[0:08]A Di Đà Phật. Con kính bạch thượng tọa, có quý vị Phật tử chúng con ở ngoài Hải Phòng có lẵng hoa thì kính dâng lên thượng tọa, xin mời thượng tọa hoan hỷ cho Phật tử chúng con được ân triêm công đức ạ.
[0:27]Kính bạch thượng tọa, tiếp theo là có Phật tử của thành phố Thái Bình cũng có một lẵng hoa dâng lên cúng dường thượng tọa, xin mời thượng tọa chứng minh công đức cho ạ. Cô nói gì nữa không? Dạ
[0:43]không thưa thầy ạ. Dạ, giờ tới phiên thầy nói ha. Dạ con cảm ơn thầy. Rồi. Nào giờ nhỏ lớn thầy cứ nghe cái tỉnh Thái Bình học trong sử, trong sách chứ không có không có biết. Bữa nay mới lần đầu tiên đi về tỉnh Thái Bình á, công nhận cái đất nước của tỉnh Thái Bình đẹp quá. Đường, cánh đồng, mấy ngôi nhà rồi người cũng dễ thương, nó hay. Những kiếp xưa nhiều khi thầy cũng là người Bắc ấy, chắc nhiều khi cũng lang thang ở đâu đây. Về những cái vùng này tự nhiên thấy lòng mình nó nao nao, giống như về lại cái chỗ cũ. Tất cả chúng ta là như vậy hết, thực ra luân hồi lắp đổi qua lại. Mình sinh đi sinh lại không biết như thế nào.
[1:24]Như Trịnh Công Sơn ổng có cái bài có những điều gần như niềm tuyệt vọng, cái bài đó nhưng mà dễ thương. Trong bài nhạc đó: "Có những khi qua phố hoang tàn, tôi nghe như tôi đã có lần", tức là ổng đi qua một cái phố cũ, lòng ổng nao nao mà ổng cảm giác như ổng đã từng sống ở đây. Ai cũng vậy, chúng ta cũng vậy. Như hôm nay vậy, thầy về đây, cái cảm giác đầu tiên mà về Hà Nội cũng bị cảm giác đó, cũng bị cảm giác nao nao như mình đã từng ở đây. Hôm nay về Thái Bình cũng bị cảm giác vậy, nao nao nao nao như mình đã từng ở đây. Hôm nay chúng ta có cái duyên gặp nhau để nói chuyện vài điều đạo lý. Ta sẽ nói với nhau nghe cái câu ca dao,
[2:08]từ lâu lắm ở miền Bắc có truyền tụng một cái câu ca dao là: "Dẫu xây chín đợt phù đồ, chẳng bằng làm phúc cứu cho một người." Mọi người nghe rồi chứ hả? Thì hôm nay chúng ta tìm hiểu cái câu đó muốn nói điều gì.
[2:26]Cái chữ phù đồ á có ai biết là gì không?
[2:32]Phù đồ?
[2:36]"Dẫu xây chín đợt phù đồ", phù đồ là gì?
[2:43]Cái chữ phù đồ này đó, ngày nay mà mình tra từ điển không có từ điển nào có hết. Đây nó bắt nguồn từ cái chữ Phật Đà, Buddha, đó là từ tiếng Ấn Độ. Lúc đó, cái đạo Phật từ Ấn Độ nó du nhập thẳng sang Việt Nam chứ không có qua Trung Hoa. Sau này đó, chúng ta mới tiếp nhận một cái Phật giáo từ Trung Hoa sang và mình cũng đem Phật giáo từ Việt Nam sang dạy Trung Hoa. Vào cái đời xưa á là đạo Phật tại Việt Nam thịnh trước. Thịnh trước rồi lúc đó ta mới đem đạo Phật từ Việt Nam truyền sang Trung Hoa, nhất là truyền sang cái nước Đông Ngô á, nước mà của Tôn Quyền á. Sau này rồi có một thời gian đạo Phật Trung Hoa lại phát
[3:28]triển, lại đem đạo Phật từ Trung Hoa sang Việt Nam trở lại, chứ ban đầu là ta nhận đạo Phật trực tiếp từ Ấn Độ. Nên cái chữ mà Phật á, ban đầu là chúng ta không đọc theo chữ Phật của âm Hán Việt mà đọc theo cái chữ Bụt là tiếng Ấn Độ cổ, Buddha. Cái chữ phù đồ này cũng là cái chữ Ấn Độ mà chúng ta du nhập trực tiếp.
[3:53]Phù đồ có nghĩa là xây chùa tháp để thờ Phật đó. Vì vậy là khi mà ai mà dùng cái chữ phù đồ để mà ám chỉ cho cái tháp thờ Phật thì chúng ta phải hiểu rằng cái người nói câu này là một người có học, có tôn trọng đạo Phật, một hàng trí thức vào cái thời đại đó khi họ nói lên cái câu mà: "Dẫu xây chín đợt phù đồ." Và như vậy, cái người này có thể là một tu sĩ, hoặc là nếu không tu sĩ cũng phải là một người rất là am hiểu đạo Phật, có cái tôn trọng đạo Phật nên dùng cái chữ phù đồ. Tuy nhiên, tại sao họ lại nói là: "Dù cho xây chín lần chùa tháp cũng không bằng làm phúc cứu cho một người", ý nói rằng điều gì?
[4:43]Nên chúng ta phân tích với nhau để chúng ta đừng có hiểu lầm. Tại nhiều người cũng sử dụng câu này rồi hiểu lầm, rồi lại không có ủng hộ cái việc mà xây cất chùa thì cũng là sai. Cái chữ mà chín đợt phù đồ á, thì có thể là có hai cái nghĩa, chúng ta không có biết đích xác là nghĩa nào, thì giống nhau. Chín đợt phù đồ có nghĩa là xây cái tháp thờ Phật cao chín tầng, đúng không? Có thể như vậy. Chín đợt phù đồ mà cái lối nói của người miền Bắc cổ xưa đó không có chính xác lắm, như vào thơ rồi cái nó bị cắt xén đi bớt: "Dẫu xây chín đợt phù đồ" có thể là dù cho ta xây cái tháp thờ Phật cao chín tầng, hoặc là nói dẫu xây chín đợt phù đồ nghĩa là dẫu cho chúng ta
[5:27]chín lần xây chùa, xây chín cái ngôi chùa khác nhau, chín đợt phù đồ. Có hai cái nghĩa như vậy, một là xây cái tháp, xây một lần mà xây cái tháp cao chín tầng để thờ Phật, hoặc là xây chín cái chùa khác nhau. Như vậy, nói rằng là nếu một người mà xây chín đợt phù đồ, tức là hoặc người đó xây cái tháp chín tầng hoặc là chín lần xây cái chín ngôi chùa khác nhau, như vậy có ám chỉ là cái gì?
[5:56]Không phải là ám chỉ cái việc xây chùa, mà ám chỉ việc gì?
[6:03]Có nghĩa là cái công sức hay nói là cái công đức mà chúng ta dồn vào cái việc tín ngưỡng rất là là lớn. Trong đời một con người, nếu người nào đó mà phát tâm bỏ tiền ra xây một ngôi chùa đã là sao? Đã là vĩ đại rồi, phải không? Trong đây có ai là người bỏ hẳn tiền ra xây một ngôi chùa chưa? Giơ tay lên thầy tán thán. Vậy hả? Cái người mà bỏ tiền ra xây một ngôi chùa thờ Phật mà ngôi chùa đó được nhiều người tới lui tu học, ngôi chùa đó là có những người tu tốt về ở và giảng dạy, giáo hóa thì cái công đức mà của người xây chùa
[6:52]á thì lỡ xui mà chết á thì về cõi trời có một cái cung điện riêng cho mình ở, chứ không ở nhà thường. Ở đó lên đó tu tiếp. Tại vì sao? Vì trên trời rất là nhiều Bồ Tát để giảng dạy ở trên đó, trên đó không có bao giờ rời xa Phật đạo, có nguyên một cái cung điện mình ở, mình muốn cái gì được cái nấy. Và ở một thời gian rất là dài, có thể là 4-500 năm hoặc 1.000 năm tùy theo là phía dưới này cái ngôi chùa đó vẫn tồn tại. Ví dụ ngôi chùa đó người ta vẫn tới lui người ta tu tập thì mình cứ việc ở trên đó mà hưởng phúc và tu hành. Cái thời gian mình hưởng phúc ăn thua theo cái thời gian mà ở dưới này người ta tu hành.
[7:29]Rồi sau đó khi mà mình hết cái duyên cõi trời, mình sinh xuống dưới này á thì thường mình hay hay bị lỡ là xui sinh vô trong mấy cái nhà giàu, mấy cái nhà quyền chức lớn, làm công chúa, hoàng tử đồ vậy. Từ nhỏ tới lớn sống trong cái sung sướng, giàu sang, nhà cao cửa rộng, muốn gì được cái đó. Lớn lên như vậy rồi cứ tiếp tục tu. Đó, cái đó mấy cái người mà lỡ mà làm phúc xây chùa là bị mấy cái nghiệp đó đó. Cho nên ai mà lỡ mà bỏ tiền xây chùa thì ráng mà chịu. Muốn cái gì được cái nấy là khổ sở vô cùng. Mà không phải dễ, phải không? Rất là có tâm và cũng rất là có tài, có tiền mới làm như vậy được.
[8:07]Chứ còn thường là chúng ta hùn với nhau, góp với nhau để làm một cái ngôi chùa, chứ không ai đủ sức mà một mình làm một cái ngôi chùa. Còn ở đây trong đây nói đến một người mà làm luôn chín cái ngôi chùa thì sao? Quá khủng khiếp á, quá khủng khiếp. Như vậy là có thể nói rằng nếu một người mà bỏ tiền ra xây chín cái ngôi chùa thì cái công đức không thể tưởng tượng được. Nghĩa là người đó dành hết cuộc đời, hết tâm huyết của mình vào trong cái việc làm tín ngưỡng. Nghĩa là cái công đức mà dành cho cái việc tín ngưỡng rất là lớn. Nhưng ông bà ta lại nói rằng thua, cái công đức đó thua, kém cái công đức mà việc chúng ta ra ơn cứu một người khỏi cái cơn nguy biến.
[8:52]Đây là điều rất là lạ. Vì chúng ta thấy là ở đây hiếm có người nào bỏ hẳn một tiền ra mà xây một ngôi chùa. Xây một ngôi chùa mà nói theo nhân quả là phước không thể tưởng tượng được. Vậy mà ông bà ta đã dám nói một câu là chẳng bằng cái người mà ra ơn cứu một người khỏi cơn nguy biến. Thì như vậy chúng ta sẽ phân tích câu này một cách khách quan để chúng ta đừng có bị chủ quan. Đừng có bị chủ quan là sao? Chúng ta nghe vậy cứ tưởng là như vậy, rồi cái hễ ai xây chùa cái mình chê, nói: "Thôi ông bà xây chùa để tôi lựa coi ai bị nguy biến tôi lại tôi cứu còn hơn ông bà." Rồi tối ngày đi lang thang ngoài đường có ai nguy biến không mình cứu người ta.
[9:32]Thì như vậy là hiểu sai về cái câu ca dao này. Cái câu ca dao này rất là đẹp, ý nghĩa rất là thâm thúy mà hoàn toàn đúng với đạo lý của Phật. Hoàn toàn đúng với đạo lý của Phật. Cái người mà nói ra câu này phải là một người hiểu đạo Phật hết sức là sâu sắc, hết sức sâu sắc, hiểu tới tinh túy của đạo Phật, hiểu tới căn để của đạo Phật. Còn cái người mà hiểu cạn á thì sẽ buồn. Bởi vì sao? Bởi vì nói là nếu mà mình mộ đạo, kính Phật thì việc xây chùa rất là tốt, rất là quý, cái tại sao lại nói không bằng cứu người qua một cơn nguy biến? Nhưng mà phải nói rằng người nào mà dám nói câu nói: "Dẫu xây chín đợt phù đồ, chẳng bằng làm phúc cứu cho một người",
[10:14]tức là cái người này hiểu đạo Phật rất là chuẩn xác. Hoàn toàn hiểu đạo Phật chứ không phải là bác đạo Phật. Thoạt nghe đó, chúng ta tưởng như là bác đạo Phật. Thấy người ta đi xây chùa nhiều quá cái bàn ra: "Ôi, cất chùa không bằng tôi tôi đi tôi cứu người để làm phúc." Chúng ta thoạt nghe tưởng như là bác đạo Phật, nhưng không phải. Cái người nói câu này là người hiểu rất kỹ đạo Phật. Bây giờ chúng ta sẽ phân tích thế này. Trước hết, nói về cái câu đó thì chúng ta đều đồng ý thế này: là cứu một người khỏi cơn nguy biến thì phước rất là rất là lớn. Vì sao vậy? Bây giờ ví dụ như thế này, bây giờ đừng nói cái người nào khác mà
[10:58]một em bé thôi, nó đi lang thang ra đường ray xe lửa nó chơi. Lúc đó nó đang nó bò chơi, nó như nó bị kẹt cái chân của nó vào đường ray, nó không rút lên được, nó bị lúng vào cái chỗ kẹt nào, xe lửa khi đang lao tới. Bây giờ mình chạy ra, mình thật cũng là vội vã, bởi vì lúc mình đang gỡ cái chân nó ra xe lửa cũng đang lao tới, nếu mà mình trễ một chút là hai người chết hết. Nhưng mà lúc đó mình liều, mình liều tới, gồng mình tới luôn mình gỡ cái chân nó ra khỏi rồi đâm đầu chạy thoát khỏi cái đường ray, rồi xe lửa ào qua một cái, hai người được sống hết. Ôm đứa bé đó mình lăn luôn xuống dưới dốc luôn,
[11:33]có vẻ là có thể trầy xước chút đỉnh nhưng mà cứu được cái mạng sống đứa bé. Thì như vậy được phước nhiều không? Nhiều không? Nhiều lắm. Nhiều lắm là như thế này nè. Sự thật là cứu một mạng người là phước lớn đã đành rồi, mà đây thêm một cái nữa là cái người mà cứu đứa bé trong trường hợp đó đó, có cái tâm rất là dũng cảm, vị tha, chấp nhận hy sinh đó. Chứ còn mà nếu mà người mà nhát mà cứ nghĩ đến cái mạng sống của mình á thì không có dám, đành đứng cho đứa bé nó bị xe lửa cán luôn, chứ sợ ra chết thêm người nữa. Cho nên cái người mà tâm rất là hy sinh, tâm rất là vị tha thì mới dám liều mạng mình ra cứu đứa bé như vậy.
[12:12]Cho nên chính cái tâm đó đó làm cho phước gấp 1000 lần cao lên. Cứu đứa bé ra khỏi xe lửa phước một, nhưng mà cái tâm á, cái tâm mà liều mạng, gan dạ đó, cái tâm mà quyết tâm á, cái tâm đó làm cho cái công đức đó lớn lên hơn 1000 lần. Nhưng mà chưa hết, cái niềm vui của gia đình đứa bé, cái bình an của gia đình đứa bé khi mà con mình không bị gì đó, là cái hạnh phúc của người cha người mẹ đó, anh chị em trong nhà đó, bà con hàng xóm á, mọi người đều vui mừng, bình an, không bị đau khổ vì đứa bé nó chết á, làm cho cái phước đó lên 1000 lần nữa, 1000 lần nữa. Rồi nếu mà đứa bé sau này nó lớn lên, nhưng mà nếu lớn lên nó là một con người
[12:55]sống tốt, đàng hoàng, nó đi làm thầy giáo, đi dạy học hay là nó làm một kỹ sư mà nó tận tụy với công việc, hoặc là một cái cán bộ mà biết lo cho dân, thì cái phước mà người cứu nhân thêm 1000 lần nữa. Vậy nãy giờ mấy ngàn rồi? Ba ngàn. Chúng ta thấy đó, cái phước mà cứu cho một người mà lớn như vậy đó. Vì không phải là chỉ cứu cái mạng người đó đâu, mà tính đi tính lại bao nhiêu cái công đức chung quanh nữa mới thành cái quả báo mà ta hưởng. Cho nên vì vậy nhiều khi cứu cho một người đó mà mình được hưởng phước hoài cả đời luôn như vậy á, là vì những cái mà ảnh hưởng chung quanh. Chúng ta xét một cái tội hay cái phước là phải xét rất
[13:35]nhiều mặt, chứ không phải là chỉ đơn giản như vậy. Ví dụ như là tên cướp vậy, nó vào nhà đó nó ăn trộm ăn cướp, rồi nó giết cha một cái người đàn ông, người chủ gia đình, ông cha, giết ông cha nó lấy tiền. Thì nếu mà luật pháp đem ra xử á, xử tội gì? Giết một người, phải không? Giết một người và cạy tủ lấy 3 triệu, tính cái cái tội đó mà xử thôi. Tính như vậy mà xử, nhưng mà cái tội của nó không phải nhiêu đó. Không phải nhiêu đó. Không phải là tính cái tội là chỉ giết một mạng người và lấy 3 triệu, không có đâu. Còn bao nhiêu tội chung quanh đó nữa là cái gì? Tội gì nữa? Ví dụ là cái người đàn ông đó là ổng chủ gia đình,
[14:15]ổng là nuôi cả cái gia đình, bây giờ ổng chết rồi thì cả gia đình đó là sao? Đói khổ. Đó, cái thằng ăn cướp nó mang thêm cái tội mà cả nhà đói khổ nữa nè. Rồi thêm cái tội nữa nè, người đàn ông đó ổng là người chủ gia đình, ổng đứng ổng cứng rắn, ổng dạy mấy đứa con ổng đàng hoàng, bây giờ ổng chết mấy đứa con nó hư. Lớn lên nó lêu lổng, nó đi phá làng phá xóm, thậm chí nó thành ăn cướp trở lại, thì cái tội đó ai chịu? Thằng ăn cướp nó chịu thêm cái nữa. Tội thêm mấy ngàn lần nữa, phải không? Tội thêm mấy ngàn lần nữa. Là cứ chồng chất chồng chất như vậy. Rồi cái thân nhân, bà con, cái nỗi đau khổ của bao nhiêu người chung
[14:52]quanh, cái nước mắt, bao nhiêu nước mắt rơi xuống khi mà cái người đàn ông đó chết, tất cả những nỗi đau khổ đó nhân lên gấp mấy trăm lần là thằng ăn cướp nó cũng phải phải chịu gánh hết. Cho nên luật pháp thế gian á, luật pháp thế gian là chỉ xử cái tội giết một mạng người, nhưng mà cái luật nhân quả công bằng á xử hết, xử hết từng chút từng chút những cái hậu quả đã gây ra. Cho nên chúng ta thấy là một cái việc tội á là chúng ta chỉ thấy một tội, nhưng mà cái luật nhân quả đó thấy ra được 100 tội chung quanh và chúng ta phải trả cho hết. Cũng làm một việc phúc cũng vậy, đó là chúng ta chỉ thấy như là
[15:25]mình bố thí cho người đó 100.000, hoặc là mình đi xin việc làm giùm cho ai đó, hoặc là mình đóng tiền học giùm cho một đứa bé nghèo, hoặc là mình mua một đống sách về cái mình phát cho dân làng, hoặc là mình hiến nguyên miếng đất mấy sào đất luôn để cho nhà nước cất cái trường cho các em, vân vân. Tức là mình làm việc nào mình chỉ thấy một việc, nhưng mà đâu biết rằng là cái ảnh hưởng nó lớn cực kỳ chung quanh. Ví dụ đơn giản thế này, đơn giản như là ví dụ một cái người đó họ hiến đất để mà xây trường học, thì cái đất mà họ hiến á, trước khi mà họ hiến đất để xây trường học á thì trẻ em trong làng á phải đi 5 cây số mới tới chỗ học.
[16:03]Giờ họ hiến đất, nhà nước xây luôn cái trường ngay trong làng, thì mấy đứa nhỏ nó đi mấy trăm thước mới tới trường. Thì mình chỉ biết là hiến đất xây trường học, nhưng mà phải tính cái thời gian từ đó cho tới 100 năm sau là người dân đó cứ một người không còn phải đi 5 cây số mà chỉ đi 200 mét, trừ đi nghĩa là 4 cây số 800 mét trừ đi mất đi. Mà một người như vậy, mà mấy trăm học sinh như vậy, mà mình nhân ra trong 100 năm như vậy thì cái phước đó cỡ nào? Khủng khiếp lắm chứ không phải đơn giản, phải không? Thì cái người đó đời đời lúc nào sinh ra cũng được học giỏi, bởi vì mình hiến đất xây trường học mà.
[16:40]Người đó đời đời muốn đi đâu là có xe có cộ đưa đẩy tới nơi đàng hoàng, không bao giờ phải đi bộ nhiều nữa. Muốn cái gì có cái nấy liền. Rồi trẻ em trong làng được học, nhiều người được học hơn, ngày xưa xa quá cái có mấy đứa nó bỏ học, cha mẹ kẹt quá không cho con đi học được, nhưng bây giờ thấy trường gần quá rồi cái cha mẹ cho con mình đi học dễ dàng, cái số người đi học nhiều hơn, cái làng đó nhiều người có tri thức hơn, cái lớn lên cái họ đi làm ăn họ giàu lên, họ góp công họ xây dựng cái làng nó giàu lên trở lại. Tất cả ảnh hưởng đó cái người mà hiến đất xây trường thì sao? Hưởng hết luôn, hưởng hết luôn.
[17:13]Cho nên chúng ta thấy á là một việc phúc làm ra á nó vô số những cái hệ quả nó lây lan, chứ không phải chỉ nói là cho miếng đất là được cái miếng đất đó, không có, mà được lây lan lây lan nhiều. Cho nên vì vậy mà chúng ta nói là cứu một cái người trong cơn nguy biến, họ thoát được cái nguy hiểm, cái chết chóc, cái thương tật, phước rất là phước rất là lớn, không nhỏ. Thì chúng ta cũng đồng ý chứ phải không? Đồng ý thì cứu người trong cơn nguy biến rất là lớn, không phải không, phước rất lớn. Nhưng mà cất cái chùa phước lớn không? Lớn không? Lớn khiếp lắm chứ không phải đơn giản. Tại sao vậy? Tại vì cái chùa là cái gì?
[17:58]Chùa là cái chỗ Tăng Ni tu học, Phật tử đến tu học, thì nhờ có Tăng Ni tu học rồi giáo hóa, rồi Phật tử tới lui để tu học, thì như vậy cái đạo lý của Phật dạy lan tỏa vào cuộc đời, phải không? Đạo lý của Phật dạy lan tỏa vào cuộc đời. Thế là từ đó đó là Tăng Ni có tu, có học lời Phật dạy đem dạy lại cho Phật tử, Phật tử mang cái đạo lý đó vào lòng mình rồi đem về nhà cư xử đối với gia đình, rồi dạy cho con cái mình cũng cái đạo lý đó, cứ lan truyền người này qua người kia, lan truyền người này qua người kia, thì cái đạo lý mà nó rớt vào lòng người ta rồi á, nó cứu người ta hết kiếp này tới kiếp kia.
[18:36]Ví dụ như mình cứu đứa bé cứu nó một kiếp à, nhưng mình cho đạo lý rớt vào tâm người ta rồi thì đời đời người ta có cái có cái chánh kiến, người ta có cái tâm lành để người ta mãi mãi làm được những việc thiện. Cho nên cho người ta đạo lý vào tâm là cứu người ta vĩnh viễn hết kiếp này sang kiếp khác, cái công đức lớn không thể tưởng được. Ở đây chúng ta có đem đạo lý đến tâm người khác được chưa? Có không? Nói thiệt á. Có mà chưa nhiều, có mà chưa nhiều. Bằng cớ là làm sao? Bằng cớ là ta đi chùa không có nhiều người đi theo lắm. Trong gia đình mình mình đi có mấy người đi theo?
[19:22]Vì nếu mà mình thấm nhuần cái lời Phật dạy thì mình đã đem cái lời Phật dạy mình dạy cho con cháu mình rồi, phải không? Mình đã dạy cho con cháu, mình nói chuyện với chồng với vợ mình rồi, cả nhà đã thấm nhuần rồi thì khi mà đi chùa thì hầu như gần như cả nhà phải cùng đi khi có dịp. Còn cả nhà ta không đi, một mình ta lang thang bơ vơ đi chùa thì phải biết rằng ta không có siêng năng trong việc trong việc truyền bá, trong việc đem đạo lý đến cho người khác, nhất là người trong gia đình mình. Nên tuy có chùa rồi đó, có Tăng Ni rồi đó, ta có biết đạo, ta có quy y rồi đó, vậy mà đạo lý vẫn chưa lan tỏa mạnh được.
[20:06]Chỉ bởi vì ta ta làm làm làm biếng. Phải không?
[20:15]Nên người tu không có được lười vậy đó, luôn luôn phải siêng, phải nghĩ đến người chung quanh mình. Thì bây giờ chúng ta so sánh hai cái công đức nè: một cái công đức là cứu người trong cơn nguy biến, mà chúng ta đã nói cái hệ quả chung quanh là cả gia đình được bình an, phải không, đứa bé lớn lên làm nhiều việc tốt đẹp cho cuộc đời, cho nên phước rất là lớn. Một bên là công đức xây cái chùa có chỗ cho Tăng Ni tu học, Phật tử tới lui tu học, đạo lý tỏa vào cuộc đời thì phước cũng rất là lớn. Hai phúc đều lớn. Nhưng mà tại sao cái người mà nói lên cái câu ca dao này lại có vẻ thiên vị vào cái việc là công đức cứu giúp con người
[20:59]chứ không chịu bênh vực cái công đức là chúng ta dồn vào cho cái việc tín ngưỡng? Một bên là công đức của tín ngưỡng, xây chùa, một bên công đức cứu đời, cứu người, nhưng mà cái người nói câu ca dao này thiên vị về cái việc cứu người. Như vậy phải chăng là cái việc mà chúng ta dồn công đức vào việc tín ngưỡng không bằng cái việc cứu người chăng? Phải không? Ý nói vậy đúng không? Phải không? Không phải thì phải làm sao?
[21:32]Cái chỗ hiểu lầm á, hôm nay chúng ta nói là để tránh cái hiểu lầm của câu ca dao này á. Cái câu ca dao này có thể cho chúng ta cái hiểu lầm là: "Ồ, như vậy xây chùa không bằng đi cứu người, không bằng đi cứu người. Nên tối ngày mình cứ ra lang thang đường ray xe lửa chờ người ta kẹt chân vào mình đi cứu gỡ ra." Mà cái câu này thế này nè. Bây giờ nếu mà chúng ta nói thế này thì chúng ta không hiểu, mãi mãi chúng ta không hiểu câu ca dao này. Nếu chúng ta cứ cho rằng một bên là cái công đức cứu đời, một bên là công đức tín ngưỡng, như vậy công đức cứu người lớn hơn công đức tín ngưỡng, phải không?
[22:06]Nếu chúng ta hiểu câu ca dao kiểu đó thì vĩnh viễn chúng ta không hiểu được đạo lý trong đây, đạo lý rất là sâu sắc trong đây. Còn bây giờ chúng ta hiểu như vậy nè thì mới có thể đúng nè.
[22:21]Chúng ta suy thế này nè: Nếu nói rằng là cái công đức cứu người là không phải là, đừng có nói là công đức ngoài đời mà công đức xây chín đợt phù đồ là cất chùa nữa mà hiểu thế này. Cái việc làm trong phạm vi tôn giáo nó có tính cách tâm linh huyền bí tín ngưỡng là một công đức, còn một cái công đức mà chúng ta đóng góp vào cuộc đời, xây dựng cuộc đời là một việc làm thực tế. Thì trong hai cái công đức này, một bên là làm những việc thực tế, giải thích những điều thực tế, xử lý những điều thực tế trong cuộc sống giữa con người và con người, điều đó là căn bản, là quan trọng hơn là chúng ta rời xa cái đời sống thực tế này
[23:07]mà để dành cái công sức của mình vào cho cái hoạt động huyền bí tâm linh.
[23:14]Chúng ta có hai loại hoạt động khi chúng ta đến với đạo. Một người thì muốn quên việc đời, quên việc người, tức là quên những công việc thực tế để chúng ta đem hết cái tâm hồn của mình về với đạo. Nhưng mà sự thật đạo là cái gì? Tức là những trang kinh, những ý niệm về Bồ Tát, về Phật, về thần thánh siêu hình, không có thực, không có hiện ra giữa cuộc đời này. Những vị đó có nhưng mà ở trên cao á. Rồi bây giờ chúng ta dồn hết cái tâm hồn chúng ta, công sức chúng ta về cho những cái điều đó, những cái trang kinh khó hiểu trong cái bản kinh cổ, dành cho những vị Bồ Tát ở trên cao và dành cho cái khuôn viên ở trong chùa thôi.
[23:57]Đó là một loại hoạt động tín ngưỡng. Còn loại hoạt động tín ngưỡng là chúng ta đem được cái đạo lý bước ra khỏi cái sân chùa, chúng ta đi vào trong cuộc đời thực, chúng ta sống với con người thực. Đó là một loại công đức khác. Đó, hai công đức tách ra khoảng như vậy. Và cái câu này, cái câu ca dao này cho rằng nếu người nào mà đem cái công sức của mình để sống với con người cho tốt, tử tế với con người, thương yêu con người thực có trong cuộc đời này thì người đó mới thực sự là có được công đức, chứ không phải là đem công sức của mình dồn hết vào trong cái hoạt động của tâm linh siêu thực mà bỏ quên cuộc đời.
[24:41]Như vậy không có phải là bác đạo Phật, không phải là bác việc xây chùa, không phải là bác cái việc tu tập huyền bí, nhưng mà ý nói rằng cái người hiểu đạo là người phải có cái hoạt động, cái công đức thực tế đối với cuộc đời hoặc là những công đức thiết thực đối với cuộc sống hoặc là phải sống thực với những con người chung quanh mình, phải đem lại niềm vui thực sự cho những người chung quanh mình. Đó mới là cái đạo hơn là cái đạo chìm trong cái hình thức hay là siêu hình.
[25:20]Quý Phật tử đồng ý cái ý nghĩa này không? Cái người này muốn nói vậy, không phải bác chùa đâu. Nhưng mà "Dẫu xây chín đợt phù đồ, chẳng bằng làm phước cứu cho một người" có ý nghĩa rằng cái người nào mà không biết, cứ chỉ dồn hết sức mình cho cái hoạt động của tín ngưỡng là người đó không hiểu đạo. Vì sao vậy? Vì đạo nằm ở đâu? Vì đạo nằm ở đâu?
[25:45]Đạo nằm ở đâu?
[25:51]Nói tâm cũng được. Đạo nằm ở đâu? Tâm. Có một cách hiểu dễ hiểu, gần gũi nhất và cũng dễ bị hiểu lầm nhất là đạo nằm ở trong chùa, phải không? Hỏi: "Đạo ở đâu?", "Nằm trong chùa." Cứ vô chùa đó tìm đạo là đúng, phải không? Nhưng bây giờ ta hiểu cao hơn một chút. Hiểu cao hơn một chút là ví dụ như lỡ như trong thời gian chiến tranh á, cái chùa bị bom đánh sập mất tiêu thì như vậy mất đạo không? Vì sao không mất? Vì còn ở trong trong tâm. À, như vậy là đầu tiên cái câu hỏi câu trả lời mà đơn giản nhất là đạo nằm ở trong chùa, đó là như vậy, câu nhất. Nhưng mà khi một người đã hiểu đạo rồi, cả đời sống mình là đạo rồi, mình làm gì cũng đúng rồi thì
[26:40]đạo nằm ở trong trong tâm, không còn lệ thuộc vào ngôi chùa nữa. Và ngôi chùa là cái nơi mà mình tới lui để học hỏi và bổ sung thêm cái tâm đạo, chứ đạo thực sự nằm trong trong tâm. Nhưng đạo nằm trong tâm là mới là bước thứ hai. Còn cái bước thứ ba nữa: Đạo nằm ở đâu?
[27:05]Hiểu mà căn bản đơn giản nhất đạo nằm ở chùa, hiểu cao hơn như quý Phật tử là đạo nằm trong tâm. Còn cái nghĩa thứ ba nữa?
[27:20]Tất cả các Phật tử cộng lại thì trong cuộc sống nè, trong tất cả Phật tử. Hay! Mọi người đang bước từ từ tới đúng rồi đó. Ai nói cho chính xác nữa đi.
[27:36]Trong đầu hả? Không, thì cũng như là trong tâm rồi. Có người trả lời trong cuộc sống, người trả lời trong tất cả Phật tử. Đây nè, đạo nằm ở đây nè.
[27:47]Đạo nằm trong tiếng chim hót lúc ban mai. Đạo nằm trong tia nắng chiếu khi mà ánh bình minh vừa dậy. Đạo nằm trong tiếng khóc của một đứa trẻ ở bên làng, ở bên nhà hàng xóm. Đạo nằm nơi trong cái cụ già đang quẩy cái gánh đi về nhà trong một buổi chiều. Đạo nằm nơi con trâu cày dưới đồng ruộng yên bình. Đạo nằm nơi nơi đứa bé đứng trông mẹ đi chợ về. Và đạo nằm nơi tất cả những điều mà người ta đau khổ hay là người ta vui sướng. Tất cả đều là đạo, tất cả đều làm cho chúng ta thương yêu hết. Lúc này cái người mà biết đạo thật sự rồi đó, không còn lệ thuộc đạo nơi cái chùa hay đạo trong tâm mình
[28:34]nữa, mà khi mở cửa buổi sáng ra nhìn thấy cuộc đời là tất cả đều tràn ngập đạo lý và tất cả đều kêu gọi cái bổn phận của chúng ta bước đến với cuộc đời để làm cái gì đó cho mọi người. Lúc đó đạo không còn nơi ta nữa mà đạo nằm nơi tất cả mọi người. Tức là từ một em bé kêu bán lạc rang, nó kêu vang vang đầu ngõ là nơi đó là nơi mà chúng ta phải có cái tâm thương yêu chúng ta gửi đến đó đó. Là khi chúng ta đi ngang chúng ta thấy một cụ già ngồi phơi nắng buổi sáng sau một đêm dài lạnh lẽo, chúng ta gửi đến cái tâm thương yêu ngay đó, bởi vì đạo nằm ở đó đó. Chúng ta đi qua một cái vũng nước, chúng ta thấy vài cái người đi
[29:17]lặn lội dưới cái vũng đó để đi tìm một vài con cá con gì để mà kiếm sống, chúng ta gửi cái tình thương yêu đến đó, đó chính là đạo á. Hoặc là chúng ta đi qua một cái xóm chợ, chúng ta thấy những người gầy guộc họ gánh một gánh rau đi về chợ, bán đổi lấy một đồng, lon gạo đem về nhà, chúng ta gửi cái tình thương yêu đến với họ, đó chính là đạo. Hoặc là chúng ta thấy nơi một cái kẹt xe, người xe đông nghịt lại kẹt xe rồi cái người công an giao thông họ phải đứng đó hít bụi khói để họ xử lý, gỡ từng chiếc xe ra khỏi cái bãi kẹt đấy ra, họ vất vả mồ hôi lấm tấm hết mà hít đầy khói bụi, chúng ta gửi đến cái tình thương yêu đối với
[29:53]công an giao thông thì đó chính là đạo. Tức là khi nào tình thương yêu chúng ta gửi được đến đâu, đến từng cái thân phận của con người, đến từng cái niềm vui nỗi khổ con người và để cho chúng ta cảm thấy mình có cái trách nhiệm với con người thì đó chính là chính là đạo. Khi mà chúng ta hiểu đạo sâu rồi thì đạo nằm nơi từng chiếc lá rơi, từng cái mầm xanh vươn lên. Còn chúng ta chưa hiểu đạo nhiều á thì thấy đạo chỉ ở nơi ở chùa thôi. Tức mình vào chùa mình tu, về nhà mình gây lộn được không sao hết, về nhà cãi lộn được không sao hết. Bởi vì đạo nằm nơi chùa, ở nhà không có đạo nên mình tự do.
[30:29]Nhưng mà khi người hiểu đạo sâu hơn rồi thì đạo nằm trong trong tâm thì dù không có ở chùa nhưng lúc nào cũng giữ cái tâm của của mình cho đúng, không để cho tâm mình nghĩ một ý nghĩ sai lầm thì đó là đạo. Nhưng mà cái người mà đến lúc mà tâm không còn sai lầm nữa, lúc đó chỉ còn tình thương yêu của mình tỏa ra khắp nơi trong cuộc sống này, lúc đó thấy nơi nào cũng là đạo, nơi nào cũng để cho ta thương yêu. Từng cái hàng cây, ngọn cỏ, từng cái người già, em bé, vân vân, tất cả mọi điều đều khiến cho ta thương yêu. Và khi mà gặp gỡ mọi người trong cuộc sống này, ta luôn luôn muốn làm cái gì đó để cho họ vui,
[31:06]lúc nào cũng bị thôi thúc bởi điều đó. Vô tình không gặp ai thì thôi thì có thể lúc đó mình khuây khỏa được, mình đọc sách, mình lạy Phật hay mình làm cái công việc của mình được. Nhưng mà khi gặp bất cứ ai trong cuộc đời, đứng mắt nhìn thấy ai hoặc là ngồi tiếp chuyện với ai, trong lòng luôn luôn cứ bị thôi thúc bởi một điều bí mật là mình làm cái gì để cho người này vui? Lúc nào cũng bị thôi thúc như thế hết thì đó chính là đạo. Quý Phật tử đã bị cái thôi thúc đó chưa? Tức là khi mà gặp mọi người trong cuộc sống này, nói chuyện với họ, luôn luôn mình bị cái thôi thúc mà mình cũng không để ý lắm, nhưng khi nhìn lại mới thấy
[31:42]là lúc nào cũng muốn rằng làm cái gì đó cho người đó vui. Người nào mà có được cái thôi thúc đó trong tâm rồi thì Thầy xin tán thán và xin chúc mừng vì người đó là người hiểu đạo, thực hành đạo lý đã đạt được cái tầm cao, tầm cao khá cao. Và người đó là người lúc nào cũng nằm trong cái bàn tay của Phật. Phật lúc nào cũng che chở, gia hộ, giữ gìn người đó. Người đó sống trong cuộc sống này luôn luôn là một người tốt. Khi rời khỏi cuộc sống này, Phật sẽ đem về nơi Phật. Nếu tu đến mức độ lúc nào tâm mình cũng bị thôi thúc nó thầm thầm thầm vậy, muốn cho người khác vui thôi, nói một câu nói hay làm một hành động gì cũng muốn cho
[32:21]người khác vui thôi, luôn luôn muốn tặng người này người kia khác một cái gì, luôn luôn muốn giúp người khác một cái gì, lúc nào trong tâm cứ bị cái thôi thúc đó, thì người đó là người hiểu đạo đã đến mức độ tầm cao, tâm người đó đã rất là thuần. Ở đây có người nào được như vậy chưa? Hồi nãy thầy nghe nói có, thầy nghe nói có thầy rất là mừng nha. Nếu một người nào trong tâm mình có điều đó rồi thì rất là mừng, vì đó là những người con Phật thật sự, rời bỏ cõi đời này phải về cõi Phật. Còn mà nếu chúng ta còn hiểu đạo ở hai mức độ: thứ nhất là đạo ở trong chùa hoặc là đạo trong tâm, thì vẫn còn hạn chế.
[32:58]Khi nào mình thấy đạo trong cuộc sống, trong tất cả mọi người để ta thương yêu, để ta đối xử tử tế, để ta luôn luôn làm cái gì để đem lại niềm vui cho họ, hiểu đến mức độ như vậy thì ta đã hiểu đạo đến tầm cao. Còn nếu mà chúng ta chưa có cái thôi thúc đó thì mình phải tu thêm nhiều lắm. Thì ở đây, như vậy là trong cái câu ca dao á, thoạt nghe là thấy giống như cắt đôi ra hai cái công đức khác nhau, phải không? Một công đức thuộc về tôn giáo, tín ngưỡng là xây chùa, xây chín cái chùa; một cái công đức thuộc về cứu giúp con người ở bên ngoài, không dính gì tới chùa. Và chúng ta cứ tưởng cái câu ca dao đó nói rằng:
[33:39]Cái công đức dành cho đạo chẳng bằng cái công đức dành cho đời. Mình cứ hiểu đạo và đời hai cái tách biệt. Nhưng mà cái người họ nói câu này không phải như vậy, họ nói rằng công đức thật sự là nằm ở trong cuộc cuộc sống, mà đạo cũng nằm ở trong cuộc sống, nằm trong tất cả mọi người, mọi chúng sinh mà ta thương yêu. Đó mới là công đức chính. Bởi vì đạo có mặt trên đời là để làm gì?
[34:09]Ví dụ như Đức Phật, Ngài đến với cuộc đời, Ngài mở đạo lý ra cho cuộc đời là để làm gì?
[34:17]Đúng là để cứu độ chúng sinh, để làm cho chúng sinh sống đúng rồi chúng sinh được hạnh phúc, được an vui, được giải thoát, chứ không phải Đức Phật đến với cuộc đời để Ngài dựng ra một tôn giáo rồi để cho chúng sinh cung phụng cái tôn giáo đó, phải không? Không phải. Nên vì vậy, cái mục tiêu ban đầu của Đức Phật là Ngài mở ra cái chân lý để cho chúng sinh sống tốt, để cho chúng sinh sống tốt, chúng sinh được an vui, được hạnh phúc, chứ không phải Ngài mở ra một cái đạo để Ngài được lạy, rồi để cho mọi người cứ tập trung tiền của đổ về cho đạo của Ngài, không phải, Ngài không có ý đó. Sau này người ta lập tượng, người ta thờ Phật chỉ bởi vì người ta
[34:58]quá kính trọng Ngài, kính trọng cái lẽ phải mà Ngài đã đem về. Rồi những người xuất gia đi theo con đường của Phật cũng được người ta kính trọng lây, phải không? Kính Phật quá nên thương những cái người mà dâng cả cuộc đời theo Phật như vậy, người ta kính trọng lây. Người ta cất cái chùa, cất cái chùa đó cho ai? Cho mấy thầy, mấy cô ở, phải không? Phải không? Dám nói phải lắm á! Người ta cất cái chùa để làm gì? À, để cho mọi người có chỗ tới lui mà tu học. Nhưng mà rồi nếu không có ai ở thì sao? Nó sẽ hư hỏng, phải không? Bị người ta phá phách, cho nên phải giao cho ai giữ giùm? Giao ai giữ giùm? Quý thầy, quý cô giữ giùm.
[35:39]Như vậy quý thầy, quý cô là cái người ở ké mà vô tình được ở chỗ ngon lành thôi! Chứ cái chùa không phải của quý thầy, quý cô, phải không? Mà quý thầy, quý cô giữ giùm chùa cho Phật tử để Phật tử tới lui mà tu học. Và như vậy là vô tình là chúng ta cảm thấy: À, có một cái cõi là chùa thuộc về đạo, rồi còn cái ra khỏi cổng chùa là đời, hai cái khác nhau. Nhưng mà cái người mà họ nói câu ca dao này đó, họ mới xóa cái ranh giới đó đi, họ nói đừng có phân biệt là đây là cái công đức mà thuộc về tín ngưỡng và kia là cái công đức mà thuộc về đời nữa, mà công đức chính đều bắt nguồn từ từ cuộc sống. Muốn xây dựng đạo chính là phải xây dựng cuộc cuộc đời,
[36:22]cuộc sống, xây dựng con người, đó mới là xây dựng đạo. Cho nên nói rằng dù cho ta xây chín đợt phù đồ, nhưng mà nếu không đem lại cái lợi ích thực tế cho con người thì đó không phải là công đức chân thật, không phải công đức chân thật. Nếu mà cái chùa đó, cái phù đồ đó không lan tỏa được vào cái đạo lý cho lòng người thì thật là phí phạm, vì xây chín cái chùa tốn tiền lắm. Ví dụ như bây giờ làng ta có người nào đó phát tâm xây luôn chín cái chùa, phí không? Phí không? Một làng chín chùa, phí không? Phí vô cùng! Một làng chỉ cần một chùa thôi, một làng cần một chùa là được rồi, là dân cả làng mình đến đó mình tu học được rồi, không cần.
[37:03]Chỉ trừ trường hợp mà có đặc biệt thì thôi một làng chín chùa cũng được, nhưng mà thường thường một làng một chùa thôi. Còn nếu mà tự nhiên làng ta bị xây chín cái chùa lên, thì thay vì xây chín cái chùa, chúng ta xây một chùa và để tiền tám cái chùa đó làm gì? Chúng ta làm cái gì đó, tạo ra cơ sở kinh tế gì đó cho cả làng ta giàu lên, phải không? Đó, bây giờ ai có tiền mà xây chín cái chùa, giơ tay lên cho thầy thầy biết coi? Có không? Thầy không có xin đâu, thầy không xin đừng sợ, cứ nói! Nên vì vậy là người xưa đó họ đã nhìn thấy có những người hiểu lầm.
[37:41]Có những người hiểu lầm cứ cho rằng là cất chùa hay là tạo công đức trong tín ngưỡng là đủ rồi, mà không chịu bước ra xây dựng cuộc đời, xây dựng con người, nên các ngài mới cảnh báo, ngài nói một câu: “Dẫu xây chín đợt phù đồ, chẳng bằng làm phúc cứu cho một người”, là để cảnh báo rằng: Công đức thật sự nằm ở trong cuộc sống á. Và chùa chỉ là cái hệ quả phát sinh tự nhiên, là đỉnh đỉnh cao của công đức thôi, chứ không phải là cái nền của công đức. Rồi ai không biết, không chịu thương yêu con người mà cứ hễ có tiền là dồn vào việc xây chùa, các ngài cảnh báo rằng đó là điều sai lầm. Các điều sai lầm.
[38:15]Phải thương yêu con người trước, trước khi muốn cất một ngôi chùa. Quý Phật tử đồng ý điều này không? Cái quan điểm là: Hãy thương yêu con người trước rồi hãy cất một ngôi chùa sau, quan điểm đó đúng không? Quan điểm đó chính xác nha, quan điểm chính xác. Cho nên từ đây về sau cũng vậy, ví dụ như ta muốn phát tâm xây dựng một ngôi chùa thì ta hãy nhìn lại lòng mình đã thương yêu con người chưa? Vì nếu ta chưa thương yêu con người mà ta cất chùa thì chúng ta phạm vào cái sai lầm mà cái người, vị thầy nào đó đã nói nên câu này, nói: “Dẫu xây chín đợt phù đồ, chẳng bằng làm phúc cứu cho một người”.
[38:50]Cho nên trước khi chúng ta góp nhau xây nên một ngôi chùa, chúng ta hãy xem lòng mình có thương yêu nhau hay không cái đã. Cũng như ngôi chùa ta hiện nay đang xây lở dở đây, phải không? Chùa này đang xây dở, bây giờ chúng ta có phụ với ni sư đây xây tiếp không? Phải xây tiếp. Nhưng mà trước khi phụ với ni sư xây tiếp thì chúng ta phải để ý điều gì? Chúng ta để ý là lòng ta chúng ta thương yêu thương yêu nhau, được không? Nhớ cái điều đó trước nha. Cho nên vì vậy là
[39:24]căn bản là chúng ta phải thương yêu con người, giúp đỡ con người thực tế cái đã, trước khi mà chúng ta xây dựng một ngôi chùa. Đó là điều cảnh báo trong đây. Vì sao vậy? Vì vào đời nhà Trần, vào đời nhà Trần là các vua nhà Trần của ta rất là mộ đạo Phật, đúng không? Và xây chùa liên miên. Có những năm là mất mùa nha, thiên tai, hạn hán nha, mà vua vẫn ra lệnh xây chùa, các quan vẫn thi nhau xây chùa. Vì sao vậy? Bởi vì biết là vua mộ đạo, từ đời tổ là đã mộ đạo rồi, vua Trần Thái Tông phải không, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, cả Trần Nhân Tông đi tu luôn á. Cho nên vì vậy là khi mà ông vua mộ đạo rồi
[40:08]thì ông quan mày dám mà chống đạo không? Không, cũng phải mộ đạo để mà lấy lòng vua, để vua mà nhìn đó thấy, à mình cũng mộ đạo Phật, thì như vậy vua thương, nên các quan cũng thi nhau mà cất chùa. Mà cái việc mà nhiều khi dân đang nghèo mà cứ thi nhau cất chùa, chính cái điều đó làm cho những người mà họ có trí tuệ họ họ bất mãn, họ nói đây là một điều sai lầm, không phải như vậy. Cho nên vì vậy, thời đó có những nhà nho như ông Chu Văn An, Trương Hán Siêu là ổng phản đối cái việc mà cứ dồn tiền cất chùa. Nhất là cái nhân vật Trương Hán Siêu. Nhân vật Trương Hán Siêu thế này, chúng ta kể chuyện chút xíu.
[40:48]Thì đầu tiên là ông học với Chiêu Quốc Vương Trần Ích Tắc. Lúc đó là Trần Ích Tắc á là em của vua Trần Thánh Tông. Thì ông mới xin vua anh của mình là để ông trong cái trại của ông mở cái trường đào tạo nhân tài cho quốc gia, trong đó dạy văn, dạy võ, dạy binh thư, đồ trận, dạy đủ thứ hết. Rồi để sau này cung cấp cái lực lượng đi vào làm quan cho triều đình. Thì vua anh là vua cha là Trần Thái Tông thấy cũng có lý, vua anh là Trần Thánh Tông thấy cũng có lý, cho nên là cho Trần Ích Tắc mở trường dạy thì trong số mà những cái môn đồ của Trần Ích Tắc có Trương Hán Siêu ở trỏng, và Trương Hán Siêu là người giỏi nhất nhì.
[41:29]Ngày xưa Mạc Đĩnh Chi cũng học trong đó ra. Nhiều người là học trong đó ra hết. Thì sau này Trương Hán Siêu bởi vì quá giỏi, nên chuốc phải cái sự ganh tị của những người bạn của mình, mà trong đó có một người học trò trưởng là Nguyễn Văn Long. Thì Nguyễn Văn Long mới mưu hại gài một cái bẫy để vu oan cho Trương Hán Siêu là muốn giết thầy mình. Đó là Nguyễn Văn Long rất là ác. Thì Trương Hán Siêu bị rơi vào cái bẫy vu oan đó là phải trốn kinh thành đi luôn, trốn trường bỏ đi luôn. Đi tới đâu là bị Nguyễn Văn Long cho quân sĩ đi tìm theo để giết tới đó. Cứ phải trốn, phải trốn. Nhưng mà Trương Hán Siêu rất là giỏi võ,
[42:04]cho nên bản thân mình tự vệ được không sao hết, rồi mới lẩn... là Trương Hán Siêu có một thời gian cũng lẩn trốn dường như về cái vùng Thái Bình để ẩn cư. Ẩn cư không cho ai biết cái cái cái chỗ ở của mình hết, bởi vì sợ Nguyễn Văn Long đem quân tới giết. Thì sau này, lúc mà ở bên Trung Hoa đó là quân Mông Cổ đã chiếm được hết đất nước Trung Hoa, rồi chuẩn bị đem quân qua đánh Việt Nam lần nữa. Thì lúc đó là Trần Quốc Tuấn Hưng Đạo Vương đang chuẩn bị lực lượng, xây dựng lực lượng để mà kháng chiến chống lại quân Mông Cổ. Thì trong lúc mà Hưng Đạo Vương cũng như cả triều đình là ngày đêm lo lắng, thì Nguyễn Văn Long lại bàn mưu với Trần Ích Tắc thế này:
[42:44]Nói mình đánh không có lại Mông Cổ, tại Mông Cổ họ chiếm gần hết Trái Đất. Bây giờ mình đánh cũng thua, nên vì vậy hay nhất là nên đầu hàng. Thì khi mình đầu hàng thì họ sẽ cho mình làm làm vua cai giữ đất này, mà mình chịu lệ thuộc họ, thì nó đỡ phải chết dân hơn là mình cứ chiến đấu rồi cũng chết. Nói làm sao không biết, thuyết phục sao Trần Ích Tắc nghe lời, thế là bí mật Nguyễn Văn Long và Trần Ích Tắc thảo bức thư đem qua đầu với nhà Nguyên, đầu hàng nhà Nguyên và xin được làm nội ứng nếu mà nhà Nguyên sang đây đánh. Nên chúng ta còn cái bản án của Trần Ích Tắc có nhớ không? Chúng ta nhớ Trần Ích Tắc ngày xưa đó là cõng rắn cắn gà nhà.
[43:23]Tức là từ cái chuyện đó mà cũng do Nguyễn Văn Long bày ra. Thì lúc đó, Trương Hán Siêu ẩn cư vừa tu luyện mà vừa nghiên cứu tình hình, thì sau này nhờ một người bạn tiến cử thì ông Hưng Đạo Vương - Trần Hưng Đạo mới tìm đến gặp Trương Hán Siêu để mà lắng nghe cái ý kiến của Trương Hán Siêu, vì Trương Hán Siêu rất là giỏi. Trương Hán Siêu mới góp ý với Trần Hưng Đạo là thế giặc rất là mạnh, nếu mà ta đương đầu chúng ta đánh là đánh không có lại, cho nên phải đánh bằng mưu. Về thực lực ta thì thứ nhất là phải rèn luyện binh sĩ, một người lính thường phải giỏi bằng một người tướng. Là phải ra lệnh cho các ông tướng đem những bí quyết võ công
[44:08]mình dạy cho lính hết chứ không được giấu như ngày xưa nữa. Trước đó đó là lính chỉ được dạy học những cái bài bản đánh võ bình thường, còn những bí kíp cao siêu của các ông tướng là ổng giấu để ổng làm tướng. Bây giờ là lệnh của Trần Hưng Đạo ban ra là các tướng phải đem sở trường, những môn nội công của mình, những cái thế võ kỳ đặc của mình dạy hết cho lính để nâng cao cái trình độ tác chiến lên để có thể một người mà đánh được 10 người. Phải như vậy. Nên những bí kíp lúc đó là binh sĩ rèn luyện rất là ráo riết và tích trữ những cái kho lương thực. Và phải điều động được hết toàn dân vào cuộc chiến,
[44:43]chứ không phải là chỉ quân đội đánh nhau với quân Mông Cổ. Vì quân Mông Cổ ác lắm, gặp tới vô tới làng là nó giết sạch không còn một người nào. Nó kéo vô làng rồi là phụ nữ thì bị hãm hiếp xong rồi giết, còn đàn ông là giết liền tại chỗ. Cả làng thành bình địa không còn một bóng người. Cho nên là phải, nghĩa là lệnh từ cái soái doanh mà ban xuống thì không phải là chỉ điều động quân đội mà điều cả cái dân làng luôn. Ví dụ như cái người của soái doanh Trần Hưng Đạo ban xuống cái làng đó phải dời đi hết cách xa đó 100 dặm là cả làng kéo nhau đi biến mất liền. Trong nửa tiếng đồng hồ sau là biến mất liền, không còn người nào.
[45:15]Tức là cả đất nước vào cuộc chiến chứ không phải là chỉ có quân đội đánh nhau. Lúc đó là Trương Hán Siêu hiến kế đó, đồng thời là những cái kế, những đường tiến quân là bàn bạc với nhau. Nhưng mà Trương Hán Siêu không có chịu về ở với Hưng Đạo Vương. Hưng Đạo Vương kêu về ở ở với Vạn Kiếp của ổng mà Trương Hán Siêu không chịu. Bởi vì sao vậy? Bởi vì Trần Ích Tắc còn ngồi đó. Ló mặt ra ông kia tới ổng giết liền, ổng giết mà mình không biện minh được, không minh oan được, đang còn cái án oan. Mãi sau này khi mà quân Nguyên tràn sang đánh thì Trần Ích Tắc bỏ theo quân Nguyên qua bên kia thì Trương Hán Siêu mới về cùng ở với Trần Hưng Đạo để mà hiến kế.
[45:50]Lúc đó ông mới rời bỏ cái vùng Thái Bình mà ông ẩn cư. Nên cái duyên Thái Bình chúng ta cũng vui, nó hay là như vậy. Đến khi mà chúng ta đánh với quân Nguyên bằng những cái mưu kế là dồn cái quân Nguyên mất ăn mất ngủ trong suốt 1, 2 tháng. Không cho ăn, cắt bỏ lương thực. Dân ta đem lương thực giấu hết vào trong rừng. Dân ta đi tới đâu là kéo lương thực đi hết, nghĩa là quân Nguyên chạy vào cái làng là không còn gì hết. Mà ngủ không cho ngủ, nghĩa là cứ đập phèng la, đánh trống, chuẩn bị tấn công nhưng mà không đánh. Thế là cả đêm quân Nguyên không ngủ được, ban ngày không có ăn, thì chừng một tháng vậy, chuyện gì xảy ra?
[46:30]Chúng ta thử tưởng tượng mình một tháng mà không ăn không ngủ thì chuyện gì xảy ra? Nếu mà mình không chết thì mình không cầm cái gươm nổi nữa. Thì quân Mông Cổ mạnh khiếp đảm lắm, to lớn, mạnh vạm vỡ vậy nè, nhưng mà qua một tháng mà không ăn không ngủ rồi cầm cái gươm không nổi, cầm cái giáo không nổi, bắn cung bắn kéo cung kéo không nổi nữa. Thì lúc đó quân ta mới tràn ra đánh thật, là một người đánh 100 người, đánh cũng thắng. Chính là nhờ những cái mưu kế như thế, cả đất nước cùng vào trận như thế mà cha ông ta đã chiến thắng. Thì cái thời đó là như vậy. Thì chính Trương Hán Siêu là người phản đối cái việc mà
[47:04]cất chùa liên miên của các vua, các quan thời đó. Vì sau khi mà chiến thắng Mông Cổ rồi thì Hưng Đạo Vương mới tiến cử Trương Hán Siêu lên làm quan. Thì ổng làm quan tới bốn đời vua luôn. Và ổng luôn luôn chú trọng xây dựng kinh tế trước. Ông nói: Đất nước mà muốn mạnh, phải giàu cái đã. Nếu mà đất nước không giàu thì không không mạnh được. Nên ông xây dựng làm sao cho người dân ai cũng có ruộng, có nghề để làm ăn, để sinh sống. Nhưng mà có một cái là ông nói nghĩa là ông cố gắng ông xây dựng kinh tế nhiêu, mấy ông quan cứ chuyên môn bắt dân đi xây chùa. Tại xây chùa lấy công của ai? Công của dân làng.
[47:36]Vào rừng đẵn gỗ nha, rồi tập trung công sức của cả dân làng ra đẽo từng chút từng chút, tỉa tót từng chút mà cất hết cái chùa này tới chùa kia. Trong khi cái lệnh của ông á là người ta phải làm ăn, người ta phải cày ruộng, người ta phải làm những hàng nghề, phường nghề, làm nghề này nghề kia, đất nước mới giàu lên. Mà lệnh ông ban xuống thì có ông quan xuống cũng ban cái lệnh song song: Mày khoan khoan, khoan làm ăn, đi cất chùa cái đã. Ổng tức cành hông lên, nên là mới có cái câu là: Dẫu xây chín đợt phù đồ, chẳng bằng làm phúc cứu cho một người. Là nếu mà không thực tế, nếu mà không xây dựng được cái kinh tế,
[48:10]cái đời sống cho con người thiết thực thì ngôi chùa chỉ là vô nghĩa. Thời gian đó là các nhà Nho họ nổi lên họ chống lại đạo Phật kịch liệt luôn. Nghĩa là vua mộ đạo, vậy mà có một số ông quan dám chống lại đạo Phật mà không sợ chém đầu. Dám làm mích lòng vua luôn để nói lên một sự thật. Một sự thật là: Đừng có cất chùa phí phạm như thế. Bởi vì sao? Chùa không cần nhiều, mà cần cái gì nhiều? Cần cái đạo lý nhiều, cái lòng người nhiều. Nãy chúng ta nói đạo trong tâm á. Và khi cái đạo lý nó nằm trong tâm người ta nhiều rồi á thì con người ta thương yêu nhau, giúp đỡ nhau, đó chính là là chùa đó, chính là Phật đó.
[48:52]Chứ không phải là tốn công tốn sức dựng một ngôi chùa mà người ta không làm ăn, không có làm giàu được, người ta khổ sở thì cái đó không phải là đạo Phật nữa. Có thể là người ta không dám nói, người ta không dám than, người ta cũng cầu mong có cái phúc gì đó nên thôi ráng nhau đi đẵn gỗ rồi lên phụ chùa đủ thứ chuyện, nhưng mà rồi người ta càng nghèo. Nghĩa là cái chỗ nào mà cứ liên miên cất chùa thì dân ở đó rất là nghèo. Và ông Trương Hán Siêu ổng rất là bất mãn, ổng chống đối cái đó dữ dội. Ổng liên kết với những nhà Nho phản đối triều đình cái việc đó. Nhưng mà vì cái công của ổng lớn quá.
[49:23]Từ đời Hưng Đạo Vương tiến cử và ổng làm quan rất là đắc lực đâu đó, nên không ai chống ổng được, nhưng mà trong lòng rất là hậm hực. Nghĩa là cái giới mà thầy tu rất là hậm hực, các hòa thượng rất là hậm hực, rồi những cái ông quan mà chuyên cất chùa để lấy lòng vua cũng rất là hậm hực Trương Hán Siêu. Lúc nào cũng muốn hạ bệ ổng, nhưng bởi vì ổng phước ổng lớn, ổng giỏi quá, ổng nắm đâu vững vàng đó nên không chống ổng nổi. Ổng làm quan cho tới khi ổng chết luôn, về hưu ổng chết, không sợ. Tuy nhiên là ông là người nghiên cứu đạo Phật rất là thâm sâu, Trương Hán Siêu. Chính vì nghiên cứu đạo Phật thâm sâu nên ông mới mạnh
[49:57]dạn ông chống cái việc mà cất chùa quá nhiều. Ông nói: Làm cái chùa rồi còn lại thời gian để cho dân mà họ làm ăn, mà cái công đức chính là chỗ đó. Nên cái chỗ mà làm phúc cứu cho một người ám chỉ rằng là con người ta phải sống, phải làm ăn cho giàu để mà có tiền mà chia sẻ nhau, giúp đỡ nhau, nâng đỡ nhau, đùm bọc nhau. Và đó chính là đạo. Rồi khi mà mọi người đều được êm ấm hết, đất nước thì thanh bình, mọi người đều khá giả, lúc đó hãy nói chuyện tới chuyện mà ngồi thiền, nhiếp tâm, niệm Phật, tâm linh siêu thoát, giải thoát, giác ngộ, tới chừng đó nói sau. Như vậy đúng không? Đúng! Chính đạo Phật, Đức Phật ta cũng nói như vậy, trong Bát Chánh Đạo.
[50:38]Chúng ta nghe cái câu này ha: Phải có Chánh nghiệp, Chánh mạng. Chánh nghiệp là gì? Là thương yêu, giúp đỡ mọi người. Chánh mạng là gì? Làm ăn cho khá giả. Rồi mới tới cái Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định để mà tu thiền, nhập định đi tới tâm linh cao siêu. Cái đó đi sau, tức là cái tâm linh cao siêu về giải thoát, giác ngộ phải đi sau cái đời sống thực tế, phải đời sống thực tế trước. Phải thương yêu người, giúp đỡ người, ai cũng làm ăn khá giả lên trước, sau đó mới nói chuyện tâm linh giải thoát. Nên bây giờ á thì cái việc mà con người ta mà làm ăn á thì đó ai lo? Đời sống con người bây giờ ai lo?
[51:17]Nhà nước lo, phải không? Nghĩa là phường lo, xã lo, quận lo, huyện lo, thành phố lo, nhà nước, Trung ương lo. Chùa có lo không? Chùa không lo. Chùa chỉ lo đạo lý thôi, nhưng không phải như vậy. Nhưng không phải như vậy đâu. Sự thực là chính chùa cũng phải phụ lo cái đời sống kinh tế cho người dân làng. Ví dụ cái chùa nằm ở nơi làng thì chùa cũng phải có bổn phận nhìn ngó xem cái làng ta khá giả chưa, còn bao nhiêu người nghèo. Ngoài cái việc là mấy cán bộ, các cán bộ xã, phường họ đi họ thống kê, quan sát rồi, kệ, họ làm công việc nhà nước của họ cứ làm. Nhưng mà bổn phận của các sư tăng vẫn cũng phải đi quan sát điều đó.
[52:02]Hễ trong cái làng của mình, nơi cái vùng mà có cái chùa của mình, mà nếu có người nghèo, còn người nghèo thì chùa phải làm sao? Chùa phải làm sao?
[52:17]Chùa có tiền bỏ ra giúp người ta không? Có hả? Khiếp vậy, ô, chùa miền Bắc giàu ghê ta. Vậy là giàu hơn chùa miền Nam. Thực sự á thì chùa không đủ sức. Thấy người đó nghèo, chùa không đủ sức đem tiền cho đâu, không đủ sức đâu. Chùa nào đó? Chùa Bắc chứ chùa Nam không nổi đâu. Chùa Lam Thành này chứ chùa thầy làm không nổi. Nhưng mà đó, khi chúng ta để ý là thấy còn người nghèo á, thì chúng ta làm những động tác thế này, hoặc là chúng ta báo cáo lên địa phương, phải không? Vận động lên địa phương, nói chính quyền là ở đó còn người nghèo quá, xin các ông quan tâm giúp đỡ giùm, cái thứ nhất. Cái thứ hai, là vì sẵn cái uy tín của cái người mà
[52:55]mình là người tu, mình đến nói với những người Phật tử khá giả hơn. Đó, mình vận động Phật tử khá giả, mình giảng trong những buổi thuyết. Bây giờ có mấy cái gia đình cực kỳ nghèo, còn mấy người hơi nghèo nghèo thì từ từ mình xử lý sau. Cái người mà quá nghèo thì mình nói hết những người bạn đạo hãy thương yêu, hãy giúp đỡ cho cái người đó họ làm ăn khá lên cái đã. Đầu tiên phải xây dựng cái chánh mạng, tức là cái đời sống làm ăn cho cái người Phật tử cái đã. Thế là các Phật tử mỗi người góp một ý, một công, một chút gì đó. Thế là giúp cho vực đừng có còn có người quá nghèo nữa. Đó, hết cái người quá nghèo,
[53:28]cái người đó hết cái quá nghèo, rồi người đó trở thành cái gì? Nghèo. Hết cái quá nghèo thành nghèo thôi chứ chưa giàu được. Thì bắt đầu nó còn lại là người nghèo, phải không? Hết cái người quá nghèo rồi còn lại người nghèo. Bắt đầu hễ còn người nghèo, thì bắt đầu là chùa cũng vậy, quý thầy quý cô cũng phải suy nghĩ cách nào đó làm sao cho những người nghèo đó không còn nghèo nữa, không còn nghèo nữa, bắt đầu phải đủ ăn, phải đầy đủ. Đó, phải suy nghĩ, cách nào đó thì thầy không biết, nhưng mà chùa phải làm chuyện đó. Quý Phật tử phải giúp đỡ cho quý thầy quý cô làm chuyện đó. Làm sao để trong làng ta, quanh cái chùa ta không còn người nghèo.
[54:04]Mà đó chính là đạo Phật đó. Đó chính là Bát chánh đạo á. Bát chánh đạo trong cái chánh nghiệp và chánh mạng, tức là giúp đỡ nhau để mà làm ăn để cho không còn người nghèo. Khi ta không còn người nghèo nữa thì ta mới làm sao được? Ta mới bình tâm mà đi chùa được, phải không? Ví dụ như ngày hôm đó mình chiều nay không biết lấy đâu lon gạo ra ăn thì bây giờ ông thầy ổng có giảng hay gì hay thì thôi cũng bye bye, tạm biệt ông thầy để đi lo kiếm gạo cái đã, phải không? Còn mình biết chắc là ngày nay mình còn gạo, tuần sau mình còn gạo, tháng sau còn gạo thì bây giờ có thể yên tâm đến chùa mà ngồi nghe thầy dạy, phải không? Ngồi nghe thầy giảng.
[54:38]Chứ còn ví dụ như bây giờ mình nghèo quá, nói thôi chiều nay không có gạo ăn, cái người bạn nói: "Cuộc đời bỏ, đi tu cái đã", kéo lên ngồi nghe thầy giảng, nhưng mà ngồi nghe nổi không? Nghĩa là ngồi ông thầy nói gì nói, bụng mình cứ sôi lên không biết chiều nay lấy gì ăn thì có nghe lọt tai chữ nào không? Không. Cho nên vì vậy, đời sống phải đi trước. Là cái đó là cái lợi ích thực tế và chính điều đó là trách nhiệm của một người tu sĩ là phải lo điều đó. Muốn cho cái ngôi chùa mình bền và muốn cho cái công đức của chùa lớn chính là làm điều đó. Cho nên quý thầy quý cô á, bây giờ là cái người đã
[55:12]đứng trong chùa rồi, thường á là lo việc đạo. Nhưng mình cứ tưởng hễ lo việc đạo là bỏ việc đời, cái đó chính là một cái sai lầm làm cho chùa bị yếu đi liền. Mà cái người mà quý thầy quý cô ở trong cái chùa đó mà nếu mà muốn xây cái đạo bền vững á, chính là phải xây cái đời trước. Là nhìn ngó ra bên ngoài xóm làng của mình ở, hễ còn ai nghèo, tìm cách giúp cho người ta đừng nghèo nữa, bằng cách nào đó thì không biết. Nhưng phải làm sao bảo đảm là những người Phật tử ở chung quanh cái chùa không có người nghèo. Trước hết là chung quanh chùa, bảo đảm ai cũng phải theo đạo hết. Chung quanh đó, ai cũng phải về chùa quy y hết.
[55:53]Và kế đó phải lo cho bảo đảm là tất cả những người chung quanh đó không còn người nghèo nữa. Nếu mà người nghèo thì đó là trách nhiệm của quý thầy quý cô chưa có xong, chưa có hoàn tất. Đừng có chờ đợi bên nhà nước, nhà nước người ta trăm công ngàn việc kệ người ta, nhưng mà chính thầy cô là người dẫn dắt cái tinh thần của Phật tử, cũng phải là người mà chăm lo cho đời sống của Phật tử. Mà hiện nay á, thường á là các trường Phật học ta quên mất điểm này. Các trường Phật học á dạy cho quý thầy quý cô những cái giáo lý trên mây á, nhưng mà không dạy những cái mà quý thầy quý cô phải xây dựng cái đời sống thực tế cho cư sĩ như thế nào.
[56:29]Bây giờ khi quý thầy quý cô lo cho Phật tử về đời sống như vậy thì quý Phật tử sau này làm ăn được có bỏ quý thầy quý cô không? Không, phải không? Mà ngôi chùa đó làm sao? Rất là bền vững, phải không? Bởi vì ngôi chùa đó vừa là chỗ dựa tâm linh mà vừa là ân nghĩa trong cuộc sống nữa thì dân làng họ có chết thì chết chứ họ vẫn phải bảo vệ ngôi chùa đó, không sứt mẻ một viên gạch, phải không? Lúc đó cái tình đạo thật là đậm đà. Tình đạo thật là đậm đà, quý thầy cô ở trong chùa mà cả hàng hàng lớp lớp Phật tử chung quanh bảo vệ mình thì cái đó hạnh phúc không? Hạnh phúc vô cùng và không bao giờ để người nghèo.
[57:03]Rồi còn sau này nữa, hễ trong cái khu vực làng quanh chùa bảo đảm không có đứa trẻ nào hư hỏng. Đi tới cái đó nữa, chứ không phải là quý thầy quý cô chỉ biết việc trong chùa đâu. Hễ còn một đứa trẻ hư hỏng là quý thầy quý cô phải tìm cách tới lui vận động, nhờ bao nhiêu Phật tử tới kềm, tới kèm, động viên, an ủi, hướng dẫn để cho đứa trẻ không hư nữa mới được. Tức là tạo thành ngôi chùa nằm ở đâu là cái cộng đồng chung quanh ngôi chùa đó phải tất cả đều phải theo đạo, tất cả đều phải được đầy đủ, sung túc và không bao giờ có trẻ hư, không có trẻ hư. Mà nếu một ngôi chùa được như vậy thì nhà nước ta làm sao?
[57:40]Rất là, rất là vui thích, phải không? Nhất là ủng hộ, nếu mà chùa làm được việc như vậy thì nhà nước rất là ủng hộ. Mà đó chính là cái câu nói là: "Dẫu xây chín đợt phù đồ, chẳng bằng làm phúc cứu cho một người" là ý như vậy đó. Tức là cái đạo lý phải nằm trong cuộc, trong cuộc sống, đó chính là vậy. Chúng ta tu là tu với con người trong cuộc sống, chúng ta hành đạo là hành với con người trong cuộc sống này. Và quý thầy quý cô cũng vậy, không phải quý thầy quý cô tu cao rồi là núp mình trong chùa đâu, mà chính là quý thầy quý cô mà cái đạo tâm, cái đạo lực, đạo hạnh mà cao chừng nào thì cái tầm mắt lại nhìn lớn ra chừng nấy.
[58:18]Chứ không phải là nói rằng, à cái đạo hạnh của vị đó cao rồi, vị đó không bao giờ bước ra khỏi chùa. Không, không bước ra khỏi chùa không phải là đạo hạnh cao. Mà chính là đạo hạnh của cái vị đó cao chừng nào là con mắt càng nhìn lớn dần, lớn dần ra khỏi cái chùa mình chừng nấy. Nhìn hết cái khu làng mà có cái chùa mình trong đó để mình kêu gọi, hướng dẫn, sắp xếp cho người Phật tử này giúp người Phật tử kia để không còn cái người xấu, không còn người nghèo. Và đó chính là cái đạo lý của Phật dạy. Đồng ý không? Nha, hứa nha. Cả quý thầy quý cô cũng vậy nữa. Rồi đến khi mà dân làng họ khá giả lên hết rồi
[58:59]thì lúc đó chúng ta mới tổ chức những đợt tu tại chùa, phải không? Về chùa tập ngồi thiền, tập khí công, học hỏi kinh sách, đó, rồi cùng dắt nhau đi qua làng bên cạnh làm phúc tiếp. Làng đủ rồi, qua làng tới quậy nữa, tức là mình trong làng mình yên rồi, bắt đầu mình đem công đức nó lan qua tới các làng bên cạnh. Đó là vô tận, đạo lý đạo Phật là vô tận. Như vậy đó, tu vậy rất là vui, tu không có buồn, nha. Chứ không phải đạo chỉ nằm trong chùa, ai hiểu đạo chỉ nằm trong chùa là cái hiểu rất là cạn, căn bản nhưng mà rất là cạn. Có hai cái cực đoan mà chúng ta cần tránh. Một á, là cái người nói rằng:
[59:37]"Ồ tôi không cần tu, tôi không cần đạo, là tôi chỉ cần lo cái con người thực tế thôi, tôi lo cho con người, lo cuộc đời, vậy là được", đó là một cực đoan. Không biết tới vấn đề tâm linh, không biết vấn đề tinh thần, không biết đạo lý, đó là một cực đoan, dù người đó có cái tốt là lo cho con người trong cuộc sống thực, nhưng vẫn là một cực đoan. Cực đoan thứ hai, là người chỉ lo cái việc tâm linh tín ngưỡng, lo cho việc chùa, lo kinh, lo tượng, rất là tốt, nhưng mà không bao giờ làm được một cái việc từ thiện trong cái cuộc sống thực tế này, đó cũng là một cái cực đoan. Nghĩa là một bên á cái người mà chỉ lo làm từ thiện:
[1:00:18]"À tôi làm vì tôi phục vụ con người, tôi phục vụ nhân dân, tôi giúp đời giúp người", nhưng mà quên phát triển cái tâm linh tinh thần thì đây là một sự hạn chế. Vì sao vậy? Bởi vì khi mà tinh thần ta không tiến hóa thì chúng ta không tiến vào nền văn minh vũ trụ được. Con người có bổn phận phải tiến hóa lần lần. Cái nền văn minh của nhân loại ta hiện nay vẫn còn rất là thấp so với cái nền văn minh của vũ trụ, so với những hành tinh khác. Mà để cho con người tiến hóa lên thêm thì cái tinh thần, cái tâm linh phải mở mang ra. Là con người ta phải sáng suốt hơn, thương yêu nhau hơn và cái tâm phải nhiếp trong thiền định được sâu hơn.
[1:00:57]Có như vậy á thì ta mới tiến lên thành những loài người cao, nghĩa là từ phàm phu phải trở thành những bậc thánh, đó là sự tiến hóa của con người. Con người ta bị một cái nhu cầu bức xúc là phải trở thành một vị thánh. Ai mà không có ước nguyện để trở thành một vị thánh thì người đó là người hiểu sai. Chúng ta phải có một cái ước nguyện rõ ràng là phải trở thành một vị thánh. Cho nên do đó, cái người nào mà nói rằng: "À tôi chỉ phục vụ con người thực tế", rồi quên đi những việc tu tập tâm linh, người đó quên đi những cái việc mà tu hành để phát triển trí tuệ thì đó là một cực đoan, vì người đó không có ước nguyện làm thánh, phải có ước nguyện làm thánh, nha.
[1:01:39]Cái thứ hai, là cái người mà
[1:01:43]thích làm thánh, thích những việc về tín ngưỡng, nhưng mà không có những công đức thực tế trong xã hội thì cái phước không vững chắc, giống như xây nhà không có móng, thì người đó cũng sẽ mất quân bình về tâm lý, mất quân bình về sinh lý, rồi cuộc sống không có được nhiều may mắn, xui rủi, rồi đổ vỡ dần dần, cũng như cái nhà xây lên rồi từ từ sập xuống vì không có cái móng vững chắc. Nghĩa là chỉ lo việc tín ngưỡng mà không lo thương yêu con người thực tế thì cái tòa tháp mình xây lên cũng sẽ sụp đổ. Vì cái phước mà mình tử tế với con người á rất là quan trọng để sau này làm một vị thánh. Nên ở đây chúng ta phân biệt hai cái cực đoan:
[1:02:24]một người là tôi chỉ thích là một người tốt, đối xử với con người cho tốt, thương yêu con người, và quên đi cái tâm linh tín ngưỡng, người đó không có ước nguyện làm thánh thì cũng là một cái dở, một cái cực đoan. Còn người rất muốn làm thánh mà không chịu thương yêu giúp đỡ con người thì cũng sao? Cũng không làm thánh được, phải không? Đó, hai cái cực đoan. Cho nên cái gốc của câu ca dao trên á là dựng lại một cái trung đạo là chúng ta cứu người làm chính, phải không? "Chẳng bằng làm phúc cứu cho một người" mà, như vậy cái việc mà cứu người là cái việc chính, việc công đức rất là lớn. À nhưng mà cứu người có bao nhiêu cách?
[1:03:04]Cứu người có mấy cách cứu người?
[1:03:10]Nhiều cách cứu người, nhưng mà có ba, chung quy lại có ba trường hợp cứu người, ba loại cứu người. Trường hợp thứ nhất là cứu người trong cơn nguy cấp, như người ta đang bị tai nạn, bị thương tật, bị hỏa hoạn, bị té sông, bị côn đồ nó đe dọa, nó đánh. Thì lúc đó mà mình xông vào để mình cứu người ta trong cơn nguy cấp á, phước rất là lớn. Vì sao vậy? Bởi vì lúc đó ta phải rất là gan dạ, rất là thương người, rất có tấm lòng, mà mình trễ một chút là người ta bị nguy hiểm liền. Cho nên là cái người mà trong cơn nguy cấp cứu được người khác là cái tấm lòng rất là lớn. Chính vì tấm lòng rất là lớn cho nên phước rất là lớn.
[1:03:47]Đó là cách cứu người trong cơn nguy cấp, là ưu tiên số một. Lúc đó cái việc tu cũng phải bỏ, việc làm gì cũng phải bỏ, ưu tiên cứu người trước. Và được như vậy là chúng ta đúng lời Phật dạy, là cứu người trong cơn nguy cấp. Cái cứu người thứ hai á là không có nguy cấp mà làm cho họ bớt đi cái khổ lâu dài. Ví dụ như họ nghèo đói, họ bệnh tật, họ thất vọng, họ cô độc, vân vân, thì chúng ta có thời gian để mà giúp họ, chứ không phải là quá cấp rút trong một giây, một phút. Thì biết cái người bên cạnh nghèo thì bây giờ mình đem qua cho 10 lít gạo cũng được, hay là từ từ lát mấy tiếng đồng hồ nữa đem qua cũng được, phải không?
[1:04:25]Chứ không cần phải là gấp rút mà đem lật đật mà đâm đầu mà chạy, vác gạo chạy qua đưa liền, không phải. Họ nghèo, mình từ từ mình suy nghĩ cách giúp cho họ. Trước hết là gạo, rồi nghĩ coi cái cách làm ăn nào, làm sao giúp cho họ làm ăn, thì đó là cái, cái từ từ. Hoặc là bị bệnh, bị bệnh không phải gấp đến nỗi mà cấp cứu thì cũng không cần phải gấp, từ từ mình suy nghĩ thuốc thang làm sao, chăm sóc làm sao, vân vân, thì để mình giúp thì đó không gấp, thì cái này phước nó vừa hơn, nó nhỏ hơn, phải không? Cứu người ta trong lúc gấp rút thì phước lớn, cứu người mà không phải lúc gấp thì phước nhỏ hơn một chút.
[1:05:01]Nhưng mà có điều là nó kéo dài quá thì phước cũng lớn. Thí dụ mình cứu cấp là cứu một cái hết liền, phải không? Người ta té sông cái ùm, mình lao xuống mình vớt người ta lên, xong, rồi hết. Nhưng mà lát người ta có té lại nữa không? Không, té một lần người ta sợ thấy mồ rồi té. Nhưng mà còn mình giúp một người nghèo, coi chừng phải giúp hoài à, phải không? Hoặc người bệnh, cứ nay mình lại mình chăm sóc một chút, mai mình lại mình chăm sóc một chút, thành thử ra tuy cái phước không lớn, nhưng mà việc đó mình làm hoài làm hoài, cho nên tích lũy lại thành cái phước rất là, rất là lớn. Cho nên đó là cái cách thứ hai là cứu giúp người trong cảnh khổ mà không phải,
[1:05:34]không phải là nguy cấp nhưng kéo dài, phước cũng rất là, rất là lớn. Và cái cứu thứ ba nữa là gì? Là giúp con người thoát khỏi cái u tối, mê lầm để người ta có được cái đạo lý trong tâm và tự người ta biết tránh điều tội, biết làm điều phúc và tự người ta tăng trưởng được cái phẩm giá người ta lên, phải không? Đó. Cái người mà còn u tối mê lầm trong tâm á, không biết thế nào là tội, thế nào là phúc á, cứ làm bừa bãi, thích cái gì làm cái đó, thì cái người đó là người không có phẩm giá, không có giá trị, là người ta bị mọi người khinh bỉ, coi thường. Còn ở đây, ta giúp cho người đó có cái đạo lý trong tâm để người đó biết
[1:06:16]tội, biết phúc, biết kiềm chế lấy mình, thì người đó bỗng nhiên có cái phẩm hạnh và mọi người chung quanh nhìn vào người đó thì sao? Thì quý trọng. Thì chúng ta cứu cái đó mới là quan trọng. Thì điều này á là rất khó làm và lợi ích cực kỳ lâu dài. Lợi ích cực kỳ lâu dài là sao? Là trong tâm người đó mà có cái đạo lý rót vào rồi á, thì dù họ có chết, kiếp sau đạo lý đó vẫn còn. Họ sinh ra trở lại, bỗng nhiên họ gặp đạo lý họ ưa thích, họ tu rất là nhanh. Vì kiếp trước họ đã có đạo lý trong tâm rồi. Cho nên cái việc mà đem đạo lý rót vào tâm người là cái phước rất là lớn, là bởi vì lợi ích cho họ rất là lâu. Nhưng mà dễ không?
[1:07:00]Dễ làm điều này không? Khó, bởi vì sao? Mình nói người ta không chịu, không chịu nghe. Người, mình nói là người ta không chịu nghe. Cho nên là ví dụ như bây giờ á, mình đón một người đứng ngoài đường, mình đưa ra một triệu: "Tôi tặng một triệu", dễ không? Dễ, người ta lấy liền à, khỏi nói tiếng trước, khỏi cần giới thiệu tên tuổi, địa chỉ người ta lấy liền. Nhưng bây giờ mình đón người ngoài đường, mình nói nè: "Anh bạn, tôi cho anh một điều quý giá là đạo lý ha. Anh phải tin vào điều thiện, anh phải tin nhân quả", người ta chịu không, người ta nghe không? Nói: "Cái bà này hâm hả?" Thế là bỏ đi luôn.
[1:07:33]Đó, mình cho một cái quý hơn một triệu mà người ta không lấy, nhưng mà cho một triệu người ta lấy liền. Như vậy cái việc mà đem đạo lý cứu người khó hay dễ? Phải có duyên lành với nhau, nói quý trọng nhau, tin tưởng nhau thì người ta mới nhận cái món quà mà quý hơn một triệu đó bỏ vào tâm. Bởi vì nó, cái một triệu thì bỏ vào túi, nhưng mà đạo lý thì bỏ vào, bỏ vào tâm. Nhưng mà người ta không chịu, mặc dầu nó quý hơn một triệu á. Bây giờ mình nói thế này, gặp người mình đón đường mình nói: "Tôi cho anh một điều quý hơn một triệu, anh hãy nghe", bắt đầu mình nói người ta nghe không? Không. Nói:
[1:08:01]"Hãy đi chùa, quy y Tam bảo, hãy tránh tội, làm phước đi nha. Hãy đừng ăn ở ác độc mà hãy sống thương yêu con người", người ta nghe không? Không. Người ta nói: "Bà này hâm hả? Vớ vẩn hả?" Thế là người ta không chịu, mặc dù mình biết cái đó quý hơn một triệu. Ngay chính mình cũng vậy nữa, phải không? Ai đón đường mình cho một triệu mình bỏ túi liền, chứ đứng chặn đường mà thuyết pháp nhiều khi mình cũng không chịu, đừng có nói người ta. Vì vậy, cái mà cứu người ở cái trường hợp thứ ba là cho người ta đạo lý vào trong tâm á là cứu người ta hết kiếp này sang những kiếp khác, nhưng mà rất khó làm.
[1:08:34]Phải kiên nhẫn, phải có đức độ, có cái duyên lành với họ, họ mới chịu nghe, chứ không phải dễ đâu. Mà đây mới là cái quan trọng. Cho nên cái điều này đó ít được ai khen. Mình cho người ta đạo lý, mình cứu người ta lâu dài mà lại ít được khen. Vì sao vậy? Bây giờ nha, bây giờ chúng ta thử, thử tưởng tượng
[1:08:57]có 100 người nghèo khổ, bệnh tật ở trong cái xóm đó, và có người đi một chiếc xe xuống mang 100 cái phần quà và có tiền, có gạo đến tặng cho 100 người đó, thì địa phương nói làm sao? Người địa phương đến nghe tin đó thì làm sao? Chính quyền địa phương sao? Cảm ơn và tặng bằng khen liền, phải không? Cảm ơn và tặng bằng khen liền. À, tốt là anh đã góp phần giúp đỡ hay là an ủi đồng bào nghèo, vân vân. Bây giờ cũng trường hợp như có 100 người không có bệnh tật, nghèo khổ gì hết, đang ở trong cái vùng đó, bỗng nhiên có một người đến đi nói với 100 người đó là: "Các anh phải biết tu hành nha, biết làm phúc nha,
[1:09:41]biết đừng làm điều ác nha", nói xong rồi đi, rồi địa phương có khen không? Không khen, mà đứng nghi nghi, không biết ông này có làm cái gì nữa, không biết có kích động quần chúng nổi loạn không? Mà trong khi á, kêu người ta làm cái điều phúc á là làm cho người ta sau này đừng có bệnh tật, nghèo khổ. À! Đừng bệnh tật, nghèo khổ, chính là gây cái nhân á. Cho nên có một lần vậy, có người hỏi chúng tôi, có người bên nước ngoài họ về họ hỏi, nói: "Thưa thầy, con đi con đem đạo Phật giới thiệu với người ta, cái người ta hỏi con câu này cái con bí, con không biết trả lời. Người ta nói: "Bên đạo Phật có cái người nào giống như Mẹ Teresa là
[1:10:18]suốt đời đi làm phúc cứu người nghèo khổ không? Nếu có thì họ theo". Cái con cứng họng, vì con ngồi con nghĩ nghĩ trong đầu con sao không thấy, không thấy có ai. Thật ra mình làm phúc nhiều lắm chứ không phải không, nhưng mà mình không có một cái tổ chức lớn như bên Thiên Chúa thôi, chứ mình làm nhiều lắm á. Nhưng mà thành thử ra không có một người nổi bật, thành thử con không biết đường đâu con trả lời, thế thì con tiêu nghỉu. Cái họ nói: "Ủa, không có ai làm phúc bằng Thiên Chúa thì thôi theo đạo Phật làm cái gì?" Thì bây giờ về con hỏi thầy: "Nếu người ta hỏi câu đó thì con trả lời làm sao?""
[1:10:44]Thì thầy mới trả lời họ như thế này, thầy nói là: "Đợi người ta đau khổ rồi đem tiền lại cứu á, cái đó dễ thấy và dễ được khen. Còn bây giờ, mình chặn để người ta không đau khổ, cho người ta một đạo lý để người ta không làm bậy nên người ta không bị quả báo đau khổ, thì cái điều này cái phước lớn hơn, cần hơn, nhưng mà ít ai biết, ít ai khen. Thì đạo Phật làm điều này, bởi vì đạo Phật có luật nhân quả, cho nên những người đệ tử Phật suốt một đời đem đạo lý ra rao truyền, ngăn chặn người ta để người ta đừng đau khổ, khuyên người ta làm điều phúc. Nhưng người ta không đau khổ nữa thì mình không cần phải cứu giúp nữa, phải không?
[1:11:24]Mình chặn ngay cái nhân ban đầu, không cho người ta làm bậy để người ta đừng đau khổ, thì điều đó thật sự rất có lợi, nhưng mà không ai thấy. Còn đợi người ta khổ cho đã đời, thấy cho rõ rồi lại cứu người ta thì thấy rất rõ, dễ được khen. Nhưng mà đạo Phật là cứu ngay từ cái nhân ban đầu, không cho người ta làm sai để người ta không chịu quả báo đau khổ và không cần phải cứu trợ, thì điều đó không ai thấy, không ai khen hết. Nhưng mà điều đó quý hơn, quý hơn là đợi người ta khổ rồi cứu. Hãy trả lời mọi người như vậy, hãy trả lời với cái người đó như vậy. Nên chỉ nhìn trên bề mặt thì nhìn rất là cạn,
[1:11:56]còn đạo Phật ta không có một cái từ thiện nổi bật, nhưng mà thực sự là ta đã gieo rắc điều thiện để chặn ngay từ ban đầu, không cho con người phải rơi vào cảnh khổ sở, lầm than". Rồi như vậy đây là cái cách cứu thứ ba. Quý Phật tử đồng ý không? Phải không? Thứ nhất là cứu người trong cơn nguy cấp, thứ hai là cứu người trong cái khổ sở mà lâu dài, và cái thứ ba là cứu người thoát khỏi cái u tối, mê lầm. Mà chính cứu người thoát khỏi u tối, mê lầm này mới là, mới là quan trọng, mới là có giá trị lâu dài. Cho nên thế giới cần cứu người theo cái cách này nhiều là đem đạo lý vào lòng mọi người. Và ai làm được việc này?
[1:12:34]Ở đâu làm việc này? Chùa, phải không? Chính ngôi chùa là nơi làm cái công việc cứu người, là đem đạo lý vào lòng con người. Chính cái chùa chứ không đâu hết á. Chính chùa là nơi có những người suốt cuộc đời tu học theo lời Phật dạy để họ có kinh nghiệm rồi họ đem đạo lý nói ra cho mọi người. Và như vậy cất chùa để có nơi thờ Phật và có nơi cho tăng ni tu học thì công đức lớn hay nhỏ? Lớn vô cùng chứ, bởi vì từ nơi cái ngôi chùa này mà chúng ta có được cái cách cứu người thứ ba, phải không? Làm cho đạo lý lan tỏa vào cuộc đời và cứu người ta không biết bao nhiêu kiếp. Nhưng mà qua nhiều giai đoạn thăng trầm, có những lúc chùa chiền hoang phế và
[1:13:16]vắng người tu, hoặc là người tu bị sa sút đạo hạnh nên không ai lui tới. Lúc đó chùa mất đi cái sự thiêng liêng, làm cho người ta nghĩ rằng là tạo công đức nơi chùa chiền là vô ích mà hãy hoạt động công đức nơi con người là hay hơn, bởi vì có những thời gian mà đạo Phật bị suy tàn, cái người tu không có đạo hạnh. Thế là quần chúng mất tin tưởng, thế họ thấy rồi, cái người như vậy rồi thôi mà đổ tiền vô đó cất chùa làm cái gì? Thôi tôi đem tiền tôi lo phúc thiện cho con người hay hơn, phải không? Nên đã có những thời gian như vậy. Còn ngày nay, khi mà ta thấy là chùa chiền mà có tăng ni tu học đàng
[1:13:50]hoàng, đạo hạnh tốt đẹp thì ngôi chùa bắt đầu thiêng liêng trở lại. Đó, chính nơi con người. Là từ đó, đạo lý bắt đầu lan tỏa vào cuộc đời. Là khi mà chúng ta ủng hộ những ngôi chùa mà tăng ni có đạo hạnh á, tức là chúng ta giúp cho đạo lý sống dậy để đi vào lòng con người, đây là công đức rất là, rất là lớn. Cho nên bổn phận của tăng ni á là phải ráng sức tu học để mà ngày càng hoàn chỉnh đạo hạnh, làm cho quần chúng Phật tử có nơi nương tựa và thần thánh ủng hộ. Tăng Ni mà tu hành đàng hoàng á, nó có hai cái điều xuất hiện. Một á là quần chúng tin tưởng, và thứ hai là thần thánh ở trên cao phù hộ.
[1:14:34]Còn nếu mà Tăng Ni không tu hành đàng hoàng thần thánh bỏ, quần chúng quay lưng luôn, chùa hoang phế liền. Cho nên cái vai trò của Tăng Ni rất là quan trọng. Đứng giữ cái ngôi chùa đó mà tu đàng hoàng thì thần thánh phù hộ cái chùa đó thiêng liền. Khi chúng ta đến ngôi chùa đó, chúng ta cầu nguyện cái gì đó mà được linh là bởi vì chùa đó có thần thánh ủng hộ. Mà chùa đó có thần thánh ủng hộ bởi vì cái người tu trong chùa đó là người tốt, người tốt, chân tu. Đó, chúng ta để ý chút đó biết. Cho nên mình có cái điều gì bức xúc trong cuộc sống mình, mình muốn đến cầu trời Phật gia hộ thì mình phải lựa cái chùa
[1:15:07]nào mà mình biết là Tăng Ni tu tốt thì Phật nơi đó linh hơn. Đó là điều chắc chắn. Thế còn mình đụng đâu mình vô cầu đó không linh. Cái chùa mà Tăng Ni tu bê bối thì Phật đâu có phù hộ đâu, mình vào đó cầu vô ích. Còn nơi nào Tăng Ni tu tốt, mình vào đó mình cầu nguyện là linh liền, mình được đáp ứng liền. Cái đó là cái rất là rõ. Cho nên đạo hạnh của Tăng Ni Nhưng mà ở đâu Tăng Ni có được đạo hạnh? Từ đâu? Là bởi vì Tăng Ni có những tấm gương của những người đi trước, Tăng Ni có được cái nguồn cảm hứng, có sự nâng đỡ từ những cái cái bậc tôn túc ở ở trên của mình. Thì nếu như vậy là vậy. Cho nên vì vậy là cái người mà tu trước phải ráng
[1:15:52]hết sức mà hoàn chỉnh cái đạo hạnh của mình. Để giúp cho cái người đi sau có cái tấm gương để đàn em của mình mà khi đi tu họ được cái tấm gương như vậy, họ dễ dàng họ thăng tiến trên đường đạo. Thì cái lớp trước cứ dẫn cái lớp sau, còn nếu ngang lớp nào mà gãy là lớp sau gãy hết luôn. Chỉ cần một thế hệ nào đó hư thì từ đó những thế hệ về sau gãy hết luôn vì không có cái tấm gương. Rất khó để xuất hiện lại một tấm gương nửa chừng. Thì đang trong cái hoàn cảnh là toàn bộ những thế hệ Tăng Ni cứ tu mà bị hư, chợt xuất hiện một người xuất sắc lên, làm gương sống động lại, rất là khó. Cái vị đó phải đâu trên trời xuống á.
[1:16:27]Cái vị đó phải mang cái hạnh nguyện xuống á, bỗng nhiên mới dựng lại cái tấm gương, mà không cần cái gương người đi trước họ vẫn tự tốt. Rồi từ đó họ làm cái gương cho đàn em phía sau của họ, cứu vãn lại. Chứ còn nếu bình thường á thì hễ mà một cái lớp nào đó gãy thì những lớp về sau gãy hết luôn, mất cái tấm gương. Hiểu điều đó thì Tăng Ni vậy chúng ta ráng mà ráng mà hoàn chỉnh cái việc tu hành của mình. Nhưng mà bây giờ mà muốn nâng cao cái đạo hạnh của ta thì phải làm sao? Muốn đạo hạnh của ta mỗi ngày một tốt, Tăng Ni đó, Phật tử cũng vậy, mà Tăng Ni cũng vậy, nhưng ở đây là Tăng Ni quan trọng hơn.
[1:17:05]Mà muốn cho đạo hạnh của ta mỗi ngày một tốt lên thì phải làm sao? Thì chúng ta có ba cái điều căn bản, ba cái tâm hạnh căn bản, chúng ta phải trau dồi hằng ngày. Thứ nhất là lòng tôn kính Phật tuyệt đối, nha. Mỗi ngày chúng ta phải quỳ trước Phật, lạy Phật với tất cả tấm lòng tôn kính thì tự nhiên đạo hạnh của chúng ta tăng lên. Thứ hai là lòng thương yêu chúng sinh. Mỗi ngày chúng ta phải quỳ trước Phật, chúng ta hứa với Phật là chúng ta thương yêu tất cả chúng sinh. Thứ ba là cái tâm khiêm hạ, lúc nào cũng thấy mình kém cỏi. Nên mỗi ngày chúng ta đều quỳ trước Phật, chúng ta luôn luôn sám hối lỗi lầm của mình
[1:17:46]và luôn luôn biết tôn trọng người khác. Ba cái tâm hạnh căn bản là tôn kính Phật tới mức tuyệt đối, thương yêu chúng sinh vô hạn và thứ ba là tâm khiêm hạ tận cùng. Có ba cái tâm hạnh đó trau dồi mỗi ngày mỗi ngày rồi, từ từ vô số những đạo hạnh khác nảy nở lên trong lòng ta. Lần lần cứ ngày qua tháng lại là phẩm hạnh chúng ta tăng lên, lớn dần, lớn dần lên như một bậc Thánh. Ba cái tâm hạnh đó rất là quan trọng. Cho nên Phật tử á thì phải có bổn phận kính trọng Tăng Ni, nhưng mà Tăng Ni cũng phải có bổn phận khiêm hạ, tôn trọng Phật tử thì như vậy Phật pháp sẽ phát triển, phải không? Chứ Tăng Ni không phải là người mà tự nhiên hễ mình cạo đầu
[1:18:25]rồi là buộc người ta phải kính trọng mình, không có. Mà Phật tử thì có kính trọng quý thầy, quý cô không? Có không? Có, đó là một phần. Nhưng quý thầy, quý cô cũng phải phải quý trọng Phật tử lại. Thì hai bên cùng quý trọng nhau thì Phật pháp sẽ sẽ phát triển. Còn nếu mà Phật tử mà không kính trọng Tăng Ni thì coi như đạo Phật vất đi, phải không? Còn bây giờ Phật tử kính trọng Tăng Ni mà Tăng Ni ỷ mình là người xuất gia coi thường Phật tử thì đạo Phật đó cũng sẽ suy tàn. Đó, cái đó quan trọng lắm. Hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau về cái câu ca dao là: "Dẫu xây chín đợt phù đồ, chẳng bằng làm phúc cứu cho một người."
[1:19:04]Để chúng ta tránh cái hiểu lầm là có người nào đó bác cái việc là tu hành, làm chùa, mà chỉ lo đi cứu người, mà không phải. Cái ý câu đó nói rằng, đạo lý, gốc rễ của đạo lý của Phật pháp nằm trong trong cuộc sống. Là chúng ta phải thương yêu giúp đỡ nhau trong cuộc sống thực tế, làm cái nền, để rồi chúng ta mới có thể tu tập thăng tiến về tâm linh được. Cuối cùng ai cũng phải thăng tiến về tâm linh để phải là một vị Thánh. Chúng ta không thể là một kẻ phàm phu mãi mãi, nha. Như vậy, thì hôm nay có duyên chúng ta trao đổi nhau vài điều như vậy. Thì không biết khi nào mới có duyên để quay lại đây,
[1:19:39]mà xin chúc cho quý cô, quý Phật tử là những ngày tháng tới được nhiều điều an lành, may mắn trong cuộc sống, muốn gì được cái nấy. Nhưng mà ai muốn cái gì mình cũng phải cho cái nấy, à. Ai muốn gì phải cho cái nấy rồi mình sẽ được muốn cái gì được cái nấy. Luôn luôn được Phật thương yêu, làm được nhiều công đức lành, đạo tâm được thăng tiến, và mãi mãi chúng ta được hạnh phúc trong ánh hào quang của Phật. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[1:20:12]Hình như có cái câu hỏi: "Ở vùng chúng con có một số người nói rằng, trẻ vui nhà, già vui chùa. Vì thế họ nói, 70, 80 tuổi mới đi quy y Phật chứ trẻ không chịu đi quy y Phật, vậy có đúng không?" "Trẻ vui nhà, già vui chùa" là thường thường nói cái tâm lý bình thường. Tâm lý bình thường là cái người già ít có bận bịu việc gia đình nữa, con cái mình đã lớn ít có lo, cho nên mình dành nhiều cái thời gian cho chùa hơn. Người ta nói là, "Trẻ vui nhà, già vui chùa" và cứ tưởng rằng già mới được quyền đi chùa. Không phải, đây là nhận xét thôi, một cái nhận xét khách quan thôi, là cái người già mọi việc đã nhàn rỗi,
[1:20:53]họ không còn bổn phận nhiều, nên họ dành nhiều cái thời gian cho chùa hơn. Chứ còn trẻ đó thì bởi vì trách nhiệm với gia đình nhiều nên dành thời gian cho gia đình nhiều hơn, chứ không phải là hoàn toàn không đi chùa. Chính trẻ mới là người cần đi chùa để có đạo lý sống, phải không? Cho nên là trẻ vui nhà nhưng mà phải qua chùa. Phải nói vậy, trẻ vui nhà. Trẻ thì đúng là phải vui nhà, nhưng mà phải nhớ phải đi qua chùa. Một tuần phải đi qua một, hai lần, ít nhất một lần. Mà trẻ quên là người già phải nhắc. Hỏi: "Tuần này con đã đi chùa chưa? Tuần này cháu đã đi chùa chưa?" "Chưa." Phải rầy. "Chiều thứ bảy nè, sáng Chủ nhật nè,
[1:21:35]tụi con rảnh đi đâu?" "Nó đi coi phim." Không được! Chưa đi chùa, chưa đến lễ Phật, chưa đến thăm hỏi quý thầy quý cô thì không được đi coi phim. Phải rầy, phải la, phải đi chùa một tuần một lần ít nhất, nha. Còn người già rồi thì mình đi chùa nhiều hơn, mỗi ngày mình mỗi đi. Đó là trẻ vui trẻ vui nhà mà già vui chùa, chứ không phải là trẻ mà quên chùa nha. Không phải trẻ quên chùa, mà trẻ vui nhà nhiều hơn thôi, nhưng mà phải đi qua chùa, mà người lớn phải nhắc. Chứ còn không là không được. Nên chúng ta thấy vào chùa mà người lớn nhiều là hiểu sai á. Mỗi tuần phải nhắc con cháu mình đi một lần. Giờ còn câu này nữa:
[1:22:12]"Còn có khoảng 50 Phật tử mong được làm lễ quy y cho chúng con. Chúng con có đi thỉnh bản tượng ở chùa Lam Thành và thầy sang năm Thượng tọa ra miền Bắc chúng con thỉnh Thượng tọa ra chùa Lôi Âm ở Quảng Ninh để quy y." Nói thầy về chùa ở Quảng Ninh để thầy làm lễ quy y cho Phật tử hả? Mà chùa của vị thầy khác thầy vô đó thầy làm lễ quy y rồi có sao không? Thật ra thì thầy không có tiếc việc đó, nhưng mà thật sự thế này, để thầy nói cho nghe. Mình ở đâu mình quy y đó cũng được hết, không cần phải quy y thầy nha. Chỉ trong có một vài trường hợp rất đặc biệt thì thầy cũng sẽ làm lễ quy y tại một ngôi chùa khác nếu Phật tử đó thiết tha mà thầy trụ trì đó cũng quá
[1:22:48]hoan hỷ đi, thì thầy mới về cái chùa đó thầy quy y giùm cho Phật tử. Chứ thường thường quy y với thầy thì phải lên núi quy y với thầy, chứ thầy không lại lơn sơn lại chùa người khác quy y nó kỳ. Chỉ trừ trường hợp rất đặc biệt là Phật tử quá tha thiết quy y với thầy và vị thầy trụ trì tại đó cũng quá hoan hỷ thì được. Chứ còn bình thường thì thôi là mình ở đâu mình cứ quy y tại đó, nó vui vẻ cả làng nha. Nam Mô Bản Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch Thượng tọa từ bi hoan hỷ bố thí cho con được thay lời Ni sư viện chủ Tổ đình Long Mỹ cùng các quý vị tín đồ Phật tử có duyên sự xin đầu thành đảnh lễ con xin tác bạch ạ.
[1:23:28]Kính bạch Thầy, hôm nay trong bầu không khí trang nghiêm thanh tịnh, chốn trụ xứ con cũng được phúc duyên rước được Thượng tọa về ban bố những lời vàng ngọc. Chốn trụ xứ con cũng như toàn thể tín đồ Phật tử địa phương cũng như thập phương được thấm nhuần đạo pháp. Chúng con như nắng hạn được gặp mưa. Thật là: Hạnh phúc thay giáo pháp cao minh, hạnh phúc thay chư Phật giáng sinh, hạnh phúc thay giáo pháp cao minh, hạnh phúc thay Tăng-già hòa hợp, hạnh phúc thay tứ chúng đồng tu. Mặc dù đường xá xa xôi, Thượng tọa đã bất từ lao quyện, chấn tích quang lâm về tới trụ xứ chúng con để ban bố pháp nhũ.
[1:24:18]Chúng con xin khắc dạ ghi tâm những lời của Thượng tọa dạy bảo và xin y giáo phụng hành. Và còn một duyên nữa con xin tác bạch ạ: Chốn trụ xứ con được xây dựng từ thế kỷ thứ XVIII, hiện nay chùa, ngôi chính điện đang bị xuống cấp rất nghiêm trọng. Nhờ hồng ân Tam Bảo gia hộ, được các cấp chính quyền giúp đỡ, các tín đồ Phật tử địa phương cũng như thập phương góp công góp của để từng bước đang xây dựng lại ngôi đại hùng bảo điện. Chùa cảnh còn nhiều dang dở chưa xong, chưa được trang nghiêm, ngưỡng mong Thượng tọa từ bi hoan hỷ cho trụ xứ chúng con được ân triêm một phần công đức. Và ngưỡng bái bạch Thượng tọa
[1:25:07]bố thí cho nếu có duyên lành thể theo nguyện vọng của Tăng Ni, Phật tử địa phương chúng con, mỗi năm tọa ra Bắc, trụ xứ chúng con mong được đón rước Thượng tọa về để khai tòa thuyết pháp, bố thí pháp nhũ cho chúng con được ân triêm công đức ạ. Một lần nữa con xin kính chúc Thượng tọa pháp thể khinh an, bồ đề thăng xưởng, thượng hoằng Phật đạo, hạ hóa quần sinh, mãi là cây bồ đề để chúng con được nương bóng. Nam Mô Hoan Hỷ Tạng Bồ Tát Ma Ha Tát tác đại chứng minh.
[1:25:49]Thầy cũng mong là quý Phật tử ráng hỗ trợ để chùa xây cho xong nha. Thấy ngôi chùa ở đây cái làng như thế này, sau này Thầy tin là các sư cô sẽ làm được nhiều cái việc công đức lành ở trong đạo. Rồi quý Phật tử ráng hỗ trợ để cho quý sư cô hoàn thành cái ngôi chùa này nha. Chùa Lan Thành, tên chữ là chùa Long Mỹ ha? Chúng ta xã gì nha? Dạ, xã Đông Phong ạ. Đông Phong. Vâng ạ, thị trấn Châu Giang ạ. Thị trấn Châu Giang, tỉnh Thái Bình nha. Số điện thoại đây là mấy nha? Dạ là 036... 036... ...852 172 ạ. ...852 172 nha. Ai có cần đóng góp cứ gọi vào số điện thoại này. Có quý Phật tử chúng con, đại diện cho Phật tử của
[1:26:29]chùa Lan Thành có đôi lời cảm tạ Thượng tọa. A Di Đà Phật. Nam Mô Bản Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch Thượng tọa thùy từ chứng giám. Ngược dòng lịch sử cách đây 2000 năm tại nước Ấn Độ đã diễn ra một dấu ấn vàng son, một sự kiện hy hữu, đó là sự ra đời của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni để gạt bỏ chế độ phân biệt giai cấp của con người thời đó và vì sự bình đẳng, hạnh phúc của nhân loại mà Đức Phật hoằng truyền giáo pháp để cứu độ chúng sinh. Ngày nay, mặc dù đã trải qua bao sự biến thiên thăng trầm của lịch sử, giáo pháp của Đức Phật vẫn còn vang vọng khắp năm châu bốn biển. Công đức lớn lao của sự hoằng truyền ấy không thể không kể đến công
[1:27:13]đức lớn lao của các vị cao tăng, thạc đức đã dồn hết tâm huyết của mình vào việc hoằng truyền chính pháp, lợi lạc quần sinh. Hôm nay, trong bầu không khí trang nghiêm, thanh tịnh của đạo tràng, các tín đồ Phật tử chúng con được cung thỉnh Thượng tọa về ban bố những lời pháp nhũ để cho các Phật tử chúng con được tắm mình trong suối pháp. Ngưỡng bái bạch Thượng tọa, đến thời giờ này, thời hoằng pháp đã mãn, chúng con không biết nói gì hơn, thành kính tri ân Thượng tọa, ngài đã không quản đường sá xa xôi đã bớt chút thời gian vàng ngọc về với cảnh Phật chúng con để đại Phật tuyên dương ban bố những lời pháp nhũ.
[1:27:53]Chúng con xin cầu chúc Thượng tọa thân tâm thường lạc, Phật đạo viên thành. Và mỗi năm Thượng tọa ra Bắc, chúng con lại được cung đón Thượng tọa về cảnh Phật nơi Thái Bình năm tấn quê mình để chúng con được thượng thừa công đức.
[1:28:14]A Di Đà Phật. Tiếp theo, con mời Thượng tọa bố thí cho có ông Tống Văn Trọng, đại diện cho, ông là Chủ tịch Mặt trận Ủy ban Nhân dân xã Đông Phong cũng có đôi lời ra thưa cảm tạ Thượng tọa, con mời Thượng tọa bố thí cho ạ.
[1:28:34]Nam Mô Bản Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính bạch Thượng tọa, địa phương cùng khu vực chúng con không biết phúc túc nhân duyên từ bao đời, ngày hôm nay duyên lành phúc báu được Thượng tọa về địa phương và khu vực bố thí cho câu đạo pháp cho tín đồ Phật tử được thấm nhuần đạo Phật. Con đại diện cho Đảng ủy, Ủy ban Nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xin tri ân tới công đức Thượng tọa. Địa phương xin hứa nhớ lời Thượng tọa dạy bảo, chúng con sẽ tu nhiều việc đức. Con xin thay mặt cho cán bộ, nhân dân, tín đồ Phật tử kính chúc Thượng tọa pháp thể khinh an, bồ đề tăng trưởng, tiếp dắt chúng sinh sang bờ giác ngộ.
[1:29:23]Nam Mô Bản Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.