[0:17]Xin mời toàn thể đại chúng niệm Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:37]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:52]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:05]Chúng con xin cung thỉnh Hòa thượng Pháp sư an tọa. Xin mời toàn thể đại chúng an tọa.
[1:26]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta nghe tiếp cái pháp số. Cái pháp số lần này là cũng là số hai số, hai cái số đối lập nhau: cao và thấp, hay là lên và xuống, hay là thăng và giáng.
[1:47]Khi ta nói lên và xuống thì nói theo cả hai nghĩa: cả nghĩa đen và nghĩa bóng.
[1:57]Nói lên là ta lên theo cái chiều cao vật lý, giống như mình đi lên lầu, nói xuống giống như mình xuống dưới cái hầm.
[2:10]Tuy nhiên, cái việc mà lên xuống theo cái khái niệm vật lý không có nhiều cái quan trọng, mà thường khi nghe nói lên hay xuống, cao hay thấp thì ta nghĩ đến những cái khái niệm triết lý, đạo lý trừu tượng. Nói lên là có cái sự tiến bộ, có cái sự thành công hơn ngày xưa, có những cái kết quả tốt đẹp hơn lúc trước. Còn nếu nói xuống thì có nghĩa là ngược lại: ta thất bại hơn, ta lui sụt hơn, giá trị ta bị kém đi.
[2:51]Trong cuộc đời của chúng ta, ai cũng bị những lần như vậy, mà tục ngữ mình hay nói là cuộc đời "lên voi xuống chó". Lên voi nghĩa là lúc ta thành công, lúc ta vinh quang, ta được khen ngợi; còn xuống chó có nghĩa là cái thân phận mình lúc đó thê thảm, bị thất bại, bị coi thường, bị mất giá trị. Trong cuộc đời chúng ta vì cứ bị lúc thăng lúc trầm, chứ không có phải ai mà có thể giữ được sự bình yên đều đều. Có nhiều khi vì có những cuộc đời, có những mảnh đời mà ta vất vả quá, cứ phải đối phó, gặp nhiều cái trục trặc, gian nan, rồi cái khi được một chút vinh quang rồi sau đó lại gặp cái nhiều cái đau khổ, riết ta phát ngán.
[3:46]Phát ngán ta phát sinh ra một ý nghĩ: cầu mong được sự bình yên trong cuộc đời, chả ham gì nữa, rồi thích ở ẩn, thích một nơi nào không có đụng chạm gì tới ai, thôi đừng ai nói gì tới mình, đừng ai chê bai, đừng ai làm khổ mình, còn mình cũng nguyện thôi chả làm khổ ai, chẳng đụng chạm gì tới ai cho nó yên chuyện, và mong rằng một cuộc đời gọi là bình yên như thế là đáng sống, chỉ vậy thôi, không còn ham muốn gì nữa, là bởi vì ta va chạm quá nhiều trong cái cuộc sống này. Đã có xuất hiện một số cái triết lý như vậy. Rồi thậm chí những cái người tu đạo, dù là đạo Nho hay đạo Tiên, những cái đạo tâm linh
[4:33]và cả người trong đạo Phật, ta cũng dễ bị cái khuynh hướng là ẩn dật, ở nơi thanh vắng, nơi yên tĩnh để không phải bận tâm, không phải lo lắng quá sức. Là vì sao vậy? Bởi vì cái... cái trách nhiệm mà phải lo lắng trong cuộc đời lâu ngày nó thành một cái áp lực tâm lý rất là nặng. Cái đó mới là cái đáng sợ. Ví dụ như cái cực khổ của tay chân coi vậy chớ lại không phải là cái đáng sợ. Ví dụ như bây giờ hai người nông dân, hai ông đều ra ruộng đi cuốc đất giống nhau, cực khổ giống nhau, đội mưa đội nắng giống nhau. Nhưng mà cái ông đó ổng không có bị cái trách nhiệm, tức là ổng giống như không có vợ con gì
[5:22]nhiều thì ổng cũng phải cày cho hết mảnh ruộng, cũng phải trồng cho hết cái cái hàng cây, rồi cũng phải chăm sóc, phải bón phân, nhưng mà ổng không có cái gia đình gì phải lo. Còn cái ông thứ hai bên kia cái mảnh đất cũng y như vậy, phải làm cho xong cái đám lúa, trồng cây, phải thu hoạch, nhưng mà đằng sau ổng là vợ con nheo nhóc, hai cái đó khác nhau liền. Cái nỗi vui nỗi buồn khác nhau liền. Một người thì làm trong cái áp lực của cái trách nhiệm, mà cái trách nhiệm của gia đình, của ruột thịt là cực kỳ nặng nề. Khi ng... người sống mà có lương tâm bình thường thì trách nhiệm đối với gia đình là rất nặng nề, trừ những kẻ vô lương tâm.
[6:02]Ví dụ những kẻ vô lương tâm là những người có gia đình rồi, có cha có mẹ, có vợ có chồng, có con cái nhưng mà vô trách nhiệm, thứ đó không có đạo đức thì không cần có áp lực. Được không được thì thôi, chả cần ai, chả thương ai, chẳng lo cho ai, không có áp lực thì cái không áp lực đó cũng là một cái vô đạo đức. Còn bình thường cái người mà họ có lương tâm, có đạo đức thì khi họ có gia đình họ chịu áp lực rất là nặng về tâm lý phải lo cho gia đình. Thì cái áp lực đó mới là đáng sợ. Còn cái người vô đạo đức thì thôi, từ từ nó đọa mất tiêu rồi cũng không phải nói gì tới nó. Nhưng mà còn con người bình thường thì chính cái áp
[6:39]lực này lâu ngày làm người ta đuối ở trong tâm. Ví dụ cũng cái lao động vất vả tay chân, nhưng mà cái ông bên kia ổng không có áp lực, ổng thấy rất là khỏe, ổng càng lao động càng khỏe, người ổng phơi phới, ổng thấy trời lao động sung sướng vô cùng, tôi về tôi ngủ ngon, ăn ngon, không có chuyện gì phải lo. Cũng giống như là Phương Trinh mà tập gym vậy đó con, con tập khủng khiếp lắm á chớ mà đâu có thấy cực, thấy sung sướng à. Cái lao động chân tay nói cực chứ hổng... hổng phải cực, mà chính cái áp lực tâm lý do trách nhiệm gia đình đó mới là cực. Và cái... cái nên nhiều người họ sợ quá, họ xuất hiện cái khuynh
[7:14]hướng là trốn tránh trách nhiệm để cho đỡ cực. Mà... và trốn tránh trách nhiệm nó có mấy cách: là mình có gia đình cái mình bỏ mình đi tu, sướng vô cùng, khỏi; hay là không lập gia đình để tránh cái trách nhiệm về gia đình, cái áp lực rất là nặng. Đó cũng là lý do tại sao người ta đi tu, để không bước vào cái... cái... cái vòng của cái trách nhiệm khủng khiếp. Phải có gia đình, trách nhiệm dữ dội. Đây như Sư phụ nhìn xuống vậy đó, có nhiều người Phật tử có cái tâm đạo, lòng đối với đạo thiết tha, nhưng mà lỡ có gia đình mà mình là người có đạo đức, không thể buông cái trách nhiệm được, cho nên trong cái nội tâm nhìn thấy rất là thương.
[7:58]Đó là vừa yêu đạo, vừa có trách nhiệm với gia đình, hai cái đó đè nặng trên đôi vai, thấy thấy thiệt là tội. Toàn là những người cứ thề đời sau không có lập gia đình nữa, thấy dòm mặt ai cũng thề. Mà đời sau giữ được hay không thì không biết nha. Đời sau cái nhiều khi gặp tiếng sét tình yêu cái lại dính lại nữa không biết chừng. Nhưng mà chứ cũng cũng thề thề trong bụng đâu đó hết trơn rồi đó, vì cái sợ cái trách nhiệm. Ở đây á là cái... cái áp lực do cái cái tâm lý chịu trách nhiệm rất là đáng sợ, làm cho người ta
[8:40]đôi khi phải trốn trách nhiệm, đôi khi xuất hiện cái khuynh hướng là tránh né trách nhiệm, đi ở ẩn. Thì thấy một cái người ẩn tu
[8:54]Cao quý hay là thứ trốn trách nhiệm?
[8:59]Nó lẫn cả hai cái. Cho nên ta đừng nghĩ người ẩn tu nào cũng là người tốt đâu, không có đâu. Coi chừng ông đó ổng trốn trách nhiệm á. Còn cái người mà đã xong trách nhiệm mà đang dồn sức để đi tìm cái tâm linh nơi vắng vẻ, cái đó khác ạ. Cái đó là con người đó sẽ trở thành một bậc đạo sư. Tại họ xong trách nhiệm rồi. Trách nhiệm họ xong, nên không còn bị sự ràng buộc. Họ đã lao động, đã lo toan, đã là hoàn thành trách nhiệm, không còn ai phải kêu réo đòi hỏi gì nữa. Họ không còn bận tâm nữa và dồn sức cho tâm linh. Thì đó là những con người thực sự, những ẩn sĩ cao quý. Còn cái người mà trốn trách nhiệm đi ẩn tu là không
[9:45]phải, không phải cao quý đâu, coi chừng. Thì bây giờ ví dụ như một người bước vào đạo, một người bước vào đạo tu hành thì cái được đầu tiên của họ là họ không bị cái cái áp lực về trách nhiệm của gia đình. Đó là cái đầu tiên. Người xuất gia xuất gia là bỏ nhà. Bỏ nhà nghĩa là không bị cái trách nhiệm đối với gia đình. Nhưng mà cái bỏ nhà không bị trách nhiệm với gia đình nó cũng hai loại. Hai loại là một loại bỏ ngang. Trách nhiệm còn mà bỏ ngang. Còn một loại thứ hai là đã hoàn thành trách nhiệm. Nên không bị không bị trách nhiệm là là gây áp lực mình nữa. Hai loại như vậy. Nhưng mà thôi, bây giờ ta nói tới cái người mà họ
[10:31]họ hoàn thành trách nhiệm, họ hoàn thành trách nhiệm gia đình, họ đi vào họ xuất gia, thì như vậy là hết trách nhiệm rồi, đúng không ạ? Chỉ lo tu thôi hả? Đúng không? Không. Nhận trách nhiệm khác. Trách nhiệm sau này nó mới nặng hơn đó: trách nhiệm đối với Phật pháp, đối với chúng sinh. Mà trách nhiệm đối với Phật pháp với chúng sinh á nó không cụ thể, nó không là một sự ràng buộc nặng nề như là huyết thống gia đình. Có cũng được mà không có cũng được, chả ai bắt bớ gì mình. Bây giờ ví dụ mình là cha là mẹ, đẻ đứa con ra á mà mình không lo là dư luận lên án, luân lý lên án, lương tâm mình lên án và thậm chí luật pháp cũng lên án.
[11:16]Còn mình đi xuất gia rồi á, mình lo cho Phật pháp, lo chúng sinh lo được nhiêu lo, chả ai trách mình. Nó không có áp lực nặng nề, không ràng buộc nặng nề. Thì như vậy rất khỏe, phải không ạ? Đây là vấn đề thế này: cái người nào mà có nhiều trí tuệ, người nào có nhiều đạo đức thì tự nhận trách nhiệm nhiều. Còn người không trí tuệ, không đạo đức thì không nhận trách nhiệm gì nhiều đối với Phật pháp, đối với chúng sinh. Nên đây là một cái trách nhiệm mở. Nó không giống như gia đình. Gia đình là một trách nhiệm đóng, ràng buộc, không có không thay đổi gì được. Bắt buộc phải nhận. Không nhận là chết à, là bị phê bình, bị đủ thứ.
[12:01]Còn đi tu rồi, có trách nhiệm với Phật pháp với chúng sinh, nhưng mà đó là một trách nhiệm mở. Tùy đạo đức và trí tuệ của anh thì trách nhiệm đó anh sẽ gánh tới đâu. Ví dụ mình thấy cái người đó tu chả làm gì, thấy cứ phây phây bình thường nhàn nhã qua ngày, chỉ bởi vì cái trách nhiệm ổng á cái trí tuệ ổng và đạo đức ổng chỉ chừng ấy mà thôi. Chả ai bắt buộc hết. Còn cái người mà có trí tuệ, có đạo đức thì họ tự nhận lấy trách nhiệm họ với Phật pháp, với chúng sinh. Mà nếu cái trí tuệ và đạo đức họ lớn thì cái trách nhiệm họ nhận càng lúc làm sao? Càng rất lớn, rất lớn tới mênh mông, vượt khỏi cái phạm vi gọi là cả gia đình,
[12:40]cộng đồng, quốc gia, quê hương, xứ sở và tới cả nhân loại luôn nếu cần. Nếu trí tuệ và đạo đức họ đủ thì cái trách nhiệm trong tim họ là cả cái thế giới này. Nên đây là một cái trách nhiệm mở và không ràng buộc. Nhưng mà cái giá trị cao quý của cái người tu sĩ là nằm ở chỗ cái cái trách nhiệm nhận được tới đâu. Và nếu mà đã là trách nhiệm thì nó cũng tạo thành cái gì? Áp lực tâm lý y như là của gia đình. Nếu mình nhận trách nhiệm nhiều thì áp lực tâm lý nhiều. Nhưng cái người mà họ có đạo đức, có trí tuệ, có lý tưởng cao vời, họ có cái trách nhiệm lớn đối với cái thế giới á, họ cũng bị cái áp lực tâm lý chứ không phải là không.
[13:29]Nhưng mà vì trí tuệ và đạo đức họ lớn quá nên họ không bị cái áp lực như là người bình thường. Còn ví dụ như bây giờ trong gia đình ta cũng vậy, ta bị cái áp lực bởi cái trách nhiệm, cái áp lực nó nặng nề và nhiều khi phước ta không đủ, ta cày sâu cuốc bẫm, làm việc rất vất vả mà lo cho gia đình không nổi thì cái áp lực đó khủng khiếp lắm. Và nhiều khi khóc luôn, ngồi một chỗ khóc. Con nó bệnh không có tiền lo, con đi học không có tiền đóng, rồi nhà tới lúc phải trả tiền, đủ thứ chuyện mà không đủ phước để kiếm tiền, áp lực nó kinh khủng mà nhiều khi phải ngồi khóc mà ai bước vào thì quẹt quẹt nước mắt ra để cho người nhà đừng thấy mình đang khổ.
[14:14]Áp lực nó không thiếu điều, có những người họ nhảy cầu tự tử luôn là vì cái áp lực. Nó làm cho người ta trầm cảm, xuất hiện bệnh trầm cảm rồi tự tử luôn vì thiếu phước. Còn khi ta đi xuất gia, ta tự nhận trách nhiệm với Phật pháp, với chúng sinh nhưng mà lớn hay nhỏ là tùy trí tuệ, đạo đức của mình, chẳng ai bắt cả. Thì ở đây cái giá trị của phàm và thánh ở chỗ này. Cái bậc mà họ có cái thánh có cái thánh chất cao, trí tuệ, đạo đức cao thì họ tự họ nhận lấy trách nhiệm, tự họ lo toan mọi việc cho Phật pháp, cho chúng sinh mà cái tầm vóc nó lớn dần lớn dần, không ai bắt buộc. Và cái áp lực tâm lý cũng nặng dần nặng dần nhưng
[14:55]lòng họ không thấy mệt, không thấy áp lực, không thấy khổ, không phải khóc thầm. Tại vì sao? Vì trách nhiệm đó là trách nhiệm mở, trách nhiệm tự nguyện chứ không phải bị bắt buộc như kiểu gia đình, cái khác nhau chỗ này. Nên ta tinh tế ta nhận ra chỗ này ta sẽ thấy. Nên người tu lại cực gì cực mà vẫn mỉm cười. Trước bao nhiêu sóng gió, nguy nan thì cũng cười cười cười. Tại vì họ cái lý tưởng đó họ tự họ nhận vào trong lòng họ, không ai áp đặt họ cả. Còn gia đình là bị áp đặt á. Còn trong Phật pháp, chúng sinh không ai áp đặt nên trách nhiệm nặng là bởi vì cái người đó cái phẩm chất họ cao quý, vậy thôi.
[15:36]Và cái chỗ mà cái trách nhiệm họ lớn, cái giá trị họ đi lên, và cái trách nhiệm họ thấp thì giá trị họ họ đi xuống. Ngang cái chỗ này rồi ta mới hiểu cái khái niệm đi lên đi xuống là chính cái chỗ cái cái tinh thần trách nhiệm. Mà cái người tạo được phước là cái người đi lên, người không tạo được phước là người đi xuống.
[16:06]Cái người mà không tạo được phước, cái giá trị mình mất dần trong cuộc sống này. Cái giá trị mình mất dần trong cuộc sống này nghĩa là gì? Không ai ngó tới mặt mình nữa. Mình xuất hiện trước mặt mọi người mà người ta không thấy. Mình thấy người ta đứng đó, mình đứng trước mặt người ta cho người ta nhìn, người ta cũng không thấy mình nữa, người ta quay qua người ta nhìn chỗ khác. Vì mình không còn giá trị ở cuộc đời này, do phước mình hết rồi. Còn cái người mà có giá trị trong cuộc đời này, mình kiếm cái góc mình ngồi người ta cũng đi người ta tìm mình. Nói: "Anh Ba đâu rồi hả? Anh Ba đâu rồi ta?", đi tìm tìm cho ra mặc dù mình chui góc ngồi.
[16:45]Bởi vì mình có giá trị giữa cuộc đời. Mà cái giá trị đó là do đâu? Do cái phước. Mà cái phước là do ở đâu? Do tinh thần trách nhiệm của mình ở quá khứ. Mình biết lo cho người này, mình biết lo toan cho người kia. Khi mình giúp được người này, mình giúp người kia, cái phước mình tăng lên thành ra là cái giá trị mình tăng lên theo. Và bỗng nhiên mình hiện diện trước mặt mọi người mà ngay cả khi mình không đứng trước mặt người ta, ngay cả khi mình vắng mặt, ngay cả khi mình ở một phương trời khác, mình vẫn đang ở trước mặt người ta, mình vẫn đang ở trong lòng người ta. Còn cái người không có phước thì đứng ngay trước mặt người ta,
[17:24]người ta cũng gạt mình qua một bên để người ta nhìn chỗ khác. Sống ở cuộc đời là như vậy. Và cái điều mà nói rằng mình cần gì phải có giá trị trong cuộc đời này thì mình cũng không cần đâu, cũng không cần ai biết tới mình, không cần ai quan tâm mình đâu. Và cái việc mình có giá trị giữa cuộc đời này thực sự nó không phải là mục tiêu mình theo đuổi. Mình không cần cái đó nữa, mà cái đó chỉ là cái gì? Một hệ quả phụ của cái phước thôi. Vậy mình cần phước? Thực sự mình cũng không cần phước. Vậy mình cần cái gì? Mình cần xây dựng một tinh cầu giác ngộ, mình cần cho tất cả chúng sinh đều được giác ngộ, đó là cái mình cần.
[18:13]Còn bản thân mình không cần gì cả. Nhưng trên con đường mà mình đi xây dựng một tinh cầu giác ngộ thì phước phải xuất hiện. Mình lo cho người này, mình hướng dẫn người kia, mình sắp xếp cho người nọ, mình giúp đỡ người khác, tức là mình làm vô số điều để xây dựng cùng nhau xây dựng một tinh cầu giác ngộ thì phước nó xuất hiện. Phước nó xuất hiện thì giá trị mình xuất hiện. Mà giá trị mình xuất hiện thì mình tồn tại trong trong tâm hồn của mọi người. Nhưng cái điều đó: có phước nè, có giá trị nè, được mọi người yêu quý, tất cả những điều đó đều là hệ quả phụ của cái lý tưởng chân chính của mình chứ mình không cần, không cần những điều đó.
[18:56]Nhưng những điều đó nó hiện ra. À, những điều đó nó hiện ra, hiện ra rồi mình hưởng. Hưởng rồi mình sao? Đi xuống.
[19:09]Nghe Sư phụ nói điều này để ý giùm chút.
[19:14]Căn bản đầu tiên của sự tu tập là làm ơn cố gắng tạo phước cho nhiều giùm. Đó là căn bản đầu tiên. Tại con người không có phước thì không có gì hết. Ý chí không có, lý tưởng không có, cái suy nghĩ đúng cũng không có. Thế gì cũng sai, đụng đâu cũng sai hết. Nên cái phước là căn bản, làm ơn tạo phước. Là ai nói mình là tu mà còn ham phước hữu vi, thây kệ người ta, cứ tạo phước cho nhiều cái đã. Đó là cái căn bản. Có phước rồi ta có nhiều chọn lựa trong cuộc sống này. Rồi ta được học rồi ta mới biết một điều: làm phước mà đừng chấp công. Rồi khi quả báo nó đến thì đừng có mà hưởng. Đó, đó là những cái căn bản của đạo đức, của nhân quả ta biết như vậy.
[20:07]Ta cố gắng làm phước. Trong khi làm, mặc dù rất siêng làm phước mà không chấp công. Coi mình như cát bụi cỏ rác, cứ vậy cứ cặm cụi mà làm, không coi mình là gì cả. Rồi đến năm năm sau, ba năm sau, bảy năm sau, mười năm sau, cuộc đời mình bắt đầu có nhiều may mắn, hoặc là kiếp sau vậy, thì cuộc đời mình bỗng nhiên có nhiều may mắn: gương mặt mình đẹp hơn, sức khỏe tốt hơn, trí tuệ minh mẫn ra, rồi may mắn đến nhiều hơn, cơ hội đến nhiều hơn. Đó là những cái căn bản nó cứ phải đến như vậy thôi thì nó buộc ta phải hưởng, nó buộc ta phải hưởng. Tới lúc mình được chọn, có nhiều cơ hội rồi thì khiến mình không thể mặc bộ đồ rách nữa.
[20:51]Tại vì trước đây mình bố thí quần áo nhiều quá, mình muốn cho người ta mặc lành mặc lặn thì bây giờ mình không thể mặc áo rách được nữa. Hễ đưa tay chọn áo là chụp cái áo lành lên, áo đẹp lên mà mặc, điều rất tự nhiên. Khi ăn cũng vậy, trước đây mình cứ bố thí thực phẩm cho người này người kia thì đến lúc nào cơm nó tới tự nhiên mình phải bưng cái bát cơm ngon, bát cơm bổ dưỡng mình ăn. Mình phải thụ hưởng cái phước của mình có. Vì sao? Vì những điều đó là những điều mà mình đã lo cho người khác, nên nó đến với mình một cách rất là tự nhiên. Và vì thế, khi cái người có phước rồi thì những cái cái y báo chung quanh về ăn,
[21:28]về mặc, về đời sống nhà cửa nó nó lên theo hết, lên theo hết, nó nó thoải mái hết.
[21:37]Thì nó xuất hiện một cái điều thế này: là sự kiêu mạn của người giàu có, của người có nhiều may mắn. Nên cái người giàu tự nhiên phải kiêu mạn hơn cái người nghèo. Cái người đẹp phải kiêu mạn hơn cái người xấu. Cái người thông minh trí tuệ phải kiêu mạn hơn cái người ngu dốt. Đó là điều quy luật của cách tự nhiên của của tâm lý. Nên khi ta có phước, ta có nhiều cái hơn người và ta có điều kiện để xuất hiện tâm lý kiêu mạn.
[22:16]Và kiêu mạn thì sao? Rớt xuống lại. Cái vòng lẩn quẩn. Nên khi ta học đạo, khi ta học đạo một cách chân chính thì ta được học điều gì? Đúng rồi, lúc nào cũng phải khiêm hạ. Ngay khi ta có phước, ngay khi ta hơn người, hết sức giữ tâm khiêm hạ để mà còn đi lên nữa. Chứ vừa được có phước, thấy hơn người ta kiêu mạn thì lại rơi xuống rất là uổng. Nên vì vậy, ta cố gắng là dù mình hơn người mình vẫn khiêm hạ, vẫn tôn trọng mọi người. Ví dụ mình được đẹp hơn người, mình vẫn tôn trọng cái người mình nhìn mặt mình biết họ xấu hơn mình nhưng không bao giờ trong tâm mình mình có cái ý khinh thường, vẫn tôn trọng họ.
[23:06]Rồi mình tài giỏi hơn người ta, người ta nói nửa câu là biết, biết người ta ngu rồi, nói thẳng câu vậy đó. Nói một câu biết trớt quớt rồi trời ơi trời, biết liền à chớ không nói, nhưng mà trong lòng mình không khinh người, vẫn tôn trọng người ta.
[23:23]Đó là cái bản lĩnh của người biết tu hành, có đạo đức. Chỗ này dễ hay khó? Khó. Và như vậy, cái giỏi của người tu chính là gì? Chính là kềm giữ được cái tâm kiêu mạn. Cái bản lĩnh của người tu chính là chỗ này. Ví dụ mình học đạo lâu hơn, mình tới chùa sớm hơn, mình biết được nhiều hơn, công phu mình nhiều hơn, cũng là cái cơ sở để cho mình coi thường cái người đến sau mình. "Mày mới tới một tháng trời, nó mới tới chùa một tháng, tao ở đây năm năm rồi." Lại có cơ sở để mình khinh thường người ta rồi đó. Nhưng mà vì mình biết tu, ông thầy ổng cứ cầm roi ổng đi tới đi lui hoài, cho nên mình mình khiêm hạ,
[24:07]thấy người ta mới tới một tháng nhưng mình không dám khinh thường, cũng tôn trọng. Và người ta mới tới một tháng người ta có biết gì đâu, mình cố gắng mà hướng dẫn người ta chi tiết, mong cho người ta giỏi hơn mình. Cái tâm phải như vậy, mong cho người ta giỏi hơn mình. Và nhờ cái đạo đức đó mà mình không bị rơi xuống. Ta cố gắng kềm giữ cái tâm kiêu mạn mình cho đến cái ngày kềm không nổi nữa... rớt.
[24:38]Là sao vậy? Phước mình nhiều quá, trí mình theo không kịp.
[24:46]Là ví dụ như là trước đây mình cũng bình thường, rồi mình cố gắng làm phước, mình lễ Phật, mình khiêm hạ, mình tôn trọng, làm không chấp công, căn bản đầy đủ hết. Ba năm sau bắt đầu đổi nhà, như Thiền Khí Minh vậy đó đổi nhà khá lên chút, thấy không? Như Thiện Huy Minh gì đó, mấy năm sau đổi nhà phình ra thêm chút nữa, mình vẫn ráng khiêm tốn. Ráng khiêm tốn, tôn trọng mọi người, không có chấp công, không coi là gì, cố gắng nghen. Nhưng mà thêm ba năm sau cái có cái lâu đài, lúc kềm hết nổi rồi, lúc nó kềm hết nổi rồi. Trong lòng đi ra đi vô: "Trời, nhà của tôi cái cột này đẹp chưa, cột bằng cẩm thạch này trời ơi trời,
[25:28]phòng này ha, ngon." Thế nó cứ phơi phới trong lòng, thế là không kềm nổi cái tâm kiêu mạn, không kềm nổi cái tâm thụ hưởng cái phước mình nữa. Trước đó thì mình còn ráng kềm, tại ông thầy mình ổng hăm quá, mình ráng kềm: "Ở nhà này cũng coi như không phải của mình, cái nhà này của Phật, nhà này của chúng sinh," ráng lúc nào cũng kềm chế đủ thứ cho đến cái ngày cái lâu đài nó tới thôi buông luôn, thôi sung sướng quá rồi kềm không nổi. Đó, chừng để ý chỗ đó. Tâm kiêu mạn có thể kềm chế được ở mức độ nào đó thôi. Đến khi cái phước lớn quá rồi thì tâm kiêu mạn bùng lên lại mà trí tuệ và đạo đức ta không đủ sức kềm chế nó lại thì sao?
[26:15]Ta rơi xuống lại. Nên có những người vậy, mới nghĩa là họ khá giả được năm năm, bắt đầu tới năm thứ sáu thứ bảy ta thấy họ rớt là vì đó. Có người họ khá giả tới ba mươi năm, qua ba mươi năm tới già rồi bắt đầu ta mới thấy họ rớt. Có người khá giả giàu tới hai đời con sau, tới đời tới đời con đời cháu vẫn còn giàu, qua đời đó rồi bắt đầu rớt là vì kềm không nổi cái tâm kiêu mạn. Cả những triều đại vua chúa cũng vậy, những đời oanh liệt rồi, năm bảy đời sau bắt đầu rơi rụng vì không kềm nổi cái tâm kiêu mạn của mình, khó như vậy. Trong đạo Phật tu hành cũng vậy.
[26:59]Cái điều này thì Sư phụ định nói trong cái Tứ Niệm Xứ 6 cuối năm giao thừa sẽ nói, đây Sư phụ nói hơi hơi chút xíu.
[27:10]Nói sơ sơ thôi chứ đợi tới Tứ Niệm Xứ 6 sẽ nói kỹ hơn vậy.
[27:16]Có cái ông thì ông cũng là một ngài cũng là ngộ đạo, ngài tu với ông thầy của mình thì coi như là thầy trò tương đắc á, thiền ngữ nói chuyện nhau là hiểu hết á, cảnh giới trong tâm là họ biết nhau hết. Cứ hôm thầy ổng vô mới nói, thiền sư mới nói: "Có một số thiền khách vừa mới tới chùa là hỏi gì đáp cũng được hết, kêu họa ngữ cũng họa ngữ, kêu mà bày tỏ gì cũng bày tỏ hết, chỉ có cái là chưa có hiện tiền. Chưa có hiện tiền tức là cảnh giới ngộ đạo chưa hiện ra." Ông thầy ổng nói cái rồi ổng đi. Thì có ông thầy đệ tử, tức là ông thiền sư đó, đệ tử cũng là một thiền sư, ngạc nhiên: "Kỳ ta? Nếu mà thiền ngữ mà hỏi cái đáp được liền thì phải là người đã ngộ đạo chứ?
[28:02]Mà tại sao lại ông thầy mình nói người này chưa ngộ đạo?" Ổng cứ ngồi ổng băn khoăn, băn khoăn suốt cả mấy ngày, bỗng nhiên ổng bừng ngộ một cái thì trong cái trong cái ngữ lục ghi lại thế này: "Bao nhiêu của báu bỏ hết." Chạy lại trình kiến giải với thầy mình: "Bao nhiêu của báu bỏ hết."
[28:28]là cái ngay cả cái người ngộ đạo cũng vậy, họ tu hành cho đến cái mức độ họ đạt được những cảnh giới thanh tịnh, vi diệu, tuyệt vời trong nội tâm của mình, trong tâm linh của mình. Và những cái đó nó cũng giống như cái gì? Giống như ngoài đời là sự giàu sang, sung sướng, quyền lực vậy đó, giống như vậy. Và những cái đó cũng đều làm cho người ta kiêu mạn, ngầm ngầm. Cho đến cái ngày mà ngộ được cái cái tối hậu cú, cái câu nói cuối cùng rốt sau, mới buông được hết của của báu xuống. Thôi, cái này sư phụ nói nhá nhá thôi không nói, đợi cuối năm rồi nói Tứ Niệm Xứ 6 cho nghe. Giờ ráng tu Tứ Niệm Xứ 5 thôi.
[29:13]Vì từ đó mới vững mà đi. Từ đó nghĩa là không còn một loại phước nào làm mình kiêu mạn được nữa. Còn mà chưa đạt được cái cảnh giới đó thì phước vẫn làm cho mình kiêu mạn. À, vấn đề là chỗ này. Nên thường cái phước thế gian ta không có bền là vì chỗ này. Là vì phước thế gian càng ngày nó càng chất chồng, nó lên tới cõi trời á mà, người ta đủ lên tới cõi trời thì đến lúc nào đó rồi phải rơi xuống vì kiêu mạn. Còn cái phước tâm linh cũng vậy, nhưng phước tâm linh nó có cái may mắn cho ta là nó sẽ tới một cái giai đoạn ngộ đạo mà ta chặt đứt được cái kiêu mạn vĩnh viễn. Hay như vậy và ta trở thành một vị Bất lai,
[30:07]không bao giờ lui lại nữa, không bao giờ thoái đọa nữa, không bao giờ rớt xuống nữa vì đã đạt được cái chỗ Bất lai là không bao giờ kiêu mạn nữa. Cái tâm linh thì nó có cái chỗ để cho ta đi qua luôn, vượt qua luôn. Còn cái phước thế gian dù cho lớn tới cõi trời, ta đến lúc nào đó cái phước lớn quá rồi cái trí của ta không kềm nổi cái tâm kiêu mạn, kiêu mạn nó phải xuất hiện và ta ta rơi xuống. Đây là chỗ này, nên cái chìa khóa của cái việc lên hay xuống là do cái gì? Tâm kiêu mạn hay khiêm hạ, gốc của mọi vấn đề nằm ở ngay chỗ đó. Chớ còn trong cái cuộc đời này vậy, ta cứ bị thăng trầm, khi lên voi,
[30:58]khi khi xuống chó, là ông bà mình nói như vậy, than thở như vậy đó, cứ đổi qua đổi lại vậy.
[31:08]Ở đây cũng cho ta một cái bài học thế này:
[31:13]Ta hiểu rằng cái chìa khóa của việc đi lên hay đi xuống là do tâm kiêu mạn hay hay khiêm hạ. Và bây giờ mình chưa chứng được tới cái mức độ như một vị thiền sư hay một vị A-na-hàm là chặt đứt được cái tâm kiêu mạn.
[31:32]Các vị họ chứng được đó họ chặt đứt luôn, nhưng mà ta chưa chứng tới thì ta dùng cái gì?
[31:40]Kềm chế, à ta kềm chế. Lễ Phật, xin Phật gia hộ để ta đủ sức mà kềm chế tâm kiêu mạn tới ngày nào hay ngày đó, chớ không dám bảo đảm rằng ta đã triệt được tâm kiêu mạn hoàn toàn. Nhớ giùm sư phụ điều đó nha. Ta chưa đủ khả năng để triệt tâm kiêu mạn đạt hoàn toàn. Và ngày nào về còn sống trên cuộc đời này cứ thành tâm lễ Phật mỗi ngày và cái chìa khóa nằm đó, xin Phật gia hộ cho con kềm chế được tâm kiêu mạn. Vì mình biết rằng cái gì? Cái tâm kiêu mạn nó lớn hơn cái khả năng kềm giữ của mình. Tự sức cá nhân mỗi người không kềm chế nổi, đến lúc nào đó nó cũng xì ra, nó cũng bộc lộ ra, rồi ta lại mất phước mà mà rơi xuống.
[32:31]Thôi thì ráng kềm, mà sức mình kềm không nổi đâu, cái kiêu mạn nó mạnh hơn cái cái trí tuệ và đạo đức của mình, nên phải nhờ phải nhờ Phật mà thôi. Nhớ như vậy. Nhờ Phật. Nhờ Phật mà nếu ta không may ta kềm kềm kềm đến lúc nào đó ta cứ giàu sang, vinh quang lên từ từ, vì mình cứ làm phước mà. Vừa làm phước mà vừa kềm chế cái kiêu mạn nên phước nó cứ tăng hoài. Nó không nó không có tụt xuống, còn ví dụ mình vừa có phước cái mình kiêu mạn thì rớt xuống liền. Nhưng mà do mình biết kềm chế cái kiêu mạn, cho nên cái phước nó cứ tăng hoài tăng hoài tăng hoài, chết rồi nó lên luôn cõi trời luôn, là do mình biết kềm chế.
[33:11]À, nó kềm chế. Mà tuy nhiên là đến lúc nào đó nó nó cái phước nó quá sức, bởi vì phước là mình làm một nó hưởng muôn ngàn, nên mình không chịu nổi. Đa phần ví dụ một cái hạt xoài mình trồng có một cái hạt có bi lớn vầy, mình gieo vào đất ươm gì đó, mấy năm sau nó lên cây xoài nó ra chùm chùm chùm, mà không phải một năm, hết mùa này tới mùa kia nó ra chùm, càng về sau càng nhiều trái, mình chịu không nổi. Lúc đó mình gieo một hưởng muôn ngàn thì cái phước ta làm cũng vậy. Ta cứ làm một ít, tới khi quả báo nó tới ta ngợp, chịu không nổi, ta ngợp và chính cái ngợp vì cái phước ta hưởng á cái ta bị kiêu mạn.
[33:55]Nên thường là tất cả chúng sinh đều không kềm nổi cái tâm kiêu mạn khi ta hưởng phước, tất cả chúng ta đều bị như vậy. Nhưng mà kềm được ngày nào thì hay ngày đó vậy thôi. Chỉ có người nào khôn thì xin vui lòng ráng mà tu tập thiền định, đến khóa thiền từ Tân Dự cho cho đều, chớ đừng canh canh tới ngày giảng thì tới, tới ngày thiền thì trốn vì sợ đau chân. Nhưng đừng lo, rồi sẽ có cái ngày sẽ có cái ngày như thế này: sẽ có ngày ta dự khóa thiền, rồi đúng bao nhiêu phút á cái mấy thầy, cô mình mới gõ chuông để xả thiền. Beng beng beng! Thật ra ba cái tiếng chuông lúc xả thiền là tiếng chuông hạnh phúc.
[34:49]Nghe ba cái tiếng chuông đó nghĩa là cái người mà không đi dự khóa thiền không bao giờ biết được cái hạnh phúc của cái tiếng chuông xả thiền là gì. Chỉ có cái người đi dự khóa thiền mới biết được cái hạnh phúc của nó. Nhưng khi bắt đầu mà ta tu đúng rồi thì tới lúc mà nghe các thầy nghe các các cô gõ ba tiếng chuông xả thiền beng beng beng rồi, đó là lúc đau khổ.
[35:18]Ta không muốn xả, không muốn xả, thực sự là không muốn xả. Sẽ tới ngày đó, sẽ có cái ngày đó mà lúc đó mà muốn muốn cho người ta xả thiền mấy thầy, cô phải đi năn nỉ, năn nỉ cũng không được, cứ muốn ngồi. Lúc đó chỉ có một cách để giúp người ta xả thiền, đem ra một đĩa xoài với nước mắm đường để trước mặt rồi năn nỉ người ta xả thì hy vọng người ta xả, chứ còn nói người ta không xả nữa. Sẽ tới cái ngày đó. Thì cái khi mà ta biết tu thiền thì ta mới xoáy vào cái trí tuệ vô ngã cho đến cái ngày mà ta chặt đứt được cái kiêu mạn thì thôi hết sợ, thì thôi phước gì đó phước, có vinh quang cỡ nào đó cỡ cũng không còn kiêu mạn được nữa.
[36:03]Chớ còn bình thường cái kiêu mạn đều đánh ta ngang một cái chặng nào đó, ngang một cái chặng của cái phước nào đó đánh ta rớt liền. À, chỉ có khi nào ta tu tập thiền định cho đến ngày ngộ được cái chỗ tâm tâm khiêm hạ vô ngã đó, chặt đứt được kiêu mạn thì thôi tha hồ, phước gì đó phước, chẳng rớt nữa, hết lo rồi. Thế còn trước đó rất đáng lo.
[36:31]Nhưng mà hiện nay ta chưa đi được vào cái chỗ thiền định mà ngộ được chỗ cái tâm khiêm hạ tột cùng đó nên ta chỉ còn một cách là kềm chế, quán tưởng suy nghĩ chặn đứng và lễ Phật cầu xin gia hộ. Thì thì cầu thì cầu vậy thôi chứ cũng chẳng kham nổi đâu, đến lúc nào đó cũng rớt à. Trừ khi ta chứng ngộ được trong thiền định, còn không ngày nào cũng phải rớt, như vậy. Tuy nhiên nếu mình giữ được khiêm hạ thì cái lúc mình bắt đầu rơi xuống nó hơi lâu hơn, lâu hơn người ta. Người ta vừa lên cái người ta rớt rồi, còn mình lên dài dài dài dài rất lâu mới rớt vì mình cứ giữ được tâm khiêm hạ. Mình phải giữ được đến lúc nào đó thì thôi,
[37:17]hết giữ được nữa thì mới bắt đầu bắt đầu rớt. Đây là vấn đề như vậy, là với trí tuệ và đạo đức của chúng sinh, của chúng ta đó, ta không đủ kềm cái phước mình đến vô hạn, nhớ như vậy. Cái khả năng kềm giữ kiêu mạn của ta hữu hữu hạn, kiêu mạn thì vô cùng mà khả năng kềm giữ của ta thì hữu hạn nên chắc chắn đến lúc nào đó ta phải phải gãy, nhớ giùm như vậy. Đừng ai tự hào nha, chắc chắn lúc nào đó mình phải gãy. Trừ mình đi sâu trong thiền định cho tới chứng được cái cái chỗ mà khiêm hạ tột cùng, giống như cái ngài mà thiền sư mà nói bao nhiêu của báu buông hết. Thì đó, thì còn trước đó thì ta phải có lúc gãy.
[38:06]Thì ở đây thế này, ta trở lại bình thường chút là nó có bốn hạng người
[38:14]trong cuộc đời, tức là hạng người mình ở vị trí thấp, giá trị thấp nhưng bày tỏ như mình có giá trị cao, đó là một hạng. Hạng thứ hai là hạng người có giá trị cao, ở vị trí cao nhưng bày tỏ như mình ở vị trí thấp. Có những người ở vị trí thấp an phận và thể hiện mình là ở vị trí thấp. Còn có người ở vị trí cao và biết rõ thân phận mình nên cũng bày tỏ mình ở vị trí cao, đó là bốn hạng người. Bây giờ ta phân tích ra cái nào hay, cái nào dở nha. Cái người thứ nhất là người mà ở vị trí thấp nhưng bày tỏ mình ở vị trí cao.
[39:02]Đó là ai?
[39:06]Khoảng hơn 30 năm trước có một lần, lúc đó cái báo Công an nó mới có, chớ lúc có báo Công an thì có kể một câu chuyện mà thầy đọc thầy cứ tức cười hoài.
[39:18]Có cái đám cưới, hồi xưa đám cưới thì cũng đơn giản, không giống như nhà hàng mà phải vô mà đưa tên đưa đồ đâu, thì thôi mọi người cứ mặc đồ đẹp đẹp rồi vô ngồi đó, bên chú rể thì tưởng khách cô dâu, bên của cô dâu thì tưởng khách chú rể. Thì có một cái anh đó như vầy, ảnh sửa sửa bộ đồ ảnh lại mà bỏ bỏ áo vô trong quần đàng hoàng xong vứt cái điếu thuốc cà tàn cuối cùng rồi bước vô cái đám cưới ngồi ăn. Ngồi ăn thì đến lúc cô dâu chú rể lại chào từng bàn rồi người ta mới đưa bao thơ, thì anh này cũng lấy cái bao thơ, bao thơ ảnh không có gì trỏng á, ảnh đứng lên ảnh làm như người hùng ảnh gom hết tiền người ta và ảnh tặng đây:
[39:51]"Anh tặng hai em, phải không? Chúc mừng hai em trăm năm hạnh phúc." Thì đó thì mọi người chú chú hai người cứ cười cười nhìn ổng, tưởng người này tưởng bạn bên kia, kia tưởng ổng... Ai hỏi? Lúc đó đâu ai hỏi làm chi? Thì thôi cứ vậy, đại khái. Rồi ổng cứ ngồi ổng ăn hoài cho tới khi ổng nói ổng có mấy cái chai rượu mà bây giờ ở đây hết rượu rồi, vì xe ổng bị kẹt ngoài kia, cái ổng mượn xe anh ta ổng dắt đi luôn. Thì thì ra là cái tay ăn trộm ăn cắp. Đó là hạng người gì? Thấp nhưng bày tỏ rằng mình cao, giống như mình khá giả, mình giàu sang, mình đi vô trong cái cái cái cái cái cái cái khung cảnh của những người mà họ khá giả, trong khi trong túi thì không
[40:27]còn đồng nào, đi ăn đám cưới không có đồng nào bỏ bao thơ, ví dụ vậy. Rồi thành lộ luôn ra là thằng ăn cắp luôn. Vậy thì dĩ nhiên là sao? Cuộc đời sẽ rất là khốn khổ. Khốn khổ. Mà cái này thì nhiều người bị lắm. Nhiều người bị là do đạo đức họ kém, là họ muốn được tôn trọng nên biết rằng mình là người không có phước, không phải giỏi, không có tiền nhưng mà muốn người ta tôn trọng nên thường hay bày tỏ mình là cao sang. Thì đây là rất là nguy hiểm về đạo đức và làm cho cái phước mình làm sao? Nó rớt mất, nó âm luôn. Nguy hiểm vô cùng, này rơi vào cái thân phận cực kỳ nghèo khổ luôn, vì đã không có phước rồi mà còn đi vay mượn, giả vờ, thê thảm.
[41:18]Nhưng có một người cũng vậy, cũng hạng người thấp mà giả vờ làm cao nhưng không phải là do kém đạo đức mà do bổn phận. Đó là mấy ông tình báo á. Cấp trên ra lệnh: "Mày theo thằng đó, nó mới đột nhập nước mình đó." Thì theo, mới báo cáo sếp, báo cáo thủ trưởng: "Nó vô trong nhà hàng năm sao." "Mày vô luôn!" "Em không có tiền." "Vô đó đi rồi tao cho người đưa tiền tới rồi mày cầm, mày mày giả bộ mày ngồi trong ăn hàng trong cùng khách sạn để theo dõi coi nó làm gì." Thế là phải sửa sang quần áo cũng đi bệ vệ bước vô cái nhà hàng năm sao ngồi để ăn thì mới theo dõi giặc được. Thì trong túi là không có đồng đồng nào rồi đó, đánh lô tô rồi đó.
[41:56]Cũng kêu thức ăn thức uống mà thức ăn thức uống nó mắc gấp mấy chục lần. Mà nếu bên kia không đem tiền ra được là bồi bàn, bảo vệ lại giữ à. Nhưng may sao là sếp cho người chạy tới luồn, giả bộ đưa một đống tiền cầm bỏ vào túi để mà ngồi mà tiếp tục ăn để theo dõi giặc. Thì đó cũng là loại người gì? Thấp mà phải làm ra vẻ cao, thân phận cao sang nhưng không phải là do họ khoe khoang mà do nhiệm vụ của một chiến sĩ trong cái việc mà đấu tranh với với giặc, khác như vậy. Nhưng cũng rơi vào tình huống đó và sau này cũng phải trả giá. Sau này thế nào ông sếp: "Kêu mày đóng vai ăn mày cho tao! Đó đó, có mấy thằng đó nó ngồi đó, mày giả bộ mày ngồi đó mày
[42:34]ăn xin đi để theo dõi coi nó vô nhà đó làm gì." Thế nào cũng phải đóng cái vai đó bù lại cái lúc mà vô nhà hàng năm sao, thì nó bù cái phước lại, tại vì không phải là mình cố ý thì thế nào cũng bù qua sớt lại nó bằng nhau à, tội nghiệp lắm. Nói tới mấy chiến sĩ tình báo lúc thì thấy đi xe hơi Rolls-Royce chứ lúc thấy đi đạp xe đạp hay đi mà đi lượm mót, lượm rác ngoài đường không biết chừng, không biết là ai, đó. Nhưng mà tuy nhiên, nếu không phải vì nhiệm vụ mà được Tổ quốc giao phó, xin quý vị vui lòng đừng ở thân phận thấp mà làm ra cao nha, hết phước luôn à. Chỉ những con người nào háo danh,
[43:12]không hiểu nhân quả thì mới giả vờ làm ra cao để đi tìm sự tôn trọng, mót hết, vét hết sạch cái phước của mình từ vô lượng kiếp rồi sau đó vĩnh viễn đọa luôn vào vào đường cùng, nghèo khổ, thê thảm vô cùng, hết phước sạch luôn. Nên đừng bao giờ như vậy, là người tệ nhất. Còn cái người mà cao mà làm như thấp là ai?
[43:39]Là ai?
[43:42]Là mấy cái ông mà giàu mà đi kiếm vợ trong truyện kể đó. Ổng đi chiếc xe Cup tàn tàn, ổng làm quen với cô đó, ổng để ý cổ lâu rồi nhưng ổng giả vờ ổng nghèo để ổng thử lòng cổ. Nhưng mà ông này có phước nên gương mặt ổng có cái gì đặc biệt thì cô này cổ thương thiệt, cổ thương. Cổ thương rồi nhiều lúc ổng còn mượn tiền nữa: "Em có tiền cho anh mượn bữa nay anh không có lãnh lương, anh kẹt quá." Cái cô này thấy tội, thấy người yêu mình tội, móc móc hết cũng trong túi cũng không được bao nhiêu tiền, móc cho được mấy đồng, vậy đó. Cho đến cái ngày cái ổng xin cưới, cưới ổng rinh về thì cả một cái villa.
[44:19]Ổng sổ đất ổng quá chừng, cả một chồng. Cứ về cứ đó mà hưởng thôi. Thì đó là trường hợp cái người mà cao mà giả vờ thấp để kiếm vợ, mà kiếm vợ là vợ ngon luôn á. Tức là người này không yêu mình bằng tiền, giống như là võ sĩ Mike Tyson gì đó, vừa rồi ổng ổng già, ổng yếu rồi, ổng mới năm mấy tuổi nhưng mà cảm thấy cái chết đến gần. Mà lúc ngày xưa đánh đấm là được nhiều tiền lắm, cái tài sản của võ sĩ mà tới hơn 300 triệu đô la. Rồi bây giờ là đang ở với người vợ thứ ba, bồ thì thôi vô số rồi. Ổng nói câu này: "Thật là khó tìm một người vợ đúng nghĩa khi mình quá giàu."
[44:58]Tại vì người ta yêu mình không biết người ta yêu mình hay người ta yêu cái giàu của mình, thật là khó tìm. Cho nên chỉ có những người nào giấu được thân phận thì mới có thể tìm được người vợ đúng nghĩa, đó là người cao giả vờ làm như thấp. Rồi ai nữa? Là những lúc mà nhà vua giả vờ thường dân để đi vi hành xem dân tình sống như thế nào, ở trong truyện á, chứ thường thường vua không ai cho đi vi hành kiểu đó, nguy hiểm. Lỡ tin đó nó lộ ra một cái là có người tới giết liền. Tại vì cái tình báo của các nước nó cũng nằm đầy trong nước mình mà, mà giết được vua là một chiến công siêu đẳng mà, nó đánh liền.
[45:37]Điều đó cực kỳ nguy hiểm nên thường quần thần không bao giờ cho vua đi. Mà nếu mà vua mà đi vi hành chỉ rất ít một vài người biết thôi, tức là người mà cận vệ cao cấp nhất hoặc là một cái hoàng tử của mình, người công chúa gì của mình mới biết là vua sẽ đi vi hành khoảng hai tháng. Tại hồi xưa đi đi lâu lắm, không có phương tiện như mình, không phải đi máy bay như mình, nhiều khi đi xe ngựa, nhiều khi đi bộ đi vào cái chỗ này thì lúc đó là ở thân phận cao mà làm ra như như thấp. Ai nữa? Ai mà cao làm như thấp nữa?
[46:17]Đó là những người Phật tử của chùa Từ Tân.
[46:29]Có những người ngồi đây cũng khá giả lắm á. Thầy không có xin địa chỉ đâu, thầy không thèm xin địa chỉ đâu. Nhiều người ngồi đây khá giả, nhưng mà khi bước vào chùa Từ Tân tu hành, mình không có bày ra giống như mình là người người giàu có. Mà gặp huynh đệ lúc nào cũng sao? Chắp tay chào xá khiêm tốn, tôn trọng nhau. Vào đây rồi thành một cái nơi thương yêu, chan hòa, bình đẳng. Dù ở nhà mình là chủ, là cả gì đó, có người hầu kẻ hạ, vô đây là đi hầu người ta, đi bưng cơm bưng nước mời, sắp ghế mời người ta, chắp tay xá chào đàng hoàng, tôn trọng. Đó là những con người tu hành có có đạo đức khiêm
[47:15]hạ, mình hướng về cái mục tiêu vô ngã nên mình cư xử một cách khiêm hạ để gieo cái nhân vô ngã. Đó là những người biết tu hành, nên là đó là loại người mà cao mà cư xử như là thấp. Cái người này là sung sướng nhất trên cuộc đời. Vì sao vậy? Vì phước họ bền. Phước họ bền, cứ cứ cao mà cư xử như thấp, phước cứ bền hoài, bền hoài. Thì bền lúc nào đó thì nó cũng rớt, tại vì mình chưa đủ trí tuệ chứng Thánh mà chặt đứt được cái kiêu mạn bằng cái trí tuệ thiền định thì đến lúc nào phước lớn quá rồi cũng gãy, nhưng mà trong tạm thời thì người này cũng là ngon lành, là kềm được cái tâm kiêu mạn, cao mà làm như là là thấp.
[48:06]Hoặc là những cái vị mà Bồ Tát thị hiện, nhiều khi cái tâm chứng các Ngài rất là cao, nhưng khi Ngài thị hiện giữa cuộc đời, Ngài giống như bày tỏ như người bình thường. Chỉ những người nào ở gần gũi Ngài lâu ngày mới phát hiện ra: "Ồ, Ngài nói nửa lời một chữ nó đều thâm thẳm trí tuệ." Càng lúc mới càng sợ, càng sợ cái ông ở gần mình, bình thường thấy ổng cũng là người hàng xóm bình thường thôi nhưng mà lâu ngày rồi mới thấy cái chiều sâu thăm thẳm của tâm hồn ổng, bắt đầu mới tôn ổng làm thầy, đó. Đó những cái vị mà họ họ giấu giếm thân phận của mình. Chứ còn bình thường thì bình thường thì thì các vị Bồ Tát ít khi thị hiện,
[48:49]tại khi thị hiện như vậy chúng sinh họ hiểu lầm, chúng sinh bị tổn phước. Còn cũng có những trường hợp mà cao mà làm như thấp cũng là trong trong trong trong tình báo, trong tình báo. Có những người cấp bậc họ lớn, nhưng vì trong cái nhiệm vụ đó rồi cái họ họ đóng cái vai của một người bình thường cũng là như vậy. Hoặc là nhiều khi cái cấp hàm trong họ đại tá, nhưng mà trong cái vai đó hỏi họ nói họ ờ họ mới là binh nhì, mới tuyển, ví dụ vậy. Đó cũng là bởi vì giấu giếm thân phận, cao làm như thấp. Nhưng mà khi mà cao làm như thấp thì cái phước mình nó nó bền. Thì hạng người thứ ba là thấp và thể hiện như thấp.
[49:34]Đó là người bình thường, người biết an phận. Biết an phận nghĩa là mình ít phước, mình nghèo, cho nên không có vói cao, không có thể hiện, không có háo danh, không cần cái sự tôn trọng của người khác. Lúc nào cũng khiêm tốn, biết thân biết phận mình nên khiêm tốn, tôn trọng, làm phước, chăm chỉ, phục vụ. Để chi? Để cầu phước, vì biết rằng mình ít phước nên cố gắng làm phước. Mà trong cái cố gắng làm phước đó lúc nào cũng nhất mực khiêm tốn. Ví dụ như làm cái người hầu của một gia đình giàu, cũng là mắc nợ cái gia đình đó nhưng cũng biết cái thân phận của mình là người nghèo nên là hết nhất mực khiêm tốn mà như trong kinh Phật
[50:25]nói đó, lúc nào cũng phải theo dõi nét mặt của chủ nhân buồn hay vui mà ứng xử. Cái điều Phật nói hay ghê vậy, Phật nói tinh tế lắm. Mình đọc kinh đó rồi mình giật mình á. Một cái tâm lý tâm lý mà Đức Phật nói cái người mà hầu á lúc nào cũng phải theo dõi cái nét mặt của chủ nhân, xem họ vui hay buồn mà mình ứng xử cho nó phù hợp. Nhiều khi mình làm đó mình nhìn thấy nét mặt chủ nhân là vui thì biết là được thì thôi cứ yên tâm mà làm, còn mình làm cái gì nói gì hoặc là đang lúc đó thấy nét mặt chủ nhân mà buồn thì phải lo sửa, sửa lại. Đó là phải lệ thuộc vào cái tâm trạng của người chủ của mình,
[51:03]chứ mình không được sống theo ý mình mà phải sống theo cái tâm trạng của chủ mình. Vì sao? Vì mình là người kém phước, mình là người mắc nợ. Thì đây cũng là cái người mà thấp mà giữ thân phận mình thấp thì thôi người này cũng tốt, biết như vậy cố gắng thì sẽ có ngày thoát ra mà mà đi lên. Còn cái người mà cao mà làm như cao, tức là làm đúng vị trí của mình, đó là ai?
[51:35]Hầu hết mọi người là như vậy. Mọi người leo tới vị trí nào thì đều ứng xử theo đúng vị trí đó, vì đó là bình thường, đó là bình thường của cuộc đời. Người này không có gì đặc biệt nhưng cũng đặc biệt đấy.
[51:53]Cũng đặc biệt đấy, là sao? Ví dụ thế này:
[52:00]Ví dụ như cái cái em đó mới đậu hoa hậu
[52:05]thì bé cũng hiền lành chả có gì. Nào giờ gặp ai nó cũng xưng con, xưng em, xưng cháu rất là khiêm tốn. Rồi cái bạn bè xúi quá đi thi hoa hậu thì đậu. Đậu rồi bước qua thân phận khác tại lúc đó trở thành gì? Người của công chúng rồi, ở một vị trí cao rồi.
[52:28]Và khi bắt đầu tiếp xúc với báo chí, đi làm các công tác xã hội theo như là cái ban tổ chức họ sắp xếp thì họ bắt mình phải xưng hô, phải cư xử đúng cái chức năng của một người hoa hậu chứ không cho mình xưng em, xưng con, xưng cháu nữa. Bắt phải xưng tôi, nói: "Không, em xưng tôi giùm, hôm nay buổi phỏng vấn này phải xưng tôi." Thế là phải phải nói chuyện theo kiểu hơi trịch thượng của cái người gọi là người của công chúng, người nổi danh, chứ không còn kiểu như ở nhà quê của mình mà xưng em, xưng cháu, xưng con mọi người được nữa, hết rồi. Hết. Lúc đó là vì cái cái đòi hỏi của xã hội, cái quy cách của xã hội cần.
[53:10]Đó là với thân phận này không được xưng như vậy nữa. Đó là cái người cao mà phải cư xử ở vị trí cao. Hoặc là một người thầy giáo vào trong lớp á thì phải xưng là thầy, gọi học trò mình là em. Đó là vì cái xã hội đòi hỏi, quy cách như vậy. Về nhà thì khác, về nhà có thể khiêm tốn, hiền lành với bà con chòm xóm được hết á, nhưng vô lớp phải cư xử đúng với vị trí của mình. Đó là bình thường, bắt buộc. Rồi cái người thầy tu cũng vậy. Trong cái người thầy tu, khi ta đi xuất gia về ta được học thanh quy. Trong cái thanh quy đó có giới luật và có oai nghi. Thì trong cái oai nghi đó nó quy định là bắt buộc các
[53:55]thầy, các cô phải cư xử nghiêm trang như một vị thánh dù chưa chứng thánh, nhưng thầy tu là phải như vậy. Phải làm đúng bổn phận oai nghi của mình chứ không được làm khác.
[54:13]Cái vấn đề này thì sẽ đào sâu thêm trong một cái bài giảng tháng sau nữa ở Pháp Vân về cái tâm lý tự tại của cái người tu hành. Giờ trở lại vậy: Cái người tu sĩ phải tuân thủ các oai nghi, ngồi phải ngồi sao, đi phải đi sao, đứng phải đứng sao, nói phải nói làm sao, chứ không được làm theo ý mình mà cái sự nghiêm trang đó là nghiêm trang của bậc thánh. Dù mình chưa chứng thánh nhưng mình là tu sĩ thì làm ơn phải làm đúng như vậy giùm, đúng bổn phận của mình. Dù khiêm tốn nhưng cái khiêm tốn không được quyền trở thành một kẻ gọi là hèn kém. Khiêm tốn nhưng không phải là một kẻ hèn kém, gọi là hèn hạ, hèn kém không được như vậy.
[55:00]Tức là ví dụ như là đi vào một cái chỗ đông người, là mọi người đang ngồi trên ghế thì thầy tu nói: "Tôi khiêm hạ quá tôi ngồi tuột dưới đất", không được phép. Không được phép. Cứ phải ngồi lên ghế đàng hoàng, nếu ngồi cao hơn càng tốt, còn không cũng phải ngồi bằng như mọi người, chứ mọi người ngồi ghế hết mình ngồi tuột đất phạm luật và phạm giới luôn. Tại vì ngoài cái oai nghi nó còn có cái giới luật và giới luật nó điều khiển nó khắt khe hơn. Nếu người cư sĩ ngồi ở trên mà mình đứng ở dưới là sai phép, không được thuyết pháp. Chỉ được thuyết pháp khi mình đứng ở vị trí cao hơn người nghe. Cái này trong trong giới trong luật có những điều quy định chặt chẽ như vậy.
[55:43]Là cao và phải giữ thân phận mình ở vị trí cao, mình là tu sĩ phải giữ thân phận mình ở vị trí tu sĩ chứ không được mà nhếch nhác bình thường như cái ông ăn mày ngoài đường, không được. Không được. Vẫn là cư xử đúng mức vì lúc đó là cái sự đòi hỏi của xã hội, cái sự đòi hỏi của Phật pháp, cái sự đòi hỏi của nghi lễ, không được làm khác đi. Ví dụ như lúc bây giờ hai nguyên thủ quốc gia mà tiếp xúc với nhau phải trịnh trọng đi mấy bước, đưa tay ra bắt như thế nào. Chứ không được nói là muốn cử chỉ gì là muốn cười là cười, muốn nói nói, muốn quay qua quay lại không có được phép. Nó đều có cái phép tắc của ngoại giao của những
[56:25]bậc nguyên thủ quốc gia đối xử với nhau. Vì lúc đó là triệu triệu con mắt họ săm soi mình từng cái chớp mắt á. Không không phải là không phải là đơn giản. Lúc đó bắt buộc phải giữ vị trí của mình, tức là cao ở vị trí cao. Và cái người đó không phải là người làm cao mà người đó đang thực hiện bổn phận của mình. Đang thực hiện bổn phận của mình, là là đang thực hiện bổn phận, trách nhiệm, vị trí của mình. Điều đó là điều đúng, vậy thôi.
[57:03]Ở đây ai thích hội họa?
[57:10]Hội họa là một bức tranh gồm có những nét vẽ
[57:16]phối hợp với nhau và những màu sắc phối hợp với nhau. Nó tạo hình xấu hay đẹp thì tùy họa sĩ mình không biết, nhưng mà để tạo thành một bức họa đẹp thì có cái sự phối hợp giữa các đường nét và các màu sắc. Đó là vậy, để tạo cái hình đẹp. Và một bức hình đẹp phải là một bức hình mà có sự phối hợp giữa những cái gam màu khác nhau: màu sáng với màu tối, đậm màu nhạt, cái nét cong, nét thẳng, nét ngay, nét trên, nét dưới. Và như vậy nó tạo thành một bức tranh đẹp. Chứ còn nếu mà các nét vẽ chỉ ở trên đầu hết, ở dưới trống không có gì, bức tranh nó xấu. Giống như một bức tranh mà chỉ có một màu chói lọi đỏ, đó là không phải là bức tranh, đó là bức tranh xấu.
[58:08]Để là bức tranh đẹp thì có màu sáng, có màu tối, có nét trên với nét dưới, có nét cong, có nét thẳng mà phối hợp nhau hài hòa. Thì xã hội này cũng vậy. Có người cao, có người thấp. Ai cũng đòi cao hết coi vậy coi chừng xã hội sụp đổ à.
[58:27]Có người cao, có người thấp nhưng quan trọng là gì? Hợp tác với nhau, phối hợp nhau, tôn trọng nhau và thương nhau. Đó là một một xã hội đẹp, yên bình, hài hòa, phát triển, hạnh phúc.
[58:45]Cũng giống như vậy, ta vào một ngôi chùa trong lúc đông người thế này thì có những người Phật tử có cái nhiệm vụ điều hành. Có những người Phật tử không có nhiệm vụ điều hành, chỉ tuân thủ mà tu hành thôi chứ không có điều hành. Có thầy trụ trì, thầy trông coi tất cả và có những người chỉ vâng lời thầy để công quả và tu tập. À có những người nổi bật, sáng chói nhưng có những con người rất là thầm lặng, chỉ đi quét cầu tiêu thôi. Có những người đứng ra giữa sân chỉ trỏ ì xèo tùm lum nhưng có những người chỉ làm trong cầu tiêu thôi. Nhưng tất cả những người đó đều cần một điều giống nhau là gì? Hợp tác với nhau, phối hợp với nhau,
[59:29]yêu thương nhau, tôn trọng nhau và làm nên một cái ngôi chùa yên bình, hạnh phúc. Đó là cái cái nguyên tắc vậy. Thế trong cuộc đời này không bao giờ có sự bình đẳng tuyệt đối. Không phải là tất cả đều là kỹ sư thì không bao giờ có công trình nào được xây dựng lên cả. Kỹ sư vài ông thôi, còn lại phải là thợ, là công nhân thì công trình mới được xây dựng. Còn tất cả đều kỹ sư thì không ai xây. Cũng giống như vậy, tất cả là công nhân, không có kỹ sư thì cũng chẳng công trình nào được xây dựng vì biết gì đâu mà xây. Có bản vẽ đâu, có người chỉ đạo kỹ thuật đâu mà xây. Làm bậy bạ sập cầu à, sập đường sập nhà.
[1:00:12]Rồi như vậy, trong cái xã hội này vậy, ta phải chấp nhận một điều không bao giờ có sự bình đẳng tuyệt đối. Mặc dù ta mơ ước mọi người giống nhau: ăn cơm những bữa bữa ăn ngon giống như nhau, mặc những bộ đồ đẹp như nhau. Đẹp như nhau thôi chứ không phải là mặc giống y hệt nhau như đồng phục. Cái đồng phục cũng coi chừng nó làm cái đơn điệu không thành một bức tranh đẹp. Người áo này, người áo kia, người phối hợp này, người thế kia, nhưng mà nó đều đẹp. Ta mơ ước như vậy. Ăn bữa ăn mặc dù có thể thức ăn khác nhau nhưng đều ngon và bổ dưỡng. À ta cũng mơ ước mọi người cái trình độ văn hóa như nhau.
[1:00:56]Đó là ước mơ, nhưng mà thực sự nếu tất cả bình đẳng như vậy chỉ ở trên cõi trời thì hạnh phúc, còn ở cõi này ta cần sự phối hợp, hợp tác giữa cao và thấp, giữa giàu và nghèo, giữa sang và hèn, giữa giỏi và kém tạo thành một cái cái xã hội. Nhưng mà tại sao có những lúc cái xã hội có hơn kém như vậy nó lại đem đến gọi là bất công và đấu tranh, à nó sôi sục? Tại sao vậy? Tại bởi vì chỉ vì con người không hợp tác, không phối hợp, không yêu thương, không tôn trọng nhau thôi. Ví dụ ông chủ không tôn trọng người thợ của ổng, đó là xã hội gọi là bất công, bất bình đẳng. Chứ còn bây giờ ổng giàu người thợ nghèo nhưng ổng thương yêu và tôn trọng
[1:01:45]người thợ mình, tự nhiên ta không phê bình đó là bất công nữa. À không phê bình, không thấy đó là bất công. Chứ bất bình đẳng thì có rồi đó nhưng bất bình đẳng không phải là bất công nếu ta có sự yêu thương, tôn trọng nhau. Bất bình đẳng lập tức trở thành bất công khi ta không có gì? Không có yêu thương, tôn trọng nhau, chỉ vậy thôi. Chìa khóa nằm ở chỗ đó. Cũng như những bao nhiêu bức nét vẽ ở trong một bức tranh nét cong, nét gãy, nét cao, nét thấp, nét đậm, nét nhạt tất cả sẽ tạo thành một cái bức tranh đẹp, hài hòa chỉ bởi vì cái bàn tay khéo léo của người họa sĩ đem đến sự phối hợp
[1:02:33]tỉ mỉ, tinh tế cho toàn bộ các nét vẽ đó. Thì cũng vậy, cái thân phận của ta có thể cao, có thể thấp, nhưng chỉ đòi một điều thôi, đạo lý chỉ đòi ta một điều là yêu thương, tôn trọng mọi người thì ta đang góp phần tạo thành một bức tranh tổng thể xã hội rất là là đẹp đẽ, yên bình, hạnh phúc. Chìa khóa nằm ở chỗ đó. A Di Đà Phật.
[1:03:04]Cái thân phận ta có thể khác nhau
[1:03:10]nhưng mà tất cả mọi người đều phải giống nhau ở một điều là thương yêu và tôn trọng để hợp tác được với nhau, chứ còn thân phận thì chẳng ai giống ai cả. Cũng giống như một bản nhạc, bản nhạc mà nếu từ đầu tới cuối chỉ có một nốt nhạc thì đó là loại gì? Đó là bản nhạc dành cho các phim kinh dị.
[1:03:36]Ví dụ từ từ đầu tới cuối chỉ có nốt rê: rê... Đó là tiếng thét trong đêm trường của một đêm ma quái chứ không phải bản nhạc. Còn bản nhạc thì phải cao phải thấp. Bản nhạc thì phải có nốt cao và nốt thấp như vậy. "Người ơi, một chiều nắng tơ vàng hiền hòa, lòng có mơ xa..."
[1:04:01]Nó phải cao thấp nó mới thành bản nhạc chứ. Như vậy, thì trong cuộc sống này cũng vậy, có người hơn có người kém nhưng nếu biết hợp tác với nhau ta tạo thành một xã hội thanh bình, đẹp đẽ, yên vui. Nhớ như vậy. Và như vậy, cao
[1:04:21]là một trách nhiệm chứ không phải là một điều để tự hào. Hiểu được chỗ này là ta nắm được cái cái đạo lý của cuộc sống. Ví dụ như ta giàu hơn, ta có quyền chức hơn đừng xem đó là một điều để tự hào mà phải xem đó là một trách nhiệm để ta đem cái tiền đó và cái quyền chức đó lo cho được nhiều người hơn. À. Còn nếu không hiểu điều này, ta thấy ta có tiền hơn, ta có quyền hơn để ta thụ hưởng nhiều hơn thì tan vỡ hết. Đó là kiêu mạn, là ích kỷ rồi sẽ ác độc, rồi tan vỡ hết, phước rồi sụp đổ hết. Còn nếu ta hiểu cái điều đạo lý, cái chìa khóa của đạo lý quan trọng: nếu ta hơn, nếu ta ở trên cao, nếu ta đi lên thì đó là trách nhiệm ta phải nặng hơn.
[1:05:17]Phải xem đó là trách nhiệm chứ không phải xem đó là một điều để tự hào. Ví dụ mình nhìn qua người hàng xóm mà mình thấy mình khá hơn, chỉ một người thôi, mình đừng so sánh nhiều, chỉ so sánh với người hàng xóm thôi, mình khá hơn thì tự mình phải biết có trách nhiệm mà giúp đỡ họ. Còn nếu mình nhìn cả cái xóm này mình giàu nhất thì mình coi như là người phải có trách nhiệm với cả một cái xóm đó luôn. Thì cũng vậy, nếu mình là người có quyền, quyền mình tới đâu thì trách nhiệm mình tới tới đó. Nếu mình có trí tuệ thì làm sao? Cũng có nghĩa là trách nhiệm mình rất lớn đối với cuộc đời này. Phải khai thác cái trí tuệ đó
[1:06:04]để biến thành những điều lợi ích cho mọi người cùng hưởng. Không bao giờ được giấu giếm cái kiến thức, khả năng cái trí tuệ chỉ cho riêng mình. Lúc nào cũng tìm cách truyền đạt, chia sẻ cái kiến thức của mình, cái trí tuệ của mình, cái khám phá của mình để nhiều người cùng hiểu, cùng biết mà họ có thêm được cái chất lượng cuộc sống của họ. Nhớ như vậy, cái gì ta hơn người thì đó là trách nhiệm của ta chứ không phải cái ta hơn người để ta thấy mình tự hào và kiêu mạn. Chìa khóa nằm ở chỗ đó một lần nữa. Là lúc trước ta kiềm chế cái kiêu mạn của mình bằng cái gì? Bằng cái bản lĩnh kiềm chế và cầu nguyện.
[1:06:53]Còn bây giờ ta kiềm chế cái kiêu mạn của mình bằng cái gì? Hiểu rằng cái hơn của mình, cái cao của mình là là trách nhiệm của mình với cuộc đời này chứ không phải là điều để tự hào.
[1:07:09]Nếu cái người cao thấy đó là trách nhiệm thì cái người thấp thấy đó là gì?
[1:07:17]Hả?
[1:07:27]Khi mình giàu hơn, quyền hơn, thông minh tài trí hơn thì đó là trách nhiệm của mình để mình phục vụ mọi người. Thì bây giờ nếu mình là người thấp, nghèo khổ, kém cỏi
[1:07:44]thì thấy đó là gì?
[1:07:49]Thấy đó là cơ hội để tu hành, giữ mình khiêm hạ. Vì biết rằng ngày hôm nay mình vừa
[1:08:03]ngu vừa nghèo, hai chữ ng đó, vừa ngu vừa nghèo,
[1:08:10]thì phải hiểu rằng đời xưa mình kiêu ngạo. À, đời này vì cái chữ ngạo nên đời này mình ngu và nghèo. Thì bây giờ khi hiểu được điều đó thì phải thường nhớ, ôm lấy niềm đau, phải ngay nơi cái ngu cái nghèo đó mà diệt cái ngạo mạn đi, phải khiêm hạ tột cùng đi. Mình phải khiêm hạ hơn cả cái ngu, hơn cả cái nghèo của mình nữa.
[1:08:46]Đó là lý do mà tại sao ta đến với Phật pháp ta được dạy là phải thấy mình như cát bụi, như cỏ rác, tức là thấy mình còn thấp hơn cái thân phận của mình, thấy mình tới tận cùng luôn phía dưới luôn. Vậy chứ mà đó là cơ hội, đó là con đường bền vững để đi tới.
[1:09:07]Mình không thấy cái gì thấy luôn, mình là cát bụi, là cỏ rác, yên tâm, thấp nhất rồi. Nhưng mà chưa thấp nhất, tại vì cái bài ở tháng trước, bài Tứ Niệm Xứ năm cho mình biết một điều còn vui hơn nữa: mình ở dưới địa ngục. Đúng, giỏi, nhớ bài đó. Thật ra tất cả chúng ta ngồi đây nhìn mặt mày coi đẹp đẽ vậy, coi vậy chứ sau lưng của chúng ta, cái background chúng ta, cái past life chúng ta đều có cái phảng phất của cái gì? Một số nghiệp địa ngục, chớ chưa phải là hết sạch đâu. Thì phải nhớ điều đó, phải đoán như vậy, phải áng chừng như vậy mà mà đặt cái vị trí của mình cho nó đúng nơi đúng chỗ. Vì thế khi mà ta ngu, khi ta nghèo, khi ta ở vị trí rất thấp
[1:10:00]thì xin vui lòng thấy đó là cơ hội để chiêm nghiệm về cái sự khiêm hạ tột cùng mà hướng về vô ngã và nguyện với lòng: nếu sau này phước mình có tăng lên thì xin cho con nhớ những ngày tháng ngu nghèo này để con nhớ lúc nào cũng ở dưới à cát bụi, à cỏ rác. Và nhớ thêm chữ ng nữa là ngục, địa ngục nha, đó vậy.
[1:10:31]Vì cái ngạo làm cho ta ngu, nghèo và à ngục, nhớ như vậy, mấy chữ ng đó, nhớ giùm. Nên khi ta ở vị trí thấp, đó là cơ hội chứ không phải là để mặc cảm, để buồn bã, để than thân trách phận, mà hãy vui vì trời cho ta nghèo, cho ta ngu.
[1:10:53]Nhớ như vậy. Còn mà khi lỡ mình bị cao thì thấy đó là trách nhiệm, đúng như vậy. Lỡ mình có cái gì ưu điểm thì phải lấy cái ưu điểm đó là trách nhiệm đối với cuộc đời. Còn lỡ mà đời mình ở vị trí thấp thì xem đó là cơ hội để tu hành, để tu dưỡng. Cho nên có những lúc vậy, có một bài nào đó lâu rồi thầy nói mà thầy cũng quên, nghèo coi vậy chứ nó có cái thú vị của cái nghèo. Mà ít ai hiểu, mà nhiều người không hiểu, nói: "Lỡ nghèo đi rồi biết à. Nghèo đi, coi nghèo sướng lắm, vui lắm." Nghèo mà sướng cái gì? Muốn gì cũng không có, mua gì cũng không được. Muốn ăn gì cũng không có mà ăn. Nhưng mà trong cái nghèo, cái khổ,
[1:11:39]cái thiếu thốn đó, vậy chứ nó có một cái điều thú vị nếu chúng ta biết tìm ra. Nếu chúng ta biết tìm ra, trong cái nghèo, cái khổ, cái thiếu đó, chúng ta sẽ có được một điều rất là hay là sự khiêm hạ. Chính cái khiêm hạ này của người nghèo rất đáng quý. Chỉ sợ cái ông nghèo mà ổng làm cao thì thôi bó tay ổng à, chứ còn người nghèo biết mình nghèo, chấp nhận cái nghèo để khiêm hạ thì thú vị vô cùng, đó là cơ hội để đi lên lại.
[1:12:10]Nên có những lúc vậy, có những lúc cuộc đời ta cũng cần phải cô đơn là vậy. Có khi mọi người vây quanh mình, cùng nhau chung vui một bữa tiệc, hạnh phúc, êm ấm, nhưng có những khi ở một mình, nhìn trong đêm vắng cũng không ai nghĩ tới mình, thì thôi cũng không cần, ngồi đó lặng lẽ dưới ánh trăng, trong cái cơn mưa, hay là trong cái làn gió nhẹ, chỉ một tách trà nghèo nàn ngồi uống từng chút trong đêm vắng cũng là một niềm hạnh phúc, vậy. Nên đôi khi cái nghèo cái thiếu cũng là một cơ hội để ta chiêm nghiệm và tu hành. Và chiêm nghiệm cái gì? Chiêm nghiệm những lỗi lầm của mình, chiêm nghiệm những cái lúc mình
[1:12:52]đã vô trách nhiệm, chiêm nghiệm những lúc mình đã tàn nhẫn. Thì có những lúc vậy, có những lúc kiêu ngạo, có những lúc tàn nhẫn, có những lúc ích kỷ, à có những lúc vô trách nhiệm thì ta mới có lúc ngồi đây, trong cái nghèo và trong cái ngu này. Cho nên cái cái nghèo, cái ngu, cái thấp hèn cho ta một cái cơ hội để suy nghiệm. Chỉ tội nhất là cái người nghèo mà không biết đó là cơ hội để suy nghiệm, để tìm lỗi mình thì nghèo luôn à, hèn kém mãi mãi. Còn nếu ta biết đạo lý thì đó là cơ hội. Nên đối với cái người cao thì xem cái ưu điểm của mình là trách nhiệm, vì ta biết đạo lý nên ta không có ngu mà đi kiêu mạn.
[1:13:39]Cái ưu điểm mình là cái trách nhiệm, thì người nghèo cũng vậy, cái thấp hèn của mình chính là cơ hội để tu tập. Hay vậy thấy không?
[1:13:54]Ông bà mình có nói câu thế này: "Không ai nghèo ba họ, không ai giàu ba họ, không ai khó ba đời", phải không? À, ông bà mình: "Không ai giàu ba họ, không ai khó ba đời". Là vì sao vậy? Ông bà mình cũng quan sát qua nhiều thế hệ thì ông bà mình mới phát hiện không ai giàu ba họ, thấy giàu giàu vậy chứ vài đời sau nghèo thấy mồ, hết tiền bây giờ. Còn thấy cái nhà đó nghèo nghèo chứ tự nhiên đời nào đẻ đứa nhỏ cái nó thi đậu làm quan, à không ai giàu ba họ, không ai khó ba đời. Lý do chỉ bởi vì cái sự thay đổi giữa tâm khiêm hạ và tâm kiêu mạn thôi. Giàu rồi anh kiêu mạn thì vài đời sau con cháu nghèo.
[1:14:33]Còn anh nghèo mà anh tận tâm anh phục vụ, anh phụng sự, anh biết thân phận, anh cố gắng, vậy chớ đời có đức, tự nhiên có một vị nào đặc biệt đầu thai vào làm con cháu cái lên vinh quang lại. Nên là không ai giàu ba họ, không ai khó ba đời, chìa khóa nằm chỗ đó. Và như vậy có nghĩa là cái gì? Nghĩa là cái tội và cái phước của mỗi người coi vậy chứ không phải là là vô hạn. Mình có tội nhưng cái tội đó cũng không phải vô hạn, lúc nào đó nó cũng hết. Đoạ địa ngục lúc nào cũng phải hết, nghèo chứ lúc nào cũng phải hết vì cái tội mình không phải vô hạn. Đời xưa mình cũng có gieo tội nhưng mà không phải là mình gieo mà gieo quá lì lợm đó.
[1:15:16]Rồi đời xưa mình cũng có làm phước nhưng cũng không phải làm phước quá nhiều nên lúc nào đó nó cũng hết phước. Nên cái phước và cái tội mình không phải là vô hạn. Khi mình nhìn một người thân phận hèn kém, mình cũng không có vội coi thường, đánh giá thấp người ta vì biết coi vậy chứ cái họ đang chịu tội đó nên thân phận hèn kém, coi vậy chứ cũng không phải là cái tội nó vô hạn. Có cơ hội họ sẽ vượt lên, nếu họ gặp đạo lý đúng họ sẽ vượt lên. Nên vì lòng mình cứ tôn trọng mọi người. Và thấy cái người giàu sang, quyền chức mình cũng không quá khiếp sợ tại vì cái phước người này cũng chẳng phải vô hạn, lúc nào đó rớt bây giờ.
[1:15:56]Nên cũng không sợ làm chi, mình cứ vừa vừa, tôn trọng thì tôn trọng nhưng không phải quá khép nép. Vì không ai giàu ba họ, không ai khó ba đời, mình giữ cái lòng yêu thương, tôn trọng tương đối khá bình đẳng với mọi người là như vậy. Mình cũng tôn trọng người nghèo, cũng tôn trọng người giàu, vậy thôi, vừa chừng. Chứ không có thành một cái tâm lý xao động, gặp người nghèo cái mình coi thường, gặp người giàu mình khép nép sợ hãi, không phải vậy. Vì chẳng ai giàu ba họ, chẳng ai khó ba đời. Cái bền vững nhất chính là cái đạo lý tu hành. Cái bền vững nhất chính là người kềm giữ được cái tâm kiêu mạn.
[1:16:31]Cái bền vững nhất chính là những người mà tận tụy phụng sự cho cho cuộc đời, cho chúng sinh. Đó mới là những điều bền vững.
[1:16:51]Có những cái cõi rất cao mà chúng sinh hưởng phước rất lâu, đó là cõi Trời. Cõi Trời thấp thoáng thấp thoáng qua lại cái cả ngàn năm. Mình ở đây một ngàn năm mình sống gần chết luôn, đủ bao nhiêu cung bậc cảm xúc, bao nhiêu sướng khổ, buồn vui. Nhưng mà cõi Trời đi thoáng cái mất một trăm ngàn năm, tại sao vậy? Bởi vì nơi cái cảm giác của sự sung sướng thời gian nó qua nhanh, còn nơi cảm giác của sự đau khổ thời gian nó đi chậm. Nên khi ta đọa địa ngục nhiều khi đọa địa ngục một tháng thôi là mình đã cảm giác nó một trăm năm rồi. Giống như mới nói mà một ngày dài như một thế kỷ, đó. Bây giờ ví dụ như là ai quăng mình vô cái lò
[1:17:36]cái đổ nước vô khoai dưới này nấu thì thật ra năm phút thôi là đã như một thế kỷ rồi. Còn cái người chúng sinh mà khi đọa địa ngục mà nói đọa địa ngục ba năm là kinh hồn, dễ sợ, tại ba năm ở dưới địa ngục nó giống như là ba ngàn năm vậy đó. Nó giống như mình mà quăng mình vô lò lửa chừng năm phút thì muốn chết là như một thế kỷ. Nhưng mà giống như Einstein ổng hỏi ổng trả lời khi người ta hỏi ổng cái thời gian tương đối: "Nó giống như cậu cậu ngồi bên người yêu cậu vậy đó, ngồi ba tiếng đồng hồ thấy giống như mới ba phút á, muốn ngồi hoài. Nhưng mà lúc ông bố ổng kêu về không về ổng đập cho một trận thì
[1:18:07]phải hơn." Thì cái cái cái cái cái hạnh phúc nó làm cho ta thấy thời gian ngắn và đau khổ làm cho ta thấy thời gian nó dài ra. Nên cõi Trời và địa ngục nó khác nhau về thời gian là chính là vì vì cái tương đối của hạnh phúc và đau khổ. Thì nhưng mà đau khổ của địa ngục rồi tới lúc hết tội rồi cũng phải phải lên, mà sung sướng như cõi Trời rồi tới lúc hết phước rồi cũng phải xuống, trừ cõi Sắc Cứu Cánh của bậc A-na-hàm là cõi Bất Lai. Các vị lên đó rồi không có xuống nữa. Là vì sao vậy? Bởi vì nơi cõi đó các ngài đoạn diệt được cái tâm
[1:18:51]kiêu mạn, rồi thôi không xuống nữa. Còn ngoài ra tất cả các cõi Trời vì cứ phảng phất phảng phất cái tâm kiêu mạn nên có lúc phải xuống, nhiều khi ở cả triệu năm rồi vẫn phải xuống. Còn cái cõi Trời Bất Lai không xuống nữa vì đoạn diệt được cái tâm kiêu mạn, vậy thôi, nó như vậy. Nhưng mà để đoạn diệt diệt được cái tâm kiêu mạn không phải là đơn giản. Ta phải chứng thiền ở cái mức độ rất là sâu, còn bình thường không ai đủ trí tuệ để diệt trừ được cái tâm kiêu mạn, nhớ giùm thầy như vậy. Cả cái thế giới tám tỉ người này không phải là có nhiều người đủ khả năng diệt trừ được cái tâm kiêu mạn. Đó phải là một trí tuệ chứng ngộ rất cao siêu.
[1:19:39]Ngay cả những người mình nghe nói về thiền rất cao siêu coi vậy chứ vẫn chưa đủ để đoạn diệt được cái tâm kiêu mạn, vẫn còn phải đi xuống như vậy. Nên khi trong công phu thiền cũng vậy, trong công phu thiền cái điều này là thầy tới Tứ Niệm Xứ 6 thì mới nói, nhưng hôm nay là bởi vì nó liên quan nên phải nói một chút xíu. Khi ta bắt đầu tu thiền thì tâm ta là một khối loạn động. Rồi khi ta tu thiền đúng phương pháp thì ta có một chút tiến bộ. Đúng phương pháp nha, sai phương pháp thì càng tu càng hư càng điên ạ. Thiền khó như là bốn môn cộng lại: toán học, sinh lý học, vật lý học, hóa học. Thiền khó như vậy.
[1:20:26]Bốn môn kia mỗi môn khó một cách riêng, nhưng thiền là cộng lại của bốn cái khó đó. Nên đừng ai nghĩ thiền là đơn giản, cứ nghe nói thiền bắt chân lên ngồi là thiền, không có đâu. Sai hết rồi đó, sai nhiều lắm đó, không dễ đâu. Thiền là cộng lại của bốn cái khó: toán học, sinh lý học, y lý học, vật lý học, hóa học.
[1:20:55]Mà còn thêm cái cái khó của gì? Của cái tâm linh, của đạo đức nữa. Nên thiền là sự tổng hợp của mọi thứ khó trên cuộc đời này, nên ta đừng nghĩ thiền là dễ, đừng nghĩ. Rồi khi ta ngồi thiền ta đạt được một số kết quả, tâm ta thanh tịnh
[1:21:18]thì khi mà tâm ta thanh tịnh rồi bắt đầu nó mới xuất hiện nhiều cái cảm giác, nhiều cái trạng thái rất thù thắng, rất tuyệt vời, rất an lạc, nhiều thứ lắm. Mà chính những cái đó là mấy cái nó hại ta á. Nó làm cho ta kiêu mạn, nó làm cho ta thụ hưởng. Giống như một người làm phước vất vả cái tới khi giàu, nghe cái chữ giàu nhưng ta phải hiểu cái chữ giàu đó nó gồm nhiều thứ tuyệt vời: ăn cơm ngon hơn, mặc đồ đẹp hơn, đi xe xịn hơn,
[1:21:53]nhà cửa đồ khang trang hơn. Cái chữ giàu thôi nhưng mà nó ra nhiều thứ chung quanh nó, và tất cả những cái thứ chung quanh đó làm cho ta kiêu mạn và thụ hưởng. Thiền cũng vậy, khi tâm ta thanh tịnh, nghe cái chữ thanh tịnh nhưng sự thật nó hiện ra rất nhiều cảnh giới: tâm ta rộng, ta sáng, lanh hơn, tuyệt vời, hạnh phúc, đủ thứ hỷ lạc tùm lum trong đó. Mà những cái cảnh giới đó làm cho ta kiêu mạn và thụ hưởng rất đáng sợ. Thì cái người tu thiền cũng vậy, giống như người biết đạo, dù giàu nhưng mà đừng kiêu mạn, đừng thụ hưởng. Lúc nào cũng dùng cái giàu của mình để có trách nhiệm với với mọi người.
[1:22:37]Thì cũng vậy, cái người mà khi có thiền mà được tâm thanh tịnh hiện ra đủ thứ trạng thái để cho mình kiêu mạn hưởng thụ thì vui lòng đừng thụ hưởng và đừng kiêu mạn, phải tiếp tục làm sao? Lấy cái thanh tịnh đó mà đi tìm chính mình. Bởi vì cái chính mình, cái hang ổ đó là cái con đường để đi đến vô ngã, tìm được chính mình. Và nếu mà buông bỏ hết mọi cái trạng thái để về với chính mình, về với chính mình để làm chi?
[1:23:07]Để đi tìm tới vô ngã nữa, chứ cái chính mình cũng chưa phải là là xong việc. Cái này thầy sẽ nói rõ trong cái Tứ Niệm Xứ 6, lúc đó sẽ nói rõ hơn một chút. Nên cái thiền vậy, nhiều người nhiều khi được gọi là thiền sư chứ coi vậy cũng chưa yên đâu, chưa chắc là họ đã nắm hết được con đường. Họ có một trạng thái nào đặc biệt đó, đôi khi họ cũng dạy được thiền đó, nhưng chưa chắc họ đã nắm hết tột cùng của cái đường đi, và cũng có thể họ đang phảng phất cái kiêu mạn rất là đáng sợ. Vì thiền cũng giống như là một loại giàu có, giống như một loại phước của sự quyền chức và giàu sang của thế gian. Nếu mà so sánh nó cũng giống như vậy,
[1:23:45]nhưng mà điều nó ở trong tâm thôi, cũng cho ta nhiều cái thụ hưởng nguy hiểm. Phải rất có trí tuệ, rất có bản lĩnh, rất có đạo đức ta mới kềm được cái kiêu mạn trong thiền định. Và cái này cũng vậy, cũng giống như là cái phước của thế gian, ta phải lễ Phật, xin Phật để ta kềm được cái kiêu mạn trong thiền định. Chớ nếu không cái thanh tịnh của thiền định vẫn giết ta như thường, vẫn làm cho ta thoái đọa như thường, rất đáng sợ. Rồi có những người vậy, có những người khi được thiền rồi cái xuất hiện cái tự tin, cái tự tin rồi cái đâm ra mình kiêu mạn, và cái kiêu mạn có khi không còn lòng tôn kính Phật.
[1:24:31]Đây mới là điều đáng sợ. Cũng giống như những người vậy, có những người giàu quá, cái giàu muốn gì được nấy rồi cái tự tin quá, tự tin quá rồi kiêu mạn, kiêu mạn rồi nhiều khi coi thường cả ví dụ cả những bậc lãnh đạo của nước mình luôn. Cái người lãnh đạo họ không giàu lắm, trừ mấy ông tham nhũng thôi, chứ còn người lãnh đạo chân chính thì cái tiền đó là tiền của quốc gia và họ phải bận tâm đêm ngày phải lo cho đất nước. Nhưng mà khi mình giàu quá mình dòm thấy cái ông lãnh đạo đó mình thấy ủa, chẳng giàu bằng mình, mình coi thường. Cái cái sự kiêu mạn của sự giàu sang rất là đáng sợ, mà cái suy nghĩ đó là sai.
[1:25:09]Cũng vậy trong thiền định cũng vậy, khi ta được tâm thanh tịnh rồi ta tự tin quá, tự tin cái kiêu mạn, kiêu mạn có khi bất kính với Phật luôn, lòng tôn kính Phật đã giảm xuống. Đây là điều mà sư phụ sẽ phân tích trong cái Tứ Niệm Xứ 6 tiếp.
[1:25:27]Thôi, hôm nay nghe vậy thôi nha. Nghe vậy nghiền ngẫm rồi cũng mệt.