[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:21]Mời quý Phật tử ngồi xuống. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta lại có duyên gặp nhau để trao đổi thêm đạo lý. Thì cũng cái a đề tài chung là Đạo Phật với những vấn đề xã hội. Hôm nay chúng ta nói về đề tài chia rẽ, ha, chia rẽ. Thì à từ hồi còn nhỏ tôi có nghe cái điều này nó làm tôi cứ băn khoăn từ đó đến giờ. Lúc đó là ba mẹ lúc tôi còn nhỏ mới nói rằng chứ là ừ người ta nói rằng một người Nhật thì à thua một người Việt Nam, hai người Nhật thì bằng hai người Việt Nam, và ba người Nhật thì hơn ba người Việt Nam. Đọc từ nhỏ tôi nghe câu đó. Và câu này nói điều gì? Muốn nói điều gì?
[1:17]Tức là người Việt Nam mình mà cứ càng đông thì càng yếu đi càng hư chuyện đó, không có cái sức đoàn kết. Mà không biết là ngày xưa vì sao hay ai đó mà lại lấy cái người Việt Nam làm đối tượng để so sánh với người Nhật thì không biết là phải là vì lý do lịch sử là đã có thời gian mà người Nhật đã xâm chiếm nước ta hay là đây cũng là một cái tự ái dân tộc khi thấy người Nhật họ tiến bộ quá sức về kỹ thuật, về kinh tế mà Việt Nam mình vẫn còn là một nước nhược tiểu mà phải chăng vì tự ái dân tộc như thế mà ông bà ta ngày xưa đã đem ra một cái điều so sánh như thế hay không? Thì không biết. Nhưng mà trong cái điều so sánh đó
[2:06]thì cũng muốn nói rằng về cái khả năng thì người Việt Nam giỏi hơn người Nhật. Không biết có thiệt không thì mình không dám nói. Bởi vì nói ngưng một người Việt Nam thì hơn một người Nhật thì nói là như vậy người Việt Nam giỏi hơn người Nhật. Nhưng mà cứ càng đông lên từ từ hễ tới ba người thì bắt đầu người Việt Nam thua, ba người Việt Nam thì thua ba người Nhật. Mà huống hồ mà tới cả tám chục triệu người Việt Nam á thì đúng là thua xa thì đúng là thua hết hẳn. Thì đây cũng là cái nỗi đau lòng, nỗi đau lòng. Nên từ nhỏ khi mà tôi nghe cái điều so sánh như vậy làm cho tôi khắc khoải không yên từ bấy lâu nay.
[2:46]Mà không biết là tại sao như vậy? Tại sao người Việt Nam mình lại chia rẽ như vậy? Nên hôm nay chúng ta sẽ bàn với nhau cái đề tài về đoàn kết và sự chia rẽ như vậy. Và chúng ta xem trong một xã hội dễ chia rẽ như thế thì người Phật tử chúng ta, người đệ tử Phật chúng ta sẽ đóng góp được điều gì để làm cho cái xã hội đoàn kết hơn, làm cho loài người đoàn kết hơn chăng? Chúng ta sẽ bàn với nhau hôm nay một chút. Thì cũng có nhiều người khi mà lớn lên chút nữa thì tôi lại nghe người ta khuyến khích sự chia rẽ. Rồi tôi hỏi tại sao? Thì người ta nói, đoàn kết sợ chết hết mà chia rẽ thì chết lẻ tẻ.
[3:29]Thì không biết sao thôi mình cũng nghe hai ba phía. Bây giờ thì thôi mình khoan tin vụ đó. Trước hết hỏi chia rẽ là gì cái đã? Chia rẽ nghĩa là nghĩa là chia rẽ đó. Nghĩa là muốn tách ra không chung sức chung lòng với người khác để cùng làm nên một việc gì, đó là ý nghĩa chung như vậy. Nếu không có cái công việc chung thì mình không gọi là chia rẽ. Ví dụ như khi một người họ ngồi yên một chỗ để họ làm toán thì cái đó không cần phải chung sức với ai. Hoặc là một người họa sĩ họ dựng một cái tấm vải lên để họ lặng lẽ ngồi vẽ tranh sáng tác thì không cần phải chung sức với ai. Nên dù người đó ở một mình vẫn không bị chê là chia rẽ.
[4:14]Hoặc như người nhạc sĩ, lúc họ tìm cái dòng nhạc để sáng tác nói lên một ý tưởng gì đó thì họ phải cần ở một nơi vắng vẻ. Thì cái hành vi của họ như vậy không bị xem là chia rẽ. Mà nó là điều cần thiết. Nhưng mà đến có những lúc có cái công việc hoặc là cái sự sống gì phải cần đến nhiều người chung sức với nhau thế mà người trong đó lại không thể chung sức với nhau, chia ra mỗi người riêng một ý, mỗi người riêng một việc, không giúp nhau để cùng làm thì lúc đó gọi là chia rẽ. Và cái nguy hiểm của chia rẽ này là làm cho yếu đi phải không? Chúng ta yếu đi yếu đi. Đó là chia rẽ nghĩa là như vậy. Mà cái hiện tượng của chia rẽ á thì thường là
[5:01]vì chúng ta muốn đứng ra một mình để tự làm một cái việc gì đó mà không chung với người khác. Có thể nó từ một cái việc chung mà mình lại không chịu làm chung nữa mà đứng tách ra để làm. Như có ba người bạn muốn bỏ vốn ra để kinh doanh mà nếu ba người họp lại thì cái số vốn nó lớn, cái việc kinh doanh nó dễ dàng. Nhưng mà vì một lý do gì đó thì mình không có chung vốn nữa, đứng tách ra một mình thì vốn nó sẽ nhỏ đi. Nhưng mà cái việc mà đứng tách ra để làm một mình nó cũng là một dấu hiệu của chia rẽ. Thì chúng ta chưa nói đúng sai nhưng mà đó là dấu hiệu của chia rẽ. Trong cái chia rẽ này thì chúng ta thấy cũng lạ
[5:45]là cái công việc mà làm có khi việc đó là việc chung mà vẫn chia rẽ. Là việc chung ví dụ như việc đó là của cái đất nước mà rồi cũng tự mình làm theo cách của mình chứ không có hợp tác được với ai. Đó cũng gọi là chia rẽ. Giống như chúng ta nhớ vào thời Đinh Tiên Hoàng vậy. Lúc ơ ngài còn là một người là Đinh Bộ Lĩnh á, ngài cũng là lãnh đạo một cái sứ quân rồi dẹp hết 12 sứ quân khác để thống nhất đất nước lại. Thì bây giờ nếu nhìn lại cái lịch sử đó, chúng ta thấy thì 12 cái sứ quân thì mỗi người thì ai cũng có lý tưởng là lo cho đất nước hết á. Tức là cùng có việc chung giống nhau nhưng mà cái việc
[6:27]làm họ thì xé ra, riêng ra, mạnh ai nấy làm. Nên thành ra chia rẽ. Thì lúc đó cũng cần một cái con người cương quyết như là Đinh Bộ Lĩnh là dẹp tan hết để mà thống nhất lại. Thì đó là chúng ta thấy có những trường hợp là việc đó là việc chung mà vẫn chia rẽ. Như vào cái thời mà kháng chiến chống Pháp cũng vậy. À lúc đó những vị anh hùng trong đất nước ta vì không thể tập hợp đoàn kết hết sức dân nên cũng manh mún và yếu đuối, không có ai thành công được. Không đó là những cái thời mà như Phan Đình Phùng, Nguyễn Thiện Thuật, Nguyễn Trung Trực đồ vậy, đều là những anh hùng nhưng không thể tập hợp được sức mạnh
[7:08]của toàn dân nên vẫn phải thua trước cái súng đạn của người Pháp. Có khi là việc chung nhưng mà cách làm riêng. Rồi cũng có khi là cái việc riêng vì quyền lợi riêng mà mỗi người chúng ta cũng chia rẽ. Như ví dụ như chúng ta quan niệm là cơm ai nấy ăn, nhà ai nấy ở thì đó là quyền lợi riêng, cuộc sống riêng thì mình không cần phải gắn với người khác. Thì cái chuyện này thì chúng ta thấy như cái sự mà riêng rẽ này không bị phê bình là chia rẽ, không bị phê bình là chia rẽ. Nhưng nếu mà chúng ta cứ chấp như vậy thì coi chừng cũng thành chia rẽ. Là giống như chúng ta nhìn lại đời sống ở nông thôn vậy.
[7:51]Trong một cái làng quê mà cái sự giàu nghèo không có phân biệt nhiều lắm. Cái đời sống người ta đơn giản đạm bạc mà người ta gắn bó với nhau lắm. Mỗi khi có một gia đình nào có cái việc thì những gia đình khác cùng chung tay góp sức để phụ làm. Thì hễ có cái đám cưới đám tang thì cả làng lại phụ hay là hễ có cất nhà thì cả làng xúm lại phụ. Cái tình làng tình quê nó ấm áp. Nhưng mặc dù có khi là cái kinh tế đời sống riêng nhưng mà nếu chúng ta chấp vào cái riêng đó coi chừng cũng thành cái bệnh chia rẽ, ha. Có những cái riêng mà nếu mình chấp cũng thành chia rẽ. Còn có những cái chung mà mình chia rẽ thì đúng là cái tội rồi, ừ.
[8:33]Rồi khi mình nhìn qua những hiện tượng đó để quay vào đạo Phật thì chúng ta thấy trong đạo Phật cũng có những biểu hiện chia rẽ chứ cũng không phải là ổn. Không hiểu tại sao. Không hiểu tại sao con người luôn luôn thích chia rẽ. Chỉ lâu lâu có một vài người nào đó có cái duyên lớn với chúng sinh, có cái uy đức lớn thì thu hút mọi người lại với mình thành ra một khối rồi khi cái người uy đức lớn đó ra đi thì những người ở dưới nhanh chóng chia tan nát ra hết liền. Giống như thời Đức Phật cũng vậy. Khi mà Đức Phật có mặt thì với cái uy đức của Đức Phật, với cái trí tuệ của ngài thì mọi người xếp lại,
[9:17]chư tăng cũng như Phật tử thống nhất dưới sự hướng dẫn của ngài không có phân biệt. Tăng đoàn lúc đó lý tưởng và đẹp. Nơi Đức Phật ở là đi theo Đức Phật thì thường là có mấy trăm vị tăng, mấy trăm vị tỳ kheo thường ở bên cạnh ngài. Do vì cái số tỳ kheo đông nên Đức Phật phải lựa những cái thành thị phồn thịnh giàu có mà ngài ở thì lúc đó người dân mới đủ sức để cúng dường cho cả năm bảy trăm tỳ kheo. Chỉ thỉnh thoảng ngài có đi du hóa nơi này đến nơi kia thì ngài cũng mang theo một số ít chứ không dám mang nhiều vì sợ là đến bữa ăn ghé ngang một cái làng quê đó, một cái làng quê đó cái số dân trong làng nhiều khi chỉ có 300
[10:00]người mà 500 tỳ kheo đi ngang thì không ai cúng dường nổi nên ngài hạn chế. Thì các tỳ kheo thời Đức Phật có khi ở nơi này khi ở nơi kia chứ không phải luôn luôn ở bên cạnh Đức Phật. Nhưng mà dù ở những nơi xa xôi như thế thì họ vẫn đoàn kết với nhau, là vẫn thấy mình là một, chứ không có hai ba nhóm, hai ba phía, tất cả chỉ thờ Đức Phật là một Đấng Thế Tôn duy nhất. Nhưng rồi đến khi Đức Phật nhập diệt thì nhanh chóng nhanh chóng chư tăng phân hóa về tư tưởng liền, nhanh chóng liền. Là không còn có một người đủ sức để thống nhiếp tăng đoàn nữa. Ví dụ như thời đó, sau khi Đức Phật nhập Niết bàn thì chư tỳ kheo có suy cử
[10:49]ngài Đại Ca Diếp lãnh đạo để mà tiến hành cái cuộc kết tập kinh điển. Nhưng mà ngay trong buổi kết tập đó thì cũng đã xuất hiện sự phân hóa. Thì ngài Phú Lâu Na cũng là một vị đại A La Hán, một vị thượng thủ, đệ tử thượng thủ Đức Phật. Thì ngài đã bất đồng quan điểm với ngài Ca Diếp liền lúc đó. Thì lúc đó ngài Đại Ca Diếp chủ trương là giữ chặt lại hết những cái nề nếp, quy luật, sinh hoạt khi mà Đức Phật còn tại thế. Nhưng ngay lúc đó ngài Phú Lâu Na không đồng ý liền. Ngài nói rằng, "Đức Thế Tôn đã bảo là có những điều có thể du di được, nới lỏng được, chính Đức Phật đã nói. Và trong thực tế tôi thấy điều đó là điều cần thiết.
[11:40]Cho nên việc mà giữ nguyên những cái quy luật, lề lối từ thời Đức Thế Tôn có thể là một điều bất lợi, điều không thích hợp cho việc tu tập và truyền bá chánh pháp." Thì ngài Ca Diếp thì ngài quyết tâm giữ, ngài Phú Lâu Na là ngài quyết tâm nới. Cho nên ngay trong thời kết tập đó ngài Phú Lâu Na đã ra đi. Ngài ra đi và ngài cũng gây được ảnh hưởng. Nhiều vị Tỳ kheo khác đồng quan điểm với ngài Phú Lâu Na thì từ từ ngã đi từ từ theo, hướng theo ngài Phú Lâu Na. Nên tăng đoàn lúc đó là đã tách ra liền. Sau này chúng ta nghe đến tách ra thành Đại chúng bộ và Thượng tọa bộ là cũng manh nha từ lúc đó.
[12:22]Rồi từ hai cái Đại chúng bộ và Thượng tọa bộ lại chia thành 20 bộ phái. Cho đến ngày hôm nay thì khắp nơi trên thế giới rất nhiều giáo hội, rất nhiều tông phái. Phải không? Thì bây giờ thế này, chúng ta khoan nói cái việc mà chia tông phái là sai, khoan nói. Có thể là vì mỗi địa phương có cái sự tu tập khác nhau nên cần có cái tông phái thích ứng. Hoặc là do một vị tổ ban đầu cái uy đức lớn quá nên đệ tử đến đông quá, tự nhiên cũng xuất hiện thành tông phái, mặc dù đường lối tu tập thì cũng giống hệt như các chùa khác, nhưng mà cũng thành cái tông là do vị đó tự nhiên trở thành tổ do nhiều người theo quá, chứ đường lối cũng không có gì lạ.
[13:10]Thì cái tông phái hay hệ phái nó bắt đầu từ như vậy, nhưng mà cái lỗi, cái lỗi là do tâm con người, tâm con người. Bây giờ khi mình đến với đạo Phật thì đạo Phật hiện nay đã chia thành tông hết rồi, chứ không còn một cái đạo Phật mà không tông phái nữa. Như bây giờ chúng ta đến đây chùa của thầy trụ trì là Bắc tông. Rồi chúng ta đến một cái tịnh xá thì thuộc hệ phái Khất sĩ, chúng ta đến một cái chùa, một cái tinh xá thì thuộc về các sư Nam tông. Rồi chúng ta nếu mà đi qua các nước trên thế giới thì mỗi nơi vậy đều có cái hệ phái riêng của họ của họ nữa. Như Mật tông Tây Tạng là cũng chia nhiều cái hệ phái nữa,
[13:54]chứ không phải Mật tông Tây Tạng cũng là một cái hệ phái chung. Rồi mình sang Đài Loan hiện nay đi, mình sẽ thấy là tự nhiên xuất hiện nhiều cái hệ phái mới, nhiều tông phái mới. Có những người họ là cư sĩ, họ cũng lập nguyên một cái tông phái, một cái đạo mới của họ, cũng vay mượn từ đạo Phật rồi cũng lập thành cái đạo của mình. Nghĩa là con người ta vậy, cứ thích chia rẽ ra thành lập cái mới, chia rẽ ra thành lập cái mới để cho mình cứ đứng đầu một cái tông phái như vậy. Thì đó là mầm mống mà bây giờ cái lỗi cũng nằm ở nơi những người đệ tử nữa. Ví dụ như bây giờ mình là Bắc tông rồi mình cảm thấy là mình chỉ thích Bắc tông thôi,
[14:36]không thích Khất sĩ, không thích Nam tông, thì đó là cái tư tưởng chia rẽ sai lầm. Hoặc là ví dụ mình là Khất sĩ thì mình chấp cái Khất sĩ là nhất, ai cũng thua. Thì cái đó là một cái tư tưởng hết sức sai lầm lần nữa. Nên cái bệnh về tông phái là một cái bệnh nặng ở trong đạo Phật. Nó bắt nguồn từ cái bệnh lớn của loài người là bệnh thích chia rẽ. Rồi cái tông phái là một vấn đề rồi thêm địa phương nữa. Nhiều khi nói quý thầy ở miền nào? Thầy ở miền Huế, miền Huế nó chơi riêng, rồi miền Bình Định chơi riêng, rồi miền Nam chơi riêng với nhau. Nó cũng thành ra cái chia rẽ lãng nhách à. Trong khi giáo lý của đạo Phật thì không hề có sự phân biệt như thế.
[15:21]Ừ ngài đã nói là không có giai cấp khi mà máu cùng đỏ, khi nước mắt cùng mặn, thì Đức Phật đã nói như vậy nhưng mà nhiều khi chúng ta dễ quên lắm, dễ quên. Chúng tôi cũng thấy vậy là đạo Phật Đức Phật dạy cho chúng ta nhiều điều tốt đẹp lắm, nhưng khi ứng xử trong cuộc sống chúng ta dễ bị quên, dễ bị quên. Như bây giờ có một người họ đến mắng mình thì mình dùng đạo lý gì để đối xử lúc đó? Đạo lý gì? Nhẫn nhục phải không? Đó, thì đó là mình được học rồi mình áp dụng liền. Lúc người ta mắng mình thì mình nhớ lại cái lời dạy nhẫn nhục để mình xử sự thì nó không có sai. Nhưng mà lúc đó mình dễ quên lắm.
[16:03]Người ta mắng mình, mình không nhớ đạo lý nhẫn nhục mà mình chạy theo cái câu nói người ta để phân tích. Mình chạy theo câu nói của người ta là người ta nói vậy đúng hay sai, sao mình không có mà nói, rồi học từ đâu ra, ai mét nói cho coi, tức là mình động tâm vì lời người ta nói. Rồi mình quên mất chỉ hai chữ nhẫn nhục rồi buông hết liền ngay đó, không cần thắc mắc. Không cần người ta nói điều này từ đâu, không cần người ta nói oan hay không oan, đúng hay sai, không cần, không cần biện minh. Chứ mà nếu mà cả một đời chúng ta cứ chạy theo để biện minh, để giành phần phải cho mình thì mình sẽ khổ vì cái đó,
[16:40]khổ vì phải gọi là cái minh oan cho mình, cái thanh minh. Cho nên cứ ngay đó im lặng rồi xong chuyện. Biết người ta đang nghĩ xấu mình, biết người ta đang nói xấu mình đó, phớt lờ coi như không có, vẫn chỉ rải lòng thương yêu, không bận tâm, không trả lời, đủ rồi. Lúc đó mình áp dụng được đạo lý thì nó yên. Thì cũng vậy, khi mà mỗi lần mà nói tới cái hệ phái thì nhiều khi một vị thầy lại dạy cho đệ tử là phải bảo vệ hệ phái mình, phải phát huy hệ phái mình, thì ngay câu đó quên mất lời Phật dạy liền, ngay câu đó nó trật với kinh điển liền. Nhưng mà lúc đó ông thầy ổng quên, đệ tử cũng quên luôn, đệ tử chấp nhận luôn.
[17:18]Chứ nếu ông thầy quên, đệ tử nhớ, đệ tử hỏi lại, "Ủa thầy, sao con nhớ Đức Phật nói là đừng phân biệt, đừng chia rẽ mà?" Thì lúc đó có thể về thì ông thầy ổng cũng bớt. Nhưng mà nhiều khi vậy, cái người trên quên lời Phật dạy chút, cái người dưới làm theo, cứ cứ tạo thành cái sự chia rẽ mãi trong đạo Phật. Đây cũng là một cái điều đáng buồn. Rồi pháp môn tu hành cũng là một điều làm chúng ta chia rẽ. Nói tu gì? Tu thiền. Tu gì? Tu Tịnh độ. Thì bắt đầu không ưa nhau. Cũng là cái bệnh lớn. Nên làm sao là chúng ta có một cái quan điểm nào đó vượt lên trên pháp môn. Là mình thấy rằng pháp môn chỉ là ngọn, cái gốc nằm ở đạo đức, nằm ở lòng từ bi.
[18:03]Bây giờ anh tu tu gì? Tu thiền. Anh có từ bi thương yêu chúng sinh không? Nói có, vậy được. Nên tu gì? Nói tôi tu Tịnh độ, mà anh có từ bi thương yêu chúng sinh không? Nói có, vậy được. Vậy là thấy tốt rồi. Đó cái gốc hễ có từ bi là được rồi. Còn anh muốn niệm Phật, muốn tu thiền gì đó, tốt hết, không sao hết. Cho nên đừng có vì cái pháp môn mà chia rẽ nhau nó thành ra sai lầm đi, uổng đi. Rồi nhiều khi cứ cạnh tranh nhau nữa, cái tranh giành ảnh hưởng tông phái nữa. Bây giờ muốn phát huy là cái thiền của mình cho nó mạnh, cho nó lan ra, chứ thấy thiền còn ít quá, so với Tịnh độ còn ít quá, bây giờ ráng mình phổ biến cho nhiều lên.
[18:39]Cái tư tưởng đó nó thành ra nó cạnh tranh. Cái quan trọng là mình đóng góp chứ đừng có cạnh tranh. Đóng góp là sao? Mà cạnh tranh là sao? Đóng góp là thế này, ví dụ như như các chùa đang tu Tịnh độ, đang niệm Phật thấy họ tu ổn định, tốt, mà khi mình đến tới lui mình gặp gỡ quý thầy, gặp gỡ Phật tử đó, mình thấy đang tu tốt rồi nhưng mà nếu mình có trí tuệ sáng lên mình chợt nhìn thấy bên trong vẫn còn vài điểm sơ hở, thì nếu có duyên mình góp ý, góp ý nhẹ nhàng, chứ đừng có tìm cách truyền bá cái pháp môn của mình để dẹp pháp môn người khác, cái nó thành ra chia rẽ lần nữa. Nên ở đây là mình cứ chân thành mà đóng góp thôi, chân thành mà đóng góp.
[19:22]Khi một vị giảng sư là phải hiểu điều đó. Ví dụ như bây giờ tôi nói về cái quan điểm người giảng sư, quý Phật tử cũng có thể áp dụng cho chính mình trong cái việc mà làm đạo cũng được nữa. Ví dụ bây giờ tôi nói về giảng sư thế này: là tại sao chúng tôi đi giảng? Rồi giảng đề tài đó là từ đâu ra? Lấy đâu ra? Thì sự thật là chúng tôi giảng những đề tài này là đều là do quan sát trong cuộc sống thực hết. Nghĩa là ví dụ như có khi là kỳ tới sẽ giảng, thật ra ngồi đây chúng tôi vẫn chưa nghĩ ra là tháng tới mình sẽ giảng điều gì. Rồi phải giảng ba, bốn nơi như vậy mà chúng tôi cũng không hề nghĩ ra được mình sẽ giảng cái đề tài gì sắp tới nữa.
[20:06]Mà ráng mà tìm đề tài để giảng thì nó là nỗi khổ tâm. Mà bởi vậy tôi khổ lắm, ai mà tới mà mở miệng nhốm nhốm muốn mời thầy giảng là tôi đã chặn ngay từ đầu, thầy không có giảng, không biết, không dám. Sợ lắm. Bây giờ cái nỗi mà sợ hãi tôi lắm là bây giờ mà đem ma nhát tôi, tôi không sợ bằng mời tôi giảng, tôi nói thật á. Sợ Hồi đó thì tôi sợ ma lắm, nhưng bây giờ là sợ ma không bằng nghĩa là sợ mời giảng. Vì sao vậy? Vì mình không biết là sắp tới mình sẽ giảng điều gì. Nhưng mà tới ngày giảng thì tự nhiên lại có đề tài. Thì tôi nghĩ do hai điều, điều thứ nhất là giống như là có Phật Phật phù hộ, thấy ngu quá thôi phù hộ cho nó miếng đề
[20:49]tài cho nó giảng hả, tới không nó bỏ tội nghiệp, để rồi cái điều thứ hai nữa là lúc đó chợt quan sát thấy một điều gì đó trong cuộc sống, trong đạo mà mình cảm thấy day dứt cần phải nói, là cảm thấy lợi ích của đạo, lợi ích chúng sinh chỗ này, mình muốn góp ý một điều gì đó. Mặc dù mình cũng ngu lắm, nhưng mà kệ cứ nói một chút thì cứ như vậy đó mà xuất hiện thành đề tài. Ví dụ như cái đề tài chia rẽ này sự thực là cái nỗi mà trăn trở của tôi từ hồi nhỏ, nhưng mà nhiều khi tôi quên mất. Cho đến tháng vừa rồi, sắp sửa giảng, cái chợt sực nhớ lại à xã hội mình cứ bị phân hóa, cứ bị chia rẽ, cái nhớ sực nhớ điều đó, cái à đây là điều mà cần phải nói.
[21:33]Cho nên một người giảng sư là người đó nói lên điều gì với cái tâm chân thành đóng góp chứ không phải nói để khoe khoang, không phải nói để chứng tỏ mình giỏi, không phải nói để tranh giành Phật tử, không phải nói để truyền bá cái pháp môn mình lấn pháp môn người khác, không có chuyện đó, nên chỉ chân thành đóng góp thôi thì nó không gây ra sự chia rẽ. Thì hiểu điều này quý Phật tử làm đạo cũng vậy. Quý Phật tử trong đời sống tu hành của mình cũng giống như trong giao tiếp với biết bao nhiêu chùa phải không, với biết bao nhiêu các Phật tử khác mình cũng nghĩ như vậy. Đừng bao giờ nghĩ là mình sẽ truyền đạo giùm cho ông thầy mình,
[22:08]hoặc là mình quảng cáo giùm cho cái chùa mình, đừng nghĩ như vậy mà cứ chân thành tu tập, rồi khi nào có dịp mình sẽ đóng góp. Khi ai nói điều gì hay, mình sẽ chân thành lắng nghe, còn khi thấy người nào có duyên, mình lại chân thành đóng góp. Cái tư tưởng đó làm cho mình làm được việc lợi ích chúng sinh mà không gây chia rẽ ở trong Phật pháp. Còn nếu mình có cái ý chấp tông phái, muốn hơn muốn thua, muốn tranh giành ảnh hưởng thì mình sẽ là thủ phạm gây chia rẽ thêm cho Phật pháp, và trong xã hội cũng như vậy. Đó. Còn hậu quả của sự chia rẽ là gì? Thì ở đây có lẽ tất cả chúng ta đều nhớ một cái bài trong cái
[22:49]Quốc văn giáo khoa thư cách đây chừng năm sáu mươi năm. Năm sáu mươi năm là hồi đó mới xuất hiện, chứ còn như thời của tôi thì chừng ba mươi năm trước, ba mươi mấy năm trước, hồi tôi còn học sáu bảy tuổi bắt đầu đọc, một cái bài là có ông già trước khi chết đó, ông gọi các con đến hết, ông đưa bó đũa, ông kêu các con bẻ cho gãy. Nhớ không? Người già già nhớ, còn trẻ thì chắc nhiều khi giờ không thấy câu chuyện đó, hồi xưa thấy có câu chuyện. Thì kêu các con xúm nhau từng người bẻ không ai bẻ nổi hết. Thì ông mới thều thào, ông kêu đưa đây, ông lấy từng cây ra ông bẻ từng chiếc gãy hết, mặc dù lúc đó ông hấp hối gần chết rồi.
[23:28]Thì ông chỉ nói như vậy rồi ông nói thêm một điều: các con hãy nhớ bài học này. Rồi ông chết. Câu chuyện nói vậy, mình không biết là thật hay là hư, nhưng câu chuyện rất là hay, làm cho các con của ông bị một cái ấn tượng mạnh, ấn tượng mạnh. Ví dụ như ông nói rằng à các con hãy đoàn kết với nhau, chứ nếu các con chia rẽ thì từng người các con sẽ bị suy sụp, cái lời nói nó không mạnh, không ấn tượng bằng cái việc ông đưa bó đũa bắt bẻ, nên nó gây ấn tượng có lẽ là suốt đời người con, mà có thể truyền sang các đời cháu luôn. Ấn tượng mạnh quá nên cái người con mới nhớ cái lời dạy của cha mình sẽ dạy lại cho con mình, và những thế hệ này thế hệ kia nối tiếp.
[24:09]Nhưng mà rồi cái ấn tượng nó phai dần cho nên đến đời mình không ai dạy nữa. Bây giờ bắt đầu mình làm lại nha. Bắt đầu trước khi chết nhớ đưa bó đũa cho con mình, nha. Thì cái điều đó thì chúng ta học được một điều là gì? Sự chia rẽ luôn luôn làm suy yếu. Mà muốn làm được việc thì phải mạnh. Việc đó không biết việc gì, nhưng mà làm bất cứ việc gì phải mạnh mới làm được, có nhiều tiền mới làm được, có nhiều sức lực, có nhiều cái sự tính toán chung sức bàn bạc mới làm nên việc lớn. Còn nếu chúng ta chia rẽ, chúng ta chỉ làm được những việc nhỏ mà có khi không làm được vì sẽ dễ dàng bị sự phá rối của những người khác.
[24:51]Cho nên cái điều mà nói rằng hợp quần gây sức mạnh hoặc là sự chia rẽ làm suy yếu là ai cũng biết hết, nhất là những nhà chính trị họ biết cái điều đó rõ lắm. Và để phá kẻ địch, muốn phá kẻ địch thì trước hết phải làm cho kẻ địch chia rẽ cái đã. Đó là xưa nay trong lịch sử như vậy, những nhà chính trị đều làm như vậy hết. Thời xưa vậy, khi người Pháp họ cai trị nước mình thì họ không có bao nhiêu người, lính họ không bao nhiêu ngàn người đóng ở đất nước mình, nhưng mà họ cai trị được vì họ tổ chức giỏi và họ khéo chia rẽ người Việt Nam mình ra. Trước hết là họ dùng tôn giáo để chia rẽ, xuất hiện một cái đạo Thiên Chúa khác,
[25:37]đồng thời họ chia nước mình ra làm ba miền, ba kỳ mà kỳ thị lẫn nhau, họ gây tư tưởng kỳ thị nhau. Nên người Việt Nam những cái tổ chức mà muốn kháng chiến đều không có tập hợp được sức mạnh lớn. Rồi họ mua chuộc, biết cái tự như ông lãnh tụ đó có những người tay chân bộ hạ nào thì người Pháp tới tìm mua chuộc những người kia thế là bị suy yếu liền. Thế người ta không có chung lòng chung sức với nhau nữa và người Pháp cứ tiếp tục mà cai trị. Đó là thủ đoạn thâm hiểm. Còn bây giờ như chúng ta nhìn sang nước Trung Quốc, cả tỷ người, bây giờ thì họ hơi khá, nhưng cách đây mấy chục năm thì họ nghèo lắm,
[26:17]người Trung Quốc rất là nghèo, và từng người từng người mà kiếm được miếng ăn cho đầy đủ là vất vả, nên chính phủ của họ vất vả trong việc mà giữ cho dân đủ cơm ăn áo mặc, rất là khó. Nhưng mà năm nào họ cũng có phóng vệ tinh, họ lần lần họ phóng vệ tinh, họ có bom nguyên tử, họ có những vũ khí hiện đại trong quốc phòng, họ chế được những máy bay chiến đấu mà kỹ thuật cao, tại sao vậy? Là bởi vì họ lấy người dân người một chút, họ đông quá, nên họ chỉ cần cắt bớt quyền lợi của người dân mỗi người một lon gạo thôi, mà cả mấy tỷ người vậy, chỉ cần lấy người một lon gạo là họ đủ sức họ chế phi thuyền bắn lên vũ trụ.
[26:59]Nên chúng ta thấy rồi đó, nên có những nhiều khi có nước tính ra cái người giỏi hơn, ví dụ mình nhìn sang châu Âu Thụy Sĩ, là người dân giàu hơn người Trung Quốc nha, nhưng mà riêng một đất nước đó không đủ sức phóng vệ tinh, cái chi phí nó quá lớn. Nên chúng ta thấy vậy, hễ tập hợp được sức mạnh của nhiều người, dù từng người là nghèo nhưng sẽ làm nên được chuyện lớn. Hồi thời xưa vậy, chúng ta nhớ cái chuyện mà thời đó Lưu Bang đánh nhau với Hạng Vũ, bên Lưu Bang thì có một người quân sư nổi tiếng là Trương Lương, bên Hạng Vũ có một người quân sư nổi tiếng là là Phạm Tăng. Thì nói về cái đầu óc á thì Trương Lương và Phạm Tăng bằng nhau,
[27:41]nghĩa là Trương Lương tính được cái chuyện gì thì Phạm Tăng cũng tính được chuyện đó. Cho nên đánh nhau rất khó. Vì vậy, Trương Lương mới thấy rằng muốn thắng được Hạng Vũ thì phải tách cái Phạm Tăng với Hạng Vũ ra cái đã. Nên ổng gây một cái mưu kế nhỏ khiến từ đó Hạng Vũ không còn tin Phạm Tăng nữa. Và từ đó là Hạng Vũ đi từ cái thất bại này đến thất bại khác liền, chúng ta thấy không? Nghĩa là hai bên bằng nhau, nhưng mà Trương Lương cuối cùng đã hơn Phạm Tăng ở chỗ là ly gián được Phạm Tăng với Hạng Vũ. Đó cũng là khi con người ta chia rẽ thì người ta sẽ suy sụp. Rồi nhìn vào trong đạo mình cũng vậy,
[28:21]hồi trước giải phóng trong đạo Phật mình chưa có, rất nhiều giáo hội. Sau giải phóng thì nhờ cái sự nghĩa là tổ chức giúp đỡ khuyến khích của nhà nước mà tất cả các giáo hội của Phật giáo tập hợp lại thành một giáo hội. Đó cũng là một điều rất là hay. Còn trước giải phóng thì cũng là đạo Phật, nhưng chúng ta sẽ gặp rất nhiều giáo hội có nhiều hiến chương khác nhau hết: Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất nè, Giáo hội Thiền Tịnh Đạo Tràng cũng là một giáo hội riêng, rồi bên Theravada một giáo hội riêng, Khất sĩ một giáo hội riêng, Cổ Sơn Môn riêng, Lục Hòa Tăng riêng. Đại khái là như vậy. Mà mỗi giáo hội có quy chế riêng hết, có hiến chương riêng hết.
[29:04]Mình vào chùa thì mình thấy cùng thờ Phật, nhưng mà hỏi ra giấy tờ rồi quy tắc đồ riêng hết trơn. Mà có cái hay là Phật tử mình lại không riêng. Mấy thầy mình á thì riêng chứ Phật tử không riêng. Nhiều khi Phật tử cũng hay lắm, là sao? Phật tử không riêng là sao? Là Phật tử cũng không để ý ông thầy đó ổng giáo hội nào, bên Cổ Sơn Môn, Lục Hòa Tăng hay Ấn Quang hay là Theravada, chùa nào cũng đi, thấy đâu có Phật cứ nhào vô thờ, nhào vô lạy, nhào vô cúng. Phật tử mình nhiều khi cũng dễ thương chỗ đó. Còn mấy thầy đụng cái: "Ủa anh tu bên giáo hội nào? Theravada? Anh bên nào, bên Khất sĩ hay anh tu Bắc tông?" Nó
[29:38]vậy, thành thử nhiều khi quý thầy mình lại phiền toái, Phật tử nhiều khi lại dễ thương chỗ này. Tới bây giờ cũng vậy, tới bây giờ thì chúng ta đã gom chung lại một giáo hội hết rồi, nhưng mà vẫn còn giữ cái bản sắc hệ phái riêng của mình. Ví dụ như người Khất sĩ vẫn giữ mình là Khất sĩ, dù chung trong cái cơ cấu giáo hội; Bắc tông vẫn giữ Bắc tông. Đó, thì hệ phái gì hệ phái mà Phật tử mình thì cũng chả để ý hệ phái hệ phiếc gì hết trơn. Phật tử mình đụng tịnh xá cũng vô lạy, đụng chùa cũng vô lạy, đâu cũng được. Nên nhiều khi thấy cũng hay. Mà tại sao được cái điều đó? Là vì chính cái người Phật tử mình đó
[30:15]được thấm nhuần lời dạy của Phật không phân biệt, không chia rẽ, không phân biệt. Đây cũng là cái hay. Chỉ trừ một ít, ví dụ như cái người Phật tử mà bị ông thầy của mình ổng cứ dặn là phải giữ hệ phái cái bắt đầu hơi xuất hiện cái chấp hệ phái một chút. Chứ còn nếu ông thầy đừng có chấp hệ phái, ông thầy cũng đừng có nói chuyện hệ phái nhiều thì người Phật tử mình cũng quên mất ông thầy mình tông gì. Nhiều khi đi quy y ông thầy mình, không biết ông thầy mình tông gì đó, nói ông thầy đời Lâm Tế, Liễu Quán, dòng thứ mấy không biết, chỉ biết thấy thầy dễ thương tới quy y à, hỏi dòng gì gì cũng không biết nữa.
[30:49]Nhiều khi cũng là cái hay. Bây giờ chúng ta phân tích lại nguyên nhân của sự chia rẽ. Chúng ta phân tích để chúng ta tránh, và chúng ta thấy được cái nguyên nhân từ đây về sau mình tránh những nguyên nhân này thì mình sẽ đạt được cái sự đoàn kết lại, trước hết trong đạo Phật cái đã. Mà nếu trong đạo Phật mình đoàn kết được thì lần lần cái điều tốt này nó lan ra bên ngoài thì chúng ta sẽ giúp cho đất nước mình vậy, cũng có thêm cái tư tưởng đoàn kết, cũng là cái hay. Thứ nhất là bất đồng quan điểm nên không có sống chung, không có làm việc chung với nhau được, đó là nguyên nhân của sự chia rẽ. Như bây giờ là Phật tử mình đi Thọ Bát Quan Trai, đó là cái điều chung.
[31:34]Thì trong chùa như vậy thì có những người Phật tử thích Thầy mình là khi mà tổ chức tụng kinh phải pha thêm tân nhạc. Lại có người khác nói: "Thôi, hát không được. Cứ tụng kinh như cũ." Thì cái đó là hai quan điểm khác nhau, cái rồi thôi mình bỏ chùa này đi kiếm chùa khác, cái chùa nào mà hợp với mình. Như vậy vì bất đồng quan điểm nên người ta đã tách ra với nhau, cũng gọi là chia rẽ, phải không? Nên vấn đề này cũng lớn chứ không phải nhỏ. Đó là vấn đề trong chùa. Rồi còn nhiều chuyện nữa, như bất đồng quan điểm về sự tu tập nữa. Như khi mình đến chùa, hoặc là chư tăng ni trong chùa cũng vậy, rồi nhiều khi cái đường lối của chùa đó
[32:19]là đến mỗi giờ đó là phải lạy Phật, giờ đó phải ngồi thiền. Nhưng mà khi một người đó họ lại không đồng quan điểm, họ nói: "Thôi, lạy Phật chi nhiều, ngồi thiền chi nhiều, để thì giờ để học." Nên quan điểm khác nhau là người ta có thể bỏ chùa đó để đi qua chùa khác. Đó cũng là vì quan điểm bất đồng. Mà nhiều khi vậy, đang sống êm vui trong một đại chúng như vậy, thì một người tu sĩ thì chợt cảm thấy khởi lên một tư tưởng khác, cảm thấy không thích cái đường lối của chùa này nữa, thích tìm cái chân trời gì mới đẹp hơn, rồi xin ra đi, hoặc là đi đến chùa khác, hoặc là ra cất cái cốc ở riêng. Thì đó cũng là vì bất đồng quan điểm
[33:02]mà không thể ở chung, không có làm việc, không hợp tác với nhau được, cũng gây thành sự chia rẽ, đạo Phật cũng suy yếu từ đó. Nhưng mà cái điều này cũng khó khắc phục lắm, khó khắc phục vì người ta chấp quan điểm mình dữ lắm. Như bây giờ mình nói việc nhỏ như hồi nãy, một người nói: "Mỗi lần mà đi Thọ Bát Quan Trai thì cho tụi con hát một bài. Nó già già như tụi con hát cũng còn hay cho nó vui." Rồi người khác thì cự nữ không chịu, thì cái người mà đòi hát với người không chịu hát nhiều khi không thống nhất với nhau được. Như bây giờ mình nói trong 100 người thì 60 người chịu hát, 40 người không chịu hát, coi chừng 40 người đó bỏ chùa đi chỗ khác á.
[33:45]Chứ 40 người còn lại khó mà từ bỏ cái quan điểm của mình để theo quan điểm của người khác. Khó lắm, người ta chấp tâm mình dữ lắm. Trong đạo Phật Phật dạy mình là sống bằng tâm của huynh đệ, mình không sống bằng tâm của mình, bỏ ý mình xuống. Nhưng mà việc bỏ cái ý mình xuống rất là khó, rất là khó. Quý Phật tử thấy làm sao? Trong những lúc mà bàn cãi ý này ý kia đó mình có theo được ý người khác không hay là buộc người khác phải theo ý mình? Như bây giờ nói như Phật tử vào nhà bếp nói: "Hôm nay Thọ Bát Quan Trai, mình muốn ăn rau muống luộc, nói: "Quê hương tôi là rau muống luộc là số nhất." Cái người kia nói:
[34:25]"Thôi tôi ăn giá sống." Rau muống luộc, có thể là nhiều khi cũng chia rẽ với nhau vì giá sống với rau muống luộc nữa. Nói: "Tôi thích thôi bữa nay Bát Quan Trai tôi ăn phở." "Hổng phở phọt-môn lắm, tôi ăn bún." Bún coi chừng bún hàn the nữa, nói vậy. Rồi cũng một nguyên nhân để người ta chia rẽ với nhau nữa là vì trong tập thể đó tự nhiên có cái người gian tham ích kỷ, giành giật thế làm cho những người khác mất niềm tin và họ từ bỏ cái tập thể đó đi ra. Cũng là nguyên nhân của sự chia rẽ. Như bây giờ, người Phật tử mình là tới lui đến với cái chùa chung với Thầy làm bao nhiêu việc. Như lần này cái Thầy ổng kêu là:
[35:09]"Ở ngoài miền Trung bị thiên tai lụt lội, giờ quý Phật tử vận động tiền để chúng ta đi cứu trợ." Thế là mình chia nhau đi quyên, đi xin, người xin gạo, người xin quần áo cũ, người xin mì gói, người xin được tiền, vật để gom lại mà cùng đi. Nhưng chợt trong đó có một người mà cái người này cũng có vẻ là có quyền để mà giữ hết tài vật và tiền bạc chuẩn bị đem đi. Một lần nào đó mình chợt phát hiện dường như người này có ăn gian, có ăn gian. Nghĩa là xin đồ về mà thấy đồ nào đẹp quá thì giữ lại mặc hay đem ra bán đồ si-đa ngoài lề đường cũng có. Thấy: "Ủa, bữa mình xin cái áo này mà bây giờ thấy bả đứng
[35:49]bả bán cái áo này ngoài lề đường." Thấy coi chừng. Vì cái mất niềm tin cái mình không có tham gia nơi cái chùa đó nữa, không tham gia nữa. Mà mình bỏ qua chùa khác hoặc là tự mình đi vận động một mình mình, thì cái điều này cũng là vì mất niềm tin trong tập thể rồi biến thành cái gọi là chia rẽ. Cho nên vì việc mà muốn giữ được cái niềm tin, giữ được sự đoàn kết thì mỗi người mỗi thành viên phải cố gắng là thành thật, chân tình để đừng làm ai mất niềm tin với nhau hết. Như chúng ta là Phật tử mình đến chùa, mình phải để ý không được gian tham, không nói xấu, không có công kích lẫn nhau, vì những điều đó làm chia rẽ đó.
[36:36]Mình làm người khác mất niềm tin cái chùa là như vậy á. Mà quý Phật tử còn bị cái bệnh này nữa, nói xấu nhau chưa đã, nhiều khi nói xấu tới quý thầy quý cô luôn. Mà nghe đồn bậy bạ rồi nói lại à, không biết chắc có hay không. Nhiều khi nghe đồn nhiều chuyện rợn rợn lắm mà toàn đồn không. Mà cái lời đồn nó có sức mạnh hơn giáo pháp. Đố quý Phật tử biết làm sao nói lời đồn nó có sức mạnh hơn giáo pháp? Đố quý Phật tử biết. Mà ngộ vậy đó, cái lời đồn đại sau lưng nó có sức mạnh hơn giáo pháp được tuyên giảng một cách công khai. Vì bản thân tôi tôi biết à. Ví dụ như khi tôi giảng như vậy thì cũng ráng giảng
[37:18]để làm sao cho Phật tử nghe đừng có chán, nghe cho đúng được ý Phật, cũng ráng như vậy, rồi nhiều người nhiều khi nghe lại băng họ thấy cũng hay, cũng thích. Nhưng chợt có một người khác tới nói: "Ông này hả? Tôi biết ổng. Ổng là hễ mà muốn giảng là ổng phải như ổng ăn hột vịt lộn, ổng uống bia cho khỏe, tại tôi biết ổng ốm yếu không đủ sức để nói, mà ổng nói mạnh như vậy là vì ổng ăn hột vịt lộn và uống bia." Cái người kia đang nghe cái giật ngược liền. Chuyện này có thật tôi không nói đùa. Một cái sư cô đó đang nghe pháp của tôi vậy giật ngược lại không muốn nghe nữa. Nên chúng ta thấy không? Nghĩa là một cái giáo pháp được tuyên giảng
[37:55]rõ ràng, minh bạch, công khai thua cái lời nói xấu sau lưng. Nhưng mà rồi cũng may cái khiến thì có cái người Phật tử nói thề sống thề chết là Thầy không có như vậy. Thôi từ từ thôi đưa băng lại nghe thử lại băng. Nó vậy á. Nên chúng ta thấy như vậy, mà đó là nguyên nhân mà gây chia rẽ đó, gây chia rẽ. Cho nên Phật tử mình phải cảnh giác điều này. Đừng có để mà giáo pháp lại đi thua cái lời nói xấu sau lưng. Coi chừng điều đó. Giáo pháp của Phật thật là vô cùng cao quý, mà chỉ cần lời nói bậy bao nhiêu đem đổ sông đổ biển hết. Nên chỗ này là phải tỉnh táo, phải cảnh giác á. Hễ mình thua, mình mất bản lĩnh chỗ này một cái là tâm đạo mình
[38:34]bị thối liền, đạo Phật mình bị yếu liền, cũng là một cái. Và một điều nguyên nhân để gây sự chia rẽ nữa là khi mà đang chung sức làm việc với nhau tự có người đó muốn tách ra để làm lãnh tụ riêng, lãnh tụ riêng. Cái bệnh này bệnh nặng à, bệnh này người Việt Nam bị nhiều. Ví dụ như trong một chùa có cái chúng rồi Thầy mới giao cho người làm chúng trưởng. Thì trong một cái đạo tràng có chúng trưởng như vậy, chợt có người thấy cái người chúng trưởng có hay gì hơn mình đâu mà làm chúng trưởng bắt mình làm chúng viên. Cái bữa nọ cái rủ rủ nhiều người, công kích nói xấu qua xấu lại, rủ rê cái lên trình Thầy:
[39:13]"Thầy cho phép con lập riêng một chúng." Thì ông thầy ổng cũng đâu biết gì. Ông thầy thấy mình nhiệt tình ổng tưởng nó nói là tại vì khu vực sinh hoạt đó khó, tụi con nhập chung lại đi xa xôi, giờ tụi con tách qua cái số bên đây lập một chúng riêng. Thì ông thầy thấy mình nhiệt tình ổng cho. Ổng cho lập một chúng nữa rồi mình lên làm chúng trưởng, nhưng mà không ngờ là bí mật đằng sau đã có sự đấu đá. Cho nên cái gọi là tách riêng ra để cho mình được lên làm lãnh tụ một nhóm là cái bệnh nặng của con người, nặng lắm. Trong xã hội cũng vậy đó. Trong xã hội cũng vậy. Thì trong các đảng phái chính trị cũng vậy,
[39:52]một đảng hổng chịu, muốn tách ra làm đảng khác, cũng gọi là một cái nguyên nhân để gây chia rẽ. Thì chúng ta thấy cứ nhiều đạo xuất hiện cũng vì vậy đó. Thí dụ mình tu ở trong đạo Phật đi. Mình tu đạo Phật thấy tu hoài, ông Phật cứ làm giáo chủ hoài chán quá, cái bước ra mình lập cái đạo khác để mình được làm giáo chủ. Đó cũng là cái bệnh nặng. Cho nên đó là lý do mà cứ càng về sau thì chúng ta lại càng thấy nhiều đạo lạ xuất hiện. Mà trong các đạo lạ mới xuất hiện đó, mình đọc vô giáo lý thì thấy vay mượn đạo Phật không, cũng nhân quả, luân hồi, cũng nghiệp báo, cũng ăn chay, cũng ngồi thiền, cũng tịnh tâm, nhưng mà đạo này khác à, khác.
[40:36]Giáo chủ khác, ông này rất linh, Đức Phật quá khứ rồi, đây là Phật hiện tại, muốn giành cái chức giáo chủ đó mà gây chia rẽ nhân loại, gây chia rẽ tín đồ. Đó cũng là một cái bệnh. Cho nên hễ một người nào mà thích có tư tưởng làm lãnh tụ thường người đó là nguyên nhân gây nên sự chia rẽ, gây nên sự chia rẽ. Vì vậy mà chúng ta vậy người Phật tử mình tu tập mình không có tham vọng. Ở trong cái đạo lý không tham, vô ngã, mình không muốn mình nổi bật hơn mọi người, cho nên mình sống an phận và yên lặng, hòa hợp với mọi người. Nhờ vậy mình giữ được cái sự đoàn kết cho chùa, cho đạo, cho xã hội. Chớ còn nếu chỗ này mà mình quên đạo lý một chút,
[41:23]mình thích nổi bật lên, mình thích hơn người coi chừng bắt đầu mình xé ra làm một nhóm riêng, mình là thủ phạm của những điều chia rẽ trong cuộc sống này. Đó chúng ta để ý điều đó. Rồi nguyên nhân của chia rẽ nữa là những cái sự kỳ thị về địa phương, về chủ nghĩa, về sắc tộc, về tôn giáo của con người. Về địa phương, là hễ mình nói mình vùng Á châu là Á châu, còn Âu châu là Âu châu riêng nhau không có chung được thì những điều đó cũng gọi là chia rẽ. Nhiều khi nó buồn cười mà con người đến giờ này vẫn còn như vậy. Cho nên nhiều khi vì cái tình yêu nước mà thái quá cũng là một sự chia rẽ đối với nhân loại.
[42:08]Chúng ta yêu nước, chúng ta mang ơn đất nước này nhưng đừng để chia rẽ với nhân loại. Nhiều khi mình bị. Hoặc là sự kỳ thị về địa phương, Việt Nam mình cũng hay bị. Như hễ cái người mà một vùng nào đó mình thích gắn bó với nhau. Mà gắn bó được cũng hay á mà hễ cái vùng khác mình không chịu gắn bó. Nhưng hễ thí dụ như mình người Quảng Nam, không, mà người Quảng Nam thì ít kỳ thị. Người Quảng Nam ít. Có hội đồng hương thôi, nhưng mà đối với miền Nam hoặc là với thành phần khác người Quảng Nam cũng ít có kỳ thị. Nhưng có một vài vùng thì hơi kỳ thị. Và trong đó có một vùng của quê hương tôi. Huế.
[42:48]Tôi hết phân nửa máu Huế trong người. Nhiều khi cũng hơi... Nhưng sau này thì quý thầy quý cô cũng vượt ra được, cũng bớt bị kỳ thị, cũng bớt kỳ thị. Chứ lúc trước thì nghe nói cũng nhiều lắm. Thí dụ như chùa Huế cứ ở chùa Huế, không có xen vào miền Nam. Nhưng thời gian sau này thì bắt đầu cái sự hòa đồng xuất hiện, nhưng quý thầy quý cô cũng tu tập tiến bộ vượt lên trên thì cũng bắt đầu là có sự dễ chịu lại. Đó là địa phương. Hoặc là người ta chia rẽ với nhau vì chủ nghĩa, vì ý thức hệ, đó cũng là cái nguyên nhân. Ừ tuy nhiên thì vấn đề này lớn thì chúng ta không có bàn sâu. Mà chúng ta chỉ mong rằng là cứ mỗi ngày thế giới
[43:27]tiến bộ thì con người ta cọ xát với thực tế thì người ta càng lúc càng tìm ra được lẽ phải. Mà cái lẽ phải này nó là một cái gì chung mà buộc mọi người phải chấp nhận, chứ không có chống đối nhau được nữa. Đó. Những cái lẽ phải chung mà làm cho thế giới ai cũng bị thuyết phục và phải đồng ý hết, nên không còn có chống nhau, không có người chủ trương là phải như thế này, người chủ trương như thế kia rồi công kích nhau nữa, không còn. Chúng ta hi vọng như vậy, loài người cứ tiến bộ rồi cái vấn đề mà chủ nghĩa lần lần bớt dần bớt dần mà người ta chỉ tìm được một cái lẽ phải chung. Đó. Rồi sắc tộc cũng là một cái mầm mống gây chia rẽ khủng khiếp.
[44:13]Mình không biết do cái oán thù những đời trước gì mà người Châu Phi sao họ dễ bị cái kích động sắc tộc rồi giết hại nhau kỳ lạ. Đó là họ có thể sống gần với nhau hòa bình mấy chục năm, hai bên đi qua lại hôn nhân, cưới hỏi qua lại với nhau. Nhưng có một người nào lọt vô đó kích động oán thù, thế là họ quay súng giết nhau liền. Họ cầm dao, cầm mác họ giết nhau liền. Ừ không hiểu mà có những cuộc tàn sát đẫm máu khi mà cái người của bộ tộc này họ vào tấn công vào cái làng của bộ tộc kia, bộ tộc kia bỏ chạy, có những đứa con nít chạy không kịp họ cầm hai cái chân họ xé ra. Mình thấy đau lòng quá, không hiểu mối thù từ kiếp nào.
[44:55]Nhưng mà đó là vì sắc tộc. Mà nếu mình là một người Á Châu, mình đến cái vùng đó mình nhìn hai sắc tộc đó mình không phân biệt được. Tôi thấy hai sắc tộc đó tóc đều quăn, răng đều trắng, da đều đen, đều mặc khố chạy nhong nhong ngoài đường, y chang. Nhưng mà họ thì họ lại phân biệt hai sắc tộc khác nhau để rồi họ có những lúc họ căm thù họ giết nhau. Nên chúng ta thấy vậy là con người mà ta không tiến bộ được, tri thức không cao, trí tuệ không lớn, không có cái đạo lý để dẫn đạo nên chúng ta vượt qua điều đó, chúng ta vượt qua điều đó. Bởi vì trong đất nước mình, có khi mình nhìn thấy một người
[45:35]đó là một người dân tộc thiểu số ở vùng núi cao, mình đừng có nghĩ, đừng có phân biệt, mình cố gắng sống như anh em. Mặc dù là có thể cái cái suy nghĩ của họ nhiều khi không đồng với mình lắm. Có nhiều khi suy nghĩ hoặc là cái lối sống có khi không đồng, nhưng mình cố gắng vượt qua điều đó vì mình là Phật tử, mình phải thương yêu hết, không có phân biệt sắc tộc. Nhiều khi cái lối sống, cái suy nghĩ của họ buồn cười, ví dụ như một cái người đó dân tộc Ra-đê thì lúc này họ cũng tiến bộ lắm, cũng mặc quần jean, cũng lái xe Dream đồ được rồi, chứ không có phải giống như ngày xưa mà đeo cung, đeo tên, quấn khố đâu.
[46:09]Bây giờ họ cũng văn minh lắm. Họ lái xe dưới đường phố họ chở ba người, công an mới thổi lại. Hỏi là: "Anh biết lỗi anh là chở xe ba người không?" Thì anh này mới nói: "Không, cái xe Dream này tốt lắm, ở chỗ tui tui chở bốn người luôn không sao." Bởi vì họ ngây thơ, họ không biết luật pháp, họ nghĩ ông công an bắt bẻ là cái xe đó chở... Còn tôn giáo, đúng là một cái sự chia rẽ lớn của nhân loại. Con người ta có cái lạ vậy, nhiều khi cùng là đồng bào ruột thịt, cùng là đồng bào ruột thịt với nhau mà hễ khác tôn giáo khi giết nhau được á. Không hiểu làm sao kỳ ghê, lạ ghê. Như ở cái vùng nước Anh vậy, vùng Bắc Ireland á,
[46:54]ở đó có hai cái đạo, một cái đạo Tin Lành, một cái đạo Thiên Chúa. Hai bên ông nào cũng thờ Chúa Jesus mà giết nhau mấy chục năm nay vậy, bắn giết nhau, khủng bố, tàn sát mà cứ thương lượng hoài vẫn chưa được. Rồi ví dụ như khi một bên đây họ cử hành cái lễ thì cấm không cho cái lễ đó diễu hành đi qua cái khu của cái khu của người bên đạo bên kia. Hễ mà đi qua là xúm nhau ra đánh nhau á. Mà họ cùng là thờ Chúa, mà không biết họ ghét nhau, mà cùng là người nước Anh, cùng là một cái đảo chung với nhau nhiều đời, cùng nói tiếng Anh luôn. Mình không hiểu tại sao, đây chúng ta thấy cái tinh thần là nó gây chia rẽ như vậy.
[47:32]Khi chúng ta ngồi đây với nhau vậy mà mình đoàn kết được là vì mình là đạo Phật, chứ lỡ mai mốt cái mình gặp người ví dụ như người Cao Đài hay Thiên Chúa tới, mình bắt đầu có ý nghĩ khác á. Trong khi đó chúng ta thấy cái tinh thần, cái tư tưởng nó phân hóa con người như vậy, tôn giáo nó phân hóa như vậy. Đây là điểm mà chúng ta cũng phải vượt qua. Mình biết đây là cái bệnh, đây là cái điều không tốt thì trong tâm mình phải vượt qua. Khi nhìn thấy cái người ở tôn giáo khác, mình nghĩ tất cả đều có Phật tánh. Đều là chúng sinh, ai cũng là loài người đáng thương đáng yêu hết, không nghĩ, vượt qua điều đó.
[48:09]Rồi có một nguyên nhân lãng nhách nhất mà để gây chia rẽ là gì, để người ta bỏ cái tập thể ra đi là nhiều khi tham gia một tập thể nào đó phải đóng góp nhiều quá ngán. Ví dụ như rủ nói: "Đi chùa?", "Thôi nghỉ." Nói: "Sao không đi vậy?", nói: "Mệt." Mệt gì thấy khỏe cu củi, hồi sáng còn thấy mới đi đá banh về. Hỏi: "Sao không đi?", "Mệt quá, mỗi lần đi chùa đóng hết năm mười ngàn tốn tiền quá, thôi nghỉ chùa." Nhiều khi là vì chúng ta tham gia một cái tập thể nào đó mình cũng phải đóng góp để cho có cái quỹ chung mà làm việc gì đó, nhiều khi đóng góp ngại quá rồi cũng bỏ. Đó cũng là nguyên nhân của sự chia rẽ mà nhiều khi nó lãng nhách.
[48:48]Nhưng mà cũng có lý do, nhiều khi người ta bắt đóng góp nhiều quá nản, có những chùa vậy, nhiều khi bắt Phật tử đóng góp nhiều quá. Cái đó không nên. Hễ đi chùa không biết từ lúc mà biết Phật pháp, từ lúc biết quy y tới bây giờ thì thật là hao tốn, hao tốn. Nói sự có mặt của thầy đem lại cái hao tốn cho gia đình con, con thành thật xin biết ơn thầy. Cho
[49:19]nên chỗ này là cái chỗ mà quý thầy, quý cô mình phải khéo. Nên nhiều khi chấp nhận nghèo, đừng có kêu gọi Phật tử nhiều, cứ bình thản mà sống. Ừ. Vậy chứ mà Phật tử thương. Nếu mà nhiều khi ví dụ kêu đóng góp nhiều quá thì đó là lỗi của chùa, nhưng mà nhiều khi không đóng góp nhiều, đóng góp ít mà mình ngán thì là lỗi của mình. Lỗi của mình. Lần đi Bát Quan Trai mình đóng mấy ngàn? Năm ngàn lớn không? Không lớn, thôi đừng có bỏ nha, ráng tu tiếp. Có năm ngàn không lớn, ráng mà tu. Chứ ít bữa rủ Bát Quan Trai năm ngàn ngán quá thì thôi đừng. Thì chúng ta thấy á là Đức Phật á, Ngài nghiêm cấm sự chia rẽ một cách gay gắt.
[50:07]Trong năm cái tội để đọa địa ngục vô gián có cái tội là phá hòa hợp tăng, phá hòa hợp tăng. Đó là tội mà nặng nhất á. Thì bởi vì sao? Vì trong đạo Phật á, cái tội gì nó cũng có cái thời gian thôi, có cái giới hạn chứ không có ai mà bị đọa vĩnh viễn hết. Ví dụ cái người đó bị tội nặng, đọa làm súc sinh thì đọa chừng kiếp, năm kiếp gì đó, chứ không bao giờ đọa vĩnh viễn. Hoặc người đó bị cái tội nặng phải đọa vào địa ngục, ở trong đó bị thiêu đốt, bị cưa, bị cắt, coi vậy chứ cũng bị chừng năm sáu chục năm gì đó rồi hết.
[50:45]Ủa, ngán hả?
[50:48]Nhưng mà năm sáu chục năm của địa ngục á thì tính ra là bằng năm sáu ngàn năm phải không? Vì cái đau nó làm cho mình thấy thời gian nó lâu, thời gian nó lâu. Ừ. Như hồi mà quý Phật tử lúc mà còn trẻ đó, mà những lần đầu tiên mà gặp ổng á thì ngồi nói chuyện năm tiếng đồng hồ mới thấy giống như 5 phút á. Như vậy á. Nhưng mà ở trong địa ngục không có đâu, 5 phút là thấy 5 năm. Vì trong đó đang bị thiêu đốt, đang bị cưa, bị cắt, nó đau đớn như vậy. Cho nên nhiều khi trong kinh nói là người này đọa địa ngục 1000 năm, nhưng mà sự thật sự là nếu mình tính thời gian trên địa cầu chừng 50 năm à, nhưng mà người đó cảm thấy là cả ngàn năm trôi qua. Đau đớn như vậy.
[51:30]Mà tội nào mà phải đọa địa ngục dữ vậy? Là có những cái điều ác mình làm điều ác quá đáng đi, làm điều mà người ta cản không được nữa. Cứ ỷ cái phước của mình, ỷ khả năng của mình cứ làm tới, làm tới, rồi tới chừng mà hết phước rồi là rớt luôn vào địa ngục. Ví dụ, ví dụ như bây giờ một người giàu có tiền là mình đang có thế lực rồi, có tiền, thấy người nào mà thiếu thốn thì cho vay. Cho vay mà ăn lời cắt cổ. Cho ăn lời cao quá rồi cái người kia họ trả không nổi, họ phải đi cày, đi xới làm rồi làm bao nhiêu tiền rồi cũng không bao giờ trả hết được cái số nợ vì lãi cao quá. Đến một ngày trốn xứ đi mất luôn, bỏ nhà bỏ cửa trốn xứ đi mất.
[52:10]Thì ở đây mình còn tiền cứ tiếp tục lấy tiền lấy vốn đi cho vay nặng lãi. Ai cản cũng không được, nhiều khi có người biết chuyện nó thất đức cản không được, cho nên mình cứ sống một đời cho nó hết cái phước đó rồi chết. Thì người này chết xong là thường xuống địa ngục. Vì sao như vậy? Vì mình hưởng cái đồng tiền mà người ta cực khổ người ta mới trả mình nổi, người ta dầm mưa dãi nắng người ta tìm từng đồng mới trả cái đồng lời cho mình. Thì những lúc mà người ta dầm mưa dãi nắng á, người ta lạnh lẽo, người ta bệnh hoạn, người ta còng lưng á, người ta gánh vác đồ nhọc nhằn á thì tất cả những cái đó cộng lại hết,
[52:44]cộng lại hết, cộng lại hết để cho mình dưới địa ngục mình chịu. Tất cả nỗi khổ người khác mà mình đã gây nên thì bây giờ tính sổ lại hết, cộng lại hết toàn bộ để mình phải chịu đựng. Nên chúng ta thấy luật nhân quả công bình lắm. Mình làm khổ người khác mình tưởng sơ sơ. Nhưng mà nếu mình có đạo nhãn mình tính lại từng chút từng chút những gì mình đã làm người khác khổ, mình giật mình chịu không nổi đâu, sợ lắm, sợ không chịu không nổi. Vì trong một kiếp của chúng ta, chúng ta sống đến từng tuổi này, mình nhìn lại mình quên hết những điều mình đã làm người khác khổ rồi. Mình mắng người ta, người ta ba ngày người ta không ngủ.
[53:22]Mình quên rồi, quên mất rồi. Hoặc là mình lần nào đó mình đã quỵt tiền người ai đó, người ta khốn đốn. Hoặc là mình một lần nào đó mình thấy người ta khổ mình lơ mình không giúp mà lần đó người ta suýt chết, vân vân, những điều đó mình quên rồi. Bây giờ ngồi mà hỏi lại, mình biết Phật pháp, mình ngồi đây mình bình yên mình tu, hỏi lại là mỗi lần mình cũng đi sám hối, là cũng xin sám hối tội từ vô thủy thì nói trên lý thuyết, mình không nhớ được từng lỗi mình đã làm. Nếu bây giờ mà mình có trí nhớ tốt, mình biết phân biệt được thiện ác, mình nhớ lại từng điều từ hồi nhỏ đến lớn mình làm, người nào người nấy xanh mặt hết á, sợ hết hồn đi.
[54:05]Mình sẽ thấy mình rất nhiều. Cho nên từ đây khi biết đạo, cố gắng làm phước để bù lại chứ ai cũng tội nặng lắm, không ai ít đâu, không ai ít đâu. Thì trong những cái tội nặng đó: Giết cha, giết mẹ nè, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu và cái tội thứ năm là phá hòa hợp tăng, làm cho Tăng đoàn bị chia rẽ. Thì đó là tội đọa địa ngục A-tỳ là không biết chừng nào mới ra và không có lúc nghỉ. Bây giờ mình nói nhẹ hơn chút là không làm chư Tăng chia rẽ mà làm con người chia rẽ thì tội này cũng không nhẹ đâu. Nghĩa là người ta đang sống yên vui với nhau, đất nước đang sống yên vui với nhau, làng xóm đang sống yên vui
[54:48]với nhau, mình vô mình xao bên đây, mình nạy bên kia làm người ta ghét nhau. Thì tội đó nặng lắm, nặng lắm. Như có một lần vậy, là có một cái đạo cũng rất gần với đạo Phật. Tư tưởng, giáo lý cũng rất gần. Cho nên tôi có khen, tôi có ca ngợi những điểm giống, những điểm hay như vậy. Thì khi ca ngợi những điểm tương đồng như vậy là tôi thấy cũng là một cách để cho các đạo mình gần lại với nhau phải không, gần lại. Ví dụ nhiều khi tôi cũng ca ngợi những lời dạy Chúa Giêsu để cho giữa đạo Phật và đạo Thiên Chúa gần lại. Đó là như vậy. Nhưng rồi có một người họ đến họ tách ra, họ làm cho cái đạo đó tách ra,
[55:35]không còn thích gắn bó, gần gũi, đoàn kết với đạo Phật nữa, tách ra. Đó là cái tội chia rẽ, thấy như vậy tôi mới rầy. Tôi rầy thì từ đó cái người này họ căm ghét tôi và họ nói xấu đủ điều, họ bôi xấu khắp nơi hết. Bịa nhiều chuyện và nói xấu dữ dội, nói xấu khắp cả thế giới. Không, tôi không nói đùa cái chữ khắp thế giới đâu. Tại vì họ đưa lên mạng Internet á, họ phổ biến hết và họ mạo nhận tên tuổi người này, họ mạo nhận là hòa thượng kia để nói xấu tôi và nói rất là nặng. Những tài liệu đó bây giờ bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam rồi đó. Là nguyên nhân từ ban đầu chỉ có cái đơn giản là tôi đọc được cái tâm
[56:16]niệm mà họ muốn chia rẽ giữa đạo Phật với một cái đạo đạo bên cạnh. Và họ tự ái mà làm làm tới bây giờ. Là như vậy. Cái tội đó cũng nặng. Tại vì nếu mà đoàn kết được chúng ta thấy cả khối mấy triệu người đoàn kết với nhau rất là quý, mà chia rẽ một cái mấy triệu người chia rẽ với nhau. Tội nặng. Bây giờ chúng ta biết được những nguyên nhân của sự chia rẽ thì chúng ta phải cố gắng xây dựng sự đoàn kết, đạo Phật gọi là sự hòa hợp đó. Mà vì sao chúng ta phải tạo nên sự đoàn kết? Vì chúng ta thấy những cái lợi ích như thế này mà chúng ta phải tạo: Vì chúng ta muốn cho đất nước này, cho đạo Phật này, cho nhân loại có được sức mạnh lớn để tiến bộ. Phải không?
[57:02]Vì nhiều người góp sức lại thì đất nước này sẽ tiến lên. Còn nếu nhiều người không góp sức lại, đất nước này sẽ tiếp tục bị nghèo khổ. Như bây giờ hiện nay cũng vậy, hiện nay như nhà nước đánh giá đó tiền mặt nằm trong dân rất nhiều. Nhưng mà người dân không thể góp lại với nhau để làm thành những cái số vốn lớn, để làm thành cái đầu tư lớn, không có. Đó là cũng lý do vì không có đoàn kết được. Mà mình không có cái nhân để mình đoàn kết được. Đó. Những cái công ty cổ phần xuất hiện cũng là những cái nhân tố để đoàn kết đó. Nhưng mà tuy nhiên chưa nhiều, chưa đủ hoặc là cái hiệu quả làm ăn làm cho người ta chưa tin tưởng để đổ vốn vào, vân vân, nó nhiều lý do.
[57:45]Chứ khả năng của từng người là có chứ không phải không. Nhưng mà để góp sức lại thì chưa có điều kiện, đó nguyên nhân. Nhưng mà trong tâm tư chúng ta vậy, chúng ta phải có cái ý nghĩ là mình phải đoàn kết, phải góp sức với người khác. Phải có cái tâm niệm này trước. Bây giờ thì mình chưa làm gì được, mình chưa góp sức, chưa góp tiền với ai hết. Nhưng kể từ ngày hôm nay mình sẽ có cái tâm nguyện là xin góp sức, góp vật chất để chung nhau làm được những điều lớn cho Phật pháp, cho xã hội, cho đất nước, cho nhân loại, không từ chối nữa. Trước đây chúng ta sẽ thờ ơ, trước đây chúng ta sẽ thích an phận cơm ai nấy ăn, nhà ai nấy ở.
[58:26]Nhưng từ ngày hôm nay mình biết nó là một cái lỗi. Nên từ đây trong tâm nguyện của mình, mình nếu mà có dịp gì đó, ai làm cái gì mình sẽ luôn luôn sẵn sàng góp sức vô, góp công vô, tập như vậy. Phật tử á, như Phật tử đi chùa hiện nay ngồi trước mặt tôi thì tôi có cái niềm tin là quý Phật tử dễ dàng lắm, tâm nguyện này dường như có sẵn rồi phải không? Vì nào giờ thường hay chung sức với nhau làm nhiều việc thiện của chùa. Hễ chùa cất mình cũng góp, chùa kêu gọi cứu trợ mình cũng hăng hái mình làm nên tất cả những người đang ngồi trước mặt của tôi đây thì hầu hết là cái tâm đoàn kết đang có. Nhưng mà tôi vẫn nhắc đi nhắc lại để làm gì?
[59:05]Để quý Phật tử khẳng định lại cái tâm mình đã có này để truyền qua cho những người chưa có. Rồi sắp tới đây trong cái đường đời mình còn gặp nhiều người nữa, con cháu mình, họ hàng, bạn bè mình thì mình sẽ nhắc họ cái tâm niệm này là hãy chung tay góp sức với nhau để làm được những điều tốt đẹp cho cuộc đời này. Đó, như vậy. Và nguyên nhân nữa mà chúng ta phải đoàn kết là để tránh sự chia rẽ. Vì sao? Vì chia rẽ sẽ đưa đến cái xung đột và hận thù. Là nếu mà để con người cứ chia rẽ với nhau bình thường á thì có thể 1 2 năm chưa có gì nhưng mà kéo dài 10 năm 20 năm coi chừng có ngày họ giết nhau. Như vậy.
[59:50]Chúng ta thấy nhiều tôn giáo khác đã bị như vậy rồi, nghĩa là vì bất đồng quan điểm về tôn giáo mà đến lúc nào đó họ cầm súng giết nhau. Đó, ngay từ ban đầu không chặn đứng được, nên vì để tránh cái hận thù, tránh xung đột nên từ bây giờ chúng ta tránh chia rẽ. Nghĩa là chúng ta luôn luôn gắn bó với con người, tránh nói những điều khác nhau, kỳ thị nhau, đó, chỉ kêu gọi tình thương yêu thôi mà tránh cái hiểm họa cho nhân loại lâu dài về sau. Như vậy. Rồi để đoàn kết á chúng ta nhớ điểm này nữa, là chấp nhận cái bất đồng quan điểm ở một chừng mực nào đó để vẫn tiếp tục mà sống chung với nhau. Như hồi nãy chúng ta nói vậy,
[1:00:32]giờ mình đi chùa thì có thể là trong chùa cái nghi thức á có người đề nghị là cho ngồi thiền nửa tiếng, có người đề nghị cho ngồi thiền một tiếng. Hai quan điểm khác nhau. Thì mình đừng vì cái khác đó mà mình bỏ chùa. Hãy cố gắng thôi chấp nhận cái quan điểm khác người khác. Ví dụ mình chủ trương một tiếng, người kia nửa tiếng thôi kệ cứ ngồi nửa tiếng. Cứ ngồi nửa tiếng, kệ không sao. Nghĩa là mình chấp nhận bất đồng quan điểm để được ở bên nhau, để được nhìn thấy nhau, để được cười với nhau. Chứ đừng bỏ về nhà tu một mình buồn lắm, đó vậy. Và xét ra còn nhiều việc khác trong xã hội cũng vậy.
[1:01:16]Trong cái đất nước này vậy quan điểm luôn luôn bất đồng với nhau. Ngay một cái chùa mấy trăm người vậy là đã nhiều ý kiến rồi. Thì trong đất nước mà cả trăm triệu người thì ý kiến còn bất đồng nhiều lắm. Thì ở đây chúng ta phải hiểu là chúng ta chấp nhận cái bất đồng quan điểm để được sống với nhau, để được góp sức với nhau chứ đừng vì hễ cứ bất đồng quan điểm là lại chia tay nhau, lại nói say goodbye với nhau, không được. Đừng có chia tay nhau nữa mà cứ cố gắng tìm những cái chung khác để ở lại với nhau. Vì ngoài cái riêng, nhiều cái khác á, nếu chúng ta cố gắng tìm chúng ta vẫn tìm thấy nhiều cái chung khác.
[1:01:58]Như nãy cái bất đồng về cái nghi thức đi, người đòi hát, người không chịu hát đi, nhưng mà chúng ta sẽ còn những điểm chung khác như chung gì? Mình còn một Đức Phật chung, mình còn một vị thầy chung, phải không? Rồi mình còn cái Tam quy Ngũ giới chung, biết bao nhiêu điều chung, bao nhiêu đạo lý chung, cho nên đừng có vài một cái riêng mà bỏ biết bao nhiêu cái chung đã có sẵn. Mình nghĩ được như vậy thì mình không thích chia rẽ nữa, vẫn có thể đoàn kết được. Nghĩa là hồi nãy cái người kia cự mình tùm lum á, nhưng mình vẫn thương. Vì coi bả cự tôi vì tôi đòi ăn bún, bả đòi ăn phở, nhưng mà sự thật cuối cùng lát về tối
[1:02:37]nay chứ tôi và bả đều ăn cơm, cũng còn những điểm chung với nhau. Tôi với bả coi vậy chứ cả hai đều cùng thích ăn ớt, mặc dầu bên thích bún thích phở nhưng cùng thích ớt. Nghĩa là nếu mà suy nghĩ chúng ta sẽ thấy cuộc đời này vậy, bên cạnh những cái khác, chúng ta còn nhiều điều giống nhau để có thể thương nhau, để có thể thương nhau, đừng có sợ. Trong Đạo Phật có một bài kinh mà Đức Phật khẳng định lại, Phật khen ngợi là có những vị tôn giả đã sống một đời hòa hợp với nhau được là vì những vị đó sống bằng tâm của huynh đệ, hổng có sống bằng tâm mình. Nghĩa là trong tâm mình rỗng rang không có ý nghĩ trong.
[1:03:17]Một vị Thánh Tăng họ sống trong tâm họ rỗng rang không có ý nghĩ, chỉ sống bằng tâm từ bi chan rải. Cho nên, cái ý của người huynh đệ kia khởi lên, họ sống bằng cái tâm đó. Ví dụ như ba vị tôn giả đó, buổi sáng nay tới giờ đi khất thực, thì ba vị không ai khởi hết, nhưng mà có một vị khởi là: "Chúng ta sẽ đi vào cái làng ở phía nam", thì mấy vị kia đi theo, hổng thắc mắc. Nghĩa là đó là sống bằng tâm của huynh đệ. Hoặc là có một vị trong cái thanh tịnh của ba vị sống với nhau, chợt có một vị khởi lên là: "Ngày mai chúng ta sẽ sang cái làng bên cạnh để thuyết pháp, để giáo hóa, để gieo duyên", thì những vị kia hoan hỷ làm theo, không có nghĩ gì.
[1:03:57]Đó, nghĩa là sống bằng tâm của huynh đệ là vậy. Bây giờ, cái đạo lý này nó hay lắm, cái việc làm đó là việc làm của A La Hán mới làm được, bây giờ chúng ta chưa phải là A La Hán nhưng mình tập thử. Nghĩa là từ ngày hôm nay quý Phật tử nha bắt đầu vào trong chùa, mỗi Phật tử không khởi ý nghĩ gì trong tâm mình hết, chỉ niệm Phật thôi. Rồi tùy theo huynh đệ của mình, mình làm theo thử, mình tập làm theo thử trong một ngày Bát Quan Trai. Nghĩa là mình đến chùa mình chắp tay mình chào thầy, chào chư Tăng, chào huynh đệ, rồi cái có một người quắc mình vô: "Chị để đồ đây nè." "Dạ." Để đồ, lát ra báo:
[1:04:38]"Đồ chị mất rồi." "Dạ." Dạ được rồi, không sao hết. Hoan hỷ, miễn mình nghe lời. Nghe run rồi, nghe nói mất đồ run rồi. Rồi cái lát: "Chị vô đây phụ dọn cơm nha." Hoan hỷ đi vô phụ dọn cơm, hổng nói gì hết. "Lên quét chánh điện nghen." Cái người đó cũng huynh đệ như mình tự nhiên họ sai mình tùm lum, nhưng mà đó là Bồ Tát nhập họ đó, để họ tập cho mình cái hạnh mà sống bằng tâm huynh đệ. Mà mình tập được như vậy tức là mình đang tạo nên sự hòa hợp và đoàn kết trong đạo, trong chùa. Còn ví dụ người ta kêu: "Chị vô quét chánh điện giùm coi." "Thôi! Tui tui xuống tui soạn chén cái đã." Khi mà mình phản đối như vậy là
[1:05:16]mình đang tạo nên sự chia rẽ và tâm mình không nhu thuận, mình không có tu bằng, không có bắt chước được cái hạnh của các vị A La Hán. Dĩ nhiên là mình không làm bằng được các Ngài, nhưng mình phải bắt chước, thì bắt chước là cái chỗ này. Huynh đệ mình kêu gì mình cứ làm nấy, không cãi lại. Bây giờ trong ý mình vừa khởi lên, mình nhìn vào chánh điện cái mình thấy cái hoa hình như chưa ai chưng, mình vừa khởi lên là mình chuẩn bị bước tới để chưng hoa, chợt có người gọi giật ngược phía sau kêu mình ra ngoài hốt rác. Thì chưng hoa với hốt rác mình khoái nào hơn? Chưng hoa kiếp sau đẹp hơn, phải không?
[1:05:55]Hốt rác kiếp sau đâu có đẹp. Nhưng mà lúc này mình tập, tập. Kêu giật ngược lại đây hốt rác là ngoan ngoãn bỏ cái ý mình xuống liền để theo ý huynh đệ liền. Đây là chỗ tu đó, quý Phật tử cố gắng làm điều này. Dễ làm không? Dễ không? Chắc không? Chắc nha. Hổng dễ đâu, mai mốt đụng rồi biết. Đó, hôm nay ai cũng nói dễ nha, lần sau rồi coi rồi biết. Rồi chúng ta sẽ thấy mình rất khó bỏ cái ý của mình, rất khó lắm. Các vị Thánh á các Ngài buông nhẹ lắm, vì từ lâu các Ngài quen sống trong thanh tịnh, mình không quen sống trong thanh tịnh, nên ý nào khởi lên là dính chặt, nắm chặt. Bây giờ tập thử để tạo nên sự đoàn kết trong chùa,
[1:06:42]để cho thầy Trụ trì vui, để cho Đạo Phật mình an lạc. Tập thử đi, nha, tập thử. Lát bước ra thế nào cũng có người kêu mình làm gì đó, thử coi mình có cự nự. Ví dụ như mình định xách xe đi về, có người kêu giật ngược lại nói: "Đem xe của tôi vô rửa giùm chút coi, tôi mắc bận chuyện." Thử coi lát cự nự liền à. Đó, chúng ta không được. Rồi một cái điều nữa là chúng ta chấp nhận đóng góp để giúp đỡ nhau. Chúng ta thấy một bài học của người Trung Hoa, người Trung Hoa á là họ giúp đỡ nhau để làm kinh tế rất là mạnh. Quý Phật tử biết điều đó chứ phải không? Biết, nổi tiếng. Mà không phải riêng đất nước mình đâu,
[1:07:28]tất cả các nước trên thế giới mà hễ đâu có người Trung Hoa ở là tạo thành những tập đoàn kinh tế mạnh liền. Mà vì sao? Vì họ đoàn kết giúp nhau, họ góp vốn giúp nhau. Ví dụ bây giờ trong cái khu đó người Hoa họ đang làm ăn, chợt có một người Hoa từ xa tới là trên răng dưới dép, hổng có gì hết, nghèo khổ, đang gánh cái gánh đi tới tìm chỗ để làm thuê, thì những người kia mới hỏi: "Anh quê ở đâu?" Thì người này mới xổ ra một tràng tiếng Hoa, tiếng Triều Châu, Phúc Kiến, Quảng Đông gì đó hổng biết, kể lai lịch của mình, thì những người kia mới lập tức kêu hết những người Hoa trong vùng đó liền: "Giúp cho thằng này." Thế là mỗi người góp góp góp góp
[1:08:14]lại, kiếm cho nó một cái nhà nhỏ, bây giờ cho nó vô làm chỗ đó, cho vốn nó, nó mở cửa tiệm đó liền. "Mày có cái nghề gì?" Nó: "Chưa có nghề gì hết." "Bây giờ mày vô đây mày học, ba tháng sau biết nghề cho mày mở cái tiệm tiện, mày làm tiệm tiện. Tụi tao nghĩa là góp vốn lại mua cho mày cái máy tiện." Thì từ một người không có gì hết trở thành ông chủ liền mấy tháng sau. Rồi mai mốt cái người mà giàu như vậy họ nhớ, họ lại giúp đỡ những người nghèo khác nữa. Cứ góp giúp nhau như vậy mà người Hoa đi tới đâu giàu tới đó, họ giúp cho nhau giàu. Nên người Việt Nam mình không giàu được chỉ vì như vậy:
[1:08:50]hễ có tiền, "Chị chị, cho tôi mượn đỡ 5.000." "Trời ơi, sáng nay tôi chưa có ăn sáng, tôi hết tiền, túi hổng còn đồng nào hết." Rồi tự nhiên cái có người: "Chị đổi hổng giờ hổng có tiền thôi chị đổi giùm tôi tờ 20 đồng." "Đưa đây." Móc ra đưa ra bốn tờ 5.000 trả người ta liền. Hổng có tiền, mượn 5.000 không có, nhưng mà đổi giùm tờ 20.000 thì có. Nó vậy. Chính vì lý do đó là mình nghèo hoài. Cho nên từ đây về sau vậy, chúng ta trong cái đoàn kết thì chúng ta để ý là việc phải đóng góp, đóng góp bằng sức lực, bằng tinh thần, bằng tiền bạc, giúp đỡ lẫn nhau. Đó, thì chúng ta sẽ thấy cái đất nước này vui lên, làng xóm này vui lên.
[1:09:33]Đó, đừng có sợ tốn nữa. Đừng có ai hỏi 5.000 hổng có nữa nha, đừng hỏi nữa. Suy nghĩ như vậy. Mà vì ở đây tinh thần cộng đồng chúng ta còn yếu quá. Ví dụ bây giờ mình trong cái xóm mình đi, mình ở nào giờ bình yên, rồi có một cái cặp vợ chồng trẻ ở đâu mới tới, làm giáo viên tới thuê cái nhà ở ở trong cái xóm mình, thì mình biết à giáo viên, thì thôi, kệ. Họ nghèo khổ họ mướn nhà ở thì kệ họ, thôi không nói tới nữa, chỉ biết là giáo viên, tin tưởng à không phải dân ma túy là được rồi, thôi không nói. Bây giờ mình thử mình thay đổi, thử thay đổi mình đến nói chuyện: vì hai vợ chồng làm giáo viên dạy trường nào, cấp mấy, phải không?
[1:10:13]Rồi tình hình kinh tế sao, lấy nhau được bao nhiêu năm, có con cái chưa, ăn ở sao? Kể ra lát thế nào cũng gặp người nghèo. Bây giờ mình thử mình kêu hết xóm mình góp vốn cho người này, khi mà bên cạnh đi dạy, về làm thêm một chuyện gì đó cho có thêm kinh tế. Rồi họ có kinh tế như vậy thì cái người giáo viên này sẽ dạy tốt hơn, họ yên tâm rồi họ sẽ dạy học trò tốt hơn. Đó, thử làm coi, hơi khó. Chúng ta thấy không? Ví dụ, một cái người Hoa lọt vào xóm người Hoa, cả cái xóm nó giúp người này giàu lên. Bây giờ mình làm được điều đó không? Để trong xóm mình có mấy người nghèo, mình xúm mình vực người đó dậy coi, thử coi được không?
[1:10:53]Rồi tập cho họ làm phước, chỉ cho họ đi chùa, tập họ làm phước, rồi giúp cho họ đời sống. Những cái điều như Nhà nước cũng hay làm á, như là công an khu phố cũng kêu là cất nhà tình thương rồi đó, cứu trợ người neo đơn cũng là việc làm hay đó. Đó, thì chúng ta phải làm mạnh hơn nữa, làm có hiệu quả hơn, làm với tất cả nhiệt tâm của mình thử coi. Đó, cái sự đóng góp đó tạo nên cái đoàn kết xã hội. Mà nếu người Việt Nam mình ở đâu đâu đâu cũng vậy hết, đất nước này tiến bộ một cái vượt bực lên liền, thành nước giàu không mấy hồi, vì ai cũng giàu, ai cũng có công ăn việc làm hết. Và nếu người Việt Nam mình đi sang các nước khác
[1:11:32]mà nếu có tinh thần đó cũng sẽ giàu lên. Nhưng mà tôi có nghe là người Việt Nam mình đi ở nước nào cũng mang theo cái tinh thần chia rẽ đi theo, đi tới đâu cũng vậy hết, không đoàn kết. Đó là cái bệnh. Bây giờ chúng ta phải thay đổi cái thói quen nó không tốt đó. Nhưng từ bây giờ chúng ta phải tạo nên sự đoàn kết, tạo nên tinh thần đoàn kết truyền cho xóm làng, cho bạn bè mình và cho con cháu mình, dặn nó: "Đời đời các con phải tạo nên sự đoàn kết cho xã hội. Phải chung tay góp sức với mọi người để làm những việc lợi cho cuộc đời này." Cứ dặn như vậy, làm cho cái văn hóa mới này nó xuất hiện lại trên đất nước mình.
[1:12:11]Chứ không lẽ một đất nước Việt Nam bốn ngàn năm văn hiến, biết bao nhiêu là anh hùng mà lại mắc cái nhược điểm nặng là chia rẽ thì thật là đáng xấu hổ, phải không? Bây giờ chúng ta mình là người Việt Nam mà mình là Phật tử nữa, thì phải xuất hiện lại cái tinh thần đoàn kết lại, chung tay góp sức với nhau, vượt qua những cái khác biệt nhau, đó, để giúp đỡ nhau cùng làm nên một cái việc lớn gì đó. Rồi một điều nữa để đoàn kết nữa là chúng ta phải nêu cao cái lý tưởng chung để vượt qua sự khác biệt. Những cái sự khác biệt mà nãy giờ chúng ta nói về chủng tộc, về địa phương, về giai cấp, về tôn giáo,
[1:12:50]về ý thức, vượt qua điều đó chúng ta nêu ra một lý tưởng tốt đẹp chung. Ví dụ, như bây giờ mình là người đạo Phật, trong đạo Phật có nhiều hệ phái, bây giờ mình nêu ra một lý tưởng chung là giải thoát giác ngộ và lòng thương yêu chúng sinh. Thì hệ phái nào hệ, nhưng cùng lòng thương yêu là chấp nhận, cùng tôn thờ Đức Phật là đoàn kết với nhau, cùng lý tưởng giác ngộ giải thoát là đoàn kết với nhau. Đó, bây giờ bên cạnh hễ một cái người nào mà nói ra một điều khác biệt thì mình nêu ra một điều chung liền thì để xóa cái sự chia rẽ đi. Ví dụ có người nói với mình: "Ha, bây giờ là Phật tử mình á, mình là người Quảng Nam, thôi bây giờ mình kiếm mấy
[1:13:28]thầy Quảng Nam mình tới đi, đừng tới chùa của người Quảng Trị nữa." Có thể có một người nào sẽ nói chúng ta như vậy, thì mình trả lời liền: "Quảng Trị, Quảng Nam đều giống nhau cái chữ 'Quảng'." "Thôi, chữ Quảng nào cũng được. Cần đi luôn chùa Quảng Ngãi luôn, đi ra chùa Quảng Bình cũng được." Dạ. Rồi ví dụ như có những người đấy, người ta nói nhau: "Mình giúp nhưng mà giúp người đạo Phật thôi. Cái ông ổng mới tới xóm mình ổng đạo Thiên Chúa." Thì mình nói rằng: "Cũng đều là con người, cũng đều là người Việt Nam, đáng cho mình thương yêu hết, không phân biệt." Đó, nghĩa là mình khi mà có người họ nêu ra điều khác
[1:14:11]biệt thì mình phải nêu ra cái điều chung liền. Đó. Ví dụ như người ta nói đủ thứ khác hết, nói: "Tại sao anh thương cái người đó làm chi? Có điều gì giống anh đâu?" Giờ nói nói điều gì khác: thứ nhất là anh người Bắc người kia người Nam, tóc anh xoăn tóc người kia thẳng, anh mặc quần jean người kia mặc quần vải ka te. Nêu một lát thì mình thế nào cũng tìm được điểm chung là điểm gì? Cả hai đều đeo mắt kiếng, ví dụ vậy, cả hai đều đeo mắt kiếng cận, những điều như vậy. Rồi một điều này nữa là chúng ta đừng tô điểm thêm cái sự hiềm khích, chỉ trích của người này với người kia, nên xóa hẳn đi. Trong cuộc sống chúng ta sẽ thấy có những người ghét
[1:14:53]nhau và nói xấu nhau, công kích nhau, có không? Nhiều, phải không? Đó, cái điều này rất là nhiều, thì chỗ này là chỗ mà người Phật tử mình làm phước á, dễ làm phước lắm. Hễ mình nghe người này nói xấu người kia mình binh liền. Binh mà binh đừng có binh mà binh kiểu thành chống lại người này, binh mà để xóa cái ác cảm của người kia đi. À ví dụ như cái ông A ổng gặp mình ổng nói xấu ông B, ổng nói: "Cái thằng đó nó tham lam, ích kỷ, xấu xa, bỉ ổi, trước đây nó lừa gạt, gian tham." Thì mình cũng biết rằng dĩ nhiên cũng có cái xích mích gì đó mình không biết, không biết thiệt hư. Nhưng mình cũng nói rằng: "Ơ tôi thấy anh B chứ ổng hay khen anh lắm á.
[1:15:41]Ổng nói anh dễ thương. Mà dạo này thấy ổng cũng hiền, tôi không biết trước sau chứ bây giờ thấy ổng cũng hiền. Tôi hay uống cà phê với ổng mà, thấy ổng cũng hiền. Mấy bữa rủ ổng đi chùa ổng cũng đi vô lạy Phật." Đó mình nói sề sà như vậy, cái tự nhiên họ bớt cái ác cảm xuống liền. Mình binh vực người ta. Thử làm đó đi. Cái này là cái công đức dễ làm lắm mà phước lớn lắm. Chúng ta sẽ gặp rất nhiều điều mà người này nói xấu người kia. Thì bây giờ mình nghe nói xấu như vậy mình binh thử. Điều này tôi cũng còn bị dở. Có những khi ví dụ nghe người này nói xấu người kia cái tôi binh. Mà có khi nghe nói xấu quá cái tôi thấy người này gay
[1:16:19]gắt quá tôi im lặng, mình không mạnh dạn binh. Mà sau khi mà qua rồi cái tôi lại hối hận. Tôi nói sao mình lúc đó yếu đuối không mạnh dạn binh vực cái người bị nói xấu. Những lúc đó tôi cũng hối hận lắm. Rồi có những lúc khác thì tôi mạnh dạn binh vực cái người bị nói xấu, nhưng có những lúc mình đã yếu đuối. Cho nên, tôi thành thật thú tội trước bình minh, nên mong rằng quý Phật tử đừng có bị yếu đuối như tôi. Lúc nào cũng vậy, hễ mà nghe người này nói xấu người kia, mình cố gắng binh vực cái người bị nói xấu, thì như vậy cũng làm cho cái xã hội mình đoàn kết lại, đoàn kết lại. Làm được không? Được. Cố gắng, phải không?
[1:16:56]Vì việc này chúng ta sẽ có rất nhiều dịp. Lát mà mình đi ba bốn người từ đây đi từ chùa về nhà thế nào coi chừng có người nói xấu người khác đó. Đó, lúc mình dịp mình trổ tài, mình sẽ trổ tài mình binh vực cái người bị nói xấu thử nha. Rồi mình ghi vào sổ, phải không? Mình đem lên trình cho thầy trụ trì là: "Trong tháng vừa qua, con đã binh vực được hai trăm năm mươi sáu vụ."
[1:17:23]Dữ như vậy đó, người ta nói xấu nhau nhiều như vậy không có ít đâu. Cuộc đời này là như vậy. Thêm một điều để tránh cái sự chia rẽ thì trong thâm tâm chúng ta đừng có tham vọng cái địa vị độc tôn, đừng có thích làm cao, cứ thích mình làm người dưới thì sống khỏe. Thấy ai làm chúng trưởng, mình xin làm chúng viên, mình phụ người chúng trưởng. Còn nếu là người xuất gia, ai làm trụ trì, mình xin làm chúng để mình giúp cái người trụ trì làm việc. Tâm nguyện chỉ vậy: "Xin cho con mãi mãi chỉ là một hạt bụi dưới chân người, cho người giẫm lên để họ đi được về nơi giác ngộ." Nguyện xin chỉ vậy. Chứ đừng có thèm mình:
[1:18:03]"Con sẽ là người dẫn đạo mọi người, con sẽ hóa độ chúng sinh," không. "Con chỉ xin là cọng cỏ bên đường, xin là một chiếc hoa bên đường tỏa hương thơm để làm cho người dịu êm trên con đường đi đến giải thoát, không mong gì khác." Hãy tâm niệm như vậy, đừng có mong làm lớn, dễ chịu. Mình mong làm lớn thế nào mình cũng tách ra mình thành lập nhóm riêng rồi chia rẽ. Mình phải đề phòng cái âm mưu ly gián. Âm mưu ly gián là sao? Là hễ cái người này nói ra nó khiến mình ghét người khác là chính cái người mà nói xấu để làm mình ghét này, cái người đó mới là nguy hiểm, đề phòng người đó. Nhưng một người ở đâu mình đang sống với nhau,
[1:18:42]tu hành như vậy, tốt đẹp, có một người họ đi đến họ nói xấu thầy trụ trì thì cái người đó mới là cái người mà mình phải cảnh giác, mình phải khuyên người ta tĩnh tâm lại, phải không? Vì mọi việc đang tốt đẹp mà có người lại nói xấu chư tăng ở đây, nói xấu thầy trụ trì là phải đấu tranh liền, không để chuyện đó xảy ra. Đó là những âm mưu ly gián, không có được. Rồi cái tâm mà bao dung, khiêm tốn á, dễ làm cho người khác đến gần với mình. Cái tâm đó tạo nên sự đoàn kết tốt lắm á. Ví dụ như mình cùng ngồi nói chuyện với nhau, ai khen mình cái mình hạ mình xuống, mình nói cái đó là cũng nhờ huynh đệ chứ tự tôi tôi không làm được.
[1:19:19]Rồi ai chê mình mình nhận liền. Nói: "Trời ơi, sao anh đi chùa bao nhiêu năm rồi mà giờ này anh còn vậy?" Nói: "Tại cái căn cơ tôi độn." Mình nhận lỗi liền, không cãi lại. Chứ nói: "Trời ơi, tôi mà anh dám chê tôi độn hả? Trời ơi, tôi là tụng kinh bao nhiêu bộ này kia nọ." Mình cứ càng muốn mình hơn thì con người xa nhau. Còn mình cứ nhận mình dở, người ta chê mình nhận liền, tốt đẹp hết, người ta thương mình liền, là đoàn kết tiếp, tạo nên sự đoàn kết. Nên từ đây về sau hễ ai chê mình, mình hoan hỷ đón nhận. Mà quý Phật tử sẽ thấy nè: khi mình được người ta khen, mình có cái niềm vui. Khi mình bị người ta chê, mình hoan hỷ đón nhận liền, cũng sẽ có một niềm vui.
[1:20:00]Mà cái niềm vui khi mà mình chấp nhận một lời chê đó, cái niềm vui đó nó vi diệu hơn cái niềm vui được người ta khen. Tại vì cái niềm vui khi được người ta khen á nó kích động cái sự kiêu mạn, còn cái mà mình hoan hỷ khi chấp nhận một lời chê đó, nó làm xuất hiện cái khiêm hạ, mà chính cái khiêm hạ này mới là hạnh phúc thật sự thâm trầm. Cho nên ai chê mình mình chấp tay đón nhận liền, đón nhận liền. Như vậy, có một lần tôi gặp anh Phật tử thì anh ngồi anh giảng đạo cho tôi nghe, rồi anh khuyên tôi khi giảng phải thế này thế kia. Tôi chấp tay đón nhận liền, nói: "Rất cám ơn anh đã góp ý." Hoan hỷ đón nhận liền, không nói gì hết.
[1:20:41]Mà là cư sĩ, mình không phân biệt. Hễ ai nói hay, chấp tay đón nhận, xá liền. Thì như vậy mình có cái niềm vui mà cái vui này nó hay hơn được niềm vui người ta khen, như vậy. Rồi có những trường hợp mà từ một cái chúng lớn chung mình chia ra nhiều chúng nhỏ. Ví dụ bây giờ chùa chúng ta ở đây đi thì có nhiều chúng phải không? Phải không? Thầy nghe nói nhiều chúng. Nhưng mà mình đừng chấp cái chúng mình. Tuy là vì thầy ổng chia ra nhiều chúng để dễ quản lý thì mình vẫn nghĩ đến một cái chùa chung như thế. Đó. Cho nên ở cái riêng mà vẫn hướng tới cái chung. Hoặc là bây giờ mình là Bắc tông, nhưng mà không nghĩ riêng
[1:21:20]Bắc tông mà vẫn nghĩ chung là một đạo Phật, đạo Phật. Ví dụ bây giờ mình là người Việt Nam, yêu nước đó, đúng rồi đó, nhưng vẫn nghĩ đến một cái chung hơn nữa là, là gì? Là nhân loại, là thế giới. Đó như vậy. Hễ là tâm mình như vậy, mình ở trong một cái riêng nhưng mà vẫn luôn luôn hướng về một cái chung, đó. Thì còn một điều nho nhỏ nữa, dặn nhau để tránh sự chia rẽ là đừng để tâm ghét ai. Hễ trong tâm mình có xuất hiện cái gì bực bực người nào, ghét ghét người nào là phải sám hối liền. Người đệ tử Phật không được quyền ghét ai hết, không được quyền. Người ta làm gì làm, không được ghét. Người ta mưu mình, người ta hại mình,
[1:22:02]người ta ghét mình, người ta nói xấu gì thì nói, vẫn cố gắng rải tâm từ. Mặc dầu biết điều người ta làm không đúng không phải đó, nhưng đừng ghét, đừng để tâm ghét khởi lên. Cái này nó không dễ làm đâu, không dễ làm đâu, nhưng mình phải cố gắng làm cho bằng được, không ghét ai hết. Đấy. Rồi một điều nữa, những vấn đề mà chúng ta tạo thành sự đoàn kết nè, là mình cố gắng ca ngợi cái hay của người khác. Hễ thấy ai có cái gì hay, cố gắng khen liền. Cái điều đó làm con người gần với nhau. Ai cũng thích khen hết trơn á, bệnh chung. Bệnh chung thích khen. Nên ví dụ gặp nhau mình dòm tới dòm lui, mình đi chung quanh dòm cho kỹ người đó, tìm cho ra cái hay, phải không?
[1:22:42]Dòm một lát cái phát hiện ra là cái giày người đó đó nó mòn mà mòn cũng đẹp nữa. Nói: "Nhìn anh đi giày hay thiệt, anh giày mòn, mòn đẹp thiệt." Đó, mình dòm lát cũng tìm ra được điểm hay khen người ta. Đó mình ráng đi quanh quanh dòm, chứ gặp nhau đừng để ý cái điểm xấu mà cố gắng để ý cái điểm hay. Ví dụ như là mình thấy có cái người hơi bụ bẫm, hơi nặng cân thì người ta hay mặc cảm là vì to quá thì xấu á. Thì có nhiều quan niệm là người ốm mới đẹp, đừng nghĩ như vậy, thật ra nhiều người mập mà đẹp. Và họ mặc cảm quá họ nói: "Không thầy, mập mà đẹp cái gì, mập xấu thấy mồ." Mình nói: "Không sao đâu, nói chứ mập cũng có lợi,
[1:23:21]nhiều khi đường mới đắp á, mình đi qua đi lại giùm nó cũng giẽ đường nữa, không sao hết." Nghĩa là vẫn tìm ra được cái điểm gì đó để mình khen ngợi con người, chứ mình không bao giờ mà mình chê ai hết, nó vậy. Rồi ví dụ mình gặp một cái tôn giáo khác thì nếu mình không biết gì hết, mình không biết gì hết về tôn giáo họ, mình cũng nói: "Đạo anh hay thiệt á, thiệt á, cũng là ăn hiền ở lành, nó hay thiệt." Còn nếu mà mình biết nhiều hơn nữa thì mình dẫn ra những cái đạo lý của họ để mình khen thì thật là tạo thành sự đoàn kết, tạo thành sự đoàn kết. Rồi chúng ta hiểu một điều nữa là cái tình nhân loại nó thiêng liêng
[1:24:01]hơn mọi điều, cho nên cái gì nếu mà vì cái gì để chia rẽ, vì sắc tộc chống nhau, vì tôn giáo chống nhau thì nó tầm thường lắm. Phải luôn nhớ là còn một cái trên nữa là tình nhân loại nên không có để con người chia rẽ với nhau. Một điều nữa để cho chúng ta đoàn kết với nhau nữa là mình biết tha thứ lỗi lầm của người khác. Người ta có thể phạm lỗi, ví dụ như trước đây có lần mình biết cái người này họ ăn trộm, mới đi tù về, nhưng mà trong tâm mình phải thương, đừng có nhớ cái bản án đó hoài. Đó, mình thấy trời nó đi tù về ít bữa coi chừng nó chôm đồ nữa, cứ sợ sợ né né, chính cái đó cũng là làm con người không thương nhau.
[1:24:43]Cho nên mình phải chủ động tới liền. Mình là người Phật tử, họ đi tù xong họ về xóm mình thì mình tới nơi mình thăm, nhất là năm nay, năm 2000 được đặc xá nè, sẽ có nhiều người về thì những người nào mà họ về trong đợt đặc xá này, mình là người Phật tử mình phải rủ một số huynh đệ bạn đạo mình tới trực tiếp thăm họ liền, đại diện cho chùa tới thăm họ, quên đi lỗi lầm, tha thứ đi, thương yêu đi thì chúng ta sẽ thấy xóm làng đoàn kết hơn, vui hơn. Đó như vậy. Có một cái thói quen xấu của con người là thích kết bè kết phái, rủ rê lôi kéo nha. Cái này làm chia rẽ nặng lắm. Ví dụ như trong một cơ quan làm việc chung,
[1:25:22]đang làm việc chung vậy tự nhiên có người thấy lôi kéo người này về phe mình, lôi kéo người kia phe mình để cho mình thành được một cái phe trong cái cơ quan của mình thì cái đó là nguyên nhân của sự chia rẽ. Mà đó là một cơ quan nhỏ lắm, mà nếu nói ra tới lĩnh vực nhà nước lớn đi thì có nhiều người cũng thích vậy, thích tạo thành một thế lực riêng, một phe phái riêng mà không có cái đoàn kết chung với cả đất nước. Đó cũng là cái dở. Hoặc là trong chùa mà kết thân riêng cũng là một cái sai lầm. Nhiều khi tăng chúng, tăng ni ở với nhau như vậy mà tự nhiên mình chỉ thích là mình thân riêng với hai ba người thôi,
[1:25:59]đó cũng là gọi là kết bè kết phái, kết thân riêng, nó tạo thành sự chia rẽ. Đó, nên ở đây người Phật tử mình cẩn thận là ai cũng thương yêu, mà mình biết có người này tốt hơn, người kia không tốt bằng, người nọ mình quý trọng hơn, mình kính hơn vì người đó tốt hơn, nhưng đừng để tạo thành cái phe phái riêng, cái tình thương riêng mà nó sẽ gây thành sự chia rẽ. Chỗ này cũng khó làm lắm, không dễ đâu. Nãy giờ nói những điều mình nghe nghe dễ vui tai, sự thực điều nào cũng khó làm hết. Vì do cái duyên như một cái cơ quan chung với nhau đi, tự nhiên mình thấy vài ba người hợp cái mình muốn kết thành phe, nhóm riêng liền.
[1:26:39]Cái nó thúc đẩy mình tự nhiên liền mà mình không thể nào giữ được bình tĩnh để mà tuy quý mến họ nhiều nhưng vẫn giữ cái tình chung, không có riêng. Mà ở trong chùa điều này là cái thách đố đối với đạo lực của tăng ni, nghĩa là tăng ni sống trong chùa với nhau chung như vậy thì có những người có duyên nhiều hơn, có người ít duyên hơn, nhưng mà đừng kết thân riêng, đừng chỉ chơi riêng với một hai người, nâng đỡ một hai người riêng, như vậy sẽ tạo cái bè phái và chia rẽ. Đó. Rồi một điều nữa, cái này nó liên quan tới kinh tế là đoàn kết nhưng mà không có tạo thành những cái tập đoàn kinh tế độc quyền, vì đây là vi phạm luật pháp.
[1:27:21]Ví dụ như có ba nhà cùng sản xuất cái máy hát, thì khi mà còn he he ra đó thì họ cạnh tranh với nhau, họ ráng làm cho tốt, giá cho rẻ để được tiêu thụ thì người tiêu dùng có lợi. Nhưng một hôm ba ông đoàn kết lại thành một hãng, không còn ai cạnh tranh nữa thì họ độc quyền được. Và họ muốn bán giá mắc cỡ nào người dân cũng phải mua, người tiêu dùng phải mua thì đó là rơi vào cái tội độc quyền trong kinh tế. Thì cái này là mình đoàn kết nhưng mà không được độc quyền, vì nó sai với đạo lý mà cũng sai với luật pháp nữa, luật pháp thế giới không chấp nhận cái độc quyền trong kinh tế. Một điều nữa chúng ta để ý nữa là sự tin tưởng cũng đưa đến đoàn kết.
[1:28:01]Cho nên chúng ta ráng sống cho có uy tín, có chân tình với nhau. Đó. Có một cái thủ đoạn không tốt là gây một kẻ thù chung để đoàn kết mọi người lại. Ngày xưa Hitler đã làm điều này. Trong đất nước Đức đang tàn tạ, Hitler nổi lên, ổng gây một kẻ thù, nghĩa là kêu gọi cái độc tôn về chủng tộc, gây nên kẻ thù Do Thái, gây cho người dân Đức là một cái căm thù những người khác, thế là ổng đoàn kết người Đức lại với ổng liền. Thế là có một cái thủ đoạn của chính trị là gây một kẻ thù để mà tập hợp được nhiều người theo mình. Đây là một thủ đoạn, đây là thủ đoạn không đúng với đạo lý. Chúng ta đoàn kết được mọi người mà không gây kẻ thù.
[1:28:42]Thấy ai cũng thương yêu hết, đây là điều chúng ta tránh. Một điều nữa người Phật tử để ý nữa là đoàn kết mà không có nghĩa là thích đông vui náo nhiệt nha. Vì chúng ta còn phải có những giờ phút yên vắng để tu tập thiền định, lúc nào mình cũng thích cái sự thanh thản, nhẹ nhàng. Đó, đoàn kết trong tâm mình, thương yêu chung tay góp sức nhưng không phải lúc nào cũng rủ rê nhau ngồi chơi cho đông cho vui rồi không chuyện gì làm cái lấy bộ bài ra. Không được, nên đoàn kết nhưng không có nghĩa là tụ họp đông vui ồn náo. Đó, đoàn kết là giúp nhau cùng làm việc nhưng vẫn cố gắng giữ cái sự yên vắng theo tinh thần của đạo Phật, mà cũng là theo cái tinh thần của
[1:29:24]thời đại là tránh cái ồn náo, căng thẳng, stress, phải không? Và người Phật tử mình phải là cái chất keo cho sự đoàn kết của xã hội. Xã hội có thể chia rẽ, phân hóa nhưng mà người Phật tử mình phải có cái trách nhiệm làm cho mọi người thương nhau, đoàn kết với nhau. Mà bước đầu là mình đoàn kết được đoàn kết được những Phật tử trong chùa. Tăng ni với tăng ni hòa hợp, Phật tử với Phật tử hòa hợp. Rồi từ cái tinh thần đoàn kết hòa hợp này, mình giúp cho những người bên ngoài đạo Phật cũng đạt được cái đoàn kết trong cộng đồng, trong xã hội. Đó, người Phật tử phải có cái trách nhiệm này. Nói riêng qua đạo Phật một chút thì
[1:30:05]chúng ta mong ước Phật giáo mình có một giáo hội chung cho toàn thế giới, không có chia năm xẻ bảy nữa, không có chia giáo hội này giáo hội kia nữa, đừng lập thêm nhiều giáo hội nữa, cố gắng là sáp nhập lại để chung một giáo hội. Chứ còn hiện nay trên thế giới rất nhiều giáo hội. Trong nước mình thì chỉ có một giáo hội, nhưng mà người Việt Nam ra nước ngoài chứ cũng lập ra nhiều giáo hội khác nhau lắm. Bên Khất sĩ lập riêng một giáo hội, của một vài vị hòa thượng riêng, rồi giáo hội Ấn Quang cũ cũng riêng, rồi ở các nước họ cũng có giáo hội riêng mà chưa có một cái đoàn kết chung được. Đó, mình nói tình đoàn kết cho thế giới nhưng bây giờ thực sự còn một vấn
[1:30:46]đề của chính đạo Phật mình là chưa có một giáo hội chung, nghĩa là cái tinh thần đoàn kết thật sự vững chắc trong đạo Phật mình chưa có đủ. Đây là điều chúng ta ước mơ với nhau. Chúng ta gieo với nhau cái tư tưởng ngày hôm nay để nó thành cái quả ở mai sau nào đó, có thể là vài mươi năm sau thì chúng ta sẽ nghe là có một cái đạo Phật chung, một giáo hội chung cho cả thế giới. Có một cái câu hỏi là: "Thưa thầy, là đệ tử Phật con cảm thấy xấu hổ khi mình vẫn còn nhiều tánh xấu như độc ác, nhỏ nhen, ích kỷ, hung dữ. Con mong thầy từ bi chỉ cho con phương pháp để vượt qua những tánh xấu đó." Trời ơi thầy còn xấu hơn nữa nè.
[1:31:27]Nhưng mà nói nói chứ mình biết được lỗi cũng là cái tiến thứ nhất. Cái thứ hai nữa là mình thường xuyên lạy Phật, vì khi mình kính Phật tự nhiên cái nhân cách mình tăng lên từ từ, tăng lên từ từ, lúc mình sẽ biết lỗi. Kế nữa là mình tôn trọng mọi người, khi mình tôn trọng được mọi người, tự nhiên đạo đức mình nó tăng lên từ từ, tăng lên từ từ, lạ lắm, không có cố gắng sửa. Như hồi xưa mình nóng tánh, mình cứ lạy Phật, mình cứ tôn kính mọi người bỗng nhiên nóng tánh biến mất, không cần sửa luôn. Chứ ngồi đó cứ dằn ép cái nóng không bao giờ được, lạ vậy đó. Cứ ban đầu là cái tôn kính Phật nè, tôn trọng mọi người
[1:32:07]tự nhiên mọi cái nhân cách, mọi cái đạo đức khác nó tăng lên dần dần. Ai có xấu gì xấu rồi từ từ cũng tăng trưởng đạo đức, đây là điều lạ. Lạ, không cần phải trừ diệt. Nói: "Sao con ích kỷ quá, con hung dữ quá?" Đừng sợ, cứ lạy Phật, tôn kính Phật, cứ tôn kính mọi...