[0:09]Đêm Bồ Đề sương lạnh rơi.
[0:17]Ngàn sao lấp lánh soi ấp ủ tình thương.
[0:25]Màn đêm êm ái như hòa chung hoan vang. Người ngồi yên lắng trong phút thiêng liêng.
[0:40]Thương, yêu chúng sinh muôn trùng.
[0:47]Từ bi lan khắp trong vũ trụ ngàn phương.
[0:55]Trần gian trong tối tăm ngục tù cay đắng,
[1:02]chờ mong ánh Thái Dương bừng sáng mênh mông.
[1:10]Một lời thệ nguyện cất lên: Thà rằng Người chết nơi đây, để tìm một đường dẫn đưa cứu thoát muôn sinh khổ đau.
[1:26]Lòng Người như ngọn núi cao, đứng đây vững chấn không lay. Dù gặp trở ngại đón ngăn, vẫn tiến không hề ngả lòng.
[1:43]Bóng đêm tàn bóng tan, nhịp thời gian không dừng.
[1:53]Mây nghiêng theo gió bay, phơ phất ngang lưng trời.
[2:03]Sông Ni Liên trôi êm ái qua chân đồi.
[2:12]Hoa như ngát hương thoang thoảng ngàn nơi.
[2:21]Tâm như lắng sâu, trong chói xa vô cùng.
[2:31]Quên đi thế gian như giấc mơ muôn trùng.
[2:40]Không gợn sóng xô, ao nước thu trong lành. Bụi trần không vướng bay, rực rỡ trên trời sao.
[3:01]Một vì sao mai soi sáng, bỗng không gian Người nắm trong tay. Rồi dòng thời gian trôi qua mãi đã như đang cùng nhau dừng lại.
[3:22]Cuộc đời khổ đau muôn kiếp theo bóng đêm chợt vỡ tan cùng. Và
[3:33]lòng từ bi soi Pháp giới, ánh quang minh bao trùm muôn loài.
[3:43]Còn vang tiếng ca cung kính dâng lên đến Người.
[3:54]Dâng lên trái tim đang thiết tha chân thành. Con
[4:04]nguyện muôn kiếp xin theo bước chân Người đi. Con nguyện muôn kiếp
[4:20]xin theo bước chân Người đi. Nam mô
[4:40]Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Xin mời mọi người tiếp tục ngồi yên, đọc theo lời tâm nguyện Đêm Thành Đạo.
[4:53]Kính lạy Đấng Từ Phụ.
[5:00]Hôm nay chúng con về đây,
[5:05]chân thành tưởng niệm lại
[5:11]một đêm mùa đông
[5:15]của hơn hai ngàn sáu trăm năm trước,
[5:21]khi Người đắc thành Chánh Đẳng Chánh Giác.
[5:28]Kể từ dạo ấy,
[5:32]thế gian bắt đầu có ánh sáng.
[5:38]Chúng sinh bắt đầu có đường đi.
[5:44]Chúng con có niềm tin, hạnh phúc và hy vọng.
[5:52]Ơn Phật thật lớn lao.
[5:56]Từ bi của Phật thật vô tận.
[6:02]Nhưng chúng con quá dại khờ, mê muội.
[6:09]Vừa ngu si, vừa lười biếng.
[6:15]Nên hơn hai mươi lăm thế kỷ qua,
[6:22]đã không ráng hết sức mình
[6:26]đem Phật Pháp cho khắp nhân loại.
[6:33]Và bây giờ, mỗi ngày chúng con vẫn còn nghe:
[6:42]Nơi nào đó xa xa,
[6:47]con người đang chém giết nhau.
[6:52]Nơi nào đó hôm qua,
[6:56]con người vừa lừa dối nhau.
[7:01]Nơi nào đó khổ đau,
[7:06]vì bão giông kéo về tàn phá.
[7:12]Mỗi ngày chúng con vẫn còn nghe:
[7:18]Tà kiến đang lan tràn,
[7:23]phủ bóng tối vào lòng nhân loại,
[7:28]khiến con người quay lưng với chân lý,
[7:34]để hướng về tội lỗi và khổ đau.
[7:41]Kính lạy Đấng từ bi vô hạn.
[7:46]Hôm nay chúng con nguyện hứa trước Người:
[7:53]Sẽ đem ánh sáng thành đạo của Người
[7:59]chiếu soi mọi nẻo đường nhân thế,
[8:05]khiến muôn loài thoát tối tăm, phiền muộn.
[8:12]Chúng con nguyện: Đem ánh sáng thành đạo của Người
[8:21]vào chốn cao sang hay nơi nghèo khổ,
[8:28]vào chốn phố phường hay thôn vắng xa xôi.
[8:35]Xin đôi tay này giúp đỡ muôn loài.
[8:41]Xin trái tim này thương yêu ngàn cõi.
[8:48]Và đôi môi này
[8:51]nói lên vô lượng, vô biên giáo pháp
[8:58]cho tất cả, không sót một chúng sinh nào.
[9:06]Xin Phật gia hộ cho con
[9:10]độ được những người khó độ,
[9:15]Nói được những người khó nói.
[9:20]Con xin cúi đầu
[9:24]học hỏi với người giỏi hơn,
[9:29]và xin tận tụy
[9:33]dìu dắt người còn kém cỏi.
[9:38]Khi gặp người oán ghét,
[9:42]con nguyện vẫn thương yêu
[9:47]và không từ bỏ tâm giáo hóa.
[9:52]Khi gặp người khác đạo,
[9:56]con nguyện kết tình thân
[10:00]và giúp cho người biết thêm Phật Pháp.
[10:06]Khi gặp người không ưa tín ngưỡng,
[10:12]con nguyện sẽ kiên trì giải thích
[10:17]để họ tin có nhân quả công bình,
[10:24]và tin có sự giác ngộ cao cả,
[10:30]vượt khỏi thế gian vật chất tầm thường.
[10:36]Cúi xin Phật từ bi gia hộ
[10:42]cho Phật Pháp đi vào
[10:47]mọi ngôn ngữ của loài người trên thế giới,
[10:54]từ ngôn ngữ của các nước văn minh
[10:59]đến ngôn ngữ của các nước còn nghèo khó,
[11:07]để thế giới từ đây
[11:11]cùng sáng ngời đạo đức,
[11:15]để loài người từ đây
[11:19]cùng xóa bỏ hận thù,
[11:23]để bầu trời từ đây
[11:28]vang rền khúc ca từ ái.
[11:33]Chúng con nguyện, nơi nào có dấu chân người
[11:41]là con sẽ đem đến đó
[11:46]ánh sáng thành đạo của Thế Tôn.
[11:51]Nơi nào có tiếng khóc tiếng cười
[11:57]là con sẽ dẫn về chốn đó
[12:02]dòng suối từ bi của Thế Tôn.
[12:08]Nơi nào có chia rẽ hận thù
[12:13]là con sẽ gọi mời tới đó
[12:19]sự cảm thông hòa hợp của Thế Tôn.
[12:25]Nơi nào có hơn thua kiêu mạn
[12:31]là con sẽ cúi mình ở đó
[12:36]để tán dương tâm vô ngã của Thế Tôn.
[12:43]Nơi nào có ích kỷ tham lam
[12:48]là con sẽ cất lên ở đó
[12:54]tiếng nói vị tha của Thế Tôn.
[12:59]Kính lạy Đức Thế Tôn,
[13:04]dù Người đã nhập diệt
[13:08]nhưng với trí tuệ của con,
[13:13]con hiểu rằng trí tuệ, từ bi và thần lực của Người
[13:23]vẫn trùm phủ muôn loài chúng sinh,
[13:28]vẫn ngày đêm gia hộ
[13:33]cho những ai tu tập chân thật.
[13:38]Nhưng sau mấy nghìn năm,
[13:42]lòng người ly tán,
[13:46]đạo Phật bị chia tông rẽ phái quá nhiều.
[13:53]Nhiều khi cùng thờ Phật
[13:57]mà vẫn hững hờ xa cách nhau.
[14:03]Con nguyện cho những thế kỷ sau,
[14:09]đệ tử Phật khắp nơi trên thế giới
[14:15]tìm lại được đường lối chung,
[14:20]sống lại được tình thương chung,
[14:25]để cho đạo Phật là sức mạnh lớn
[14:31]có thể dẫn dắt tâm linh nhân loại.
[14:37]Xin cho ánh sáng thành đạo này
[14:42]được thắp lên trong lòng mọi người,
[14:48]khiến cho tất cả
[14:51]đều tinh tấn tu tập thiền định,
[14:57]đều vào được chánh định thẳm sâu,
[15:02]đều tác thành trí tuệ vô ngã.
[15:08]Xin cho một ngày nào đó,
[15:13]cả Trái Đất đều là cõi Phật,
[15:19]vì mọi người đều có đạo đức,
[15:24]vì mọi người thương yêu lẫn nhau
[15:30]và thương cả cỏ cây, chim thú.
[15:36]Xin cho một ngày nào đó,
[15:41]trái tim của mỗi người
[15:45]là một ánh mặt trời giác ngộ,
[15:51]giống như đêm xưa
[15:55]dưới cội cây Bồ Đề,
[15:59]ánh mặt trời đầu tiên huy hoàng xuất hiện.
[16:06]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[16:13]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[16:20]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[16:30]Mời mọi người xả thiền trước, kéo chân ra.
[16:40]Mời mọi người đứng dậy.
[16:45]Xin mời quý thầy, quý cô nép sát vào hai bên để chừa cái lối đi ở giữa. Chuẩn
[16:54]bị phát hoa cho mọi người đó. Ai đã thuộc bài hát đó rồi thì nhường cho người chưa có.
[17:10]Đem hoa phát cho mọi người, trước hết là quý thầy, quý cô đã.
[17:22]Xin mời cứ một lần chúng ta sáu người đi dâng hoa cúng Phật.
[17:34]Nhanh lên đi con. Xin mời sáu thầy ra trước.
[17:43]Tất cả chúng ta Cùng cất hát cái bài Tôn Kính Phật.
[18:13]Kính lạy Đấng Vô Thượng, Người là cành hoa sen nơi biển đời nhân thế.
[18:29]Người là nguồn thương yêu, bao dung khắp muôn loài,
[18:40]là mặt trời ban mai đem ánh sáng cho đời, dựng lại niềm tin sâu nơi tăm tối u sầu.
[19:40]Người là ngọn cao sơn mà con như hạt bụi.
[21:03]Kính lạy Đấng Vô Thượng, Người là cành hoa sen nơi biển đời nhân thế.
[21:20]Người là nguồn thương yêu, bao dung khắp muôn loài,
[21:31]là mặt trời ban mai đem ánh sáng cho đời, dựng lại niềm tin sâu nơi tăm tối u sầu.
[22:20]Người là một đại dương mà con như giọt nước.
[22:31]Người là ngọn cao sơn mà con như hạt bụi.
[24:17]Kính lạy Đấng Vô Thượng, Người là cành hoa sen nơi biển đời nhân thế.
[24:33]Người là nguồn thương yêu, bao dung khắp muôn loài,
[24:44]là mặt trời ban mai đem ánh sáng cho đời, dựng lại niềm tin sâu nơi tăm tối u sầu.
[27:09]Lạy Đấng Vô Thượng, Người là cành hoa sen nơi biển đời nhân thế.
[28:35]Người là ngọn cao sơn mà con như hạt bụi.
[30:49]Con xin đem lòng tin kính, con xin dâng ngàn hương hoa, con xin dâng ngàn mây trong, gió nhẹ,
[31:05]đầy hoa chân thành tinh khiết, dâng lên chư Phật mười phương soi sáng tâm hồn chúng con.
[33:00]Con xin đem lòng tin kính, con xin dâng ngàn hương hoa, con xin dâng ngàn mây trong, gió nhẹ,
[33:16]đầy hoa chân thành tinh khiết, dâng lên chư Phật mười phương soi sáng tâm hồn chúng con.
[35:23]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa quý thầy, quý Thượng tọa, quý sư cô, cùng các Phật tử đã đến đây tham dự buổi Lễ Thành Đạo tại chùa Phật Quang này. Chúng tôi vô cùng là cảm động, biết ơn quý thầy, quý cô, cùng quý Phật tử đã chịu khó nhọc mà lên núi dự lễ để làm cho buổi lễ thêm phần long trọng.
[35:56]Như chúng ta biết, đối với đạo Phật, Lễ Thành Đạo thực sự là lễ quan trọng nhất, đúng ra quan trọng hơn cả Lễ Phật Đản.
[36:09]Bởi vì Lễ Phật Đản là chúng ta tôn vinh cái ngày Đức Phật đản sinh, còn Lễ Thành Đạo là chúng ta tôn vinh là Đức Phật giác ngộ sau một quá trình tu hành đầy gian nan. Khi mà chúng ta tôn vinh cái ngày sinh của một người là chúng ta chú ý nhiều đến cái khía cạnh định mệnh, mặc khải như là các tôn giáo khác đã tôn vinh về giáo chủ của họ.
[36:42]Nhưng ở trong đạo Phật chúng ta, cái ý nghĩa cao quý không nằm ở cái khía cạnh mặc khải hay định mệnh, mà nằm ở cái khía cạnh cái sự tinh tấn, nỗ lực đấu tranh gian khổ của người đó để vượt qua được chính mình mà thành tựu được đạo vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Vì vậy, cái ngày lễ Thành đạo, cái ngày mà chúng ta kỷ niệm Đức Phật sau nhập định 49 ngày thành tựu được cái trí tuệ tối thượng thì đó mới là ngày quan trọng nhất, quan trọng hơn cả ngày Phật Đản. Tuy nhiên, qua một thời gian rất là dài, chúng ta bị ảnh hưởng của những đạo khác, khi thấy họ tổ chức cái ngày sinh của giáo chủ họ một cách quá long trọng lớn lao, nên chúng ta cũng làm theo.
[37:34]Và chúng ta quên cái ngày khác ý nghĩa cực kỳ quan trọng hơn, đó là ngày lễ Thành đạo. Với theo nhân quả, nếu chúng ta có cái sự tôn kính, cái cảm xúc đối với ngày sinh của Đức Phật thì chúng ta được cái phước là chúng ta được vinh quang, à được danh vọng, quyền quý, nhưng mà không chắc là sẽ thiên mạnh về được giác ngộ. Còn nếu chúng ta tôn vinh, chúng ta ca ngợi, chúng ta cảm xúc vì cái ý nghĩa thành đạo của Đức Phật thì chúng ta có được cái nhân lành ở trong tâm hồn mình là một ngày nào đó mình cũng sẽ được giác ngộ giải thoát. Cho nên vì vậy mà chúng ta cử hành lễ Thành đạo một cách long trọng, đầy cảm xúc có nghĩa là chúng ta đang gieo cái nhân vào
[38:31]sự giác ngộ, vào cái sự đắc đạo cho chính bản thân mình. Khi chúng ta cùng nhau mà câu hội về đây để cử hành lễ Thành đạo thì thực là chúng ta đã bước thêm được một bước trên đường tu tập. Chúng tôi mong ước cái công đức việc mà cử hành lễ Thành đạo một cách long trọng, cảm xúc như vậy là sẽ là một cái nhân lành cho tất cả chúng ta cùng nhau ở đây.
[39:03]Và chúng tôi cũng rất là biết ơn quý thầy cô, quý Phật tử đã đồng quan điểm với chúng tôi mà lên đây dự cái lễ như thế này. Nhân ngày Thành đạo hôm nay, à chúng tôi nói về đề tài: Đời sống tâm linh. Đời sống tâm linh là gì? Nói đến tâm linh thì chúng ta phải so sánh với một đời sống vật chất, vật lý. Là thường là nơi con người chúng ta có hai khía cạnh của đời sống: một là chúng ta sống thiên về vật chất, thích hưởng thụ, thích ăn ngon mặc đẹp, nhà cao cửa rộng, tiêu xài về vật chất, hưởng thụ về dục lạc. Một khía cạnh khác thiên về tinh thần mà chúng ta, ví dụ chúng ta thích đọc sách, nghe một khúc nhạc hơn là ăn một
[40:00]tô phở, thích học hỏi, thích nghiên cứu hơn là thích tô điểm cho cái dáng vẻ bên ngoài, đó là bắt đầu thiên dần về đời sống tinh thần. Chúng ta nói đó đó là đời sống tinh thần chứ chưa phải là đời sống tâm linh. Nhưng mà đó là cái để chúng ta dễ hiểu được. Thường thì tinh thần có cái giá trị cao hơn vật chất nên người quý trọng giá trị tinh thần thường là đáng kính hơn là người đắm mê... Chúng ta thấy trong cái quan điểm bình thường của một người dù chưa được học hỏi về đạo lý, à chúng ta thấy ví dụ như trong một cái cuộc vui chơi, một cái bàn tiệc mà một người chỉ lo ăn uống thôi, hết gắp món này tới gắp món kia,
[40:51]hết uống ly này tới uống ly kia và một người ngồi yên lặng, ít ăn ít uống mà để nói chuyện, nói những câu chuyện có ý ý vị, có nghĩa lý thì khi mình nhìn tổng quát, tự nhiên mình cũng cảm thấy kính trọng cái người mà ít ham ăn ham uống mà có thể thích sống, thích để tâm vào cái cái giao tiếp, cái tình cảm, cái kiến thức. Chúng ta trong thâm tâm, chúng ta vẫn quý trọng hơn. Đó là cái điều chúng ta không cần dạy, chúng ta vẫn cảm nhận, vẫn so sánh được như vậy. Quý Phật tử, quý thầy cô đồng ý không? Đồng ý không? Nó là một cái gì tự nhiên trong lòng chúng ta. Đây là điều mà chúng ta không cần phải lý luận tại sao,
[41:36]vì nó là như một cái quy luật tự nhiên của cuộc sống, của vũ trụ như vậy. Thì ở đây, ví dụ như khi chúng ta chọn bạn để chúng ta kết giao thì gặp một người mà chỉ thích nói chuyện tiền bạc, ăn uống với một người mà có nói chuyện về tình nghĩa, về đạo lý hoặc là về kiến thức khoa học, kiến thức nghệ thuật thì tự nhiên mình vẫn thích kết giao với cái người mà có đời sống tinh thần phong phú hơn là cái người mà chỉ sống bằng vật chất, phải không? Nó tự nhiên như vậy. Rồi trong cái cuộc sống hôn nhân cũng vậy. Có nhiều người đã kể cho chúng tôi nghe vậy. Thì trong hai người vợ chồng thì do cái duyên nghiệp
[42:20]đời xưa, họ gặp nhau rồi cái kết bạn trăm năm. Nhưng khi đi song song trong đời sống như vậy, bỗng nhiên một người vượt lên trên đời sống tinh thần cao hơn là thích những điều về tinh thần, về nghệ thuật, về kiến thức, về đạo lý, còn một người vẫn đứng yên lại ở cái thú vui trần tục thấp hèn. Thế là cái họ không còn hạnh phúc với nhau nữa, họ không còn quý mến nhau nữa mà đổ vỡ dần dần. Vì sao vậy? Là bởi vì vì cái người mà có cái đời sống tinh thần cao thì họ có cái đánh giá rất rõ nơi cái tâm hồn một con người mà cứ chìm mãi trong cái đời sống tầm thường của vật chất, của trần tục. Điều đó nó rất là rõ vậy.
[43:09]Nên chúng ta thấy là trong cuộc sống này nếu chúng ta muốn đi tìm một đời sống có giá trị thì chúng ta phải biết khước từ dần dần những cái đời sống mà thiên về vật chất, về tiền bạc, về danh lợi, mà phải nâng cái đời sống của mình lên, đi dần lên cuộc sống có ý nghĩa tinh thần và đi sâu vào một đời sống tâm linh là như vậy. Đó là nếu chúng ta không muốn chìm mãi trong một đời sống có giá trị thấp. Thì ở đây, khi chúng ta đến với đạo Phật, rõ ràng là chúng ta đã quyết định chọn một đời sống mới, thiên về tinh thần và đi sâu dần vào tâm linh. Vì nếu không như vậy thì ngày hôm nay chúng ta không có mặt ở đây.
[43:56]Ngày hôm nay là chúng ta sẽ đi du lịch, đi chơi vì nhân cái dịp mà lễ đầu năm sát với hai ngày nghỉ vô ngày thứ Bảy và Chủ nhật, chúng ta rộng thời gian để đi chơi. Nhưng quý Phật tử, quý thầy quý cô thì đương nhiên rồi, nhưng mà quý Phật tử đã khước từ những cái cuộc đi chơi xa đó để mà tìm lên đây, một nơi mà chỉ có à có cây rừng, có lá xanh, có suối chảy và có đỉnh núi lấp lánh ánh mặt trời lên lúc sáng sớm và che khuất nhanh chóng ánh mặt trời lặn buổi chiều tà, không có gì nữa hết. Nhưng mà quý Phật tử đã quyết định như vậy. Nên rõ ràng là ở đây trong chúng ta, chúng ta tự trong thâm tâm mình đã thấy rằng
[44:44]đời sống vật chất này kéo dài mãi vô vị, chúng ta phải tìm một đời sống cao hơn: đời sống tinh thần, và sâu hơn là đời sống có ý nghĩa tâm linh. Bây giờ chúng ta nói đời sống tâm linh là gì? Ở đây về đời sống tâm linh thì có nhiều nghĩa, nên chúng ta phân tích qua một số điều mà mọi người thường hay hiểu rồi sau đó chúng ta mới nói thế nào là đời sống tâm linh của một người đệ tử Phật. Trước hết là thường người ta hiểu thế này: nói rằng đời sống tâm linh tức là chúng ta có một tín ngưỡng siêu nhiên để nương tựa, có một cái niềm tin tôn giáo thiêng liêng, mầu nhiệm vượt cái thường tình của đời sống này
[45:33]để chúng ta tin tưởng, chúng ta tôn trọng và nương tựa. Đa phần hễ nói tới tâm linh là chúng ta nhanh chóng hiểu như... Vì từ ngàn xưa, mọi người, con người hầu hết đều tin rằng có một thần linh tối cao đã tạo ra tất cả, đa số như vậy. Vì lúc đó con người còn sơ khai, kiến thức khoa học không nhiều, người ta không đủ sức giải thích hết mọi điều của cuộc sống. Cho nên người ta tin rằng là có một vị thần linh đã tạo ra mọi điều mà con người không tạo ra được. Vì sức con người chỉ tạo ra điều gì? Ví dụ như người người ta chỉ thấy rằng người ta có thể tạo ra một đứa con do cái đời sống vợ chồng, người ta có thể cất lên một ngôi nhà do công sức người
[46:22]ta đi tìm vật liệu, người ta có thể trồng cái cây để có trái, nghĩa là những cái điều người ta biết được trong cái cuộc sống trong khả năng của mình. Nhưng rồi còn vô số những điều khác: như tại sao trời sấm chớp, tại sao trên trời đổ mưa, tại sao dòng sông thì bỗng nhiên cạn và có khi nổi lên lũ lụt, cuồng bão, tự nhiên đất rung chuyển, vân vân, những điều đó người ta không làm được thì phải có ai làm điều đó. Ai mà mạnh dữ như vậy? Thì như vậy có một vị thần có phép thuật, có quyền năng đã làm nên mọi điều. Nên từ xa xưa, người ta nhanh chóng dễ có niềm tin để giải thích cho mọi điều họ không...
[47:44]Và người ta tô điểm dần dần cái cái suy nghĩ, cái quan niệm như vậy để biến thành một tôn giáo, một tín ngưỡng. Và ai ngoài cái đời sống mà phải đi săn bắn, phải trồng trọt, phải cất nhà, phải làm lụng, rồi có những giây phút mà quỳ với nhau để hướng lên trời cao cầu nguyện thần linh thì coi như người đó đã có một đời sống tâm linh. Một đời sống tâm linh đơn giản hướng về cái siêu nhiên, cái gì mà con người không hiểu được. Khuynh hướng tâm linh đã bắt đầu từ thời rất xa xưa. Rồi bây giờ đến khi cái trí tuệ con người phát triển cao hơn thì người ta nhận ra được những điều vô lý. Mà cái điều này không phải là là vào thế kỷ thứ XVII,
[48:32]XVIII, XIX là do có cái khuynh hướng duy vật của Âu Châu xuất hiện rồi người ta mới bác thần linh đâu, không phải. Mà từ thời cách đây mấy ngàn năm đã có những cái nhà triết gia không chấp nhận có Thượng Đế, có thần linh. Từ xa xưa lắm. Như triết gia Épicure vậy, ổng có cái lý luận sâu sắc. Ổng nói rằng vậy là Thượng Đế có thương yêu con người không? Nói người ta nói rằng có. Vậy Thượng Đế có toàn năng không? Nói có. Ổng nói như vậy hai điều đó nó nghịch nhau. Nếu nói rằng Thượng Đế toàn năng thì Thượng Đế không yêu thương con người vì con người sống trong đau khổ, người ta không có sung sướng.
[49:15]Như vậy cái đau khổ của con người rõ ràng là Thượng Đế không làm gì được nên Thượng Đế không toàn năng. Mà nếu có toàn năng thì Thượng Đế đã chơi khăm con người, đã tạo ra biết bao nhiêu nỗi đau khổ cho kiếp người. Ổng lý luận như vậy. Rồi ổng nói: Hoặc là Thượng Đế có thương yêu con người nhưng bất lực không làm gì được trước nỗi đau khổ đầy ngập trên trần thế này. Như vậy nếu có có thương yêu thì Thượng Đế không toàn năng. Vậy hai cái khái niệm mà Thượng Đế hoặc thương yêu hoặc toàn năng thì trong hai cái đó nên chọn một. Và nếu mà Thượng Đế toàn năng mà ác độc thì mình không nên tôn thờ. Hoặc là Thượng Đế rất là thiện, rất thương yêu con người
[50:01]mà không làm gì được thì mình cũng không nên thờ. Ổng nói một lát trớt quớt, nghĩa là cái khuynh hướng mà chống đối thần linh nó đã xuất hiện từ mấy ngàn năm trước chứ không phải mới đây mà rất sắc bén không ai bác được. Cái sau này khi mà cái trí tuệ con người đã phát triển rồi dần dần khi khoa học phát triển thêm nữa, giải thích được các hiện tượng thiên nhiên nên niềm tin vào thần linh cũng sụp đổ. Còn đến khi Đức Phật, riêng Đức Phật khi giác ngộ thì Ngài thấy rõ không có một thần linh tối cao. Mặc dù có nhiều tầng trời và mỗi vị tầng trời đó có một vị vua trời cai quản, thì cái vị vua trời đó không phải là đấng tối cao, không phải là đấng tạo ra tất cả.
[50:50]Không phải là đấng tạo ra tất cả. Đây là cái nhìn của Đức Phật khi Ngài đắc đạo. Và vì vậy trong giáo lý của đạo Phật không có chỗ đứng cho một thần linh tối cao tạo ra tất cả. Mọi điều đều do nhân duyên, do nhiều cái yếu tố hợp thành. Đó là đạo Phật như vậy. Bây giờ chúng ta thấy thế này, cái tín ngưỡng siêu nhiên như vậy á, cái tín ngưỡng mà tin vào một thần linh như vậy rõ ràng nó xuất phát từ nơi cái tâm lý là con người biết rõ mình bất lực và yếu đuối trước cái vũ trụ mênh mông bao la này. Cho nên nghĩ rằng, muốn rằng mình được giao tiếp, được kết nối với thần linh để nương tựa, tức là mình quá nhỏ bé, quá bất lực.
[51:43]Cho nên nếu mà mình được một vị thần linh che chở, phù hộ thì đời sống mình sẽ đỡ khổ hơn. Chúng ta mơ ước như vậy, đó là cái nguyên nhân mà người xưa mà ngày nay vẫn còn rất nhiều là mong muốn được quỳ xuống, được thờ phụng một vị thần linh nào đó để được vị đó ban cho điều này, ban cho điều kia. Mà cái điều mà khi cầu nguyện mà được ban cho nó có không? Có không? Có. Chứ không phải không hoàn toàn, à tại sao vậy? Là ví dụ thế này: Ví dụ có một cái số đền, miếu thờ một vị thần nào đó. Và có khi trong đó vị thần đó thực sự tồn tại. Ví dụ như là có một vị nào đó họ có công đức lớn lúc họ sống, khi họ chết được cái người dân họ thờ,
[52:37]xây một ngôi đền để thờ cái vị đó, và vị đó cái phước còn tồn tại sau khi chết, vị đó đến trú ngụ trong cái ngôi đền đó và được người ta nhang khói, cúng kiến quanh năm, nhiều năm tháng như vậy, vị đó tồn tại. Rồi có người dân trong làng có cái chuyện gì đó không may đến đó thắp nhang, cúng con gà, cầu cái về cái vượt qua được cái chuyện không may đó, lấy lại được cái điều mình đã đánh mất, nên rất là tin. Tin rằng à thần linh quả thực đã có quyền phép cho con người được cái điều mà con người muốn nếu con người thiết tha cầu xin. Và vì vậy người ta tiếp tục tin tưởng rằng thực sự thần linh ban cho con người được điều mà con người cầu nguyện.
[53:25]Và do đó cái tín ngưỡng tin có một vị thần tối cao cứ tiếp tục tồn tại mãi trên thế gian này. Bây giờ nếu nhìn bằng con mắt nhân quả của đạo Phật thì chuyện đó mình giải thích làm sao? Nó đơn giản thôi. Ví dụ là chúng ta là một người giàu có, rất giàu có, à tiền muôn bạc vạn, của chất đầy trong kho. Và có cái người nghèo khổ hàng xóm họ rất kính trọng mình. Ngày nào họ cũng tới trước nhà quỳ ở cổng, họ lạy vô họ đi làm ăn gì đó. Một hôm nọ cái họ bị mất chiếc xe đạp, cái họ bước vào họ không thay vì quỳ bình thường họ vô họ quỳ họ năn nỉ riết, nói là: "Bác cho em chiếc xe đạp, em mất chiếc xe đạp rồi.
[54:15]Có thằng nào đó nó ác ôn, côn đồ, thất đức quá, nó ăn cắp chiếc xe đạp duy nhất coi như em cụt chân. Nào giờ em kính trọng bác thì bác cho em ít tiền mua chiếc xe đạp." Mình từ chối không? Mình từ không? Trong khi tiền mình rất nhiều thì mình sẵn sàng móc ra vài trăm ngàn lẻ, "Ờ thôi cho tụi mày đó, nhớ mỗi ngày đi qua lạy tao tiếp nghe hôn." Chính cái sự kính trọng nó gieo cái duyên giữa con người và vị thần mà có cái phước đó, vị đó còn phước trong cái vô hình mà chưa có mất, tuy chết phước còn tồn tại. Là khi thấy một người mà đến cầu nguyện mình nơi đền, vị đó đủ quyền phép để mà lèo lái,
[54:55]vị đó đủ quyền phép, đủ thần thông để khiến xuôi mọi việc, giúp cho cái người mà cầu xin đó được toại nguyện. Nghĩa là cái người có phước chia sẻ cho người thiếu phước. Cái điều đó nó xuất hiện trong cái cõi sống, nó xuất hiện trong cõi chết và nó xuất hiện giữa cõi chết và cõi sống, tức là giữa cái cõi siêu nhiên và cõi thế gian này, điều đó vẫn xảy ra. Nghĩa là người có phước vẫn san sẻ cho được cái người thiếu phước hơn mình nhưng có duyên với mình. Điều đó vẫn xảy ra, đó là nhân quả. Nói đây quý Phật tử hiểu không? Hiểu chỗ này chưa? Đồng ý chỗ này chưa? Phải không? Cho nên đó lý do tại sao mà đôi khi người ta cầu nguyện
[55:37]một vị thần tha thiết, người ta được toại nguyện. Nhưng điều này không kéo dài. Ví dụ có một vị đền, cái đền nào đó có một vị thần, người ta cứ đồn nhau linh thiêng, hết năm này tới năm kia người ta cứ đem heo người ta cúng miết, thì cái vị đó có đủ phước để hưởng hoài không? Lúc nào đó sẽ hết, lúc nào đó sẽ hết. Vị đó hết phước rồi, không còn ở đó để hưởng nữa, mà người ta vẫn còn niềm tin tới đó cầu nguyện nữa. Cái niềm tin thì chưa hết tại người ta còn đồn mà. Ví dụ còn đồn dưới Châu Đốc linh lắm, cứ phải đi, mà sự thực cái vị ở đó hưởng bao nhiêu chục chục năm, bao nhiêu trăm năm hết phước rồi, đi mất rồi.
[56:15]Nhưng mà niềm tin người ta vẫn còn, cứ mỗi năm kéo xuống đó cúng tiếp. Thì cầu nguyện được không? Vị đi mất rồi đâu cho gì được nữa, không còn quyền năng để cho nữa vì phước đã hết rồi, không phù hộ cho ai được. Nhưng mình thì không biết, cứ đi cầu nguyện tiếp. Đó là lý do như vậy. Nên tại sao có những cái đền thời gian đầu linh, thời gian sau không linh nữa? Là vì hưởng người ta cúng kiến riết rồi hết. Mỗi lần đem một con heo lại cúng thì đó là một cái sát sinh, rồi vị thần được hưởng cái. Không ông thần nào chịu nổi điều đó lâu dài. Vì mình mà người ta cứ giết heo, giết gà đem cúng thì không ông thần nào chịu nổi lâu dài hết.
[56:53]Nên ông thần nào rồi cũng hết phước. Rồi cái đền từ từ cũng sẽ hết linh. Đó là một cái ý nghĩa siêu nhiên đó, tín ngưỡng siêu nhiên nó sẽ đi đến chỗ bế tắc. Một cái gọi là đời sống tâm linh nữa mà hay bị phê phán, gọi là mê tín. Mê tín cũng thuộc về, cũng được xếp vào cái khái niệm là có đời sống tâm linh, tuy là sai lầm. Thế nào là mê tín? Đây chúng ta nhớ cái định nghĩa, để rồi sau này khi ai nói một điều nào đó, mình biết là phải mê tín hay không. Mê tín là là tin nhiều điều mà thứ nhất là không hợp lý với khoa học, không hợp lý với khoa học. Tức là khoa học đã giải thích được rồi mà mình lại cãi đi qua đường khác, đó là điều thứ nhất.
[57:40]Cái điều thứ hai nữa là không phù hợp với đạo đức. Tức là khi mình tin điều đó thì mình sẽ bất thiện. Kế nữa là không hợp lý với luật nhân quả. Đó, ba cái điều đó, nếu mà lọt vào ba điều đó thì đây gọi là mê tín. Không phù hợp với lý luận khoa học khi mà khoa học đã giải thích được rồi, còn chưa giải thích được thì mình không nói. Thứ hai là không phù hợp với đạo đức. Thứ ba là không hợp lý đối với luật nhân quả. Ví dụ, ví dụ mình chọn cái ngày nào tốt, mình xuất hành thì mình sẽ làm ăn thành công. Cái điều này khoa học không thể giải thích, phải không? Điều này có hợp với đạo đức không? Có không?
[58:25]Có không? Không hợp chút nào hết. Tại vì trong đó không có nói tới thiện tới ác. Mà điều này có hợp với luật nhân quả không? Vì trong luật nhân quả không có nói là gieo cái nhân cái ngày lành thì được cái quả giàu, không có. Mà phải vất vả giúp đỡ mọi người thì mình mới được cái đời sống hạnh phúc. Cho nên, ví dụ chọn ngày lành tháng tốt, mình chấp vào điều đó, rõ ràng là mê tín. Tuy cái quy luật của ngày tháng nó có cái quy luật của nó, quy luật cũng đặc biệt, nhưng tin vào đó để quyết định sự thành công của mình thì là mê tín, rõ ràng như vậy. Rồi ví dụ như có người tin rằng trồng cái cây phát
[59:08]tài trong nhà, nhà sẽ phát tài giàu lên. Ở đây có ai trồng cây phát tài, xin giơ tay lên? Có không? Có đó, cũng còn mê tín hả? Đức Phật nói gieo trồng cái gì? Đức Phật không kêu là trồng cây phát tài để được giàu, mà kêu trồng cái gì? Trồng cái nhân lành là trồng cái lòng thương yêu, trồng cái sự từ thiện giúp đỡ thì mình hái được cái quả quả hạnh phúc, chứ Đức Phật không hề kêu trồng cây phát tài trong tất cả những kinh tạng của Phật. Cho nên đã nghe lộn, mình nghe lộn ông hàng xóm nào đó xúi mình trồng cây phát tài mà không nghe lời Phật, đó là một ví dụ. Hoặc có người tin rằng thờ ông Thần Tài sẽ làm ăn phát tài.
[59:51]Ở đây ai thờ ông Thần Tài giơ tay lên? Thể nào giơ gần hết rồi, chắc chắn là giơ gần hết. Ở đây Thấy vô thấy nhà nào cũng thờ ông Thần Tài hết trơn.
[1:00:02]Nên đó là những điều mà nó không phù hợp với luật nhân quả, không phù hợp với đạo đức. Hoặc là có lần à chúng tôi có dịp đi với một ông cái ông này ông người miền Bắc. Ông cũng có chức vụ lắm, nhưng không hiểu sao ông có cái niềm tin rất sâu sắc về những cái điều lặt vặt như vậy. Một lần tôi và ông trong nhà bước ra, tới đầu ngõ thì gặp người đàn ông đi ngang qua. Ông thấy: "Mình ra ngõ gặp trai thầy, vậy là hên." À thì tôi mới sực nhớ lại, hồi nhỏ có nghe cái câu nói: "Ra ngõ gặp gái là chuyện xui." Cái này làm hơi buồn các cô, nó hơi bất bình đẳng. Cái điều ông tin quá cái làm cho làm như rớt vào tâm thôi làm cho hơi rung rinh.
[1:00:42]Tôi nói: "Không lẽ chuyện này có thiệt sao ông tin dữ vậy?" Vì ông cũng lớn á. Cái sau này tôi mới hay để ý, mỗi lần đi ra ngõ mình coi coi đụng ai đầu tiên, để coi chuyện nó có gì không? Làm mình cũng hơi lo lo. Mỗi lần bước ra khỏi thấy ứ người phụ nữ, thấy coi bữa nay có gì không, hoặc ra gặp trai. Nhưng mà rồi cũng không có chuyện gì. Rõ ràng đó không phải là chuyện quyết định. Nên chúng ta thấy điều đó nó không phù hợp. Và có một điều mà chúng ta chỉ lo là lo trong quá khứ mình làm nhiều điều ác quá, trong hiện tại mình làm nhiều điều ác quá, thì mình đi ra ngõ mà gặp phụ nữ thì phụ nữ sẽ mắng,
[1:01:18]mà gặp đàn ông thì đàn ông sẽ oánh, vì mình làm nhiều điều ác. Còn nếu mà trong quá khứ mình đã làm quá nhiều điều thiện và trong hiện tại mình cũng làm quá nhiều điều thiện, thì nếu mình gặp người đàn ông thì đó là người đàn ông sẽ làm người bạn tốt, một người phụ nữ sẽ là người ừ hàng xóm tốt, ví dụ vậy. Không có chuyện gì xảy ra hết, như vậy. Đó là cái cái mê tín cũng được gọi là đời sống tâm linh đó, nhưng mà sai lầm.
[1:01:47]Một điều cũng gọi là đời sống tâm linh nữa là là chúng ta có ý thức về thế giới siêu hình trong lục đạo chúng sinh mà Đức Phật đã nói rõ. Vì chúng sinh trong các cõi có tương quan với nhau chứ không có độc lập. Có nhiều người phiền trách chúng tôi là nói tại sao khi giảng pháp như vậy hay nói về thế giới siêu hình mà không nói về cái thế giới thực tại này? Thì đây là điều mà nếu mà trách chúng tôi thì đụng chạm tới Đức Phật. Là vì Đức Phật nói rõ là có ba cõi sáu đường. Đức Phật nói rất nhiều về thế giới cõi trời, thế giới địa ngục và ngạ quỷ. Mặc dù giáo lý Đức Phật rất thực tiễn, nhưng mà vì thế này, vì đó là một sự thực tồn tại.
[1:02:34]Đạo Phật là đạo như thật, cái gì có thật thì nói thật nó ra không giấu giếm. Mà những sự thật có cái chúng ta thấy, có cái chúng ta không thấy mà nó vẫn là sự thật. Có điều chúng ta còn vô minh, chúng ta không thấy được các thế giới siêu hình, tưởng rằng không có. Còn Đức Phật với trí tuệ giác ngộ, Ngài thấy có nên Ngài nói lên và Ngài nói rõ có sự tương quan giữa các cõi như vậy chứ không có độc lập. Nghĩa là chúng ta ở cái cõi vật lý coi vậy có liên quan đến cõi giới siêu hình. Và Đức Phật đã nói lên một sự thật. Nên cái ý thức rằng là ngoài cái thế giới mắt thấy tai nghe của chúng ta còn có những cái thế giới siêu nhiên khác thì như vậy cái ý thức
[1:03:15]đó cũng là một cái khái niệm trong cái đời sống tâm linh. Còn bây giờ chúng ta nói qua cái phần là thế nào là đời sống tâm linh của người đệ tử Phật? Người Ấn Độ ngày xưa họ vốn có cái đời sống tâm linh rất mạnh và rất là phong phú. Cái hệ thống triết học của họ phát triển rất là sớm, các phương pháp tu luyện như là yoga, thiền, khí công là từ ngày xưa đã rất là phổ biến. Nên đây á là chúng ta thấy rất là lạ một điều này: Chúng ta truy nguyên ngược lại lịch sử, chúng ta không biết cái đỉnh cao đó nó từ đâu. Vì nếu mà mình suy luận theo khoa học á thì nó có cái chiều nó ngược lại với cái chiều của tâm linh. Khoa học là sao?
[1:04:00]Nghĩa là khoa học á, cứ cái gì mới thì cái đó là cái tiến bộ nhất. Phải không? Ví dụ như cái máy quay phim, máy chụp hình, ti vi vậy, hễ mà sản xuất càng trễ về sau này thì máy nó càng tối tân, càng nhiều chức năng. Còn cái nào mà sản xuất mấy chục năm trước thì cái đó càng ít chức năng, dở. Phải không? Khoa học là như vậy. Nhưng mà cái tâm linh không biết tại sao lạ đời là từ ngàn xưa của Ấn Độ, từ thời trước Đức Phật, trước xa nữa xa nữa, thì đã có cái cái phương pháp rèn luyện về thiền định, yoga, khí công rồi. Kể cả như bên Trung Hoa cũng vậy nữa. Chúng ta đừng tưởng là cái khí công của Trung Hoa xuất phát từ Ấn Độ nha.
[1:04:44]Cái nội công, cái khí công, cái võ thuật của Trung Hoa, cái mà những thế đánh chúng ta thấy trong phim á, những người mà phi thân qua nóc nhà, cái đó không cần xuất phát từ Ấn Độ, người Trung Hoa đã có. Nghĩa là từ ngàn xưa, cái người Trung Hoa không biết họ có được ai dạy mà họ đã giỏi về những điều đó, họ luyện cái sức mạnh là không có như người Tây phương là tập luyện đâu, mà họ luyện cái gì bên trong á, khai mở huyệt đạo, dẫn luồng khí gì đó, họ có cái sức mạnh mới của họ. Họ có thể là nhảy qua những nóc nhà bình thường. Và cái đó là điều từ rất xưa. Cái kiến thức đó thì ngày nay bị mai một dần, nhưng mà cái đó thì rất xưa.
[1:05:20]Nên đây là một điều lạ: hễ thuộc về tâm linh á thì hồi xưa coi bộ giỏi hơn ngày nay. Nhưng mà có cái lạ, cái điều này chúng tôi cũng có nói trong vài bài giảng là bên Tây phương đó họ không có phủ nhận cái khí công, cái nội công, cái thiền định, cái võ thuật của người Trung Hoa. Họ xem đó là một cái, một cái dạng văn minh khác cũng rất là độc đáo, không thua gì cái văn minh của Tây phương mà thuộc về vật lý. Họ cũng ca ngợi như vậy. Thế rồi họ không biết nó xuất phát từ đâu và họ cho rằng nó xuất phát từ những người ngoài hành tinh đâu mang tới thì họ cho có một nguồn gốc, nhưng mình thì không giải thích được.
[1:05:59]Mặc dù Ấn Độ ngày xưa là đã có cái đời sống tâm linh phong phú nên cái người Ấn Độ thời đó đó, ví dụ như theo đạo Bà-la-môn đó thì lúc nhỏ họ được rèn luyện trong giáo lý, lớn lên họ lập gia đình, có con cái nối dòng, họ dạy dỗ con cái, lớn tuổi một chút họ xuất gia liền, xuất gia làm một vị sa-môn, đó là truyền thống của Ấn Độ. Rồi họ lập ra nhiều cái phái khác nhau. Chỉ có đến thời Đức Phật thì với cái trí tuệ siêu việt của Ngài, Ngài dựng lại được một chân lý đúng đắn nhất, tìm ra được con đường chân chính nhất. Chứ còn cái luyện tập thì trước Ngài đã có rồi. Lúc Ngài còn làm thái tử trong cung
[1:06:39]thì Ngài đã được, được học rất nhiều điều về võ thuật, về khí công, về thiền định chứ không phải đợi đến khi mà Ngài đi tu Ngài mới biết. Vì vua Tịnh Phạn rất giỏi nên Ngài được học rất nhiều điều ở trong đó. Ở đây người Ấn Độ họ có như vậy và đạo Phật giống như là sự phát triển tột đỉnh rồi để đến cái đỉnh cao hoàn thiện nhất. Chúng ta là người đệ tử Phật thì chúng ta cũng vậy, chúng ta phải có một cái đời sống tâm linh phong phú mà chúng ta được soi sáng, được dẫn dắt bởi Đức Phật. Chúng ta hiểu thế này, cái đời sống vật chất trần gian á dù có đến tột đỉnh vinh quang rồi cũng biến hoại, cũng biến mất.
[1:07:24]Nên có lần Đức Phật kể câu chuyện, dĩ nhiên Đức Phật kể thì chúng ta tin vì Ngài không nói dối. Mà Đức Phật kể với cái ngụ ý thuộc về một đạo lý rất là hay. Có một lần Ngài đi đến một cái vùng là gần cái chỗ Ngài nhập Niết-bàn thì ngài A-nan mới nói cái vùng này hoang liêu, vắng vẻ quá, dân làng sống đơn sơ quá. Đức Phật nói: "Không, A-nan đừng nghĩ như vậy." Ngài mới nói rằng: "Cách đây bao nhiêu kiếp xưa đó, đây là một đô thị cực kỳ trù phú mà lúc đó Ngài là một vị Chuyển Luân Thánh Vương ở tại đấy. Nghĩa là Ngài sống trong tột đỉnh vinh quang với đầy quyền uy và cai trị cả quả đất với cái phương tiện thần thông đặc
[1:08:08]biệt." Ngài kể như vậy, nhưng mà ngày hôm nay thì cái đô thị đó đã chỉ còn là một cái ngôi làng nghèo nàn, đơn sơ và cái vinh quang tột đỉnh của Ngài ngày xưa bây giờ cũng biến mất và Ngài không đi theo cái con đường vinh quang của vật chất đó nữa, của danh lợi thế gian đó nữa và Ngài đã đi vào cái đời sống tâm linh để phát triển nó thành tột độ, thành một Đấng Giác Ngộ. Đây là cái ý nghĩa mà Phật dạy lại cho chúng ta là cái đời sống vật chất trần gian coi vậy chớ nó ngắn ngủi, vô thường, không phải tồn tại lâu. Cái đời sống tâm linh đó mới có thể tồn tại lâu hơn. Ví dụ như chúng ta tu theo đạo Phật rồi chúng ta tọa thiền,
[1:08:54]chúng ta làm những điều công đức lành thì cái phước đó, cái sức định đó nó sẽ tồn tại sau khi cái thân này hoại diệt. Ví dụ khi chúng ta chết rồi, cái phước mà chúng ta đã làm được ở trần gian á nó vẫn tồn tại sau khi chết, nghĩa là sau khi chết mình sẽ được có một nơi sung sướng để sống. Một lát nữa sẽ có anh phật tử ảnh kể về câu chuyện mà cầu xin Cực Lạc nghe rất là vui. Chúng tôi không muốn cướp bản quyền, để lát anh Minh Hạnh ảnh kể. Không biết Minh Hạnh đâu. Cái thứ hai là thiền định cũng vậy, là khi chúng ta tu tập, lúc còn sống mình có cái sức định rồi tới ngày mình chết thì ở trong cái thế giới
[1:09:36]siêu hình đó cái sức định nó vẫn tồn tại và tồn tại mạnh hơn nữa. À, cái lạ như vậy. Ví dụ như lúc mình sống mình định một, nhưng khi mình chết cái sức định nó tăng lên gấp hai gấp ba lần. Đây là điều đặc biệt, không biết tại sao. Có lẽ nó không còn cái thân vật chất này nó kéo níu, cái tinh thần nó phát triển mạnh hơn. Cái phước cũng vậy. Do đó là chúng ta đừng nghĩ đến việc quý mến, cung phụng cái thân này lâu dài mà chúng ta sử dụng cái thân này như một cái phương tiện để chúng ta làm hai điều: một là làm phước, hai là tu tập thiền định. Chúng ta nhớ, dùng cái thân này để thực hiện hai điều
[1:10:15]đó trong khi chúng ta còn sống trên đời này. Thế nếu chúng ta còn sống trên đời này mà hai điều đó mình không làm được thì khi mất đi, thân này mất mình không còn gì nữa thì ở trong cái cõi chết mình sẽ là một người bơ vơ, lạc lõng, đói khổ, mờ mịt, mê mê tối. Có những vị mà có cái sức định sâu á, sau khi bỏ cái thân này ở trần gian thì vị đó có thể an trú ở cõi trời tới vài ngàn năm. Tại vì ở trên cõi trời đó phải vừa có phước, vừa có sức định mới lên đó sống được. Chớ còn nếu mà không có sức định, không lên những cõi trời cao được. Nên có những vị mà tồn tại cõi trời vài ngàn năm, thậm chí vài chục ngàn năm.
[1:11:02]Mà Đức Phật đã nói có những vị mà định an trú trong cái định vô sắc họ tồn tại mấy triệu năm. Nghĩa là cái thế giới mình qua bao nhiêu lần biến hoại, hoại diệt thì vị đó mới mới mới mất cái sức định để rớt trở lại cái trần gian này. Nên chúng ta nhớ một điều á cái sức định mà khi chưa đạt đến tuyệt đối vẫn bị vô thường, vẫn bị biến hoại. Nên vì vậy là chúng ta tu thiền phải phải tu cho tới tuyệt đối, không bao giờ mà tự mãn nửa đường. Vì có nhiều cái giáo lý dạy thiền khiến cho người ta bị tự mãn giữa đường. Nghĩa là khi người tu đạt được một cái mức độ định nào đó thì họ ca ngợi cái định đó cao siêu rồi,
[1:11:47]thì như vậy là dừng giữa đường thì sau khi chết chúng ta tồn tại không lâu. Còn nếu chúng ta không bao giờ tự mãn, ví dụ khi tu tập thiền định mình dù được cái sức định rất sâu vẫn không bao giờ chấp nhận đó là tột đỉnh thì mình có ngày sẽ đạt được tới tuyệt đối như Đức Phật và các vị A-la-hán. Nên chúng ta thấy là vật chất không bao giờ đạt được đến tuyệt đối. Dù chúng ta có giàu đến tột đỉnh, giàu giàu nhất thế giới này. Cái người giàu nhất thế giới hiện nay là ai? Hử? Bill Gates, cái ông vua vi tính đó. Nhưng mà đến lúc nào đó cái của cải của ổng sao? Một ngày nhắm mắt cũng sẽ bỏ lại. Cho nên vật chất không bao giờ đạt đến tuyệt đối,
[1:12:34]chỉ có thiền định, chỉ có tâm linh mới có thể đưa con người đến tuyệt đối. Nên chúng ta nhớ điều đó một chút. Chúng ta cũng nhớ được cái tấm gương là Đức Phật đã từ bỏ cái vinh quang của vật chất thế gian để đi tìm cái giá trị tâm linh tuyệt đối và Ngài đã vượt qua tất cả các đạo sư đương thời để thành tựu cái sự giác ngộ vĩ đại. Cái chỗ này nhiều khi mình không hiểu hết á thì ngày nay chúng ta cũng đang bị lặp lại điều đó mà chúng ta không biết. Chúng ta cứ tưởng mình là đệ tử Phật là đi đúng lời Phật dạy là được rồi, nhưng không ngờ chúng ta đang lặp lại cái điều của ngoại đạo thời Đức Phật á.
[1:13:14]Là ở chỗ nào? Khi mà Đức Phật từ bỏ cung vàng điện ngọc để đi xuất gia thì Ngài cũng khiêm tốn, Ngài nghe danh những vị đạo sư nổi tiếng đương thời, Ngài đến tham vấn học. Và các vị đó cũng dạy thiền định mà cái thiền định của những vị đó rất sâu. Nghĩa là tâm tâm của vị đó vào được định vô sắc là phủ trùm, sáng rỡ và thanh tịnh. Và Đức Phật Ngài cũng nhanh chóng đạt được cái tâm như vậy là cũng phủ trùm, cũng sáng rỡ và thanh tịnh. Nhưng mà cái điều mà để làm Đức Phật là ở chỗ cái trí tuệ của Ngài đó, Ngài mới cảm nhận rằng cái định này mà các vị gọi đó là chân ngã, là phạm thể, là bản thể thường hằng, là cái gì nó cao cả nơi chính mình,
[1:14:06]Đức Phật cảm nhận nó giấu trong cái tâm thanh tịnh đó còn cái chấp ngã. Đây là cái điều siêu việt của Đức Phật. Nghĩa là được cái tâm thanh tịnh rỗng rang không còn gì nữa, sống như sống giữa hư không thôi, không còn thấy có thân không còn thấy có tâm, thanh tịnh phủ trùm. Và vị đạo sư đó coi như đã đến đích. Nhưng Đức Phật bằng cái trí tuệ ngài thấy nó giấu trong đó cái chấp ngã còn, mà nếu chấp cái tâm này là tột đỉnh cao cả, là chân ngã, thì vô tình nuôi dưỡng chấp ngã và không thể giải thoát. Nên ngài mới đem câu hỏi đó ngài hỏi các vị đó, thì những vị đó đều không thể trả lời được. Và thế là Đức Phật ra đi.
[1:14:50]Ngài biết rằng dù ngài được cái định tột cao, nhưng mà chấp ngã còn tiềm ẩn thì không thể giải thoát. Nên ở đây chúng ta thấy là ừm chân lý là vượt lên tất cả đó. Nhưng ngài cũng thực hành một đời sống khổ hạnh chưa từng thấy và ngài thấy nó không thành công, nhưng ngài trở lại bằng con đường thiền định. Ngài ăn uống phục hồi sức khỏe như trong kinh kể là ngài uống cái bát sữa của bà Sujata à phục hồi sức khỏe, mà có thể là không phải chỉ một bát sữa đó. Theo như kinh kể à chúng ta đoán rằng chúng ta suy luận thêm một chút, là sau khi uống cái bát sữa để chấm dứt 6 năm khổ hạnh, ngài có đi khất thực sống trở lại cho nó phục hồi hẳn
[1:15:33]sức khỏe, rồi bắt đầu ngài mới quyết định đi tìm sự giác ngộ bằng con đường thiền định, chỉ là không dừng lại ngang ở cái mức độ mà ngài đã đạt được từ các vị thầy trước. Và quả nhiên là ngài ngài thành công. Suốt 49 ngày đêm nhập định, ngài đã thành tựu được quả vị Phật, quả vị Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, và kể từ đó ánh sáng bừng lên giữa thế gian này. Cái ánh sáng bừng lên đó là từ nơi cái sự giác ngộ của Đức Phật mà lan tỏa, chiếu soi. Chúng ta nói ánh sáng bừng lên là không phải từ nơi Đức Phật cái hào quang tỏa chiếu trùm trời đất, không phải. Không phải từ nơi Đức Phật hiện ra cái ánh sáng như mặt trời mà chiếu
[1:16:21]vào thế gian, mà ánh sáng đó chiếu vào thế gian bằng con đường nào? Bằng con đường đạo lý. Nghĩa là đạo lý từ nơi kim khẩu của Đức Phật lan truyền từ vị này rồi từ vị này lại truyền sang vị khác, truyền sang vị khác nữa. Cứ kế thừa hết cái vùng này lan đến cái vùng kia, hết thế hệ này lan đến thế hệ kia. Và mỗi khi đạo lý đó rớt vào lòng ai thì tâm của người đó bừng lên ánh sáng. Chúng ta gọi rằng cái ánh sáng từ cái đêm giác ngộ của Đức Phật, từ trong cái sự thành tựu thành đạo của Đức Phật chiếu sáng thế gian là như vậy. Vì một khi cái ánh sáng đạo lý đó rớt vào tâm chúng ta, tâm chúng ta bừng lên một ánh mặt trời nho nhỏ.
[1:17:07]Ví dụ như chúng ta ngồi đây cũng vậy. Nếu chúng ta không biết Phật pháp, nếu vài năm nay không đi chùa, thì chúng ta có khi đang là một con người tham lam, hận thù, giành giật, đố kỵ, hơn thua, và có thể làm nhiều điều ác. Và như vậy là tâm chúng ta chìm trong bóng tối. Nhưng mà vài năm nay, mà có người đã vài chục năm nay, hoặc có người chỉ mới vài tháng nay, đạo lý của Đức Phật đã rớt được vào tâm chúng ta và tâm chúng ta đã bừng lên một chút ánh sáng. Quý Phật tử có cảm thấy điều đó không? Có cảm thấy là khi đạo lý rớt vào tâm mình là tâm mình đã bừng lên một chút ánh sáng, có thấy điều đó không?
[1:17:53]Và có khi cái đạo lý đó làm chúng ta xúc động, chúng ta rơi nước mắt nữa. Có những người khi mà nghe một đạo lý hay, có khi đã phải xúc động rơi nước mắt. Ở đây có ai mà khi nghe một bài giảng, lòng mình thấy thổn thức, cảm động, cảm xúc chưa? Có không? Có không? Còn hơi ít. Mà có ai ví dụ nghe một đạo lý, cảm xúc đến độ rớt nước mắt không? Có không? Xin chân thành cảm ơn. Nơi những người như vậy, nơi những người mà khi đạo lý rớt vào tâm và nước mắt chảy ra thì sự thật trong tâm người đó ánh mặt trời của Phật pháp đã hiện diện. Dù bằng mắt thường chúng ta không thấy, nhưng cuộc sống của người đó,
[1:18:39]cái suy nghĩ, cái hành động của người đó, cái tư tưởng, cái tâm hồn người đó đã bắt đầu chuyển qua một hướng khác, đã quay về với ánh sáng. Và từ đây, trong vạn nẻo luân hồi về sau, những người này sẽ chỉ đi trong ánh sáng. Dù có đôi khi một vài cái bóng đêm thoáng qua, nhưng rồi họ sẽ đứng lên lại. Ngày hôm nay, một chút điều giác ngộ đó đã đến với chúng ta, đã phủ vào tâm hồn chúng ta và vực dậy chúng ta từ trong cái tối tăm, từ trong đau khổ. Đây chúng ta thấy thế này, từ khi chúng ta hiểu rằng là chúng ta biết coi nhẹ cái giá trị vật chất để chúng ta coi trọng cái tinh thần hơn, và chúng ta coi trọng cái tình nghĩa hơn.
[1:19:26]Cái đời sống mà nặng về tình nghĩa cũng là một đời sống tinh thần. Chúng ta thấy thế này, ví dụ như trong đời sống đây chúng ta có thể hơn thua với nhau vài ngàn đồng, vài trăm ngàn, vài triệu đồng, coi vậy không tới đâu. Nhường nhịn một chút xíu, mất mát một chút, nhưng mà được cái cái tình nghĩa với nhau thì cái đó quý hơn rất nhiều. Cái điều này đã có lần chúng tôi đã nói rồi. Nên ở đây cái người đệ tử Phật hiểu đạo thì coi trọng tình nghĩa hơn là vật chất thế gian. Vì có khi cái vật chất mình bo bo giữ nó, cướp sẽ lấy đi, một cơn hỏa hoạn sẽ biến mất, hoặc cái sự lừa đảo người ta nói dối mình, mình đưa cho người ta rồi mất.
[1:20:08]Nhưng mà ở đây, mình đã chủ động dùng nó trong cái tình thương yêu giúp con người. Trước trước khi nó bị người ta lấy mất, mình đã dùng nó để cho con người. Thì sau đó, cái điều phía sau còn lại là tình nghĩa. Cái sự thương yêu, quý mến với nhau được tồn tại. Còn cướp mà lấy mất thì không có tình thương yêu xảy ra, tay lừa đảo lại lấy mất không có tình thương yêu xảy ra. Nhưng ở đây mình cầm lấy nó, mình làm cho nó mất, làm cho nó mất đi, nhưng mà trong cái sự thương yêu, trong giúp đỡ giữa người và người với nhau thì thì sau đó tình thương yêu tự nhiên xuất hiện giữa con người với con người. Nên ở đây chúng ta tốn một ít tiền nhưng chúng ta
[1:20:50]góp thêm vào cuộc đời này một ít thương yêu. Còn chúng ta giữ lại cái tiền, chúng ta không làm cho cuộc đời này nảy nở thêm một chút thương yêu, và đó là điều u ám. Và chúng ta không muốn thế gian này u ám, chúng ta góp vào đây một điều tươi vui, một chút niềm vui, chút ánh sáng thì chúng ta xin xin tốn tiền một chút. Tốn công sức một chút, tốn lòng thương yêu một chút, và chúng ta làm cho cuộc đời này thêm thương yêu, thêm niềm vui, thêm hạnh phúc. Đó cũng là cái đời sống tinh thần, đời sống tâm linh. Ở đây chúng ta để ý điều này. Chúng ta cố gắng bớt vị kỷ để lo cho con người nhiều hơn. Nào giờ trong nhiều năm qua của cuộc sống này,
[1:21:34]chúng ta thường lo cho mình nhiều quá. Nhưng ngày hôm nay, chúng ta đã lỡ, không biết lỡ dại hay lỡ khôn, mà làm đệ tử của Đức Phật, thì phải nhớ rằng cuộc sống này không còn thuộc về mình nữa, mà thuộc về ai? Thuộc về ai? Thuộc về Đức Phật, thuộc về tất cả chúng sinh. Có ai dám nghĩ như vậy không? Có người đệ tử Phật nào dám nghĩ như vậy không? Kể từ khi con đặt chân đến chùa, kể từ khi con cúi đầu quy y Tam Bảo, con nguyện cuộc đời của con từ đây thuộc về Đức Phật, thuộc về tất cả chúng sinh. Có ai dám suy nghĩ điều đó, giơ tay lên?
[1:22:18]Nó ló lên chút xíu rồi rụt lại, thiệt. Phải dám suy nghĩ điều đó. Chúng ta là đệ tử Phật, chúng ta phải dám suy nghĩ điều đó. Dám suy nghĩ điều đó, phải như vậy. Đây thế này, có người người ta hỏi, đặt vấn đề, có những người của một tôn giáo nào đó hay một người khoa học mà chưa tin tôn giáo sẽ hỏi chúng ta một điều này: "Nói thưa thầy, tui nghe nói là đạo Phật tu là để giải thoát. Nếu tu để giải thoát thì ích kỷ, đạo Phật ích kỷ." Chúng ta đã nghe ai hỏi câu này chưa? Nghe chưa? Có thể có người đã nghe rồi đó. Và người nào hỏi câu này người ấy cũng rất sâu sắc. Và đây là câu trả lời: Trước hết, chúng ta đến với Phật pháp để chúng ta học được cái lòng
[1:23:09]từ bi thương yêu con người, một đời sống vị tha trọn vẹn. Như nãy chúng ta vừa tâm nguyện là nguyện từ hôm nay cái cuộc đời này thuộc về tất cả chúng sinh, cuộc sống của của chúng ta thuộc về tất cả chúng sinh. Chúng ta tâm nguyện như vậy. Và chúng ta cũng cố gắng sống như vậy. Chúng ta cố gắng sống như vậy, nghĩa là trong hằng ngày hằng giờ trôi qua, mỗi khi tiếp xúc với con người, chúng ta cố gắng làm nên điều tốt đẹp cho mọi người. Chúng ta cố gắng đem thương yêu, chúng ta cố gắng giúp đỡ mọi người. Chúng ta có làm như vậy. Nhưng rồi chúng ta mới phát hiện một điều là chúng ta đã làm không trọn vẹn.
[1:23:52]Chúng ta đã làm không trọn vẹn. Chúng ta có tâm nguyện là sống từ bi thương yêu mọi người, đem hết cuộc sống này dành cho mọi người, nhưng rồi chúng ta phát hiện là chúng ta đã không làm được trọn vẹn như mình đã hứa trước Phật.
[1:24:08]Vì sao như vậy? Vì sao? Bởi vì có cái gì đó ngăn cản. Cái gì đã ngăn cản khiến chúng ta không thể sống vị tha trọn vẹn được với tất cả chúng sinh? Cái gì? Cái gì? Vị kỷ, gần đúng, chút xíu nữa. Chấp ngã, đúng. Đó, coi vậy đó. Dòm thấy mặt yểu điệu chứ mà nói trả lời đúng đó. Đúng như vậy. Chúng ta mơ ước một cuộc sống vị tha trọn vẹn, nhưng chúng ta đã không thực hiện được đời sống đó vì chúng ta phát hiện chúng ta còn bị chấp ngã thầm kín bên trong cản trở, nên chúng ta vẫn cuối cùng vẫn lo cho mình trước khi lo cho mọi người. Và vì vậy, theo lời Phật dạy, chúng ta bắt đầu bắt chân lên tu tập thiền định để chiến đấu với cái chấp ngã này.
[1:25:07]Đó là lý do tại sao chúng ta phải tu tập thiền định, tại sao chúng ta phải đi sâu vào định. Vì chúng ta muốn vượt qua được chấp ngã. Chúng ta vượt qua được chấp ngã để làm gì? Để làm gì? Để từ đó chúng ta mới có thể thương yêu được chúng sinh một cách trọn vẹn tuyệt đối, để từ đó chúng ta mới có thể đem cái đời sống này dâng hiến cho tất cả chúng sinh một cách trọn vẹn tuyệt đối. Vì vậy mà chúng ta phải tu thiền, vì vậy mà chúng ta phải trừ diệt cho được chấp ngã. Nhưng có một cái hệ quả phụ xuất hiện bên cạnh, một kết quả phụ xuất hiện bên cạnh khi mà chúng ta tan biến hết ngã chấp hoàn toàn.
[1:25:54]Cái hệ quả phụ đó là gì? Là sự giải thoát. Là chúng ta đi tìm cái lòng thương yêu tuyệt đối đối với chúng sinh, chúng ta đi tìm đời sống vị tha tuyệt đối đối với chúng sinh, nên chúng ta phải tu tập thiền định để chấm dứt ngã chấp. Không ngờ là khi chấm dứt được chấp ngã thì ngay khi đó chúng ta đạt được sự giải thoát hoàn toàn, sự giác ngộ tuyệt đối luôn. Vì vậy, nếu có một người nào đó hỏi chúng ta rằng: "Nếu Đạo Phật tu là để đi tìm sự giải thoát cho mình thì Đạo Phật ích kỷ", thì chúng ta sẽ trả lời rằng: "Là giải thoát là một kết quả bất ngờ đến khi mà chúng tôi theo lời Phật dạy đi tìm cái tình thương yêu tuyệt đối với chúng sinh.
[1:26:47]Vì phải đi tìm tình thương yêu tuyệt đối với chúng sinh nên chúng tôi phải tu tập thiền định để chấm dứt ngã chấp. Nhưng mà chỉ lỡ xui là khi chấm dứt ngã chấp thì chúng tôi được giải thoát, chứ chúng tôi không đi tìm cái giải thoát cho riêng mình". Đó là câu trả lời. Quý thầy, quý cô đồng ý không? Đồng ý không? Quý Phật tử nhớ không? Từ đây về sau ai hỏi thì biết mà trả lời. Cái đề tài hôm nay thì còn dài, nhưng mà vì để tưởng nhớ Đức Phật thành đạo, chúng ta có sinh hoạt văn nghệ cho nên chúng tôi sẽ kết thúc sớm một chút. Sẽ nói thêm vài điểm nho nhỏ rồi chúng ta kết thúc. Là tuy nhiên, đôi khi có khi là vì do hiểu lầm,
[1:27:35]mà cũng khi là do thiếu quyết tâm, người đệ tử Phật chúng ta đã không đem được cái sự sống tâm linh của Đức Phật đến với mọi nơi trên thế giới này. Là vì chúng ta hiểu lầm cái ý nghĩa giải thoát đó, cho nên chúng ta đã tu cho riêng mình, làm phước cho riêng mình, đi tìm một cái nơi đến, nơi hạ cánh an toàn cho riêng mình ở một cái cõi nào vô cùng vui sướng nào đó, và chúng ta quên hết là nhân loại còn trong tăm tối, còn khổ đau. Chúng ta đã thụ động, chúng ta đã thờ ơ. Vì vậy, cái ánh sáng bừng lên từ cái đêm giác ngộ của hai ngàn hơn 2500 năm trước đã bị chặn lại, đã bị chậm lại, không chiếu hết vào tất cả lòng mọi người, nhân loại trên Trái Đất này.
[1:28:25]Ngày hôm nay, ta ý thức được điều đó, chúng ta thấy được cái cái hạnh phúc sâu xa nếu chúng ta có được cái ánh sáng giác ngộ của Đức Phật. Chúng ta hiểu rằng nếu cái ánh sáng giác ngộ của Đức Phật mà phả vào lòng người khắp hết mọi người trên thế giới này thì thế gian này ngay đây sẽ biến thành thiên đường, cực lạc. Nếu chúng ta hiểu điều đó thì từ đây nhiệm vụ của chính chúng ta là gì? Là tiếp tục đón nhận ánh sáng Đức Phật vào tim mình, thắp sáng ánh sáng đó trong tim mình, để biến thành cả cái cuộc đời của mình, và từ đây nó lan tiếp vào mọi người khác trong mọi ngõ ngách của cuộc sống này,
[1:29:04]để làm cho ai cũng có một chút ánh sáng giác ngộ của Đức Phật rớt vào tâm họ, và cuộc đời của họ sẽ được thêm niềm vui, thêm hạnh phúc, để họ có được hướng đi, có ánh sáng, có trí tuệ. Đó là điều chúng ta phải có bổn phận như vậy. Khi mà ngày hôm nay chúng ta gặp nhau ở đây để ca ngợi, để tôn vinh cái đêm thành đạo của Đức Phật thì chúng ta cũng tự nguyện với lòng mình là chúng ta sẽ đón nhận ánh sáng đó để đem lại cho tất cả mọi người trên thế gian này. Với một điều chúng ta cảnh giác nhau một chút nữa là có cái từ mà trên mà người đời hay nói là "người sống nội tâm". Quý Phật tử có nghe chưa? Mình hay phê bình nói:
[1:29:50]"Hà, cái người đó hay sống nội tâm". Vậy hay sống nội tâm là sống làm sao? Sống làm sao? Chúng ta nhớ nha, sống nội tâm không phải là một đời sống tâm linh nha. Vì sao vậy? Vì cái người sống nội tâm là người hay... hay suy nghĩ, hay mơ mộng, hay tưởng tượng, hay giận hờn, hay nhõng nhẽo. Cái người sống nội tâm... Ở đây ai là người hay sống nội tâm, giơ tay lên? Nhưng khác, còn cái đời sống tâm linh đó là một đời sống mà rất thực tế nhưng mà nội tâm thì lại thanh tịnh. Nghĩa là trong tâm mình giữ thanh tịnh và cuộc sống bên ngoài thì thực tế, giúp đỡ con người rõ ràng. Còn người sống nội tâm á, nhiều khi hay quên con người bên
[1:30:35]ngoài để sống trong cái thế giới tưởng tượng của mình. Nên khác giữa cái người hay sống nội tâm và đời sống tâm linh nha, nên đừng có lẫn. Nên ai mà khen mình hay sống nội tâm là mình coi chừng, là hay nhõng nhẽo, hay hờn, hay giận, hay tưởng tượng, hay mơ mộng, hay đòi hỏi, hay vòi vĩnh. Có nhiều điều, cái đề tài hôm nay chưa có hết thì hôm khác chúng ta sẽ nói tiếp để chúng ta sẽ bắt đầu cái giờ mà sinh hoạt văn nghệ một chút. Tuy nhiên, trước khi mà đến cái giờ sinh hoạt văn nghệ, chúng tôi xin mọi người tập thể dục 15 phút. Ủa, sao nay lại có màn tập thể dục? Xin thưa, ở đây có mọi người có nghe cái băng mà Sức Khỏe Và Bệnh Tật chưa?
[1:31:20]Có nghe chưa? Thì nó có cái điều thế này. Chúng ta nhớ cái ba điều đối với cái thân này: Thứ nhất là gì? Quên rồi, nghe tai này nó bay qua tai kia mất rồi. Thứ nhất là đối với cái thân này chúng ta không cung phụng nó, phải không? Thứ hai là? Nhưng cũng không ép xác, tức là cái thân này phải công bằng chút vì nó là phương tiện. Và thứ ba là phải... luyện tập. Một người đệ tử Phật phải có một thể chất mạnh, đừng có ốm yếu như tui, khổ lắm, và có một tinh thần sáng suốt để tu tập. Cho nên vì vậy là người Phật tử chúng ta, ngoài cái giờ ngồi thiền thì phải tập thể dục một chút. Nhưng mà chúng ta không thể tập mà
[1:32:04]một cách mạnh mẽ như cái người mà họ có cái sức khỏe. Chúng ta sẽ tập theo lối nhẹ nhàng của cái người mà chúng ta không cần phải sức khỏe nhiều lắm. Thì lát hồi quý thầy, quý cô sẽ hướng dẫn cho Phật tử thì chúng ta sẽ tập khoảng chừng 10-15 phút. Rồi sau đó thì ở đây những người mà chuẩn bị để hát đã đăng ký chưa? Chuẩn bị bài hát chưa? Thì nhớ đăng ký để hát. Và chúng ta có lẽ sẽ thức đến 12 giờ khuya. Nguyện đem công đức này hướng về khắp tất cả,
[1:33:07]đệ tử và chúng sinh đều trọn thành Phật đạo.