phân loại từng loại tình cảm trên đời để con người ta xây dựng cái tấm lòng, cái tình cảm, tình nghĩa của mình cho đúng. Mà đúng như vậy thì ta mới sống trên đời là một người tử tế, mà đúng như vậy ta mới trả được món nợ đối với cuộc đời này.
[21:44]Nhớ, phải trả cho được món nợ cuộc đời này, ta mới siêu việt khỏi thế gian mà giải thoát, đừng có ai nghĩ tới chuyện trốn nợ mà có thể tu hành giải thoát. Nên chính cái người mà đi tu muốn giải thoát là người họ có cái cách trả nợ nhanh thôi, chứ không phải là không trả nợ. Đừng nghĩ đi vô chùa rồi là hết nợ, không có chuyện đó đâu. Vô chùa rồi để ta có cách trả nợ cho đời nhanh hơn bội lần. Nhanh hơn bội lần là sao? Là ví dụ thế này: ví dụ có một cái người, kiếp xưa họ nghèo, họ sống nhờ người này giúp đỡ, sống nhờ người kia giúp đỡ, họ mang nợ rất là nhiều, nhưng mà rồi họ gặp Phật pháp, họ yêu kính Phật pháp, họ phát tâm tu.
[22:29]Qua kiếp sau, họ sinh lên đời thì nó có hai cái nhân duyên: một là họ mắc nợ rất nhiều người ân nhân ở kiếp trước, hai là họ yêu thích tu hành, rồi cái họ khiến họ vô chùa họ tu, xuất gia. Nói: "Ủa, xuất gia rồi làm sao trả được bao nhiêu cái ân nghĩa?" Không, không ngờ là nếu mà anh không xuất gia đó, anh ở ngoài đời đó bắt đầu anh phải đi anh trả nợ từng người, gặp hết người này để trả nợ, gặp hết người kia để đền đáp, gặp hết người nọ để là báo ơn, thế là cả một cuộc đời cứ đi lo trả nợ vất vả. Nhưng mà khi anh vô tu, chỉ việc tu hành nghiêm túc thôi, chỉ việc tu hành nghiêm túc thôi mà anh trả sạch nợ thế gian luôn.
[23:13]Vì sao vậy? Chỉ tu hành nghiêm túc thôi anh trả hết nợ thế gian luôn ở kiếp xưa, vì sao? Bây giờ ví dụ nói như các vị Hòa thượng của ta ngồi đây, ở kiếp xưa làm gì không mắc nợ, phải không ạ? Kiếp xưa cũng vậy, nợ quốc gia, ừ nợ vua chúa, nợ sư trưởng, nợ cha mẹ, nợ bạn bè, cũng nợ đầy hết, mới ra một thân rồi kiếp này đầu thai lại, nhưng mà Hòa thượng không phải đi tìm từng người để trả, chỉ một đời tu hành nghiêm túc thôi mà trả sạch hết nợ, vì sao ai biết?
[23:50]Vì cái người xuất gia có một cái độc đáo là trả lại bằng cái tâm linh đạo lý. Mà cái tâm linh đạo lý đó, nó là vô giá.
[24:03]Nếu hồi xưa đó, người ta cho mình mượn 1.000, người ta giúp mình 2.000, kiếp sau mình gặp lại mình phải trả nhiêu? Ai biết? Kiếp sau gặp lại mình phải trả 200.000, một thành gấp 200 lần. Ủa, nói sao mà lãi dữ vậy? Xin thưa, lãi của luân hồi sinh tử là lãi nặng hơn xã hội đen. Hờ, nha, xã hội đen vậy chưa ăn thua gì với luân hồi sinh tử. Kiếp xưa mà mượn một, mấy kiếp sau phải trả trăm, vậy đó. Nhưng nếu mà ta trả bằng đạo lý thì cái đạo lý này so với cái 100.000 là nhiêu? Không ăn thua gì hết, vượt hơn gấp nhiều lần. Nên một đời Hòa thượng chỉ chân chính tu hành, mọi người chỉ nhìn vào cái tấm gương đạo hạnh đó để
[24:50]tu thôi là Hòa thượng trả sạch nợ thế gian này. Mà chẳng những trả hết nợ rồi mà chúng sinh còn mắc nợ lại mình rất nhiều, vì cái đạo lý là, là vô giá. Giống như đời xưa đó, Hòa thượng mượn thì mượn tiền ngàn, hai ngàn người này người kia, nhưng đời sau Hòa thượng đem ra ngọc ngà rải cho thiên hạ, đem ngọc ngà châu báu, thì ngọc ngà châu báu này nó gấp bội lần cái tiền, cho nên đã trả sạch rồi mà chúng sinh còn mắc nợ ngược lại. Do đó, một người tu hành chân chính là trả nợ rất nhanh đối với đời, mà còn gieo rắc ân nghĩa vào đời rất là lớn nữa. Thấy mê đi tu chưa? Ham đi tu chưa?
[25:38]Nếu mà ta nhìn bằng con mắt đạo lý, ta thấy như vậy: chúng sinh qua lại chỉ toàn là, là vay trả. Bây giờ ta nói này: có những món nợ dễ trả và có những món nợ khó trả.
[25:52]Có những món nợ dễ trả sao? Món nợ dễ trả là ví dụ như
[26:02]cái người đó người ta cho mình một món tiền, bữa cơm, một cái nhà,
[26:09]kiếp sau mình, mình trả tương đương lại hoặc có lời, cho người ta nuôi nấng, giúp đỡ người ta nó dồi dào gấp bao nhiêu lần rồi trả lại là xong, đó là món nợ dễ trả. Nhưng có những món nợ khó trả, là ví dụ như là hai người bạn đi chơi tắm sông, một cái người chết hụt, cái người kia lao xuống cứu, đẩy được bạn mình vô xong rồi mình thì bị nước cuốn trôi chết. Món đó làm sao trả? Người ta vì giúp mình, người ta chết luôn, món nợ đó mình day dứt cả một đời và qua nhiều kiếp khác không biết cách gì mình trả, không lẽ mình cũng tự tử để chết theo thì vô lý. Nhưng bây giờ trả cách nào? Người ta cứu mình xong người ta chết,
[26:49]vì cứu mình mà người ta chết, giờ trả làm sao? Món nợ đó là loại món nợ khó trả. Hoặc là món nợ này mới khó trả nữa nè: như cái người ân nhân họ giúp mình, họ nuôi mình cơm, áo, gạo, tiền, cho đi học rồi lần lần lớn lên, nhưng mà cái người mà họ nuôi mình á, họ lại là một người ác, rồi cái họ làm trở thành họ thành thủ lĩnh một cái băng đảng à băng cướp, băng tội phạm. Rồi bây giờ mình khi mình bắt đầu thành công rồi mình trả ơn hoặc là qua kiếp sau mình trả ơn, nhưng mà cái người này họ lại là người ác mà nếu mình muốn trả ơn họ thì mình phải trở thành thuộc hạ của họ để nghe họ điều khiển, trở thành lâu la, thành tay chân để theo họ mà đi
[27:34]giết, đi cướp người ta tiếp, món nợ này làm sao trả? Trong khi mình là người biết đạo, à mình là người biết tu hành, biết nhân quả, mình cũng biết ân nghĩa, biết nợ duyên, biết mình mắc nợ đó, nhưng mà trả làm sao? Không lẽ bây giờ là phải tử tế, phải vâng lời cái người mà ác độc, mà không trả thì không được vì rõ ràng mình mắc nợ. Món nợ đó dễ trả không? Khó trả vô cùng, đó. Nên trong luân hồi sinh tử, trong cái nhân quả trả vay, có những món nợ rất dễ trả và thực sự có những món nợ không biết cách nào để trả, không phải dễ. Bây giờ những món nợ khó trả thì làm sao trả? Hồi nãy Thầy vừa đưa ra hai cái ví dụ:
[28:20]một là cái người họ cứu mạng mình họ chết, rồi trả làm sao? Ai biết? Mình là người Phật tử, mấy chỗ này phải thông hết, không chỗ nào vướng hết, phải có đạo lý xử lý hết. Làm sao?
[28:40]Có ai có ý kiến gì không?
[28:44]Cầu siêu cho người đó hả? Cầu siêu hả? Ờ, khôn quá ha, cầu siêu ha. Thôi cũng được, cũng có ý kiến là thôi ráng cầu siêu. Đây nè, cái câu trả lời của thầy là thế này, coi như mình mắc nợ cái người kia một cái mạng sống, phải không ạ? Họ cứu mình, họ chết, mình mắc nợ họ nguyên một cái mạng sống, mắc nợ họ nguyên một cái cuộc đời. Tại vì nếu họ không chết, cái cuộc đời sắp tới của họ ra thế nào mình không biết, có khi họ rất vinh quang cũng có, cũng có thể họ rất đau khổ, nhưng cũng có thể họ rất vinh quang, mà vì cứu mình họ mất hết cả một cuộc đời, mình nợ họ cả một cuộc đời. Vì vậy, mình phải sống suốt cuộc đời còn lại sống sao?
[29:27]Hết sức là đạo đức, hết sức là phụng sự, hết sức là hy sinh, để đem hết cái phước đó mà hồi hướng cho người ân nhân của mình. Coi như mình không sống cho mình nữa, mà sống vì người đã chết. Đúng không ạ? Đạo lý là như vậy. Rồi bây giờ đến một món nợ khó trả thứ hai là ví dụ như cái người mà giúp mình, cái người có ân với mình họ trở thành người ác độc, mà nếu theo quy luật nhân quả, mình nợ ai thì mình phải vâng lời người đó, mà bây giờ mình không thể vâng lời một người ác độc để làm những chuyện ác độc vì mình đã là đệ tử Phật, mình biết đạo lý, biết nhân quả, biết tội phước, nên không cách nào mình có thể làm điều ác độc được.
[30:14]Đây cũng là một loại nợ khó trả. Giờ phải làm sao? Thứ nhất là phải cầu Phật gia hộ nha, để cho mình vững lòng mà không vâng lời người ác. Thứ hai, cầu Phật gia hộ để cho mình đem Phật pháp mà mình độ cái ân nhân của mình. Vì sao? Vì Phật pháp là châu là ngọc, giá trị nó vượt bội lần cái món nợ mà mình đã mắc. Ví dụ đời xưa có thể họ nuôi mình ăn học đủ thứ hết, nhưng mà nó cũng là ân nghĩa, cũng là tình nghĩa, cũng là vật chất, nhưng mà nếu đem Phật pháp độ lại một cái là mình có lời liền, dư liền. Vì như ta đã nói, Phật pháp là là muôn vàn châu ngọc, không gì có thể tính kể được. Cho nên khi mà biết cái người đó là người mình mắc
[31:03]nợ, thì phải ngày đêm cầu nguyện, tìm cách đưa Phật pháp vào lòng người đó, mặc dù rất là cực. Vì mình mắc nợ người ta, mình nói người ta không nghe. Nhớ như vậy. Cái người nào họ nợ mình á thì mình nói người ta mới nghe, còn cái người mà mình mắc nợ, tự nhiên họ cao kỳ hơn mình, họ đứng ở trên một bậc, mình nói đạo lý người ta không nghe. Nên phải hết sức là khéo léo, hết sức là cực khổ, tìm mọi cách mọi phương, mọi cách đi cong đi quẹo, đi ngay đi thẳng đủ thứ hết, để từ từ đưa cái đạo lý vào lòng người ta làm người ta tin tin nhân quả trước. Mà nếu được như vậy thì gọi là mình đền ơn được cho cái ân nhân
[31:40]của mình, mà vừa không phải phạm tội, mà vừa lại có công nữa. Đó, món nợ đó rất là khó trả, nhưng mà phải trả bằng cách đó thôi, chứ không được vâng lời người ta mà làm điều ác. Nhớ như vậy nha. Rồi bây giờ một cái nợ khó trả nữa là ân nghĩa vợ chồng. Ân nghĩa vợ chồng nó ràng buộc rất là nặng. Vì sao? Vì khi hai mảnh đời ghép lại để tạo thành một cái gia đình, trong đó mọi quyền lợi đều gắn lại với nhau thành một hết, phải không? Có ai mà vợ chồng mà tính là tài sản chia đôi không? Thí dụ mua cái bánh về cắt đôi ra: "Phân nửa này của bà, phân nửa này của tôi, không được đụng vô." Có không? À, mua đôi dép về một chiếc này của tôi,
[32:23]một chiếc này của bà, muốn làm gì đó làm, có không? Không. Tức là của chung hết, mà thậm chí nhiều khi dọn lên bàn cái món ăn mà thấy chồng mình ăn ngon hay thấy vợ mình ăn ngon cái người kia giả bộ ăn cái gì tầm bậy tầm bạ để nhường hết phần ăn cho gia đình, có không ạ? Nhất là phụ nữ mình được nhiều cái đó lắm. Phụ nữ mình, đó là lý do tại sao phụ nữ mình hay hay mập hay béo về già là vậy, là do có phước, cứ nhường thức ăn cho chồng cho con vậy đó. Đúng, có không ạ? Nên cái món nợ mà giữa vợ chồng với nhau nó ràng buộc khủng khiếp lắm, không tách ra được. Thậm chí là một người kia chết rồi, người nọ thì sao?
[33:04]Người nọ thì sao?
[33:08]Dám mau đi lấy vợ, chồng khác lắm á. Thậm chí là có khi thương quá, người kia chết người này muốn chết theo, có không ạ? Có, cái ái nó mạnh đến như vậy, bởi vì cái nợ nó rất là nặng. Cho nên cái món nợ đó rất khó trả. Nếu trả làm sao mà cho dứt nợ để mà đi tu, nó không có, rất là khó. Đó cũng là một loại mà nợ rất khó trả, nên ai mà đã lập gia đình rồi nói rất khó đi tu là như vậy, rất khó. Nên muốn đi tu thì khoan lập gia đình là vậy, đừng lập gia đình. Mà lỡ lập gia đình rồi, nó thành cái ân nghĩa rồi, đi tu rất là khó, vì vợ chồng nợ nặng lắm nha.
[33:47]Rồi, trong cái việc nợ nần này có những chủ nợ khó chịu và có những chủ nợ dễ chịu. Chủ nợ khó chịu là sao và chủ nợ dễ chịu là sao? Tức là người mà trước đây họ giúp ta, cái tinh thần họ khoáng đạt, họ vị tha, họ độ lượng. Bây giờ ta gặp lại họ, ta thương, ta thương ta à ta đền ơn, ta tử tế, ta phục vụ, ta vâng lời, nhưng mà họ là người tốt bụng, nên ta thoải mái, cứ khi nào có gì giúp được ta giúp, họ không có họ không có ép buộc. Nhưng có những chủ nợ khó chịu, mình gặp họ, mình mắc nợ cái là họ sai bảo mình liền. Họ thấy mình chịu nghe lời họ là họ sai bảo, họ khắt khe, họ ép uổng, họ chửi mắng.
[34:36]À. Có những trường hợp mà ta thấy, ví dụ như có một đứa đó cái cha mẹ chết gửi nhà dì, nhà chú, thì nó là nợ đó nha. Dì, chú vừa nuôi vừa chửi vừa mắng. Đời xưa mắc nợ nó vô đó nó phải làm, làm từ sáng cho tới khuya, khuya tới tối, cứ làm hoài. Đó là món nợ đời xưa. Ngày xưa giựt nợ làm sao đó, bây giờ phải trả. Mà trả mà gặp chủ nợ khó chịu, tức là ngày xưa nó có mượn nợ nó không trả được, nó có giựt nợ. Hai cái người chú, người dì đó là mang cái mối thù tới kiếp này. Bây giờ nó khiến cha mẹ nó chết, cái chú, dì đem về nuôi, tưởng nuôi là để tử tế, không, nuôi để đặng đòi nợ. Con ổng thì cho ăn sung mặc sướng, còn cái đứa mà cháu đó đó ở trong nhà
[35:18]phải làm quần quật từ sáng tới tối, hở một cái là lấy roi quất liền. Thì đó gặp phải chủ nợ khó chịu, ta trả nợ cực kỳ là là gian nan. Đời nó là như vậy đó. Thì khi gặp phải cái người chủ nợ khó chịu đó, họ đòi nợ mình nhưng bắt đầu họ gieo mối thù mới với mình lại. Kiếp sau trong đầu mình cứ nung nấu cái sự trả thù, trở thành oan trái, mai mốt gặp lại giết nhau hoặc đánh nhau trở lại. Nên chúng sinh trong luân hồi sinh tử cứ vay trả trả vay, cứ gieo thêm cái mới, vừa trả cái cũ mà cũng là gieo thêm cái mới, và cái đường luân hồi sinh tử là là bất tận. Có những món nợ mà ta biết rõ kiếp này, mà có những món nợ ta không biết rõ vì vì nó ở kiếp trước. Ừm.
[36:06]Những món nợ ta biết rõ kiếp này là sao? Là ví dụ với một người mà có đạo đức, có trí tuệ, có lý trí, ta chỉ cần ôn lại trong đời mình bao nhiêu người mà ta đã thọ ân thì mình nhớ hết. À à mình nhớ vào cái năm đó mình ở nhờ nhà đó một tháng, nhớ. Hoặc là mình nhớ vào những khoảng ngày đó, trong lúc mình khó khăn, những người đó đã giúp đỡ mình rất nhiều, mình nhớ. Và đây là người có đạo đức mới nhớ nha, còn người mà không có đạo đức không bao giờ không cần phải nhớ, mai mốt kiếp sau nhân quả nó đòi tự nhiên. À nó có hai loại như vậy: một hạng người có đạo đức, có trí tuệ, lúc nào cũng ôn lại cuộc đời mình coi mình mắc
[36:47]nợ ai, từ ông thầy giáo thương yêu mình tới người hàng xóm tử tế của mình, nhớ hết để tìm cách trả, thì cái người này có đạo đức, có trí tuệ và tự nguyện trả. Còn hạng người thứ hai là loại người vong ân, trong đời mình mình đi qua bao nhiêu giai đoạn, mình chịu ơn biết bao nhiêu người mà không bao giờ thèm ôn lại, không bao giờ thèm nhớ, rồi kiếp sau cũng phải trả hết. Kiếp sau phải gặp lại từng người từng người phải trả hết cho sạch mà nhân quả nó buộc mình phải trả, mà nó buộc mình phải trả bằng cái gì? Một, là bằng tình yêu thương, là mình phải thương người đó để mình tự nguyện mà trả. Hai, là nhân quả nó ép mình vào cái cảnh khốn cùng,
[37:30]không còn đường thoát, phải lọt vào đó để mà trả nợ. À nó hai cái con đường, giống như đứa bé mà cha mẹ chết mà chú, dì bắt về nuôi, rồi bắt đầu là thành một cái kẻ nô lệ luôn là vậy, là để trả cái món nợ mà nó không nhớ hoặc là nó kiếp trước nó cố tình nó giựt, rồi chú, dì nó oán thù bắt đầu đòi. Đó là hai loại trả nợ. Cho nên khi mà ta yêu thương ai là ta biết nợ tới đòi, thôi vui vẻ trả. Trả cách nào đó, nhưng mà quan trọng trả bằng đạo lý để cho nó hết cho lẹ, còn đem tiền trả cực lắm nha. Đem tiền trả cực lắm. Rồi thứ hai nữa mà hoàn cảnh ta rơi vào cảnh khốn cùng không còn đường sống, chỉ còn một cách duy nhất là làm nô lệ cho ai đó,
[38:11]thì biết đây cũng là một cách trả nợ, một cách trả nợ do đời xưa mình giựt nợ kinh khủng quá, rơi vào cách thứ hai. Thì đây là những món nợ mà ta biết ngay là mình biết đó là nợ, đó. Còn trường hợp mà ta vô minh, ta không biết đó là nợ. Còn cái người mà có đạo đức, có trí tuệ, lúc nào cũng ôn lại cuộc đời của mình, nhớ lại ân nghĩa mình mình đã đã thọ nhận. Nhưng mà có những cái ân nghĩa ta tìm lại được ân nhân để ta trả, nhưng có những ân nghĩa ta không tìm được, ta không tìm nhớ đó, nhưng mà không cách nào tìm được, đành phải hẹn kiếp sau. Có những món nợ như vậy. Nhưng mà trong lòng mình có, có cái tâm là trả nợ,
[38:56]có tâm biết ơn, đền ơn thì thế nào ta cũng gặp lại ân nhân của mình, và lúc đó ta sẽ trả một cách tận tình và trả có dư luôn. Nhớ như vậy. Cái người Phật tử của mình khi đã trả nợ là trả dư, chứ không có trả thiếu.
[39:14]Tại sao ta phải trả dư? Vì Phật tử mình là lúc nào cũng cầu cái phước và cầu cái duyên lành với chúng sinh. Ví dụ như là hồi kiếp trước mình mượn người này 1.000, kiếp sau trả 100.000, nhưng mà Phật tử mình thì trả luôn 150.000. Cho họ nợ mình 50 làm chi vậy? Để kiếp sau họ trả mình 500 hả? Để làm chi? Ai biết? Để độ người ta, để làm cho người ta nợ mình rồi mình đem Phật pháp mà mà giáo hóa. Nhớ như vậy. Một đệ tử Phật cũng là một Bồ Tát, mà một Bồ Tát thì sao? Lúc nào cũng thích gieo duyên lành với chúng sinh để giáo hóa nha. Ví dụ thế này, ví dụ như người Phật tử mình biết đạo rồi thì thích
[40:03]làm phước, nhưng mà cái người thấp á thích làm phước để hưởng phước, còn người Phật tử mình thích làm phước để rồi giáo hóa. Ví dụ thế này, mình thấy có cái mương đi qua lại khó khăn, thế là mình bòn mót để dành tiền, cái mình ráng mình làm cái cầu cho người ta đi qua. Thì làm cái cầu mà người ta đi qua đi lại phước nó hưởng lâu lắm. Phước nó hưởng như thế nào? Nếu sau này hoặc kiếp này hoặc kiếp sau mình mở một cái quán bên đường thì không biết bao nhiêu người phải ghé vô quán này để mua đồ. Mà khi mua đồ như vậy họ họ mua món đồ không có một chút đồng lời làm cho mình rất là giàu, mình làm ăn rất là phát đạt.
[40:45]Nói tại sao mà hai cái quán bán giống nhau một cái đắt một cái ế là bởi vì một cái quán á, chủ quán kiếp trước ổng đắp một đoạn đường hay ổng bắc cây cầu cho người ta đi, còn cái chủ quán kia không hề làm cái phước gì đối với đời mà bây giờ muốn mở quán cho khách tới không có khách nào vô hết. Phải khách nào mắc nợ mình họ mới vô cái quán mình họ ăn, nhớ như vậy nha. Ở đây ai mở quán nhớ giùm cái điều thầy nói, chỉ những người khách mắc nợ mình ở kiếp trước họ mới vô quán mình họ ăn, còn họ không mắc nợ mình họ họ đi ngang đi luôn. Nên do vậy, cái người nào mà muốn quán mình bán cho đắt thì phải làm sao?
[41:21]Phải đi đắp đường, đi bắc cầu à. Rồi mai mốt người ta vô quán mình người ta ăn, người ta trả cái đồng lãi lại, tức là trả nợ mình á. Thay vì mình đứng ở cầu mình thu phí: "Nè cầu này tui làm nha, đi qua đưa tui một đồng, đi qua đưa tui một đồng." Hả, còn cái này mình không lấy, kiếp sau mình mở cái quán người ta cũng vô người ta trả một đồng mà trả 10 đồng, 20 đồng luôn, mà người ta ăn người ta thích thú nữa, người ta mua đồ mình người ta thích thú nữa, cũng là một cách trả phí á. Bây giờ mình thấy mấy cái trạm mà thu phí trên đường không? Đi ngang phải ngừng xe lại mình mua đó. Nó là vậy đó. Nhưng mà nếu mấy cái người đó mà họ đừng thu phí,
[41:56]họ đừng thu phí, nha, cứ làm đường cho chúng sinh đi tự do thoải mái đừng thu phí, kiếp sau mình cũng phải kiếm họ mà mình nạp tiền mình trả lại. Kiếp sau tự nhiên họ mở một cái gì doanh nghiệp á là mình cứ phải cắm đầu vô đó để mình làm khách hàng họ, là bằng trả lại một cách tự nhiên. Mà trả lại gấp ngàn lần, gấp trăm lần. Còn bây giờ thu phí thì trả một lần hết thôi, hết nợ, hết duyên, không còn tình còn nghĩa. Thì đó là cái cách mà mình làm cho người ta mắc nợ rồi mình hưởng phước là mình lấy lại. Nhưng mà cái người Phật tử, một người Bồ Tát trong đạo Phật thì không có làm phước mà để cầu người ta mắc nợ rồi mình lấy lại mà mình hưởng phước, mà làm sao?
[42:41]Cầu có duyên để độ chúng sinh. Thế là đời trước mình bắc cái cầu cho người ta đi, đời sau mình không chịu mở quán mà mình mở gì? Mở chùa. Ở trỏng tu trụ trì chơi vậy á. Thế là những người mà họ đi qua đi lại cái con đường mà kiếp xưa mình đã đắp á, tự nhiên đi ngang thấy cái chùa dễ thương quá cái đi vô. Gặp ông thầy ổng cứ bắt cái ghế ổng ngồi ở giữa đó, ổng vô ổng ngồi ổng giảng đạo cho nghe, á, mà ổng giảng sao dễ thương quá. Ổng nói nhiều khi ổng nói ngọng, nói lắp gì mình thấy cũng dễ thương á, tại vì kiếp xưa mình mắc nợ mình đi con đường ổng đắp mà, đi cái cầu ổng bắc. Cho nên bây giờ ổng ổng cùi,
[43:18]đuôi, sứt, mẻ gì cũng thấy dễ thương, ổng nói ngọng nghịu gì cũng thấy hay, đó là vì mình mắc nợ ổng. Thì lúc đó là nhờ vậy cái cái ông thầy đó ổng không có hưởng phước thay vì ổng mở quán ổng lấy lãi, người khách hàng vô mua ổng giàu lên, không, ổng vô chùa ổng tu thì những chúng sinh mà đi qua lại trên cái con đường ổng đắp lại phải vô chùa nghe ổng giảng dạy đạo lý. Đó là Bồ Tát á. Bồ Tát là gieo ân nghĩa với chúng sinh để lợi dụng cái ân nghĩa đó mà mà giáo hóa Phật pháp, chứ Bồ Tát không có phải là người mà đi gieo phước chúng sinh rồi mai mốt hưởng phước hết. Đó là khác nhau nha.
[43:58]Do đó, khi ta trả cái nợ mà mình đã mắc ở kiếp trước thì người Phật tử luôn luôn trả nhiều hơn. Cảm thấy vậy đủ rồi, vẫn gieo trả thêm, trả thêm. Cái cảm giác mà trả đủ rồi là ta biết á. Ví dụ một người đó ta thương ta mến ta giúp, à à thấy có đứa thương quá nó đi học, cái thôi mình giúp bữa nào lại: "Nè nay con đóng tiền học chưa? Cô cho con nè, đi đóng tiền học đi con." "Con chưa có chiếc xe đạp á." "Lại đây cô mua con chiếc xe đạp." Lớn lên đi học đại học xa: "Rồi thôi cô mua cho con chiếc xe máy, con đi học nha con." Tới lúc đó bỗng nhiên nợ nó hết rồi. Cái cảm giác trong đầu mình là đủ rồi.
[44:35]Đủ rồi, cái nợ ngang đây hết rồi. Mình thương đứa đó, mình giúp nó tới ngang đây bỗng nhiên mình lòng mình có cảm giác có gì đó đủ rồi, đủ rồi, là nợ đã hết rồi đó. Tự nhiên nó xuất hiện. Nhưng mà sao? Người Phật tử thì không ngưng ngang đó, ráng giúp thêm nữa. Ráng giúp thêm để cho để cho nó chịu ơn mình. Mình còn khả năng cứ giúp nữa. Mỗi lần nó đi học về: "À, con đủ hết ha con. Nè thôi, đây có mấy cái bánh ngon con đem lên trường con đi học nha. Nè đây có cái gì hay hay đưa gửi con đi." Gieo thêm nữa, gieo thêm nữa để cho chúng sinh mắc nợ mình. Mà chúng sinh mắc nợ mình, mình không có đòi cái kiểu trần gian tầm thường mà mình bắt phải phải tu theo Phật pháp.
[45:18]Đó là hạnh nguyện của Bồ Tát. Và Bồ Tát cũng chỉ như vậy mà thôi. Nhớ nha! Bồ Tát không bao giờ dùng phép để mà ép chúng sinh làm đệ tử của mình. Nhớ như vậy. Cái chuyện mà nói là Bồ Tát có thần thông rồi hô biến ra, biến tất cả những người này thành đệ tử của mình, đó là chuyện ma quái. Chuyện đó là chuyện không đạo đức. Một vị Bồ Tát xuất hiện giữa đời luôn luôn giấu kín thân phận của mình và không bao giờ dùng thần thông để giáo hóa kiểu đó, là mê hoặc người. Mà Bồ Tát gì? Chỉ dùng đạo đức, dùng ân nghĩa, dùng công đức để gieo ân nghĩa với đời rồi bằng cái nhân quả đó khiến gieo duyên lành với chúng sinh mà nói chúng sinh nghe.
[46:04]Chứ không có cái chuyện mà mà Bồ Tát dùng phép để mà lôi chúng sinh làm đệ tử nha. Cho nên nếu có ông thầy nào khoe mình có phép để mà thu hút tín đồ thì ta biết đó không phải là Bồ Tát đạo của đạo Phật, nhớ như vậy. Mà nếu ta gặp ông thầy nào mà ta chỉ thấy cái tấm gương đạo hạnh cao cả mà ta yêu kính thì đó là đúng đường Bồ Tát của đạo Phật.
[46:33]Còn nếu mà ta nghe đó có phép lạ hay lắm ta theo thì ông thầy đó sai mà ta cũng sai luôn. Ta thuộc lại mê tín, là thích những chuyện mà thần bí, không có đi đúng con đường chính đạo. Còn một vị Bồ Tát chân chính không có làm chuyện đó. Một vị Bồ Tát chân chính là lấy cái tấm gương đạo đức của mình để dạy đời, đem đôi tay sức lực của mình để gieo duyên lành với với đời, chứ không có làm bằng cái phép thuật, nhớ như vậy giùm thầy nha. Cái nợ mà ta phải trả đó, thứ nhất nó là sự bắt buộc của nhân quả, thứ hai nó là sự bắt buộc của lương tâm. Sự bắt buộc của nhân quả là sao? Là ta mắc nợ rồi chạy đàng trời cũng phải trả, không bao giờ mà trốn được.
[47:21]Nhớ như vậy, chạy đàng trời cũng phải trả. Nhân quả bắt ta phải trả bằng hai cách mà nãy ta vừa nói: một, khiến ta phải yêu thương để ta trả nợ; hai, khiến ta rơi vào hoàn cảnh khốn cùng, ta lọt vào đó để phải làm nô lệ. Hai cách đó là nhân quả ép ta. Cái mà ta rơi vào khốn cùng để phải làm nô lệ đó là bứt bách không còn đường, còn cái tự nguyện hơn là yêu thương. Tự nhiên lòng ta ta khởi yêu thương cái người đó quá sức khiến ta phải giúp đỡ. Đó là hai cách. Nhưng mà đó là sự bắt buộc của nhân quả, nhưng mà cái người đệ tử Phật có đạo đức thì nó là sự bắt buộc của lương tâm. Ta có lương tâm, ta có đạo đức, ta không bao giờ quên ơn.
[48:07]Vì có những cái ân nghĩa ngay trong đời này mà ta nhớ thì phải ráng mà trả, phải tìm thăm lại của thầy giáo cũ năm xưa, à bác hàng xóm tử tế hồi đời hồi mấy chục năm trước. Có dịp là đừng quên, đừng quên. Một bát cơm lỡ ăn rồi cũng phải nhớ suốt đời.
[48:32]Đó là cái sự bắt buộc của lương tâm. Rồi có những cái ân nghĩa mà nó không còn trong đời này mà nó thuộc về đời trước, ví dụ như cha ta, mẹ ta. Cha ta, mẹ ta, người mà sinh ra ta, nuôi ta lớn, dạy ta nên người, gánh bao nhiêu là cực nhọc trên đời này để cho ta, ta êm ấm, ta được sống trong, trong tình thương mến. Cha mẹ ta giẫm lên gai góc để đi để cho ta bước trên những tấm thảm nhung êm ả của cuộc đời. Cha mẹ ta che ta trong những mái nhà mát mà cha mẹ ta lại bước ra ngoài đường rồi đội sương đội nắng. Thì những cái ân nghĩa đó nó không phải là chỉ của kiếp này mà nó cũng là của những kiếp trước.
[49:14]Nên vì vậy, một người đệ tử Phật phải là một người con, một người con ngoan, một người con hiếu. Mà Vu Lan này là cái ngày mà trong đạo Phật nhắc tất cả người đệ tử Phật phải không bao giờ được để mất cái đạo hiếu trong lòng mình. Mà vì sao vậy? Vì có cha mẹ mới có mình mà ta bất hiếu rồi ta không làm người, ta không đáng làm người nữa. Do đó làm gì làm rồi phải thờ cha, kính mẹ, đó là điều bắt buộc. Bắt buộc không còn cách nào khác nữa. Nên cái đạo hiếu là đạo căn bản đầu tiên của một con người. Có đạo hiếu rồi mới tính tới những đạo đức khác. Nếu không có đạo hiếu rồi thì anh có nói anh là thánh,
[50:00]là triết là triết gia, là bác sĩ, kỹ sư, là gì gì đó đều vứt đi. Vì những cái đó chỉ là ngọn, phải đạo hiếu trước đã. Cho nên đó là cái ân nghĩa mà ta phải trả và trả hết cả, cả tấm lòng của mình. Nhưng mà dĩ nhiên là không phải là ta trả một cách vật chất như trong kinh mà nói. Ví dụ như cõng cha mẹ đi vòng hết ngọn núi bao nhiêu cả đời không trả hết nợ của cha mẹ mình. Mà vì sao vậy? Ví dụ có người nào đó nói ờ: "Tôi nợ anh ba triệu, thôi anh leo lên lưng cho tôi cõng anh đi ba ngày để tôi trả hết ba triệu", mình chịu không? Ngồi lưng mình cho mình cõng đi ba ngày lúc đó mình té mình gãy te te mình chết mình còn bắt đền luôn nữa.
[50:45]Cho nên trong kinh nói là nghĩa đen. Dù có cõng cha mẹ mình đi hết cả núi này cả kiếp cũng không đền nợ là bởi vì cái đó làm sao mà trả nợ được. Mà chỉ đem Phật pháp thì đền nợ được liền. Thì cũng vậy, mình yêu kính cha mẹ mình thì ngoài cái việc mình phục vụ cơm nước, chăm sóc tử tế, lễ độ, quan trọng là đem Phật pháp cho cha mẹ mình. Để cha mẹ mình biết tu thì đó là cái, cái trả hiếu mà cao quý nhất, xứng đáng nhất. Đó, nên có những món nợ mà ta ta phải trả mà trả bằng cả cái lương tâm của mình. Nãy giờ ta nói nợ vay trả qua lại thì ta đều thấy một điều thế này: hễ đã nợ thì đều là gánh nặng của tâm hồn.
[51:33]Dù đó là sự bắt buộc của nhân quả hay là sự bắt buộc của lương tâm, nó đều đè lên cuộc đời ta, đè lên tâm hồn ta, đè lên đôi vai ta. Ví dụ bây giờ nói là nhân quả bắt buộc, thế là buộc ta gặp người đó ta phải thương, cũng là một gánh nặng của cái tình thương yêu. Hoặc là nhân quả bắt ta phải rơi vào cảnh khốn cùng, không còn đường sống, ta phải đi đến chỗ đó để làm nô lệ thì cũng là hết sức là cực khổ, vất vả. Hoặc là bây giờ tự ta nhớ tới những ân nghĩa, ta phải lo để đền trả thì nó cũng là gánh nặng đè lên, lên tâm hồn của mình. Mà một người trí tuệ không bao giờ thích tâm mình có những gánh nặng như vậy, không thích nợ, nhớ như vậy.
[52:18]Một cái người có trí tuệ không bao giờ thích để cho cuộc đời mình, để cho tâm hồn mình bị đè nặng bởi những món nợ như thế trong đời, trong nhiều đời, trong cái đường trầm luân sinh tử này. Do đó, một vị Bồ Tát hay một người đệ tử Phật có trí tuệ rất dè dặt khi mà nhận cái ân nghĩa của ai. Vì biết rằng mỗi một cái ân nghĩa của ai đưa đến mình đều trở thành một gánh nặng đè trong tâm hồn mình ở tương lai. Ví dụ bây giờ quý Phật tử cúng dường thầy, thầy có thích không? Thích không? Dám nói thầy thích lắm á. Không, nhiều khi cũng thích lắm, cần để làm các Phật sự. Chứ còn bình thường quý vị cứ thấy người cứ đưa bao thơ hay giúi cúng
[53:10]dường để vào trên bàn ít tiền luôn luôn nó đè nặng trong lòng thầy. Vì biết đây là những món nợ mà cả một đời tu hành của thầy thì không biết bao nhiêu là sự cúng dường. Thầy sống nhờ sự cúng dường nên thành cái món nợ mà nếu mà thầy không trả được thì không giải thoát được.
[53:34]Còn cái người bình thường trong cuộc sống này vậy, nhớ mỗi khi ai thương mình, ai giúp mình đều là món nợ. Mà người Tây phương người ta hay có cái chữ thank you, cảm ơn, merci rồi đó, lúc nào cũng cảm ơn, cảm ơn. Vì sao? Vì chuyện chút gì trên đời này cũng là ân nghĩa. Một người nhường cái đường cho mình đi họ cũng cảm ơn, phải không? Rồi cái ai với tay lấy giùm mình cái hũ nước tương cái mình cũng cảm ơn. Mỗi một chút đều là ơn nghĩa, đều phải thank you, đều phải merci hết, đều phải cảm ơn hết, mỗi một chút vậy. Và cái người mà có trí tuệ biết rằng từng chút nợ, từng chút nợ tích lũy cả đời nó đè nặng lên
[54:14]cuộc đời của mình, do đó không thích nợ. Mà cái nợ đó là nợ tự nguyện giúp nhau trong đời. Còn cái loại nợ mà nói ngon nói ngọt để mượn nợ để xài cho sướng thì cái nợ đó là khủng khiếp, cái nợ đó nợ thứ thiệt đó. Mà nợ đó nó còn đè nặng lên tâm hồn gấp trăm lần nữa. Cái nợ mà người ta giúp mình một cách tự nguyện, yêu thương đã làm mình nặng nề, cái lương tâm mình đã buộc mình nghĩ tới ân nghĩa là mà đền đáp rồi, còn loại nợ mà vay mượn hoàn toàn không phải do phước của mình mà phải chỉ do cái miệng dẻo nhẹo của mình thôi. Nói ngon nói ngọt rồi người ta móc tiền trong túi ra người ta đưa mình, người ta cho mượn và nghĩ rằng mình sẽ trả lại.
[55:00]Cái đó nó khác, cái đó là nợ thật sự. Và nợ đó là gì, nó đè nặng lên cuộc đời mình và nó liên quan tới pháp luật luôn, vì nếu mình không trả là có chuyện tới pháp lý liền. Bây giờ ta bắt đầu ta nói tới cái món nợ kiểu này. Trên đời này có bao nhiêu loại nghiện? Cái nghiện nào nặng nhất? Ma túy, phải không? Nghiện thứ hai? Rượu. Nghiện thứ ba? Thuốc lá. Nghiện thứ tư? Sắc dục. Sắc dục cũng làm người ta nghiện. Nghiện thứ năm? Đánh bài. Nghiện thứ sáu?
[55:45]Những cái thú vui nhiều thứ nữa trên đời này. Ví dụ cái người nghiện ăn, thích nghiện nhậu, có người nghiện đánh cờ, có người thích ngồi câu cá, có người cứ thích làm thơ, có người thích hát. Hằng ngày nằm không hát một bài cái giống như khó chịu. Rồi có người thích nhuộm tóc, nghiện nhuộm tóc á, tóc màu này cái mai nhuộm màu khác. Nói này hồi hơi đụng chạm ở dưới kia nha. Có người nghiện mua sắm, hễ có tiền là chạy vô shop là đi mua đồ. Có nhiều loại nghiện nhưng trong đó có một loại nghiện rất lạ là nghiện mượn nợ người ta để xài. Đây là một loại bệnh lý có thật á. Có những người chỉ thích nói khéo khéo để mượn nợ người ta thôi,
[56:25]rồi tiền chồng chất bên này trả bên kia rồi sau đó trốn đi luôn. Nghĩa là tới không thể làm sao mà mượn tiền người ta rồi mà mà trả nổi, cứ mượn hoài, nên cuối cùng là trốn đi, trốn chui trốn nhủi và sống cuộc sống hết sức là cơ cực. Rồi tới nơi chỗ khác hễ còn phước mà nói ai còn nghe được lại mượn tiếp, cứ như vậy. Đây là một loại nghiện. Cái nghiện nào cũng nguy hiểm hết, chỉ trừ một cái nghiện mà càng nghiện thì càng tốt, đó là nghiện gì? Nghiện tu, à. Nghiện tới chùa, nghiện tụng kinh và nhất là nghiện ngồi thiền.
[57:03]Cái người nào mà ngồi thiền mà tới mức độ nghiện rồi đó là người đó chuẩn bị làm thánh rồi. Tức là ngồi thiền mà không muốn xả, ngày nào mà không ngồi thiền chịu không được, mà khi bước vào thiền nó an lạc, hạnh phúc quá thì cái người đó đang chuẩn bị làm thánh rồi. Cái người đó càng nghiện thì mình càng mừng nha. Nghiện tu thì mình càng mừng, cứ thích đi chùa rảnh chút xíu là công việc nhà đã xong là chạy tới chùa tụng kinh lễ Phật, mấy cái nghiện đó tốt vô cùng hoặc là thích nghiện đi làm từ thiện, là thích giúp đời, giúp người, thích đi lượm rác ngoài đường, bắc cầu sửa đường cho mọi người đi,
[57:41]đó, có ít tiền là thích nghiện đi phóng sanh, à chiều nay thầy cũng đi phóng sanh ở sông đây. Đó, nghiện mấy cái đó tốt vô cùng. Nó cũng là một loại nghiện nhưng mà nghiện đó tốt, lành mạnh và làm cho mình thăng tiến tâm hồn và không đè nặng lên tâm hồn mình, còn những loại nghiện mà có tính hưởng thụ khác đều phá hủy tâm hồn, phá hủy cuộc đời mình hết. Mà trong đó có một loại nghiện là nghiện mượn nợ, thích mượn nợ. Vì sao? Chỉ cần vài câu nói người ta tin là mình có tiền xài, không cần phải lao động. Đây là một cũng là một loại nghiện mà rất nguy hiểm, mà đâu biết rằng là nhân quả trả vay khủng khiếp.
[58:18]Đều phải trả lúc nào đó, không trả kiếp này kiếp sau cũng phải trả mà một trả 100. Rồi còn một loại vì sao người ta nghiện đánh bài?
[58:30]Vì người ta chỉ nhờ cái may rủi hoặc là gian lận mà lấy tiền trong túi người khác qua túi mình chớp nhoáng liền, không phải lao động, mà có khi số tiền lên đến rất lớn. Thí dụ một ngày người ta lao động là người ta chỉ được nhiêu đó, 100.000, 200.000 gì đó, còn ở đây chỉ một cái may rủi thôi lấy một vài triệu bên túi người ta qua túi mình. Lẹ quá, dễ quá nên đâm ra nghiện, nhưng mà nghiện đó thì sao, từ từ bị người ta gian lận người ta người ta lấy lại hết. Rồi phải trả và trả trả rất là nguy hiểm. Còn cái nó không phải là nợ kiểu vay đó mà sự giúp đỡ của người tốt bụng người ta không có đòi cũng là món nợ.
[59:09]Và cái người mà có đạo đức á dù là người ta giúp mình một cách tự nguyện, lòng mình vẫn đè nặng ân nghĩa vì muốn trả ơn. Còn mà cái món nợ mà người ta cho mượn rồi người ta đòi lại đó thì càng đè nặng tâm hồn mình gấp bội lần. Chính cái đè nặng tâm hồn á làm cho một người có trí tuệ cảm thấy không thích, do đó cái người có đạo đức là người sợ nợ. Còn người đụng đâu mượn đó người không có đạo đức, không có trí tuệ, không thấy được cái nặng nề của cái món nợ nó đè lên cuộc đời của mình. Cho nên vì vậy một cái người mà muốn giải thoát rất là dè dặt với những món nợ trong đời này. Món nợ trong đời này gồm hai loại:
[59:58]một loại nợ mượn và người ta có ý cho mượn để trả là dính với pháp luật, một loại người ta giúp đỡ mình bằng sự tử tế tự nguyện rồi mình phải trả bởi cái lòng biết ơn. Cả hai món nợ đều là sự đè nặng lên tâm hồn của mình mà một người Phật tử mình rất là rất là lo ngại. Bây giờ một người đi tu nhận cái sự cúng dường của bá gia bá tánh, xin thưa cũng là món nợ, và trả lại bằng cách nào? Nếu cái người vị thầy đó tu hành chân chính thì có đạo lý để trả lại và trả có lời vì đạo lý là là vô giá. Còn nếu vị thầy đó không tu hành chân chính thì cũng phải trả lại, trả lại bằng cách gì? Bằng cái lao động vất vả ở kiếp sau mà chư tổ mình hay nói gì,
[1:00:52]đọa làm trâu làm ngựa để trả, kéo cày kéo xe mà trả cho thí chủ của mình. Ví dụ như ta thấy có cái ông đó ổng ổng có hai con ngựa tốt, cái ổng làm chiếc xe ngựa rồi ổng đón khách mỗi ngày. Tức là ổng có người ta kêu là ổng Hai xe ngựa tại vì nhà ổng thứ hai mà ổng có chiếc xe ngựa. Sáng sáng sau khi mà cho ngựa đồ ăn cỏ đồ xong mọi thứ rồi, cái là ổng dong cái xe ngựa lên đường ổng đón khách. À đi từ cái chỗ này qua kia, cái đoạn đường đó đi chừng mấy cây số thôi. Mà tại sao? Nếu mà ta có đạo nhãn ta biết đời xưa cái ông Hai đó ổng nuôi ông thầy tu, ổng cúng dường mấy ông thầy tu, hai ông thầy tu.
[1:01:33]Ổng nuôi rất đàng hoàng, nhưng hai ông thầy tu này tu không đàng hoàng, kiếp sau đọa làm ngựa để ổng làm chiếc xe ngựa rồi ông Hai đó mới lấy chiếc xe ngựa đó ổng đi ổng chở người ta ổng lấy tiền ổng sống. Cũng là một cách đòi nợ đúng không ạ? Đúng, cũng là một cách đòi nợ, mà con ngựa nó ăn cái gì? Nó ăn cỏ tại bởi vì hai ông thầy tu đó ổng quen ăn chay đời trước á. Đời này làm ngựa ăn cỏ. Nên là đó, làm thầy tu mà nhận cái sự cúng dường của người ta là món nợ, mà cả một đời nợ khủng khiếp lắm, giống như con ngựa mà phải đi kéo xe trả một đời hay con trâu kéo cày trả cả một đời vì cả một đời tu hành mà.
[1:02:16]Nhưng nếu ông thầy đó mà tu đàng hoàng, lo việc đạo, giữ gìn giới hạnh, dạy dỗ được chúng sinh thì trả có lời, à trả có lời, mà ổng không có giếm tiền riêng nha. Phật tử cúng rồi không để giấu đâu trong chỗ nào chôn đâu mất tiêu à, đem tiền đó ra xài hết, xài những chuyện Phật sự chân chính hết, chứ không có giấu chôn dưới đất tới chừng chết người ta đào lên được mấy bao tiền mục, cái đó là chết luôn á. Nghĩa là tiền Phật tử cúng phải biến thành Phật sự. Chứ không được tiền Phật tử cúng là giấu để đâu đó không được ạ. Phải để cho Phật tử có phước, phải xây cái này, phải cất cái kia, phải sắm cái nọ để dùng vào những
[1:02:55]chuyện trong chùa, ở trong đạo, không được giếm ạ. Rồi, mà cũng chưa hết, thầy đó phải tu rất đàng hoàng, làm cho Phật pháp được lan truyền thì mới có lời, tức là không bị cái nợ đó đè lên người mà còn trả được cái món nợ. Còn nếu không chắc chắn kiếp sau là trả bằng sức lao động. Như có một câu chuyện vậy, có cái có một vị hòa thượng đó khi ổng nhìn thấy một cái bà hoàng hậu ngồi trên chiếc kiệu và có bốn cái người khiêng kiệu thì ổng mới nói là bốn người khiêng kiệu đó là bốn tì-kheo đời xưa. Còn bà đó, bà hoàng hậu đời xưa bả là một Phật tử bình thường thôi, nhưng mà là cái người rất là mộ đạo,
[1:03:40]cung kính, tu hành đàng hoàng và cúng dường cho nhiều chùa, nhưng đặc biệt là cúng cho bốn ông thầy tì-kheo đó nhiều nhất. Nhưng mà bốn ông thầy này thì tu không siêu thoát được nhưng mà không bị đọa thành súc sinh, vẫn trở lại làm người nhưng vì làm ơn khiêng kiệu cho bả. Hồi xưa bả gặp đâu bả bả quỳ bả lạy đó thì mai mốt kiếp sau bả làm hoàng hậu rồi bốn ông này gặp bả ở đâu thì sao? Quỳ lạy lại trả lại từng cái lạy. Hồi xưa là bả quỳ dưới đất á, mấy ổng ngồi ở trên bàn, kiếp sau thì sao? Để bả trên vai mà gánh đi, trả lại sòng phẳng. Ta thấy cái nhân quả nó sòng phẳng một cách đau đớn như vậy.
[1:04:28]Bây giờ thấy Phật tử ngồi dưới thấp vậy chứ thầy không ham đâu. Không ham. Nên vì vậy nhân quả nó có trả vay một cách rất là nghiêm khắc, lạnh lùng và sòng phẳng, nhưng ta được quyền chọn lựa cách trả bởi đạo đức của mình. Nếu mình là người kém đạo đức thì mình sẽ chọn một cách trả vất vả, hạ liệt, tầm thường, cực khổ. Còn nếu mình là người có đạo đức cao quý thì mình trả lại bằng một cách gì cao thượng hơn, có giá trị lớn hơn. Đó là trường hợp như cái ông Hai xe ngựa đó và hai ông thầy tu phải đọa thành hai con ngựa, làm súc sinh nó phải đi cày thôi, kéo xe trả nợ, hoặc là bốn cái ông khiêng kiệu cho bà hoàng hậu,
[1:05:19]đó là trả lại bằng cái sức lao động mà trả là hết sức là hạ liệt và và tầm thường. Nhưng mà còn những trường hợp khác, những người mà họ tu chân chính họ vượt lên trên luôn thì sao? Họ thành thánh. Thành thánh thì chuyện gì xảy ra? Nếu đời xưa ta cúng dường cho một vị thầy rồi vị thầy đó tu hành chân chính, rồi ổng đắc đạo luôn thì sau này là sao?
[1:05:48]À, đây nó có cái quy luật bắt đầu nó mở ra một quy luật mới. Một quy luật mới là thế này: nếu ta gieo xuống một cái thửa ruộng một hạt giống tốt thì cái hạt giống nó lên cho ta thành trái ngọt thơm tho để ta hưởng mà một hưởng muôn ngàn, gieo một trái xoài thành một cây xoài sum suê trĩu trái, đó là đó là quy luật. Rồi nếu ta cho ai mượn, mai mốt người ta trả lại vừa bằng vật chất mà vừa bằng tình cảm. Nhưng mà nếu ta gieo cái hạt của ta cái sự giúp đỡ, sự cung kính của ta lên một mảnh ruộng mà mảnh ruộng này nó không còn là mảnh ruộng sình nữa, mà nó là một mảnh đất
[1:06:44]tràn ngập ánh sáng và kim cương thì nó lên cây gì?
[1:06:50]Cũng giống như là đời xưa ta cúng dường cho một người tu hành mà nếu người này tu hành cứ bình bình bình bình tốt thôi thì giống như đó là mảnh ruộng tốt thì đời sau ta hưởng được trái lành thơm ngọt, giàu sang sung sướng thì được rồi, mà vị kia cũng không đọa, không đọa làm trâu làm chó gì hết, mà vị kia tiếp tục tu tiếp. Còn ta đều hưởng phước lành rất nhiều. Nhưng mà trường hợp ta cúng dường cho một vị đó, vị đó tu không phải tốt đâu mà đắc đạo luôn.
[1:07:22]Thì cái nợ ta nó biến thành cái gì?
[1:07:26]Lúc này cái mảnh ruộng á, ta phân làm ba loại ruộng, hà. Một loại đất mà nó cằn, ta trồng lên cái hạt cằn đó đó, nó lên cái cây đèo đọt. Ta cứ cày, ta xới, ta băm miếng đất đó để cố gắng làm sao mà lấy được năng suất, để lấy lại được cái trái. Đó là trường hợp mà thành trâu á, thành ngựa. Ta cứ mỗi ngày ta phải lấy roi mà quất nó: "Đi! Đi! Dí thá!", nè phải không? Quất để mà cày, moi miếng đất đó ra làm sao để lấy được cái cái cái sản phẩm. Đó là cái người tu không tốt, họ thành cái miếng ruộng cằn khô, không có màu mỡ. Ta phải rất vất vả để ta lấy được sản phẩm. Giống như là mình cúng dường ông thầy tu,
[1:08:07]ổng tu dở, ổng đọa thành ngựa, ngày nào mình phải lấy roi mình quất cái con ngựa đó để mà bắt nó đi mà đòi nợ lại. Có đúng không ạ? Đó là trường hợp... Trường hợp thứ hai là ta gieo lên miếng ruộng, miếng ruộng nó màu mỡ, ta trồng sơ sơ, trồng chơi mà ăn thiệt. Ta gieo một vài cái hạt giống lên cây sum sê, trái ngọt trĩu cành. Ờ ta hưởng quá chừng luôn, đó là sao? Đó là đời trước ta cúng dường cho ông thầy tu mà ông này ổng tu tốt quá. Ổng tu đàng hoàng, tuy chưa đắc đạo mà tu đàng hoàng, giữ giới nghiêm túc, làm được nhiều Phật sự, thế là đời sau ổng vẫn tu tiếp, còn ta thì giàu sang, sung sướng, vì miếng đất của ổng là miếng đất ruộng ruộng tốt.
[1:08:52]Đó là trường hợp miếng ruộng thứ hai. Còn trường hợp miếng ruộng thứ ba là cúng dường cho ông thầy tu, chơi chơi ổng tu ổng đắc đạo mất. Ổng đắc đạo thì cái hột mà ta gieo xuống đó nó thành cái gì? Thì lần này ta gieo cái hạt xoài xuống nhằm miếng đất mà ông thầy tu ổng đắc đạo thì sau này nó lên cây nó không phải ra trái xoài, mà nó ra trái gì? Nó ra ngọc, ra hoa, ra trái ngọc, ra trái vàng chứ không còn ra trái xoài. Nếu đời trước ta vô tình mà ta cúng dường gặp ông thầy tu mà ổng tu ổng đắc đạo thì cái phước đó nó biến thành cái phước tâm linh cho đời ta luôn, như là ta hưởng không hết. Ta giàu sang sung sướng, rồi tâm linh ta mở ra, ta tu rồi ta cũng sẽ đắc đạo luôn.
[1:09:42]Nên là có ba loại đất như vậy, tức là ba loại hạng thầy tu như vậy: Một loại miếng đất cằn cỗi là ông thầy tu ổng tu không đàng hoàng, kiếp sau ta đất cây nó lên khô cằn quá, ta cứ phải cày, phải xới, phải băm, phải dặm hoài, phải làm sao bắt cho nó ra trái. Đó, giống như là lúc đó ta đòi nợ lại con trâu, con ngựa mà cứ lấy roi mà quất hoài, hoặc là như bà hoàng hậu vậy đó, phải nạt, phải rầy la bốn cái người khiêng kiệu: "Khiêng ta lên! Tụi này mấy người sao đi xóc quá vậy? Đi cho êm coi!", rồi cứ phải la, phải hét rồi để đòi nợ, đó là miếng ruộng cằn. Trường hợp thứ hai là ông thầy tu tốt thì đó là miếng ruộng màu mỡ,
[1:10:20]mình trồng sơ sơ không có tốn công gì, cây trái lên sum sê. Đó là đời sau về tự nhiên ta giàu sang, vì mình ông thầy đó ổng tu tốt. Còn trường hợp thứ ba là miếng ruộng quý, miếng ruộng vàng, ruộng ngọc, ta gieo lên cái nó thành không còn trái xoài mà thành cây ngọc, cây vàng là ta vừa được giàu sang vật chất mà vừa được cái tâm linh nó mở ra, ta rất là dễ tu, dễ chứng, dễ đắc. Cho nên nói chuyện này là để làm chi? Để cho hai điều: Thứ nhất là quý Phật tử phải ráng lựa thầy tu mà cúng dường, ráng lựa quý thầy tốt. Có thể là quý thầy đó chưa đắc đạo nhưng mà bảo đảm ông thầy đó tốt thì mình hãy cúng dường để kiếp sau mà
[1:11:04]tự nhiên mình khá giả, có phước lành để tu chứ không cần phải lấy roi mà quất, mà đánh, mà la, mà hét mà thành nợ lại, thành oan trái. Đó là cái thứ nhất: Ráng lựa người chân tu mà cúng dường. Và cũng nhắc nhở quý thầy là khi quý thầy đã tu rồi thì quý thầy phải ráng làm sao? Tu cho tốt, đừng giỡn chơi. Vì cái người đạo đức là người sợ nợ, mà làm thầy tu là buộc phải mắc nợ. Mình đâu làm gì ra tiền, toàn là nhờ sự cúng dường, mà trong đầu cứ muốn người ta cúng cho nhiều để giàu là chết, đó là không đạo đức. Người không biết sợ nợ là người không đạo đức, không sợ nợ là người không đạo đức, còn người có đạo đức là người sợ nợ.
[1:11:48]Cho nên khi một thầy tu rồi, trong đầu đừng có mong người ta cúng mình nhiều, không có mong chuyện đó, mà phải lo làm sao tu cho nghiêm túc, tu cho giới hạnh. Nếu không đắc đạo thì mình cũng là người mà làm tấm gương đạo hạnh cho đời này noi theo. Còn nếu mà quý thầy có một con đường tâm linh rõ ràng, có biết phương pháp tu rõ ràng, cộng với ý chí kiên cường thì ráng tu cho đắc luôn. Ráng tinh tấn ngày đêm, không có một giờ nào là một giờ ở không lơi lỏng hết, không có một giây phút nào gọi là giây phút ở không. Ví dụ thấy nằm nghỉ đó, không phải ở không, nằm nghỉ để lấy sức mà làm việc Phật sự, lấy sức mà để tu, không ở không, không một giờ phút nào hết.
[1:12:36]Thậm chí hễ mà khỏe cái là không thèm ngủ. Hễ mà khỏe thì không thèm nằm ngủ, ngồi tu chơi, ráng, để chi? Cho đắc đạo. Mà đắc đạo để chi? Để cho vô số những người mà đã cúng dường mình, mỗi một đồng mà cúng mình sau này thành vàng thành ngọc hết, thành tâm linh hết. Tất cả chúng sinh có duyên với mình đều được có mở ra một cái duyên mà tu hành giác ngộ hết luôn. Cho nên một người cố gắng mà lợi cho vô số chúng sinh là như vậy.
[1:13:16]Ta sống ở trên cuộc đời này thì từng ngày ta vay nợ của đất trời, của xã hội, ha? Bước chân cái là ta thấy có người để ta mang nợ, mang ơn rồi. Ví dụ ta bước ra ngoài đường một cái là ta mắc nợ cái người làm đường, phải không ạ? Cái người công nhân họ làm đường. Ta đi lại chỗ kẹt xe, ta mắc nợ cái anh công an giao thông rồi. Ta nhức đầu, xây xẩm cái, ta mắc nợ cái trạm y tế. Rồi trời mưa xuống cái, ta mới thấy là ta mắc nợ những người mà họ làm cống thoát nước, họ làm cống để không bị ngập, vân vân. Tức là trên đời này mà nhúc nhích qua lại, ta thấy ân nghĩa sao? Vô số. Không suy nghĩ thì không ra, nhưng mà biết suy nghĩ một cái
[1:13:57]mới thấy là cả cuộc đời mình là cả một cuộc đời mang nợ. Mà nếu mình không có cái cống hiến trở lại thì sao?
[1:14:08]Thì cả cuộc đời chỉ là mang nợ, mà một người chỉ mang nợ thì kiếp sau là giàu hay nghèo? Nghèo. Cả một đời mà chỉ mang nợ, kiếp sau là một người nghèo, chắc chắn như vậy là lo đi trả nợ. Còn mà nếu người biết suy nghĩ, biết suy nghĩ là thấy mình làm cái gì, nhúc nhích cái gì cũng đều là là nợ thì hãy ráng mà cống hiến. Ví dụ như bây giờ ta bước vô chùa Kim Huê này là ta mắc nợ ai? Sư ông. Ai nữa?
[1:14:44]Cái người bỏ tiền ra xây chùa này. Quý thầy đứng ra chỉ đạo xây cái chùa này. Ta ngồi lên cái thềm gạch sạch này là bao nhiêu công lao, ân nghĩa của Phật tử gói ở đây. Ta ngồi dưới cái mái che đẹp cái này là bao nhiêu người gói ân nghĩa đây, ta mắc nợ hết á. Nếu biết suy nghĩ, mỗi chút mỗi chút gì đều thành nợ. Ta ngồi lên cái ghế này cũng là cái nợ, phải không? Mà nếu ta sống ta không cống hiến được bù lại hơn cái nợ mình đã nhận, chắc chắn đời sau mình nghèo.
[1:15:17]Nên vì vậy, cái người mà đạo đức là người sợ nợ, mà người tính nhân quả trả vay rất kỹ, vì vậy là sao? Trong lòng mình lúc nào cũng sống để để phụng sự, để cống hiến. Ngày nào mà cái cái tư tưởng đó rời khỏi đầu mình, ngày đó là mình là người vô đạo đức. Còn một giây phút nào mà mình còn hiểu được một điều: Sống là để cống hiến, là để phụng sự, thì ngày đó mình là một con người đạo đức. Cho nên là trên các khóa hè chùa Phật Quang của ta cũng vậy, cứ mỗi năm là thầy nhận mấy trăm em về để dạy hè, dạy đạo đức, mà ngày nào cũng bắt nó phải hô khẩu hiệu. Hô cái câu đầu tiên là huynh trưởng mới hỏi là:
[1:15:59]"Tu nghĩa là gì?" thì các em nó la cho thiệt lớn là: "Diệt trừ bản ngã". Rồi câu thứ hai các huynh trưởng mới hỏi là: "Sống nghĩa là gì?" thì các em nó đều la cho lớn để trả lời là: "Phụng sự mọi người". Lúc nào cũng gieo rắc cái câu đó, tức là gieo rắc cái ấn tượng vào trong tiềm thức của nó để suốt cuộc đời nó phải hiểu là sống là để phụng sự. Mà đây cũng chính là đạo đức của tất cả chúng ta. Trẻ phải hiểu như vậy, mà già cũng phải hiểu như vậy. Vì sao? Vì cả cuộc đời này là ân nghĩa hết. Mà những người có trái tim lớn, có đôi tay mạnh thì họ cống hiến. Còn ta trái tim nhỏ, đôi tay bé, ta cứ thụ hưởng cái công lao của người
[1:16:45]khác mà không bù đắp lại được, kiếp sau ta chỉ là người mắc nợ. Ta chỉ là người mắc nợ rồi thì mình không có tự do. Mình phải lo trả nợ. Còn nếu mình là người mà cống hiến, phụng sự được để dư, có lãi thì đời sau mình có phước để mình làm một người tự do trên cuộc đời này. Một người tự do nghĩa là gì? Là một người được chọn lựa trong cuộc sống này. Người tự do nghĩa là người được chọn lựa trong cuộc sống này nghĩa là sao? Nghĩa là thế này, ví dụ bây giờ mình ra một cái cửa hàng, có ba cái áo, mình thích cái áo màu đỏ, nhưng mình không đủ tiền mua. Thế là mình không có tự do. Còn cái người họ có tự do, họ thích cái áo nào, họ mua được cái áo đó.
[1:17:34]Họ được tự do vì họ có phước. Tức là có phước, được quyền chọn lựa, nghĩa là có tự do. Còn người thiếu phước, không chọn lựa được, là mất tự do. Nhớ như vậy, chữ tự do nghĩa là gì? Được quyền chọn lựa. Mà người tại sao được quyền chọn lựa? Vì họ có phước. Còn ta sống ta không cống hiến, ta không phụng sự, ta không có phước, kiếp sau ta không được chọn lựa, là mất tự do. Cái chữ tự do trong nhân quả nghĩa là như vậy, chứ không phải chữ tự do có nghĩa chính trị nha, nghĩa chính trị là một chuyện khác nữa. Còn chữ tự do ở trong nhân quả là vì ta có phước, ta được nhiều con đường để chọn lựa. Hoặc là ta có phước, có người đó thích đi làm kỹ sư,
[1:18:18]có người đó thích làm bác sĩ, làm nghề nào cũng thành công hết, vì có phước. Còn có người muốn nói: "Con muốn làm nghề thầy giáo." Nói: "Không, mày đi làm công nhân giùm." Không có thầy giáo thầy gì hết á, vì không chọn lựa được là thiếu phước. Mà tại sao ta thiếu phước? Tại vì đời trước ta thụ hưởng
[1:18:39]ân nghĩa quá nhiều người trong đời mà ta không cống hiến. Bước ra ngoài đường là mắc nợ người làm đường, leo lên xe mắc nợ người làm xe, vô nhà thì mắc nợ người làm nhà, ăn miếng ăn là mắc nợ cái người nấu bếp, vân vân. Cái gì ta cũng mắc nợ hết. Ngồi ta nghĩ kỹ coi, cái gì ta cũng mắc nợ hết. Vậy mà không lo cống hiến, phụng sự, cứ tiếp tục lo thụ hưởng thì chắc chắn rằng đời sau ta thiếu phước. Cho nên nghe cái bài nhân quả trả vay này, ta hiểu rằng sống trên đời này sự thật chỉ là nợ hay không nợ, là trả hay là vay, chỉ là vậy. Mà trong đó cái vay, cái trả, nợ hay không nợ đó, nó gồm hai phần:
[1:19:20]một là vật chất, hai là cái trái tim người ta gửi theo, cái tình cảm người ta gửi theo trong cái món nợ đó. Và vừa là tình cảm mà vừa là vật chất, cả hai nó đè nặng lên, lên lòng của ta và đều làm cho ta nặng nề, khó chịu. Do đó, một người muốn tu hành thì phải làm sao ít mắc nợ,
[1:19:45]gieo ân phước nhiều hơn là thụ hưởng. Đó. Còn riêng đặc biệt là những người tu sĩ thì phải hết sức tu hành chân chính, đạo hạnh để đem cái đạo lý vô giá mà trả nợ cho, cho đời. Còn nếu không thì cái sự trả nợ của một ông thầy tu nó lại còn nặng hơn là người thường nữa. Là vì sao? Vì khi người ta đem một cái món tiền đến người ta cúng dường, nó không phải chỉ là năm ngàn, nó không phải chỉ là năm chục ngàn, mà trong đó nó có cái tình cảm kính trọng đi theo. Cái tình cảm kính trọng này mới đáng sợ. Mà nếu mình không xứng đáng, có thể là mình xứng đáng với cái năm chục ngàn người ta cúng, nhưng mình không xứng đáng với cái kính trọng người ta gói theo trong cái
[1:20:30]tờ năm chục ngàn đó, mình cũng chết, cũng phải trả cái đó rất là nặng. Nên để làm một người thầy tu vừa xứng đáng với cái món tiền người ta cúng dường, mà vừa xứng đáng với cái sự kính trọng mà người ta gửi theo trong cái đồng tiền đó, lúc đó chỉ có đạo lý của Phật thì mới đủ sức hóa giải. Chứ nếu không có Phật pháp thì thầy tu không bao giờ trả nổi cái ân nghĩa đối với đời. Và rồi trong tất cả chúng ta, dù là người xuất gia hay người tại gia,
[1:21:04]dù ta ở chùa hay là ở nhà, dù là tăng hay là tục, ta đều biết rằng ta đều mắc nợ đời. Ta đều biết. Và ta đều phải có bổn phận trả nợ đời. Và khi trả nợ đời như vậy, thì ta có ba cách trả. Hồi nãy ta vừa nói về ba cái miếng ruộng á. Ba miếng ruộng. Một là trả rất vất vả, bởi vì ta tệ quá, nên ta trả vất vả. Hai, trả dễ dàng hơn vì ta tốt. Nhưng mà tuyệt vời nhất vẫn là sao? Vẫn là ta là người tu hành tinh tấn, thì ta trả nợ đời rất là dễ. Và cái người mà họ có ân nghĩa với ta, họ được hưởng phước rất là nhiều. Do đó, bất cứ ai dù là người xuất gia hay tại gia đều phải biết tu tập tâm linh vô ngã.
[1:21:57]Nếu ta là người có cái thiền định vô ngã thì những người mà đã giúp đỡ ta trong đời này, họ được hưởng phước vô lượng. Dù cả quý cư sĩ là người tại gia cũng vậy. Hãy vì cố gắng mà tu tập thiền định vô ngã tâm linh. Mỗi ngày đều phải ráng ngồi thiền sớm chiều, ít nhất được hai buổi. Ngồi thiền, quán chiếu cái gì đó, thanh tịnh tâm hồn cách nào đó để đi về vô ngã. Mà nếu ta làm được điều đó thì thật sự ta đã trả nợ cho đời rất là nhiều. Vì khi tâm ta mà đi về con đường vô ngã, bỗng nhiên ta biến thành một miếng ruộng khác mà bao nhiêu người giúp đỡ ta tự họ được hưởng phước rất là lớn. Cho nên là bây giờ ta không biết cách nào để trả nợ cho đời thì ta chỉ làm hai việc:
[1:22:52]Một là trong khả năng của mình giúp đỡ ai được, cống hiến điều gì được, phụng sự điều gì được đều làm không tiếc công, không kể tính. Ví dụ đừng có nói: "Ờ tôi là hàng ông bà, tôi lại chùa phải có người phục vụ cho tôi", không, không tính. Lại chùa rồi là dù một em bé mình cũng bưng cho nó miếng nước, miếng cơm nó ăn. Là phục vụ ai được là phục vụ. Nhớ, đó là cái thứ nhất để trả nợ đời. Cái thứ hai, những lúc thầm lặng, thanh tịnh, yên tĩnh, bắt chân ngồi kiết già, hướng về thiền định vô ngã. Hai cách đó là ta trả nợ đời tuyệt vời nhất, mà gieo điều tốt đẹp cho cuộc đời này rồi ta vượt lên trên khỏi thế gian tầm thường này mà, mà đi theo Phật.
[1:23:39]Hôm nay có duyên là chúng tôi về thăm lại chùa Kim Huê, một cái tổ đình thương yêu của mình, được gặp Hòa thượng tôn sư, được lạy Ngài, rồi thăm được chư tôn túc, rồi chia sẻ với quý Phật tử đạo lý Nhân Quả Trả Vay, hay còn có tựa là Sợ Nợ Cũng Là Đạo Đức, để cùng nhắc nhở nhau, sách tấn nhau tu hành để biết rằng sống trên đời này là đều là nợ và nợ gồm có vật chất và nợ tình cảm, tinh thần. Ta trả cũng phải trả cả hai và nợ luôn luôn là một gánh nặng lên cuộc đời ta, lên tâm hồn ta. Và để trả được cái nợ này, ta phải sống rất tử tế, rất vị tha, rất phụng sự, rất cống hiến, đồng thời phải tinh tấn tu tập con đường tâm linh, thiền định vô ngã, nhớ như vậy.
[1:24:37]Chúng con thì nhân mùa Vu Lan báo hiếu, chúng con về thăm lại tổ đình, chúng con xin kính chúc trên Hòa thượng, trên chư tôn đức thêm một cái pháp lạp, thêm một tuổi đạo tràn đầy hào quang, ánh sáng từ bi, chúng con mãi mãi được nương tựa. Xin kính chúc cho tất cả quý Phật tử tinh tấn tu tập, làm được nhiều công đức, trả được những ân nghĩa cao quý trong đời của mình. Và như vậy gia đình mình được nhiều may mắn, sức khỏe mình tốt lên, cùng pháp giới chúng sinh đồng thành Phật đạo. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.