[0:10]Nam
[0:14]Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:26]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Mời quý sư, quý cô ngồi xuống.
[0:39]Ngồi xuống đi. Hôm
[0:50]nay thì tôi đến đây thấy có cái niềm vui là thấy ai nấy cũng đắp y mới hết thấy cũng mừng. Những vị được thọ Sa-di, vị thọ Thích-xoa, những quý sư mà tôi biết từ trước đến giờ học thì đã thọ Tỳ-kheo. Thì đây là chính thức là một vị, vị tu sĩ của Phật giáo. Tôi nhớ hồi hồi năm 84, tôi mấy huynh đệ cũng đi thọ Tỳ-kheo. Khi thọ về thì cái đến trình những quý thầy lớn, quý thầy cũng có những cái lời khuyên dạy. Rồi tôi chợt tôi hỏi ông sư huynh tôi: "Tỳ-kheo là gì?", hỏi vậy. Thì những cái câu mà Tỳ-kheo là khất sĩ là gì là cái thầy tu chính thức của Phật giáo thì ông sư huynh tôi ổng cũng nói vậy.
[1:42]Đến lúc đó tôi mới chợt tôi nói là: "Tỳ-kheo là thanh tịnh và khiêm hạ". Thanh tịnh bởi vì mình giữ cái giới pháp thanh tịnh. Còn khiêm hạ, bởi vì hai chữ Tỳ-kheo nó là khất sĩ, là người xin ăn, hàm ý rất là khiêm tốn. Cho nên vừa thanh tịnh vừa khiêm hạ đó là Tỳ-kheo. Còn vị nào thọ Tỳ-kheo xong thấy mình lớn thì coi chừng không phải Tỳ-kheo. Hôm trước Sư Hải hỏi tôi cái câu
[2:14]về cái vấn đề dùng ý chí để vượt qua tham ái thì tôi có trả lời. Nhưng mà hình như nó cuối băng không nghe hết. Tôi nhắc lại mấy điểm chính chứ không nói rõ là cả tham ái cũng là do nhân duyên và cái sức mạnh tinh thần, cái ý chí để vượt qua tham ái cũng do nhân duyên. Như vậy, khi mình thấy nơi mình hoặc nơi người khác mà xuất hiện cái dấu hiệu tham ái, mình phải biết cái nguyên nhân của nó. Từ nguyên nhân nào để vượt qua khắc phục và mình thấy mình cần có ý chí để vượt qua tham ái thì mình cũng phải biết cái nhân duyên của nó và mình lập cái nhân duyên từ cái chỗ nào mà xuất hiện được cái ý chí để vượt qua tham ái.
[3:01]Thì tôi chưa nói cái đề tài đó hẳn. Hôm khác thì sẽ nói. Hôm nay thì mình học cái bài, cái đề tài hôm nay là Cố Chấp. Mình học coi, phân tích coi những cái gì bị gọi là cố chấp để mình biết mà tránh trong cái cuộc đời tu hành của mình. Sẵn đây thì tôi điểm sơ qua những bài làm vừa rồi một chút. Là thường nào giờ mà những bài làm trước giờ thì tôi vẫn hài lòng cái bài làm của Sư Hải nhất. Tại vì bài làm của Sư Hải có cái dàn bài rất vững, làm rất đúng cái ý của tôi là thứ nhất chứng tỏ mình hiểu được bài giảng, rồi sau đó có thêm một số cái ý kiến của mình, nên thường là bài làm của Sư Hải được điểm lớn là vậy.
[3:48]Cho nên tôi có khuyên mọi người cứ tham khảo bài của Sư Hải. Còn Sư Đạo thì làm cũng hay nhưng mà không có nêu ra những bài học mà đã nghe được. Đi vào là đi vào cái ý mình luôn. Cho nên thấy hay tôi cũng cho điểm cao nhưng mà tôi cũng chưa ưng ý lắm. Chỉ có cái điều là Sư Hải chịu ảnh hưởng của Thiền tông Trung Hoa nhiều hơn. Thật ra tông phái nào cũng vậy, nó đều có những cái mặt này mặt kia.
[4:20]Hôm khác thì mình sẽ phân tích từ từ tới. Bây giờ mình vào bài học, bài Cố Chấp. Cố chấp nó có tới sáu cái phần,
[4:32]sáu cái ý nghĩa để gọi là cố chấp. Tôi nêu luôn là sáu cái luôn để cho quý sư, quý cô có cái dàn bài mà theo dõi. Thứ nhất là lệ thuộc vào lề lối cũ. Nhớ hén, lệ thuộc vào lề lối cũ. Thứ hai là bận tâm, trách móc những sai sót lặt vặt của người chung quanh.
[4:57]Hai là bận tâm, trách móc những sai sót lặt vặt của người chung quanh. Vừa nghe vừa nghiệm lại bản thân mình coi có rớt dính cái gì trong trỏng không nha. Thứ ba là chỉ nhìn thiện ác ở một khía cạnh nhỏ.
[5:14]Chỉ nhìn thiện ác ở một khía cạnh nhỏ.
[5:20]Thứ tư là đặt mục đích cuộc đời vào những giới hạn chung quanh mình.
[5:30]Đặt mục đích cuộc đời vào những giới hạn chung quanh mình như là cho tôi, gia đình tôi, tôn giáo tôi, quốc gia tôi, cũng mang cái tôi theo. Cũng là cái cố chấp.
[5:43]Đặt mục đích cuộc đời vào những giới hạn chung quanh mình.
[5:49]Thứ năm là bênh vực ý kiến mình một cách bướng bỉnh. Bênh vực ý kiến mình một cách bướng bỉnh.
[6:01]Thứ sáu là không cảm nhận được cái tuyệt đối, cho nên cứ bị hạn cuộc trong cái tương đối. Cái thứ sáu này là trí tuệ Bát-nhã đó.
[6:15]Rồi bây giờ mình đi mình phân tích từng điều. Sáu là không cảm nhận được cái tuyệt đối, nên cứ hạn cuộc vào những cái tương đối.
[6:31]Bây giờ mình phân tích từng điểm hén. Thứ nhất là lệ thuộc vào lề lối cũ nè. Thường là khi chúng ta đi vào một cái môi trường nào, ngay cả trong một gia đình, một xã hội hay một tôn giáo vậy, thì chúng ta là người nối tiếp với những người đi trước của mình. Chứ mình chưa đủ phước để làm một giáo chủ như Đức Phật hoặc là một vị tổ sư mà khai sáng một tông phái, mình chưa đủ phước như vậy. Cho nên mình thường là một người tông đồ ngoan ngoãn trước như vậy. Và như vậy mình đã tiếp nhận được cái đường lối của người đi trước mình. Thì cái việc mà mình tiếp nhận cái đường lối trước đó,
[7:23]nếu mà mình là người cố chấp thì mình chấp chặt vào nó, không vượt ra được, không có nhận định được cái sai cái đúng, cái hay cái dở của người xưa. Chúng ta thấy đạo Phật của mình nó khác với những tôn giáo khác là không có kêu gọi một cái sự tuân phục, một sự một cái niềm tin tuyệt đối, mà đến với đạo Phật là mình đến với trí tuệ. Người đến với đạo Phật là phải người tăng cái sức phán đoán của mình lên. Càng hiểu đạo Phật thì cái lý trí phải rất sáng. Có lần mà tôi nói chuyện với quý thầy cũng vậy, tôi nói chứ: "Làm sao cho người Phật tử họ đến với mình càng lúc họ càng tăng cái sức phán đoán để tự họ nhìn được sự đúng sai của mọi việc,
[8:16]và tự họ tránh thiện à tránh ác làm thiện và thoát khỏi những tà kiến". Đó, làm sao mình dạy được một người Phật tử như vậy họ có cái sức phán đoán độc lập của họ. Vì mục đích của đạo Phật cũng như là mục đích của cuộc đời là chúng ta đi tìm lẽ phải. Trên bước đường đi tìm lẽ phải đó chúng ta chấp nhận chấp nhận từ bỏ những cái mà mình đã lỡ lỡ phạm sai lầm. Mình chấp nhận. Một ngày nào đó có một người nào họ khám phá ra được cái sai lầm của mình, mình chấp nhận liền, mình công nhận liền, mình sửa liền dù người đó là người nhỏ hơn mình, người đến sau mình. Vì tinh thần đạo Phật là đi tìm cho ra sự thật,
[9:04]chứ không phải là hơn thua, không phải là buộc người ta phải tuân phục. Không có chuyện hơn thua trong đạo Phật, mà chỉ có lẽ phải thôi. Và nơi cái tinh thần cởi mở đó đi tìm cái lẽ phải, đi tìm cái lý trí, thắp sáng cái sự phán đoán, thì chúng ta cũng vậy, chúng ta tiếp nhận cái đường lối của người xưa trong cái sự tỉnh táo chứ không phải là trong cái đôi mắt đã khép lại.
[9:38]Trong cái tỉnh táo, cái tỉnh táo đó là gì?
[9:47]Cái câu này thì chắc cũng có người hiểu được. Mấy người mới thọ Tỳ-kheo trả lời.
[10:08]Khi chúng ta học đạo ở các tôn giáo khác á thì đặt cái điều kiện của người tín đồ là phải tuân phục, phải đặt niềm tin tuyệt đối. Đạo Phật không có chuyện đó. Đạo Phật là phán đoán, và cái phán đoán của mình nó mình so sánh lại với cái phán đoán của người xưa. Cũng có những lúc mình chủ quan chứ không phải không đâu. Nhưng mà trước hết vẫn phải tỉnh táo. Hỏi ý nghĩa tỉnh táo nghĩa là gì? Có Liên Ngăn bữa nay không?
[10:52]Mình học giáo lý của người đi trước một cách tỉnh táo nghĩa là gì? - Kính bạch Thầy, như mình học giáo lý của người đi trước một cách tỉnh táo là ví dụ như mình nghe giáo lý, mình học mình coi giáo lý nhưng mà mình phải có cái nhìn nhận rõ ràng nó có đem đến cái thực tế hay không. Đó là mình tỉnh táo. Con xin hết. - Cảm ơn.
[11:17]Liên Niệm là ai? Cô góp ý thêm đi. - Con chưa hiểu xin Thầy hoan hỷ. - Vậy hả? Liên Tiên, Tiên có không? Không.
[11:39]Bài hôm nay dài lắm á, ráng hơi nhanh nhanh. - Kính bạch Thầy, cái sự tỉnh táo là mình nhận định được trong cái giáo lý của đạo Phật và mình đã hiểu và mình đi vào con đường của mình đã tìm hiểu đi cho đúng đắn chân lý của đạo Phật, bạch Thầy. - Cảm ơn cô. Ai góp ý gì thêm không? Thôi nói luôn đi. - Mô Phật, kính bạch Thầy. Theo chưa hẳn là cái lời nói của người xưa là đúng mà cũng chưa hẳn cái lời nói của người xưa là sai. Mà mình tu học hôm nay là mình phải dùng cái lý trí là mình coi cái lời nói của người xưa nó đúng như thế nào, nó sai thế nào để mình quản trị. - Cảm ơn sư. Nói chung vậy là quý sư, quý cô cũng hiểu.
[12:43]Thôi chúng ta thôi đi luôn. Chúng ta thấy là ưu điểm của người xưa là thế này, là những nguyên tắc căn bản được khám phá trước. Thì vì những cái đó nó là căn bản. Ví dụ như là lòng vị tha thì cái đó muôn đời không bao giờ sai được phải không? Sống trên đời mà ích kỷ là sai lầm, nên sống thương yêu mọi người thì cái căn bản về đạo đức đó người xưa khám phá trước, mà mình bây giờ thì mình có tài bằng thánh cũng không đả phá được điều đó. Không thể nào dám đụng tới, phải không? Đó, hoặc là những cái hạnh như khiêm tốn thì người xưa đã khám phá ra đó là một cái đạo đức rất hay. Thì bây giờ mình thiệt mình có bay lên tới trời mình cũng không dám
[13:23]đụng cái đạo lý đó, cái nguyên tắc căn bản không thể sai được. Hoặc là những luân lý gia đình. Những luân lý gia đình về tình thương yêu gắn bó giữa cha mẹ, con cái, vợ chồng, anh em thương nhau, giúp đỡ, đỡ đần nhau này kia, vân vân. Thì những cái đó giá trị nó là muôn đời rồi. Ngay cả như Tây phương vậy, họ có một cái cơ chế gia đình lỏng lẻo, đến bây giờ họ cũng bắt đầu xét lại và họ thấy cái giá trị của Đông phương là hay khi mà người Đông phương họ hướng về một cơ cấu gia đình bền vững. Mặc dù cái cơ cấu gia đình bền vững nó có thể là nó hơi có vẻ kềm kẹp con cái hơn, nhưng rồi nó ổn định hơn.
[14:08]Còn khi mà người ta tôn trọng cái tự do tình cảm của vợ của chồng mà sẵn sàng ly dị thì người ta thấy cái kết quả là con cái bơ vơ. Nó mất thăng bằng về tâm lý và dễ đưa đến hư hỏng. Đó là cái thống kê rất rõ. Nên những đời tổng thống sau này, ngay như tổng thống hiện đại của Mỹ là Clinton và Al Gore, phó tổng thống, bắt đầu cũng kêu gọi lại cái giá trị gia đình. Nghĩa là người ta nên có trách nhiệm hơn, nên chịu đựng hơn để mà giữ cơ cấu gia đình cho nó bền vững. Nên những cái căn bản đó thì làm gì làm, thiên nhiên đã vạch ra, người xưa đã thấy, mình cũng không làm hơn được nữa. Và mình bây giờ chỉ có phá vỡ cơ cấu gia đình bằng cách
[14:51]là đi tu thì không ai cự thôi, chứ còn không thì thôi. Hoặc như sự lễ độ. À lễ độ là cái cái tôn trọng mọi người trên hình thức, trong tâm mình sao thì chưa biết nhưng mà con người ta vẫn cần sự tôn trọng lẫn nhau dù là trên hình thức trước đã. Thì những điều đó, người xưa đã tìm thấy trước, mình bây giờ vẫn không thể nào nói ngược lại được. Nên những nguyên tắc căn bản là người xưa đã khám phá rồi, đó là ưu điểm mà mình phải đi theo, không khác hơn được nữa. Hoặc là như Đức Phật của chúng ta, với cái trí tuệ siêu việt, Ngài nhận định được cái khổ cuộc đời một cách sâu sắc. Ngài vạch ra con đường Bát Chánh Đạo một cách hoàn thiện,
[15:36]thì mình bây giờ cứ đi theo, chỉ có cái là mình hiểu sâu, hiểu cạn thôi. Không làm sao khác hơn được nữa. Nó như vậy. Nhưng mà nhược điểm của người xưa là gì? Là lúc đó khoa học chưa tiến bộ.
[15:52]Khoa học chưa tiến bộ tức là những cái thông tin chưa đầy đủ lắm. Cho nên các ngài giải thích mọi việc theo trực quan và theo cảm tính. Nói lại ha, các ngài những người xưa mình giải thích mọi việc theo trực quan và theo cảm tính. Trực quan tức là như là cái trực giác vậy đó, nhìn vào vấn đề đoán nó ra như vậy. Và đôi khi nó lẫn cái cảm tính là cái cảm tình mình muốn nó phải như vậy. Như ví dụ trời mưa thôi thì
[16:27]có người thì giải thích là ông trời ổng ổng sao đó. Bên Pháp thì gọi là ông trời ổng khóc: "Il pleut". Còn mình kêu ông trời ổng gì?
[16:40]Còn ở một cái những cái bộ tộc khác thì có một ông thần, gọi là thần mưa như bên Ấn Độ vậy. Họ giải thích theo trực quan, theo cảm tính. Mà người ta vẫn nể nhất là những lời giải thích của của triết lý Trung Hoa, trên cái căn bản âm dương. Nghĩa là từ căn bản âm dương mà người Trung Hoa họ nhìn vũ trụ, nhìn con người khá độc đáo. Cho nên bây giờ một số thành tựu về cái triết lý của Trung Hoa vẫn còn có hiệu quả, như cái những cái huyệt đạo, châm cứu của Trung Hoa vẫn là một thành công xuất sắc. Nhưng mà người xưa, cái nhược điểm là cái thông tin liên lạc với nhau không đầy đủ, những thí nghiệm chưa được kiểm chứng.
[17:27]Và nên nó không hoàn thiện.
[17:33]Thì giữa cái ưu điểm của người xưa là những nguyên tắc căn bản được khám phá trước nè, và cái nhược điểm là chỉ theo trực quan và cảm tính thì cái trực quan, cảm tính đó có những cái đúng và cũng có những cái sai. Thì khi mình biết người xưa có ưu điểm, có khuyết điểm thì cái thái độ chân chính của mình là như thế nào? Đây là nãy chúng ta nói cái chữ tỉnh táo, tỉnh táo là mình tránh cái thái độ gọi là nhắm mắt chỉ tuân theo mà không có phán xét, bởi vì nó là một cực đoan. Cái mà nhắm mắt chỉ tuân phục đi theo là một cái cực đoan. Và cái cực đoan thứ hai là luôn luôn cho mình hay hơn người xưa,
[18:24]nghĩ rằng người xưa cái gì cũng lạc hậu lỗi thời và mình là những cái sự tiến bộ thì nó là cái tự cao, một cực đoan thứ hai. Nên khi mà chúng ta học của cổ nhân mọi điều, những cái đạo lý của người xưa để lại thì chúng ta tránh hai cái cực đoan là tránh cố chấp một cách mê muội và tránh tự cao.
[18:51]Ở đây á mà muốn tránh hai cái đó thì chúng ta trở lại cái chữ mà chúng ta dùng chữ tỉnh táo. Cái tỉnh táo đó nó vừa xét mình mà vừa xét người xưa. Thì khi người xưa nói đạo lý gì, chúng ta cân nhắc coi nó đúng bao nhiêu phần và sai bao nhiêu phần. Và chúng ta cũng dùng cái tỉnh táo nó xét lại mình, trong đó mình có cái mê muội sẵn sàng tin theo hay là mình có cái tự cao lúc nào cũng thích bài bác người xưa. Mình cũng nhìn lại trong tâm mình. Nên cái tỉnh táo đó là như vậy, nó rất là tinh tế. Thường thì những người mà
[19:33]ít có thông minh á thì thích chấp nhận. Hễ người trước đã dạy gì thôi cứ vậy mà làm, không cần phải sửa đổi, nó là cái cố chấp, mê muội. Và cái người mà có trí tuệ, thông minh chút thì lại thích bài bác. Hễ người xưa nói gì thích nói ngược ngược lại chút, chứng tỏ mình ngon hơn chút, đó là cái bệnh muôn đời. Và nó cần mình cái sự tỉnh táo để xét lại chính mình khi mình học người xưa. Vì nếu mình bị cái cố chấp mê muội hoặc là mình bị cái tự cao thì cái sự thật vẫn giấu mặt.
[20:15]Ví dụ như là
[20:19]trong luật ghi là 20 tuổi thì đủ là tuổi thọ tỳ-kheo. Cái điều này bây giờ chúng ta nhận định như thế nào?
[20:32]Là một trong những ví dụ mà cái lề lối trước để lại đó, giờ chúng ta nhận định điều đó như thế nào?
[20:43]Sư Minh Trung đâu mất?
[20:49]Sư Vinh đi. Sư có ý kiến gì về vấn đề nói 20 tuổi thọ tỳ kheo không? Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Bạch Thầy, đúng luật thì Phật dạy rằng là Sa di đúng 20 tuổi mới gọi là thọ trọn đủ Cụ túc giới.
[21:14]Nhưng mà theo con thấy thì cái đó phải tùy thời đại thôi. Tại vì bây giờ, thời đại bây giờ cũng có thể có những người dưới 20 tuổi nhưng người ta vẫn thông minh và có thể có chút ít đạo đức căn bản và có thể thọ được giới Cụ túc. Cho nên không nhất định rằng là 20 tuổi mới có thể là thọ Cụ túc giới. Mô Phật, con chỉ có chút ý kiến. Rồi, cảm ơn. Sư sư Ngàn nữa. Sư Đạo đi.
[21:48]Mô Phật, kính bạch Thầy. Theo con thì trong luật Đức Phật dạy là đúng 20 tuổi mới thọ Cụ túc giới, đó là điều đương nhiên. Nhưng phải tùy thuộc nơi cái giới hạnh của người của người đó nữa. Đúng 20 tuổi thọ Cụ túc giới thì phải có đầy đủ giới hạnh. Còn nếu chúng ta hơn 20 tuổi hoặc 80 tuổi, 40 tuổi, 30 tuổi mặc kệ, mà không có giới hạnh thì đó là một điều mà chúng ta phải tỉnh táo nhận xét. Còn vấn đề dưới nhỏ tuổi như Sư Vinh thì đó là những ý kiến mà con cũng... Rồi, cảm ơn sư.
[22:33]Giờ qua cái vấn đề cái chúng ta nhớ Đức Phật Ngài sinh trong hoàng cung,
[22:40]nên Ngài hưởng một cuộc đời sống đầy lạc thú trần gian. Đến khi đi tu thì Ngài lại chọn con đường khổ hạnh mà con đường khổ hạnh quá triệt để, chưa ai làm nổi hết. Mà rồi Ngài từ bỏ hai con đường, hai con đường cả cái hưởng lạc thú của một hoàng tử và cái khổ hạnh cực đoan theo quan điểm Ấn Độ lúc đó, để chọn con đường Trung đạo. Nghĩa là sống làm sao cho nó không bị hai cái đó thì mới thích hợp cho việc tu hành. Thì lúc đó cái Trung đạo mà Ngài chọn nghĩa là ăn một ngày một bữa cũng no chứ không phải ăn mấy hạt đậu hạt mè. Và ba y, một bát, gốc cây không ngủ hai lần, vân vân. Những cái đó thì Ngài gọi cái đó là Trung đạo.
[23:29]Bây giờ mình nhìn nhãn quan của mình ngày nay thì mình thấy cái Trung đạo của Ngài nó còn hợp với cái tình thời đại này nữa hay không?
[23:43]Sư Hiếu đi.
[23:47]Mô Phật, kính thưa bạch Thầy. Như theo con thấy cái mà đường Trung đạo ngày xưa của Đức Phật với cái thế hệ bây giờ thì con thấy không thích hợp nữa. Vì sao? Sư nêu rõ. Tại vì hồi xưa đó là cái thời đại mà vật chất nó chưa có văn minh. Con người thì không có chiếc xe đạp mà đi nữa. Nên là cái phương tiện mà đi bộ với mà với dân số ngày xưa nó ít, cho nên là còn rừng rú rồi coi như là mình có thể ngủ gốc cây rồi sống đạm bạc được. Còn thế hệ bây giờ vật chất nó hưng thịnh, đi ra là xe hơi rồi xe ga rồi. Dưới vậy nhà tường rồi dưới dân chúng đông quá mình cảm thấy không thích hợp nữa. Rồi, cảm ơn sư. Thầy thầy Huyền hả?
[24:41]Mô Phật, bạch Thầy. Theo con hiểu về cái này á,
[24:48]nói về thời Đức Phật ngày xưa, ba y một bát mà ngày nay vẫn còn giữ theo cái sự của Đức Phật, thì con cũng
[25:02]Đây là cái hạnh khiêm nạp chân triệt mà mình tiếp nối theo. Đó là cái hạnh để giúp cho mình diệt trừ bản ngã. Tuy về cái sự á thì nó không còn giống như ngày xưa. Vì bây giờ thì dân chúng đông đúc, phố xá phát triển. Bây giờ răng á thì hành thì không có được như ngày xưa được. Nhưng mà chỉ một phần nào thôi. Chứ không giống như là thời Đức Phật còn tại thế.
[25:44]Theo con hiểu chút xíu vậy, xin Thầy chỉ cho con. Rồi, cảm ơn sư. Sư Hải có ý kiến gì không? Mô Phật. Con cũng xin có một vài ý kiến về cái vấn đề này. Là ngay sau khi mà kết tập kinh tạng lần thứ nhất á thì đã có cái sự bất đồng ý kiến về cái giới luật giữa hai vị đại A-la-hán là ngài Ca-diếp chủ trương về khổ hạnh theo cái cũ, không có sai thay đổi giới luật. Và một ngài vị A-la-hán thứ hai là Phú-lâu-na á thì ngài chủ trương là những cái điều nào có thể sửa được, chính đích thân ngài nghe nơi Phật nói, thì tùy hoàn cảnh có thể sửa đổi được. Thì con thấy rằng qua cái quá trình cái thời gian mà đạo Phật
[26:32]tiến tiệm theo xã hội á, thì cái cái ý kiến của ngài Ca-diếp á thì đúng trong cái hoàn cảnh của xã hội thời đó thì được. Nhưng nếu cái thời đại xã hội kéo dài qua nhiều ngàn năm, thì con thấy nhiều điểm cần phải thích nghi. Con nêu một vài ví dụ, ví dụ như là cái cái giới khất thực đi. Thì cái thời Đức Phật á, khi mà chư Tăng ra đường ở cái những cái vùng nào á mà có tín đồ Phật giáo người ta biết chư Tăng dùng cái gì và cúng dường cái gì thích nghi, đến là người ta đổ vào bát và họ đem về họ ăn đầy đủ. Nhưng ngày nay chư Tăng mà đi khất thực nhiều chỗ người ta không biết cúng cái gì hết. Nhiều khi người ta để mì gói ăn riết rồi mấy ông
[27:10]sư bệnh hết trơn, làm sao người ta đi nổi. Nếu mà chúng ta cố chấp vào đó thì chẳng bao lâu rồi chư Tăng chắc mạt hết. Rồi như trong cái giới đau á thì không biết thông tin giả như thế nào mà uống phân với phọt, phân bò, con thấy cái này cũng vô lý. Mà bò họ tại sao mà sao cây thuốc nam này nọ không uống, không dùng được mà lại cho uống phân bò? Rồi có người lại lý giải là con bò này ở trên núi Tuyết Mã Lập Sơn, chẳng lẽ mỗi lần bệnh thì lên Tuyết Mã Lập Sơn kiếm phân bò mà uống hay sao? Con thấy có rất nhiều cái điều trong giới luật hay là những cái mẩu chuyện kể lại nó không được hợp lý lắm.
[27:44]Thì con cũng thấy là một vài ý kiến như vậy. Cảm ơn sư.
[27:50]Cái này thì nó nó uyển chuyển hơn. Ví dụ như bây giờ đó, như cái đời sống của một vị tỳ kheo mà được gọi là thấy một người mà đời sống sang trọng của họ đó là họ ở nhà lầu máy lạnh. Thì bây giờ nếu mình hưởng cái đó thì mình đi qua một cái cực đoan sang trọng phải không? Và nếu mà mình ở trong cái nhà gọi là một cái chòi hoang không vách không gì hết thì nó là một khổ hạnh mà có thể bị bệnh tật hoặc là không an toàn về trộm cướp, nhất là như mấy cô nữa. Cho nên mình có một cái trung dung hơn, có thể mình ở một cái nhà nào đó nó an toàn về an ninh nhưng mà không sang trọng, vân vân. Đó là tùy cái nhận định của mình trong từng lúc, tùy cái trí tuệ của mình.
[28:37]Đồng thời là mình ráng đừng để bị cái ngã nó lừa. Như có những cái gì cái phước mình đủ để hưởng mà lúc đó ráng tỉnh táo đừng có hưởng. Cái đó là tùy lúc, mỗi người nên mình tìm một cái nhận định. Rồi thêm về vấn đề này nữa nè để chúng ta có ý kiến với nhau. Như hồi xưa đó thì
[29:02]người Ni dù cả trăm tuổi hạ mà gặp một người Tăng một tuổi hạ vẫn phải cung kính xá chào theo Bát Kính Pháp.
[29:11]Thì ý kiến chúng ta thế nào? Cho phụ nữ phát biểu trước. Cô Trí. Mô
[29:20]Phật, bạch Thầy. Có một lúc nào đó trong thâm tâm con cũng có cái thấy lấn cấn như vậy đó Thầy. Tại vì hiện bây giờ á thì phong trào bây giờ thì phụ nữ bình đẳng. Có những việc mà người phụ nữ làm gánh vác cả như người nam, chung với người nam giới. Mà trong kinh Đức Phật thì nói về Bát Kính Pháp á, con có một lúc nào con nghĩ cái đó là thế hệ mà của cái thời xưa đó Thầy. Con cũng nghĩ nghĩ như thôi nhưng mà con không dám phân tách. Tại vì nếu mà con phân tách ra thì con cũng sợ, cũng sợ có tội với cái là Phật dạy là Bát Kính Pháp. Nhưng mà trong thâm tâm cũng có một cái gì đó thì
[30:14]con cũng thấy như cái đó của của quá
[30:20]đáng đối với thời đại bây giờ đó Thầy. Rồi, cảm ơn cô. Rồi bên trong mấy sư phát biểu. Sư nào phát biểu? Sư Tiến đi. Thưa nói đi nói lẹ đi, xin mời phát biểu lẹ đi.
[30:40]Không ai nói thì sư Hải nói. Mô Phật. Về vấn đề này á thì có nghĩa rằng á Phật á khi mà Ngài chế ra một cái vấn đề gì đó thì với trí tuệ Ngài chắc phải nhận định rằng nó có cái lý do thích đáng. Thì Ngài cũng thấy rằng cái cái căn cơ những cái tập khí, những cái nghiệp của cái người nữ thế nào đó mà Ngài phải chế ra như vậy. Nhưng người tăng á thì đối với vấn đề này á chúng ta không nên nghĩ rằng á mình hơn họ mà sinh tâm khinh mạn họ, đó là cái lỗi của người tăng. Hơn nữa người tăng khi được người ni kỉnh ba Bát Kỉnh Pháp á thì chúng ta càng nên cố gắng giữ như thế nào để xứng đáng để mà mà giữ cái niềm tin để mà được họ kính bái.
[31:25]Chứ không ta thấy họ kính bái rồi chúng ta tăng cái bản ngã mình thì chính là lỗi trước. Tự mình đã thấp hơn họ rồi. Dạ, tôi thấy vậy. Dạ, cám ơn sư. Thì tôi cũng bổ sung thêm là thực ra về cơ cấu tâm sinh lý người nữ nó vẫn có một cái gì nó không thích hợp lắm trong đời sống tu hành khổ hạnh.
[31:51]Như vấn đề chịu sương chịu gió, lang thang trên những nẻo đường đi khất thực ngày xưa, người nữ không thích hợp. Đó là về cái sinh lý á, rồi có thể những nguy hiểm về những tên cướp nó chặn đường, cưỡng hiếp, vân vân, người nữ không tự bảo vệ mình được. Rồi về tâm lý đó, cái cơ cấu cái cơ cấu nội tiết tố và cấu tạo não của người nữ làm cho người nữ nhiều cảm tính hơn là người nam. Họ thiên về cảm tình và điều đó mà hễ tình sanh thì trí cách, cho nên khi mà đã có tình cảm thì họ dễ sống theo tình cảm hơn là theo lý trí. Đó mình nói khách quan mà Đức Phật nhận định được. Cho nên để cho người nữ vào Tăng đoàn cái thời đó nó nguy hiểm.
[32:36]Nhưng mà vì Ngài A Nan thỉnh cầu và Đức Phật một cái chướng ngại nữa là cái người mà xin xuất gia đầu tiên là người mẹ của Đức Phật, mẹ nuôi, người dì của mình, bả là một bà hoàng. Khi mà bả còn trong cung thì những ông thầy tỳ kheo này nè mà ở giai cấp Thủ Đà La hay như cái nọ đó, không dám nhìn tới mặt, thẳng mặt. Thì một cái người như vậy mà bước vào cái cái Tăng đoàn thì nó sẽ phát sinh một cái sự cách biệt giai cấp liền nếu mà Ngài không cứng rắn. Cho nên năm lần bảy lượt xin Ngài không cho mà Ngài đặt ra Bát Kỉnh Pháp chấp nhận Ngài mới cho. Vì lúc đó người xin đầu tiên là một bà hoàng, mẹ của Phật nữa.
[33:18]Rồi ai mà dám làm cái gì từ ngoài đời tới trong đạo, cái vị trí của bả rất lớn. Nếu mà không khéo thì từ đó về sau tức là do bả được các tỳ kheo kính trọng hết thì nguyên một loạt ni theo đó ăn theo hết thì cái đạo Phật này thì làm cái đạo mà người ni ở trên người tăng nếu không khéo. Tại Phật mà viên tịch rồi thì bà mẹ của Phật là nhất chứ đâu có ai nữa phải không? Nên nó có cái tế nhị trong cái khung cảnh đó nữa. Nhưng Ngài làm rất căng.
[33:46]Với cái Bát Kỉnh Pháp trong đó có mấy cái điều là chúng ta thấy nó đòi hỏi người ni phải rất kính trọng người tăng. Nó là một cái tác dụng tâm lý tốt để tạo sự cách biệt giữa tăng và ni. Chứ nếu mà cái người ni với tăng bình thường với nhau tự nhiên nó có những cái gì nó dễ gần gũi. Nó sinh những chuyện không tốt. Còn mà khi người ni với người tăng có sự kính trọng, mình gặp người ta ta cúi đầu người ta kính mình, tự nhiên cái khoảng cách nó xuất hiện liền, nó đỡ phát sinh những chuyện rắc rối. Đó. Và như cái trong cái Bát Kỉnh Pháp là người ni không được an cư nơi mà gần đó không có tăng. Nghĩa là gì?
[34:28]Nghĩa là tăng phải bổn phận bảo vệ ni trong cuộc sống tu hành. Vì tăng là người mạnh mà, mà người ni là người yếu đuối, lỡ nhận cho xuất gia rồi thì người tăng phải bảo vệ. Cho nên tăng phải có bổn phận bảo vệ ni mà ni phải kính trọng tăng để tạo sự khoảng cách. Nên đây là điều mà khó xử cho Đức cho Đức Phật. Ngài cũng muốn độ ni lắm, lòng Ngài thương yêu tất cả, nhưng mà những cái tế nhị nó bày ra nên Ngài phải rào trước đón sau. Buộc phải kính trọng để tạo khoảng cách, nhưng mà không thể bỏ người ni cách biệt xa hẳn người tăng, phải có đồng đạo huynh đệ để bảo vệ cho mình. Nên đây quý sư cũng vậy, chung quanh là ni đó chính quý sư
[35:03]là người phải có bổn phận bảo vệ chứ không được thờ ơ. Bát Kỉnh Pháp là vậy đó. Chúng ta hiểu điều đó. Và như sư Hải nói á, tôi tôi cũng rất là đắc ý là khi mình được người ni kính trọng thì mình đừng có tâm khinh mạn mà mình vẫn phải biết tôn trọng lại họ. Như tôi vẫn nói ở trong chúng của tôi á là thầy không có phân biệt nam nữ tăng ni. Thầy chú trọng vào cái đạo đức. Người nào đạo đức cao người đó người đáng kính. Mà cái đạo đức thì dĩ nhiên nó có nhiều tiêu chuẩn, phải không? Cho nên trong cái thời đại hiện nay cũng vậy, cái cái xu hướng bình đẳng về nam nữ của thời đại nó tăng lên mà nếu mình cứ giữ nguyên cái bất bình đẳng một cách
[35:48]cứng ngắt trong đạo Phật, mình đang trở thành lỗi thời đấy. Và ở điểm này cô Trí lại có vẻ đúng khi cô đang đấu tranh cho sự bình đẳng của tăng ni nãy giờ. Do vậy, cho nên ngày hôm nay chúng ta nên uyển chuyển bớt, ừ uyển chuyển bớt cái điều đó. Đó, mà chúng ta vẫn giữ được cái tinh thần ngày xưa của Đức Phật là tăng bảo vệ ni, ni kính trọng tăng để có khoảng cách. Đó là cái tinh thần căn bản. Ngoài ra là chúng ta nên có cái thái độ bình đẳng bớt lại, nghĩa là người tăng bớt khinh mạn.
[36:25]Bây giờ chúng ta nói qua một cái,
[36:29]qua vài điểm như vậy để chúng ta thấy ở trong đạo vậy, ở ngoài đời cũng vậy nữa. Nãy giờ chúng ta vì là người tu chúng ta nói chuyện trong đạo. Nhưng mà nếu chúng ta phân tích một cái số vấn đề ở ngoài thế gian thì chúng ta cũng thấy nó mỗi thời đại và tùy con người nó cũng cần có những cái thay đổi uyển chuyển cho thích hợp. Thôi, mà thế gian bàn nhiều quá mình không có thì giờ. Chúng ta không thích. Thường thường là chúng ta nói cái Trung đạo nghĩa là tránh hai cái cực đoan, phải không? Vậy đối với sư Trung đạo nằm ở?
[37:13]Như nãy mình ví dụ một cái Trung đạo là không sống khổ hạnh quá đáng để làm mệt mỏi xác thân không tu được, không hưởng thụ xa hoa quá đáng làm cho mình chìm đắm. Nè, tránh hai cái đó gọi là Trung đạo ở giữa. Hoặc là mình nói một cái Trung đạo khác là khi xét đến cái đường lối của người xưa thì mình tránh tự cao, phải biết tôn trọng cái hay của người xưa, và mình tránh cố chấp để mà mê muội đi theo mãi cái lề lối sai của người xưa để lại. Thì cái Trung đạo nó nằm ở đâu? Có phải nằm ở giữa không? Đúng không sư Hiếu?
[37:57]Cái Trung đạo có nằm ở giữa?
[38:04]Chưa trả lời được.
[38:09]Thật ra Trung đạo nó không nằm ở giữa. Mình có cái cảm giác chữ Trung là ở giữa, sự thực Trung đạo không phải nằm ở giữa mà nó uyển chuyển. Trung đạo là uyển chuyển chứ không phải là nằm ở giữa, tùy lúc. Như có những lúc nào đó thì chúng ta thấy cái đời sống khổ hạnh vẫn cần thiết, vẫn hay. Thì lúc đó mà mình nói là ở Trung đạo đừng có khổ hạnh quá, lúc đó lại là một cái cố chấp nữa nha. Có những lúc mình dấn thân mình vào cái sự cực khổ để rèn luyện ý chí, những lúc đó khổ hạnh cần thiết. Cho nên cái Trung đạo không phải là cái ở giữa mà cái uyển chuyển. Tùy trường hợp lúc nào trong cái hoàn cảnh đó thì làm thế nào là hợp lý nhất.
[38:56]Nhớ như vậy. Trung đạo là cái soi xét cái công việc bằng trí tuệ, làm cho nó đem lại hiệu quả nhất, hợp lý nhất trong cái hoàn cảnh cụ thể lúc đó.
[39:07]Chứ nó không phải là ở giữa. Ở giữa cũng cũng lại là một cực đoan thứ ba đó. Có ba cực đoan là hai bìa với cái ở giữa. Cái trung đạo là một cái gì trí tuệ soi sáng mọi việc một cách uyển chuyển linh động. Ví dụ thế này, nói chuyện gia đình. Thế gian là gia đình bây giờ người ta kêu gọi là cái cơ cấu gia đình chặt chẽ. Bởi vì cha mẹ cứ ly dị hoài con cái nó hư hỏng, hoặc là người ta kêu gọi là thôi đừng có kiềm chế chặt chẽ quá, nên để tự do bởi vì nếu vợ chồng không hợp nhau không hạnh phúc thì cứ ly dị, để đừng có sống làm khổ nhau. Thì đôi khi chúng ta mới tránh hai cực đoan đó, mới quan niệm rằng đừng có quá chặt chẽ
[39:51]cũng đừng quá lỏng lẻo, lơ lửng ở giữa thì cái lơ lửng ở giữa cũng là một cái cực đoan thứ ba, một cái cố chấp nữa. Mà cái trí tuệ xét nó là tùy trường hợp như thế này. Nếu trong gia đình đó mà người cha người mẹ rất đạo đức, rất sáng suốt, thì cần một sự chặt chẽ. Vì sự hướng dẫn của cha mẹ đó con cái rất có lợi, để cho nó tự do nó theo cảm tính là điều sai lầm. Nhưng mà trong gia đình đó con cái rất tốt, nó nhiều khi trí tuệ nó vượt hơn cha mẹ. Cha mẹ lại thất học mà không ra gì thì nên lỏng lẻo bớt để cho con cái nó đừng bị kềm chế bởi cha mẹ. Hoặc là trong cái hoàn cảnh mà mặc dù gia đình hai vợ chồng
[40:32]có cái bất hòa, nhưng nó không quá đáng lắm thì nên giữ cơ cấu gia đình chặt chẽ để tạo sự ổn định lâu dài. Và con cái nó yên tâm hơn. Nhưng tôi có gặp một gia đình đó vậy người cha thì ông đày vợ ổng không ra một cái gì hết, rất là khổ sở thê thảm, đến nỗi con cái tìm cách trốn tránh ổng hết. Nhưng bà vợ ổng vẫn chịu đựng ổng cho tới lúc già luôn, không bao giờ có tư tưởng khác. Thì nếu mà sống theo Tây phương điều đó rất sai lầm, là người ta ly dị liền. Gây lộn bữa trước bữa sau là viết đơn ly dị liền. Nhưng bà này chịu đựng theo cái tinh thần của Á Đông cho tới lúc già 60 tuổi vẫn ở với nhau.
[41:11]Bảy, tám đứa con vẫn chịu đựng. Mà cho đến cuối đời kết quả tốt nó hiện ra là ổng từ từ ổng thay đổi. Biết đạo, bỏ những cái bỏ bài, bỏ rượu, trở thành người cha tốt hơn, tình cảm hơn. Mà chúng ta thấy được cái chịu đựng của bả, chịu đựng của bà vợ đó thiệt là có ý nghĩa. Mà muôn đời sau cháu mình con mình nhìn vào cái gia đình không có thấy sự rạn nứt. À vẫn có ông bà đó vẫn nguyên vẹn rồi đến cha mẹ mình nguyên vẹn, rất hay. Cho nên trong lúc nào đó cái sự chịu đựng của người phụ nữ như cái tính bền bỉ chặt chẽ của gia đình nó lại có lợi nhiều mặt khác. Nhưng mà có những lúc nào đó thì cái sự ly dị là cần thiết thì cũng phải ly dị thôi.
[41:55]Cho nên nó tùy trường hợp mà mình nên quyết định như thế nào là hợp lý, chứ không có một cái thái độ lưng chừng vì cái lưng chừng gọi là ở giữa, nó không phải là trung đạo, nó là cái một cái cố chấp thứ ba. Rồi chúng ta nói cái cái cố chấp thứ nhất là lệ thuộc vào lề lối cũ, tổng quát như vậy. Bây giờ chúng ta nói qua cái thứ hai, là bận tâm trách móc những sai sót lặt vặt của người chung quanh. Thì bây giờ những cái lỗi lớn thì mình không nói, lỗi lớn thì đương nhiên là phải xét phải xử rồi. Chúng ta đang nói tới những lỗi nhỏ. Cái người vì có một cái lỗi nhỏ, một người huynh đệ của mình làm lỡ vụng tay rớt luôn.
[42:48]Bây giờ một người họ làm rớt bể một cái bát nhang thì mình nhận định cái lỗi như thế nào? Thì hỏi mấy bà đi, bây giờ mấy bà cụ già già nè.
[43:03]Cô gì nè? Cô gì ngồi đầu bàn nè? Học tính ma chay thì cái gì? Hoàn cảnh tính chất bể thì nó lỡ rồi, phải cố chấp làm gì? Thì cái hoàn cảnh tính chất bể thì nó phải bể thôi. Mô Phật. Hay. Khôn nghĩa là cô nào?
[43:32]Tiến nhị trong chúng có người làm họ làm lại cái bể bát nhang. Cô bỏ đi sao? Mô
[43:44]Phật. Mô Phật, con bạch thầy.
[43:53]Tuy nhiên là đó là đó
[44:01]là người ta rủi người ta làm bể bát nhang lỡ thôi, chớ đâu phải là người ta cố ý. Thì như vậy là coi như là không có chấp vào đó cho cho nó qua đó. Mấy bà già ở chùa mình tiến bộ nữa nha. Chứ gặp mấy chùa khác là không có chuyện đó, phải không? Chết luôn á. Nhưng bây giờ có một cái lỗi cũng nhỏ. Ví dụ như là người ta đem cái món đồ lại người ta cúng chùa.
[44:21]Người ta đem mấy cái chậu lại cúng chùa để chưng bông. Mà cái chậu cũng xấu hoắc à. Thì một người trong chúng khi người ta đem lại: "Trời đất trời, chậu này mà chưng cái gì?" Như vậy thôi, chỉ nói một câu thôi. Thì Sư Hạnh nhận định. Dạ
[44:42]thưa thầy thì trước tiên chắc có lẽ là con không sao khi người về rồi thì cũng cám ơn người ta đem tới. Thôi đừng đem về người ta buồn. Hãy để sửa soạn cho người ta thấy chứ không là buồn lòng người ta. Đây tôi nói cái kinh nghiệm làm thầy nha, sau này quý sư quý cô làm thầy để ý chuyện này. Có những cái lỗi nhỏ là những lỗi lặt vặt không đáng kể, đừng có chấp. Nhưng có những lỗi nhỏ nhưng nó báo hiệu một cái sai lầm lớn thì phải nhìn cho ra. Quý sư quý cô sau này dạy đệ tử nhớ điều đó. Tại sao mà Tăng Ni ở các chùa bị suy thoái đạo đức là vì cái người thầy không để ý họ điểm này từ đầu. Có những cái lỗi lầm nhỏ bỏ qua, nhưng mà không đủ sức nhìn nó là báo hiệu
[45:37]một cái lầm lỗi lớn sau này, một dấu hiệu của cái mất đạo đức sau này. Như bể bát nhang á thì đúng là cái rủi ro thì mình không chấp. Mình chỉ dạy bảo là từ đây nên cẩn thận, chánh niệm tỉnh giác làm việc cẩn thận, phải không? Không có gì hết. Nhưng mà thấy Phật tử người ta đem tới cái chậu thấy xấu, cái chậu này mà chưng cái gì, nó báo hiệu một cái lầm lỗi rất lớn về sau. Sư Hạnh phân tích giùm tôi cái lầm lỗi này.
[46:06]Vấn đề này thì nó cũng tế nhị và phải phân tích nó thì phải có cái cái nhận định sâu sắc. Con cũng chưa có đủ khả năng để mà phân tích. Dạ cảm ơn sư. Thôi tôi nói sơ sơ vài điều nè. Thứ nhất là không lịch sự, phải không? Không lịch sự. Người ta đem lại đồ người ta cúng chùa mình chê. Mà không lịch sự là do đâu? Là mình không vị tha. Lịch sự là dấu hiệu của vị tha trên hình thức, chứ chưa chắc là trong nội dung nha. Nhưng mà lịch sự, biết mời người ta ngồi, biết nói năng ngọt này nọ, tôn trọng người ta trên hình thức là lịch sự. Người ta đem đồ tới cúng mà chê một cái là dấu hiệu không vị tha, không lịch sự.
[46:48]Không lịch sự là không vị tha. Người đó có lòng vị tha chắc chắn sẽ có cái lịch sự đối với người khác. Có lịch sự thì chưa chắc có vị tha bên trong, nhưng có vị tha bên trong thì chắc chắn có lịch sự bên ngoài. Cho nên không có lịch sự bên ngoài thì bảo đảm không có cái vị tha bên trong. Đó là cái dấu hiệu nhất của người này không vị tha. Cái thứ hai là người này vô ơn, như hồi nãy Sư Hạnh nói. Người ta cực khổ đem tới dù món đồ nhỏ mình phải biết quý. Thấy người ta tới coi tầm thường vì mình so sánh với những cái là mình giàu sang hơn, với của cải mình nó nó đẹp hơn. Cái người ta đem tới không nghĩ cái ơn người ta nữa.
[47:31]Cái con người bản chất là người vô ơn. Và cái thứ ba là con người này coi trọng vật chất. Nên chỉ một câu chê nhẹ thôi mà ba cái lầm lỗi lớn xuất hiện. Cho nên nếu ông thầy không đủ sức phân tích, không kêu vô dạy phân tích thì lớn lên người đệ tử này là người hư hỏng. Mà tất cả chúng ta dường như đều bị điều đó. Một cái cái dở của chùa mình là chúng ta không có một cái hệ thống giáo dục về đạo đức rất tinh vi rất sâu sắc. Chúng ta có hệ thống giới luật thôi, mà cái vị trí của giới luật thì có lẽ vài bài nữa tôi mới tôi mới đưa ra là nó nằm ở vị trí nào trong cái hệ thống đạo đức. Giới luật nó nằm ở vị trí nào.
[48:16]Còn cái căn bản muôn đời vẫn là cái đạo đức. Mà chúng ta bị suy thoái đạo đức là khi chúng ta vào chùa có những cái lỗi nhỏ nó báo hiệu lầm lỗi lớn không ai phân tích giùm chúng ta. Cho nên chúng ta nuôi dưỡng lầm lỗi lớn mãi. Ha, nên đây chỗ này là phải có trí tuệ. Quý sư quý cô sau này tự mình phân tích lấy những điều đó. Và có đệ tử thì nhớ nhìn cho sâu để dạy đệ tử mình. Cho đệ tử mình được cái đạo đức rất là hoàn thiện. Để cải tạo lại, thay đổi lại Phật giáo mình. Bây giờ chúng ta nói qua cái cố chấp là có những cái lỗi nhỏ mà nó chỉ là những lỗi lặt vặt không báo hiệu một cái lầm lỗi lớn của nội
[48:56]tâm, không báo hiệu một cái sự suy đồi về đạo đức của nội tâm, thì người thầy phải thấy liền, người huynh đệ, mình là huynh đệ mình phải thấy liền. Để mà không bận tâm trách móc. Nhiều khi trên hình tướng đó là một điều nghiêm trọng, trên hình tướng là điều nghiêm trọng nhưng mà trong nội tâm thì nó không phải là điều nghiêm trọng, thì mình phải biết vượt qua, chứ không có bận tâm trách móc mãi mà nó gọi là cố chấp. Như trong một cái gia đình, cái người cố chấp là cứ canh con cháu có gì sai cứ la cứ mắng la mắng chuyện lặt vặt, thành thử người ta gọi mình là người khó tánh, để ý cái lặt vặt. Còn mình là người trong chùa cái trí tuệ của đạo Phật vượt
[49:44]lên trên, kêu gọi cái độ lượng và cái phóng khoáng, thì mình phải biết nhận định cái lỗi nhỏ không đáng kể. Mình chỉ nhắc thôi những cái họ hớ hênh đó là có thể họ không cẩn thận, nhưng cái tương quan giữa người và người họ không bị mất thì phải phải biết giải thích tha thứ giải thích vậy thôi, để cho họ cẩn thận, không có gì hết. Như mình nhớ câu chuyện mà ngài Ca Diếp bắt lỗi ngài A Nan tám cái lỗi, có ai nhớ không?
[50:21]Tám lỗi khi mà Đức Phật nhập Niết bàn rồi lúc mà kết tập kinh điển đó, ngài Ca Diếp bắt lỗi ngài A Nan tám điều. Trong đó có những điều như lúc giặt y Phật, gác cái chân đè lên y Phật. Phải không? Hoặc là lúc mà ngài lấy nước cho Phật uống tới, nước bị xe bò đi ngang đục hết trơn rồi, ngài không dám lấy. Mà trong khi đó là Đức Phật dư có thần thông làm nước trong liền. Mà ngài trách những cái lỗi đó thì bây giờ mình đọc lại mấy cái lỗi đó nhiều khi mình thấy cũng buồn cười. Nó không báo hiệu một cái nội tâm suy đồi về đạo đức, có lẽ là ngài sơ sót. Chứ tâm của ngài A Nan về đạo đức thì vẫn tuyệt vời.
[51:02]Nhưng mà ngài Ca Diếp ngài kết tội rất nặng, cho nên ngài đại biểu cho trường phái khổ hạnh và giới luật. Ngài nếu gặp ngài Phú Lâu Na chắc ngài không chấp, không chấp. Đó là có những điều. Và có lẽ thoát thai từ cái truyền thống đó đó, về sau này đạo Phật mình cũng đi trên cái hay hay chấp, hay rầy những cái lặt vặt nó nó không đáng. Bây giờ hiện tại thì tôi không nhớ hết, tôi không nhớ hết được, nhưng mà quý sư, quý cô có lẽ cũng có đôi khi trải qua những điều đó. Mình bị những điều đó, mình cũng có thể hiểu được. Ở đây mình cần cái trí tuệ vượt lên trên. Bây giờ có cái chuyện như thế này, như ví dụ như là
[51:43]quý sư, quý cô mình là người sư huynh lớn, mình bảo người người người cái sư đệ của mình làm một việc gì đó mà họ họ không làm, họ không vâng lời, không làm. Như nói mình dặn á trưa nay tôi đi là huynh ở nhà canh đúng giờ đó nấu một nồi nước giùm tôi. Tới chừng mình về không nấu, không vâng lời. Thì giờ cái lỗi này nhỏ hay lớn? Hỏi mấy thầy lớn trước đi.
[52:15]Sư Sư Đạo đi. Thì trường hợp mình dặn công việc mà người sư đệ mình họ không vâng lời, họ không làm thì cái lỗi này nhỏ hay lớn?
[52:29]Mô Phật bạch thầy, thưa con thì nhỏ. Tại sao? Dạ thưa, đó là vì sư đệ sơ ý. Sơ ý? Thôi, cảm ơn sư. Ai có ý kiến gì nữa? Dạ, sư cô Thúy. Nhỏ là vì nhỏ, lỗi lớn là vì không vâng lời ít có. À, cảm ơn cô. Mà nhìn cô siêu lắm rồi đó.
[52:54]Sư Hiển nè. Dạ, dạ. Một bà già có ý kiến.
[53:04]Dạ, không dám bà già.
[53:13]Không già hả? Không già thì bà già. Dạ. Rớt cái hộp đó. Lau chùi rớt.
[53:22]Làm rơi bể hết cái bình đi.
[53:31]Rồi à thứ thần thứ thần thấy cái tội xử tử. Có ông quan đó ổng thấy rằng cái việc như vậy là do cái lỗi nhỏ mà cái tâm của ông vua ngày đó nó lại là
[53:48]không được đứng đắn lắm. Ổng mới a ổng mới bây giờ lại đó thì ổng thấy a không thể tha cho cái người đó được. Nhưng mà ổng dòm xuống ổng thọc cẳng khiến cái người đó ngã, bể hết. Và ổng ổng mới a chê rằng cái cái tánh của ông vua đó đó nó không được xứng đáng. Vì có một chút xíu này đó mà giết một người thì để chín cái bình này đó, còn lại đó thì sau này còn chín người chết nữa. Như vậy bao giờ đó là chịu chết để mà thay thế cho chín người đó. Thì cái lỗi lầm nhỏ mà ông vua này có những cái sai lầm lớn. Và có hại về sau cho cái chỗ đó. Cảm ơn cụ. Cụ kể một cái ví dụ cũng là rất là thú vị. Sư Hiển nói tiếp.
[54:47]Giờ người ta không vâng lời. Huynh đệ mình không vâng lời mình thì lỗi đó lớn hay nhỏ?
[54:55]Mô Phật, bạch thầy, theo con thì nếu mà một sư đệ mà mượn làm nấu một bình nước để mà cho con, nhưng mà theo con á thì con không có chấp. Tại vì huynh đệ có khi lỡ sơ sót hay là quên thì theo con thì con không có chấp quá đáng. Nhưng mà cái đó là cái lỗi của sư huynh đệ. Tại vì có khi mà cố ý hay là quên thì con cũng không biết. Cảm ơn sư. Ai có ý kiến gì? Dạ. Mô Phật, bạch thầy. Nếu mà con mượn một vị huynh đệ đó nấu cho con một bình nước mà cho riêng cá nhân con á, mà vị huynh đệ đó quên á thì con không có chấp. Con không có không có buồn phiền hay là bắt lỗi gì hết. Nhưng mà con nhờ huynh đệ đó nấu một nồi nước để cho chúng uống
[55:54]mà huynh đệ đó không có làm thì con có cái có cái nhận định là vị đó không có tuân theo để hại cái cái việc làm chung thì con có ý kiến vậy đó. Cảm ơn cô. Mai mốt Sư Đạo với Sư Hiển khoan nhận đệ tử nha. Mấy người đó dạy đệ tử không kỹ. Nghe có tiếng? Dạ, thưa thầy. À về trường hợp này á thì con nghĩ là phải xét cái cái cái cái người huynh đệ đó cho nó rõ ràng. Nếu cái vị huynh đệ này mà do cái tính hờ hững thì nếu chúng ta giao cho họ một cái công việc mà nó nó quan trọng thì chính cái mà không có có đạt được đó thì chính cái người giao, chính mình cũng mang cái lỗi. Tại vì mình biết là cái người huynh đệ mình có tính hờ hững,
[56:51]mà mình giao cái chuyện lớn lao hay cái gì đó thì mình cũng phải chịu trách nhiệm đó. Còn như một cái chuyện bình thường mà mình thấy không có đáng gì, mà giao cho người huynh đệ này mà mà cái vị này mình biết có tánh hờ hững họ lỡ làm vậy thôi mình cũng không có chuyện gì để mà la rầy lớn hoặc là khuyên nhủ cho trôi. Nhưng ngược lại, cái người huynh đệ này họ không phải là con người hờ hững mà họ không giữ cái gì đó thì cái chuyện này cần phải quan tâm và cần phải la rầy và tính toán để mà uốn nắn họ kịp thời ngay lúc đầu. Không để cái sơ sót mà vi
[57:27]phạm những chuyện lớn hơn sau này. Ừ, cảm ơn sư. Để tôi nói rồi quý vị so sánh, nghĩ coi mình có nên nhận đệ tử hay không. Phải xem cái sự vâng lời, không vâng lời của họ đó là do họ bướng hay là họ hoàn cảnh bất đắc dĩ.
[57:46]Nói như Sư Hải là còn có cái hời hợt nữa. Cái hời hợt là một cái tội nha. Hời hợt là một cái tội. Tội đó không nhẹ. Ở trong đạo không cho phép mình hời hợt. Vì nếu mình hời hợt, mình cũng sẽ kiểm soát tâm mình một cách lơi lỏng. Nên quý sư sống trong Phật pháp, ở trong chùa mà mình thấy mình là con người không kỹ lưỡng thì phải ráng mà sửa đổi. Đạo Phật không cho phép mình hời hợt, dễ dãi, rất kỹ lưỡng. Mà phải người trí tuệ thông minh là người kỹ lưỡng, quý sư nhớ điều đó. Người càng thông minh, càng trí tuệ chừng nào, người đó càng kỹ chừng nấy. Người mà không kỹ là người đó không đủ trí tuệ nhìn tới những vấn đề chi li.
[58:32]Kể một câu chuyện vòng vo một chút rồi tôi trở lại vấn đề. Có một lần nọ phái đoàn Trung ương xuống thăm cái xã địa phương. Thì ủy ban xã tổ chức cũng rộn việc. Ông chủ tịch xã đứng lên phát biểu, nói rất là lớn, nói những cái danh từ rất lớn. Chúng ta phải nâng phấn đấu xây dựng kế hoạch nâng cao đời sống của nhân dân, hòa vào sự phát triển của cả nước, tức là ông nói dễ sợ lắm. Tới chừng mà cái ông ông Trung ương thì ổng không phát biểu, ổng lên ổng chỉ hỏi vài điều. Ổng hỏi là trong làng mình còn bao nhiêu cây cầu khỉ? Rồi sau đó ổng hỏi là cái nhà mà xa nhất tới cái nhà bảo sanh đi mất bao lâu khi mà người ta đau đẻ?
[59:13]Ổng hỏi mấy chuyện lặt vặt không à. Nhưng mà cái người đó đúng là cái người làm Trung ương đó. Người ta thấy tới vấn đề sâu nhất, chi tiết nhất, cụ thể nhất của đời sống con người, không nói chuyện trên mây. Mà chính người nhìn vấn đề kỹ nhất là những người thành công. Quý sư nhớ điều đó. Không cho phép mình hời hợt. Hời hợt là một cái điều tội lỗi. Bỏ cái hời hợt, giờ nói qua tới vấn đề mà bướng bỉnh. Nếu mà cái người đó nhận lời rồi mà vẫn không làm, có thể là chuyện đó đó vì cá nhân mình, hoặc chuyện mình bảo họ làm vì họ, hoặc mình bảo làm chuyện đó vì chúng mà họ không làm vì bướng mà mình phải xét cho thấy nha.
[59:56]Đúng là bướng rồi thì tội này cực kỳ nặng. Tôi dùng cái chữ cực kỳ nặng trong khi họ chưa có phạm giới phá trai dữ dội mà tôi vẫn kết tội là cực kỳ nặng. Tại đây là dấu hiệu sau này lớn lên họ trở thành người hư đốn, phá hoại Phật pháp luôn. Bản ngã rất lớn. Một chuyện nhỏ mà không vâng lời được thì sau này con người này hư luôn, không xài được. Nên đó là một dấu hiệu của một cái sai lầm lớn. Ở trong đạo mà người bướng bỉnh là người không xài được. Người trong đạo phải là người rất ngoan ngoãn, hiền lành, nhu thuận. Mặc dù mình có cái nhận định độc lập của mình nhưng trong lúc nào đó mình vẫn có một cái gì nó nhu thuận.
[1:00:37]Có lần, chuyện này tôi đã kể cho quý sư nghe chưa? Có khi tôi kể rồi... Kì có cha mẹ của con bé lên than, nói: "Đứa con con sao nó bướng bỉnh? Nói gì nó cũng không nghe." Cái lần đó, cái con nhỏ nó lên chùa thăm tôi, tôi mới hỏi. Thì nó nói: "Con bướng lắm phải không? Con ít có chịu vâng lời cha mẹ phải không?" Nó ngồi nó cúi đầu. Tôi mới nói là: "Có phải là tại vì con thấy những điều cha mẹ con nói nó không đúng lắm cho nên con không chịu chấp nhận phải không?" Nó gật đầu. Tôi mới nói thế này: "Đúng là ở trên đời này lẽ phải là cái quý, nhưng có những lúc mà cái lẽ phải trong một phạm vi nhỏ con nên
[1:01:19]hy sinh nó đi, để cho cái tình cảm trong gia đình nó nó bước lên trên. Có những lúc mình phải đặt cái lẽ phải lặt vặt thấp xuống, mà cái tình nghĩa, cái tương quan tốt đẹp giữa người và người trong gia đình, giữa cha mẹ con cái, cái đó nó quan trọng hơn những cái lẽ phải lặt vặt. Chừng nào mà đụng tới những lẽ phải lớn á, thì đúng là dù sống dù chết cũng phải quyết tâm mà giữ, bảo vệ. Nhưng có những điều nhường nhịn một chút. Ví dụ như là có... con con con gì nó chạy vụt qua ngang trước mặt mình, cái người huynh đệ mình nói con chồn, mình thì thấy con thỏ. Cãi nhau chuyện đó thôi. Mặc dù cái lẽ phải có thể là là là con thỏ đó,
[1:02:00]nhưng mà cái lẽ phải nó không quan trọng bằng cái thôi đừng cãi để mà giữ tình huynh đệ nó tốt hơn. Thì cái người trong chùa cũng vậy. Một cái người mà có dấu hiệu bướng bỉnh là mầm mống của sự đổ vỡ lớn của đạo đức. Nên điều này phải triệt cho tới, không để yên. Sư Đạo Sư Hiển nhớ điều này nha, không có vụ mà nhẹ nhẹ không có sao đâu. Rồi từ từ hư hết á. Nhưng mà nếu mình xét thấy cái không vâng lời của họ nó có lý do rất là chính đáng thì cái này cũng không sao. Mình chấp nhận thôi, mình đi nấu mặc dù nó trễ chuyện gì đó. Sư Diệu đừng nói. Mà cái không vâng lời là cái dễ gặp lắm nha, như quý thầy lớn đối với mấy sư nhỏ sau này á
[1:02:46]dễ gặp trường hợp đó lắm, mình nói mà họ không nghe. Thì coi họ là trường hợp nào, nếu mà họ bướng á, rầy cho tới, lên méc Thượng tọa làm rầy cho tới nơi luôn, chừng nào mà chấm dứt cái bướng bỉnh á thì người đó mới tu được. Còn nếu thấy họ là lỗi lặt vặt thì vượt qua liền. Cho nên cái mà không bận tâm chấp móc những lỗi lầm lặt vặt của huynh đệ là do trí tuệ mà có. Phải cái, điều này trí tuệ như hồi nãy chúng ta nói cái mục đầu là không lệ thuộc vào lề lối của người xưa vậy, phải do trí tuệ nhận định họ đúng họ sai chỗ nào, mình tỉnh táo để xét mình xét người.
[1:03:21]Như quý sư mà đọc trong cuốn Góp nhặt cát đá có nhớ cái chuyện cái người ăn cắp mà thích trong cái hội của Thiền sư Bankei? Đó là năm mùa hạ an cư đó, có một thiền sinh mắc tội ăn cắp, nhiều người lên méc, ổng ừ ừ, ổng làm thinh. Cuối cùng mấy người ta kéo lên người ta biểu tình, nói nếu giờ thầy không xử tụi con bỏ đi hết, không xử người ăn cắp này. Ổng mới nói rằng: "Được, huynh đệ hãy bỏ đi, vì huynh đệ là những người đủ trí tuệ đã biết thiện ác đúng sai. Huynh đệ biết à ăn trộm vậy là sai, là xấu, và huynh đệ dù đi đâu tôi cũng không sợ, huynh đệ là người tốt. Nhưng người huynh đệ này tôi sẽ giữ lại vì người
[1:04:01]này không biết thiện ác, không biết đúng sai. Tôi không dạy anh ta thì ai dạy anh ta?" Cái người kia nghe khóc và từ đó thay đổi luôn.
[1:04:12]Thì cái câu chuyện đó,
[1:04:17]sư nhận định như thế nào, cách xử sự của Thiền sư Bankei? Và cái lỗi của người đệ tử đó lớn hay nhỏ?
[1:04:29]Sư Trí hả?
[1:04:33]Mô Phật, bạch Thầy. Theo con nhận định á thì à cái xử của Thiền sư Bankei á, Thiền sư Bankei một là vị đó hiểu tâm lý của đệ tử hơn tất cả những vị khác, vì Thiền sư Bankei đã thấy rõ được cái việc làm của cái người đệ tử đó nó đúng như thế nào và nó sai như thế nào.
[1:05:06]Thiền sư Bankei nếu mà... mà... Khó quá Thầy ơi! Ờ rồi, Sư Tiến. Mô Phật, kính bạch Thầy. Theo con hiểu thì trong trường hợp đó thì người thầy phải khéo dùng cái câu nói để uyển chuyển cho đệ tử. Sư Sư Hạnh? Sư Sư Hải đi. Trời, thấy... Hả?
[1:05:43]Đạo hả? Bạch Thầy, theo con thì những vấn đề lặt vặt cũng tùy theo trường hợp mà mình có trách hay không nữa. Có những trường hợp mà trong đời sống tăng ni á dễ phiền phức với nhau lắm. Là vấn đề hở chút là chấp á, hở chút là hơn thua. Nhưng vấn đề mà mình tha thứ cho người một lỗi nhỏ cũng không hẳn là mình nhượng nhõi đâu Thầy, bởi vì sau những cái việc làm đó nó có hoàn cảnh xảy ra làm cho cái người mà sư đệ mình hoặc hoặc là những người bị cái hoàn cảnh đó họ thán phục hơn. Vì những cái lỗi lầm đó mà chúng ta nói ra, nhiều khi nó không có cái gì là đáng, chẳng hạn như là nhờ làm một việc gì đó hoặc là
[1:06:26]lỡ nói nặng với mình một lời gì, đó cũng chẳng qua là trong lúc đó không kiểm soát được tâm thôi. Nhưng sau khi đó thì con người có thể tiến thêm là biết nhận lỗi, mà chúng ta tha thứ được, không có biện bạch này nọ thì đó là cũng là một tinh thần cao thượng. Thật ra, cái việc mà thiền sư mà dạy đệ tử như vậy đó là cái thuật, cái thuật dạy đạo của thiền sư, mà chúng ta hãy dùng cái tấm thuật để dạy đạo, chứ không phải dùng bằng cái hình thức nhiều. Trong khi đó cái người giác ngộ thấy cái hình thức này rất là quan trọng mà chúng ta cảm nhận được cái đức của vị thầy thì đó mình dễ dàng giác ngộ hơn.
[1:07:06]Mà chúng ta mà dùng cái cái tình trạng mà xử phạt hoặc là khiển trách hoặc là méc nhiều á làm cho cái người kia họ thán oán nhiều. Vấn đề này con nhiều khi cũng gặp. Có những khi mình gặp huynh đệ mình nói hoặc là có cử chỉ xấu với mình, nhưng con nhẫn nại lại, con không biện bạch hoặc không méc để có một thời gian nào đó những vị sư đệ hoặc những người xung quanh mình họ có thời gian để nhận định cái việc lỗi của mình, từ đó họ phục mình hơn. Ý con vậy đó.
[1:07:39]Cảm ơn sư. Sư dùng hạnh để cảm hóa người, nhưng mà không phải ai cũng có thể dùng cái hạnh để được cảm hóa. Có những người họ phải được nhắc nhở.
[1:07:52]Cái mà tha thứ những cái sai lầm nhỏ nhặt của huynh đệ nó khác với cái hời hợt, dễ dãi. Cái hời hợt, dễ dãi là trước những cái dấu hiệu của lỗi lầm lớn mà mình bỏ qua, không đủ sức nhìn thấy được nó, thì mình là người hời hợt, dễ dãi. Nhưng ở đây là phải nhìn cho ra. Trong cái phần này á, bây giờ mình nói chuyện Thiền sư Bankei một chút, đúng là cái thuật á. Cái thuật của ổng á là ổng thấy cái người kia thì mắc lỗi ăn trộm cắp, còn cái người nọ đó cố chấp thiện ác quá đáng. Nghĩa là người kia thì mắc tội ăn cắp, còn người này quá ghét cái ác. Khi mà quá ghét cái ác cũng là một cái làm cái lỗi, không có lòng từ bi.
[1:08:35]Tại vì lòng từ bi là lòng thương yêu cả người tha dù lầm lỗi, nhưng mà không có nghĩa là bỏ qua. Phải làm sao cho người ta hết cái lỗi, nhưng mà không ghét người ta. Đây là cái khó, cái khó của lòng từ bi trong đạo Phật là vậy đó. Chứ không phải là người ta có lỗi mình vẫn thương rồi bỏ qua, nó không phải từ bi. Mà mình sửa người ta mà trở thành oán ghét cái lỗi người ta quá lại là cái sai. Cho nên khi mà những người này lên méc Thiền sư Bankei cái lỗi thì ổng bắt được cái tâm của người này là không có từ bi. Vì nếu có từ bi đó, cũng lên méc cái lỗi người đó nhưng mà cái thái độ nói nó khác, cách nói nó khác.
[1:09:11]Cách nói nó có thương yêu và mong thầy mình sửa người huynh đệ mình cho tốt, còn lên mà nói hằn hộc gay gắt đòi đuổi đi thì cái người này không có từ bi trước cái lỗi lầm người khác. Cho nên lòng từ bi của đạo Phật là buộc mình phải thương yêu kể cả người đó có lỗi, nhưng mà phải cương quyết, sâu sắc giúp người đó vượt qua lỗi lầm. Mà cái muốn giúp người đó vượt qua lỗi lầm thì tùy duyên, tùy trí, tùy hạnh của mình. Nên ổng đợi đến cái lúc mà cực độ nổ ra ổng nói một câu, cái câu đó làm gương cho những người kia thấy rằng hễ thương phải thương cái người lầm lỗi trước, nói huynh đệ đủ trí tuệ thì đi đâu cũng được nhưng
[1:09:51]mà người này không ai dạy, tôi không dạy thì ai dạy, tức là ổng làm tấm gương là phải thương người lỗi lầm, làm thức tỉnh mấy cái người kia trước. Và khi mà ổng nói về thiện ác đúng sai là ổng muốn cho người kia trước mặt mọi người thấy mình không biết thế nào là thiện ác đúng sai nên đã làm bậy, mà ổng nói bằng lòng thương yêu, cái kia rót hết vào lòng người ta. Nên nhắc cái lỗi người kia người ta mà mình nói cái lỗi bằng lòng thương yêu á thì nó vô hết trong tâm người ta, mà mình nói một cách hiềm khích thì nó không vô được. Thì cái phần này mình sẽ học trong cái phần mà chỉ trích ở bài kế tiếp.
[1:10:29]Nên hôm nay mình không phân tích tiếp. Giờ chúng ta học tới phần cái cố chấp thứ ba là chỉ nhìn thiện ác ở một khía cạnh nhỏ. Chúng ta sẽ thấy thế này, có những điều nó thiện ở một khía cạnh nhỏ, nhưng ác ở một cái toàn thể lớn. Mình phải nhìn cho được. Ví dụ thế này, khi trong cái chùa đó có một người đó họ họ nghèo khổ, cô độc, không nơi nương tựa đến xin chùa để nương tựa tu hành, thì chùa nhận, thì việc đó là thiện hay ác?
[1:11:07]Thiện
[1:11:13]hay ác? Sư Hải, thiện hay ác? Mô Phật, nghe thầy thì ác. tác cái cái bình thường ấy thì đó là việc thiện. Ừm, cảm ơn sư. Chúng ta phải xét thêm một số điều nữa về cái cá nhân con người đó. Cái tệ nào giờ của Phật giáo mình là nhận người xuất gia một cách bừa bãi, không xét sâu sắc. Vì chúng ta thấy, một người tu hành là một người đang đi trên con đường giải thoát trở thành một vị thánh, mà nếu cái đạo đức tư cách kém cỏi thì làm sao là cái chỗ nương tựa cho chúng sinh? Nên cái người mà được nhận vào chùa xuất gia phải có một cái căn bản rất xứng đáng, phải trên trung bình, phải khá trở lên chứ không có nói chuyện sơ sơ được.
[1:11:56]Nhưng mà chùa mình dễ dãi, vì thì thiện mà: Thôi nghèo khổ quá, tội nghiệp nó, cô thân vợ bỏ nó, vợ lớn vợ bé gì bỏ hết trơn rồi, thôi giờ không ai, giờ nó cũng nghèo không có tiền để nhậu, thấy cũng tội nghiệp, thôi kệ cho nó vô công quả ít bữa cạo tóc xuất gia cho nó tiêu luôn. Thì mình thấy cái lý lịch ông này cũng không không phải vừa. Nhưng mà vì thiện với cá nhân con người đó, thấy không còn chỗ để ăn cơm, vợ lớn bỏ vợ bé cũng bỏ, không còn tiền để đi nhậu nữa, thôi cho vô chùa công quả để có cơm ăn rồi từ từ xuất gia luôn. Thì thiện với con người đó, nhưng cái con người đó mà không sửa đổi, nhìn theo căn cơ đạo đức không có,
[1:12:37]vì bí quá nhảy vô chùa, sau này mấy sư có dám chắc là người người đó trở thành người tốt không? Bao nhiêu phần trăm là người đó thành người tốt? Tỷ như một trăm người ác mà bước vào chùa mà trở thành người tốt, tôi sợ chừng 2% à, phải không? Không phải dễ. Những chuyện mà đồ tể buông đao thành Phật, vân vân này kia nọ, chuyện đó hiếm, có nhưng mà hiếm, hiếm. Cho nên mình thôi mình nắm 98% chắc ăn. Như cái chuyện mà Thiền sư Thiền sư Gudo trên con đường làng mà độ được cái ông say rượu say xỉn ở trong cái nhà đó, mấy sư nhớ không, trong Góp nhặt cát đá á? Rồi người đó trở thành người đệ tử nối pháp thì chuyện cũng có mà hiếm ghê á.
[1:13:19]Nên thôi mình không đủ cái đạo nhãn như mấy vị đó, chắc ăn, người nào trước khi vào chùa nhìn cái tư chất đạo đức đàng hoàng cái đã. Thì mình thiện với người đó mà cũng là thiện với toàn bộ Phật giáo luôn. Sau này những người tăng ni xuất thân từ chùa đi ra, họ lớn lên họ làm việc đạo là những người tốt hết cái đã, căn bản là vậy cái đã. Chứ không thể vì: Chỉ tội nghiệp cái thằng đó trong lúc cù bơ cù bất, nhận nó vô đại, sau này lớn lên chút xíu mà có phước chút xíu, có tiền trở lại chút xíu coi chừng à, những tập khí xưa sống dậy.
[1:13:55]Hoặc là như có ông giáo sư dạy đại học y khoa, thấy cái người sinh viên đó không đủ điểm để đậu. Để ra trường tội nghiệp nó học bao nhiêu năm, 6 năm trời mà bây giờ rớt không không làm bác sĩ tội nghiệp nó, cái ông nâng điểm lên cho đậu luôn, thì nó thiện hay ác?
[1:14:15]Thì đúng là cái thiện là ông này được làm bác sĩ, nhưng cái ác là sau này dưới tay ổng chắc cũng vài chục mạng tiêu, phải không? Cho thuốc bậy bạ là người ta tiêu thôi.
[1:14:28]Kỹ sư cầu đường cũng vậy nữa, tự nhiên là nâng điểm cho ông này ổng lên làm kỹ sư mà làm cầu đường, cái cầu mà ổng thiết kế thì thì mình né đừng đi, lội sông mình đi qua chắc ăn. Nên nên có những cái mà thiện trong phạm vi nhỏ nhưng mà ác trong phạm vi lớn, thì ngược lại cũng vậy, có những cái mà
[1:14:48]ở phạm vi nhỏ nó là ác, nhưng ở phạm vi lớn nó là thiện. Phải không?
[1:14:57]Ví dụ thế này, à, Sư Hải nhớ chuyện Tiếu Ngạo Giang Hồ không? Như cái đoạn mà khi mà Lệnh Hồ Xung bị thương, cái Nghi Lâm lọt vào rừng cũng khát nước á, thì Nghi Lâm mới biết là có cái đám dưa người ta trồng gần đó nhưng mà không dám lại hái tại không có chủ để xin, mà hái thì phạm giới, mà ông này thì ổng đói ổng khát gần chết á, cứ sợ phạm giới. Thì chúng ta thấy á, cứ nói là bây giờ cuối cùng cuối cùng quá rồi cũng đành phải đi hái, không thôi mạng người chết, thì cũng hái cái trái dưa đem cho Lệnh Hồ Xung ăn. Thì nó là phạm giới phải không? Phạm giới ăn cắp. Từ trái dưa, quả cà, cây kim sợi chỉ là không được ăn cắp mà.
[1:15:47]Thì cái đó là cái phạm giới đó là một cái ác nhỏ, nhưng mà cứu mạng người nó là cái thiện lớn. Nhưng mà lúc đó là cổ lúng túng lắm tại vì cổ đối với cổ giới luật quá quan trọng á. Chỗ này là chỗ mà không nhìn thiện ác cho kỹ. Phải không, Sư Hải? Ví dụ như bây giờ chuyện tử hình những tên tội phạm nguy hiểm, coi nó thiện hay ác? Thiện hay ác?
[1:16:19]Có một thời gian dài ở các nước Âu Mỹ phản đối cái cái cái bản án tử hình, tại họ nói rằng dù thế nào đi dù không đến cái nỗi mà phải giết người ta. Ráng giam giữ và cải hối, cải hóa lúc nào đó người ta sẽ hối hận. Dù 20 năm hay chung thân, có thể là chung thân rồi đến lúc mà gần già có thể mình vẫn thả người ta ra được. Nghĩ như vậy. Nhưng mà chịu hết xiết, cuối cùng phải lập lại những cái bản án tử hình lại. Không chịu nổi vì tội phạm quá sức. Còn bên Trung Hoa, do cái sức ép dân số quá đông, cho nên hễ tội phạm xíu tử hình, phạm tội chút tử hình liền. Là vì sức ép dân số quá đông. Rồi có những thời gian, chúng ta thấy như
[1:17:07]Giáo hội La Mã đó, Vatican á, phản đối cái việc ngừa thai và phá thai. Và họ nói là phải sống theo tự nhiên cái gì mà Chúa đã tạo ra, cứ sinh đẻ thoải mái, nhưng những nhà xã hội học thì họ phân tích rõ lắm. Họ nói cứ sinh cái kiểu này đó, trái đất sẽ tiêu luôn, tan vỡ luôn, môi trường tiêu tan hết, nên phải hạn chế sinh đẻ, có kế hoạch. Khi đưa điều đó ra thì luôn luôn bị giáo hội phản đối. Bên đạo Thiên Chúa cũng như đạo Hồi là cứ đẻ thoải mái. Họ thấy cái cái thiện là gì? Là sống tự nhiên theo ý Chúa, hoặc là giết cái bào thai là mang tội, vân vân. Ngừa thai là không tự nhiên gì đó. Nhưng mà không nhìn thấy là khi mà dân số gia tăng
[1:17:49]thì mọi cái cân bằng sinh thái bị đảo lộn, phá vỡ hết. Nên có khi là thiện trong phạm vi nhỏ mà ác trong phạm vi lớn, mà ác trong phạm vi nhỏ mà thiện trong phạm vi lớn. Cho nên ngày hôm nay đó, chúng ta phải nhìn vấn đề phải nhìn cho lớn ra, chứ không được cứ nhìn vấn đề cạn cạn nữa. Hễ mình nhìn vấn đề cạn cạn có người họ bẻ mình á, mà điều đó cũng chứng tỏ rằng trí tuệ mình chưa đủ. Nên khi xét một vấn đề thiện ác, phải nhìn cho hết trên toàn cảnh. Rồi bây giờ đập ruồi, đập muỗi là có tội hay phước? Thiện hay ác?
[1:18:30]Không được phải không? Đúng rồi. Từ xưa nay đạo Phật vậy. Quy phi, nhuyễn động, vi tế, côn trùng, từ những cái nhỏ nhít nhất cũng không được giết. Nhưng mà bây giờ nếu mình đứng trên phạm vi lợi ích toàn thể thì đó là nuôi dưỡng cái mầm mống nguy hiểm, bệnh tật cho con người. Không, đây là mình đang nói chuyện cố ý mà.
[1:19:05]Mình có lập trường rõ ràng về vấn đề này. Chứ không có chuyện vô ý. Tôi đang nói chuyện cố ý, phải cố ý.
[1:19:15]Mô Phật, sẵn vấn đề này con cũng xin nêu ra một cái trường hợp đã xảy ra trên thế giới: như ở nước Anh người ta giết hàng triệu con bò điên, vì vấn đề sức khỏe lây bệnh sang con người. Và riêng đạo Phật chúng ta thì cội giác sát ở Ấn Độ á, thì cũng bên đạo Bà La Môn cũng thờ thần Shiva đó, hàng triệu con bò ở Ấn Độ lang thang trên đường mà không ai dám làm gì hết. Thì những cái hiện tượng đó theo cái quan điểm Phật giáo chúng ta thì phải giải quyết
[1:19:49]thế nào cho nó phù hợp? Mô Phật. Nên chúng ta thấy như nhìn nước Anh mà giết hết bò điên để mà ngừa lây mầm bệnh cho con người thì mình thấy rất ác, phải không? Cảnh mà họ quay họ lùa bò vô đốt sạch hết trơn, mình thấy cũng đau lòng, thấy cũng tội ghê. Và ở Ấn Độ họ dung dưỡng con bò mà đi lang thang ỉa đầy đường, xe cộ ngập ngừng lại không dám chạy nữa, tại mà tông nó một cái là có chuyện á, rồi có những người mà họ thờ bò là họ lôi mình xuống xe đánh liền, như vậy. Cho nên bây giờ mình sẽ không phê phán thiện ác, mình nói nhỏ nhỏ trong bụng mình thôi, nói ra mất lòng. Tuy nhiên, như thế này, về vấn đề mà bò điên thì tôi nhận định thế này:
[1:20:26]Là nào giờ bò ăn cỏ, cái họ muốn tăng cái sản lượng lên, họ mới lấy thịt cừu vụn đó họ xay ra, họ pha cho bò ăn. Nên bò nó bao nhiêu triệu năm qua nó ăn cỏ, bây giờ bắt đầu nó ăn thịt, nên cái sinh hóa nó rối loạn, nó phát sinh ra bệnh, bệnh bò điên.
[1:20:48]Rồi cái bệnh đó ảnh hưởng tới con người vì con người đã tạo ra cái đó nên con người mắc bệnh trở lại, do chính cái sản phẩm mình đã tạo ra. Đó. Nên nhân quả mà mình chính mình đã gây ra. Giết cừu lấy thịt cho bò ăn là cái tội. Cho nên rồi bây giờ bắt đầu giết bò để ngừa bệnh cho con người là cái tội thứ hai. Nên giết nhiều quá, nói ruồi muỗi nho nhỏ này còn được, chứ tới bò rồi thấy cũng đau lòng lắm. Chịu không nổi, nhìn cảnh bò giết thấy tội. Nhưng mà do cái sai lầm từ ban đầu là vì tham có thịt nhiều đó, giết cừu để lấy thịt cho bò ăn, điều sai lầm.
[1:21:24]Rồi bây giờ có những cái điều thấy như ác nữa. Như là mình nào giờ có những cái thầy nào đó họ ở trong đạo Phật mà họ sống không chân chính, mình phê phán. Tôi nói này nói nhỏ mà nói nói ra sợ có ngày đi đường bị đón.
[1:21:45]Như nào giờ người Phật tử họ vẫn hay có cái bất bình cái chuyện mà quý thầy đi tụng kinh đó. Vì họ sống đời sống bình thường như là mọi người cư sĩ, nhưng mà cái điều là họ thuộc kinh nhiều, họ chuyên để tụng thôi. Và khi tụng thì họ có cái giá biểu đàng hoàng, tại vì họ thấy đó là một dịch vụ, dịch vụ về nhu cầu về tín ngưỡng, về tinh thần. Nhiều khi có cha mẹ mất thì không lẽ không có ai lại tụng kinh thì thấy giống như bất hiếu, mà mời thì không ai chuyên bằng mấy thầy đó. Mấy thầy đó chuyên sống như vậy. Mặc dù cái đời sống cá nhân của ổng thì giống như một cư sĩ bình thường thôi, đó nhưng mà ổng mang hình thức của thầy tu, ổng tụng kinh hay thì mời ổng tới.
[1:22:25]Thì với những người khác á nhìn họ bất bình, họ thấy trời ơi chuyện làm vậy không được. Rồi đôi khi rồi người ta dấy lên cái phong trào chấn hưng đạo Phật và phê phán những cái đó gay gắt. Đó là một cái. Rồi nó còn những nhiều cái nhiều cái lặt vặt trong đạo Phật mà nó là những cái sai lầm từ bên ngoài mà lọt vào đạo Phật. Bây giờ mình mạnh dạn mình phê phán thì cái mạnh dạn phê phán đó nó là ác hay thiện?
[1:22:59]Cũng đúng. Khi mà đấu tranh như vậy á nó có những cái đúng, cái tổn hại của mình là thế này nè: là đôi khi vì đấu tranh mạnh quá mình dễ mất từ bi là mình mình ghét luôn cái người đó, cái người lầm lỗi. Mình muốn cho không không, à không phải là nói ý cô không phải chống đâu. Đây là cái chuyện khách quan, cô đừng có lo. Tức là mình nhiệt tình, mình bảo vệ cái tốt của đạo, mình muốn loại cái xấu ra khỏi đạo, nhưng mà nhiệt tình quá cái nhiều khi mình mất từ bi, mình ghét luôn cả những con người lầm lỗi. Mình muốn không làm lỗi, muốn con người không lầm lỗi, nhưng đừng có ghét người lầm lỗi. Nên đạo Phật mình á trong đường tơ kẽ tóc á nhích chút xíu trật liền.
[1:23:45]Và cái việc nó làm cho người ta mất danh dự, mất uy tín cũng là cái tổn. Nó có lợi lâu dài về sau là có thể đạo Phật được trong sáng hơn, được tốt đẹp hơn. Nên trong những cái chuyện đó chúng ta thấy cái sai cái đúng, cái thiện ác nó tế nhị lắm. Mà đừng có nhìn một chiều. Khi mà mình xét cái việc, sự việc á thì mình phải liệt kê ra à sự việc này ác bao nhiêu phần, rồi sau đó mình liệt kê bên kia thiện bao nhiêu phần rồi cân nhắc lại, chứ đừng có nhìn một cái chuyện thôi. Như cái chuyện đập muỗi chỉ thấy ác không thì không được. Phải nhìn coi nếu thiện nằm ở chỗ nào.
[1:24:23]Thì cũng công nhận đập con muỗi là sát sinh là ác, mình không bao giờ mình chối điều đó, nhìn thẳng á, nhưng mà thiện chỗ nào cũng phải biết nó có khía cạnh thiện ở trong đó. Như vậy thôi chứ không có gì hết.
[1:24:45]Tôi thì tôi như về cái mùa nắng ruồi nhiều lắm, thì tôi không có đập ruồi, thì tôi mua thuốc ruồi đó tôi để, nó đậu vô rồi nó không đi nữa thì thôi. Đặng cho nó đỡ bệnh tật chút, để ngồi thiền những người ngồi thiền buổi trưa không bị muỗi đeo, không bị ruồi bu, khó chịu, yên tâm mà ngồi. Kệ, ai nói gì nói. Thưa thầy, hồi đó ông Nam Tuyền Thiền
[1:25:15]sư đó, ổng có sáu bảy chục người đệ tử. ổng muốn cho người đệ tử nào cũng đều ngộ đạo, đều thấy được cái đạo giải thoát và thấy được cái cái tâm thiền duyên của mình. Nhưng mà ở bên đó đó, nhà Đông và nhà Tây á nó tranh đấu về con mèo. Ổng lại biểu các người đệ tử năm sáu bảy chục người nói đi, nói đi. Tức là nói lên cái tâm thức của mình và cái nhận thức cái đường đạo của mình. Cho nên rốt lại rành rành không có ông nào nói hết trơn, chặt đứt con mèo. Như vậy là trò chê cái ông đó đó, ông Nam Tuyền Sư đó, chặt vậy thôi chặt ngón tay mình hay chặt cái giò mình đi, sao chặt con mèo? Cái đó phải ác không? Phải không?
[1:26:06]Rồi lúc chiều về đó, ông
[1:26:11]ông Triệu Châu mới về đó, ổng mới thuật chuyện lại cho Triệu Châu nghe. Ổng mới lột đôi dép ổng đội lên đầu, ổng đi ra. Thì là ông Nam Tuyền Sư ổng mới nói là: Hồi sớm mơi phải có Triệu Châu...