[0:31]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay, nhân ngày đầu năm, chúng ta nói chuyện với nhau cái đề tài là: "Ý nghĩa về sự tiến bộ của xã hội". Nghĩa là qua mấy chục ngàn năm, mà khi con người bắt đầu có những bước tiến bộ, thì ta thấy rằng là ngày hôm nay, ta ngồi đây trong cái mái nhà, dưới ánh đèn điện, có cái quạt máy, có cái micro mà nói chuyện như thế này, thì tiến bộ hơn so với cái ngày xưa. Cái ngày xưa mà mọi người đi đến chùa nghe pháp á, nhiều khi ta không có một cái mái che lớn như thế này, ta phải ngồi dưới tàng cây, à ngồi trên cái bờ đất hay là cục đá. Cái người thuyết pháp, cái người pháp sư,
[1:18]là ngồi trên cục đá hơi cao hoặc là đóng được cái chõng tre hơi cao hơn. Họ ngồi, họ phải ráng vận sức để nói cho lớn, chứ không có nói nhẹ nhàng mà ta vẫn nghe rõ được. Vào cái thời trước đây, cái người mà được gọi là giảng sư, pháp sư phải luôn luôn tập nội công, tức là họ phải tập đánh võ, tập thể lực, tập khí công, rồi mỗi ngày gào rống nói cho lấn át cái tiếng rừng tiếng núi, để khi thuyết pháp là không có sự hỗ trợ của máy móc mà mọi người vẫn nghe được. Cho nên ngày hôm nay, ta thấy là xã hội đã tiến bộ rất nhiều. Hoặc là ngày xưa là ông quan muốn buộc tội ai mà đem ra chém là chém, nhưng bây giờ không phải, phải có hệ thống tòa án xét
[2:03]xử, rồi tội nặng, tội nhẹ, có người binh, người kết tội, rồi lần lần mới phân ra được cái cái mức án là bao nhiêu. Như vậy là xã hội đã có tiến bộ về mặt luật pháp, vân vân. Thành thử hôm nay ta nói về sự tiến bộ xã hội, ta quan sát sự tiến bộ xã hội bằng cái nhìn của đạo Phật, để ta đánh giá coi cái sự gọi là tiến bộ đó, thì theo đạo Phật đã gọi là lợi ích, hay là không lợi ích cho con người. Có những điều ta thấy là bình thường, nhưng mà cái người xưa không nghĩ ra được, mà ngày nay ta thấy sử dụng rất là bình thường. Có nhiều cái rất là đơn giản, ví dụ như ta ngồi trên cái ghế nhựa, ta nói:
[2:46]"Tại sao cách đây mấy trăm năm ông bà mình không có chế được cái cái ghế nhựa để mà ngồi như vầy, phải cưa phải phá rừng?". Hoặc là cái bóng đèn, hoặc là cái đồng hồ, hoặc là ngay cả cái đôi dép ta đi thôi, nó nhiều kiểu dáng như vậy, nói: "Ủa, ngày xưa tại sao mà cứ mang cái đôi guốc mà đi lẹt xẹt lẹt xẹt như vậy?". Có những điều mà ta thấy như là mình vừa sinh ra mình đã được sống trong cái kỹ thuật hiện đại này, ta không hình dung được là tại sao mấy trăm năm trước ông bà mình sống là không có những điều này. Nhiều đứa bé bây giờ không tưởng tượng được là tại sao trong đời sống mà không có bóng đèn, không có quạt máy, hoặc là không có chiếc xe để di chuyển.
[3:24]Hoặc là bây giờ thôi, có những cái rất là đơn giản. Ví dụ như là bây giờ chúng ta đi chiếc xe gắn máy, mỗi lần ta muốn quẹo trái, quẹo phải thì ta phải làm sao? Ta bật đèn xi nhan, phải không? Ta bật đèn xi nhan, cái đèn bên đó nó nhá nhá nhá để báo cho người kia biết là mình mình quẹo quẹo, mình turn left or turn right, đúng không? Nhưng mà cái cái cái đèn nó nhá đó, nó đôi khi cái người đi sau họ không thấy, mà họ khi mình quẹo rồi họ vẫn tông lên mình, đụng mình vậy. Nhưng mà nếu có thể là vài mươi năm sau nữa, thì mỗi khi mà mình muốn quẹo mình bấm nút một cái, tự nhiên nó thò cái tay ra nó bóp đèn nó nhá nhá xa hơn chút
[3:59]xíu, chứ nó không phải là cái đèn nó nằm yên nơi chiếc xe, mà tự nhiên có cái cần nó đưa ra như cánh tay vậy đó, nó vẫy vẫy vẫy vẫy nó nhá nhá đèn cho mọi người dễ thấy không có tông tới. Lúc đó đó, cái con cháu mình nó xem chuyện đó là bình thường. Mà mình bây giờ thì không thấy mình bây giờ nhá nhá đèn xi nhan mình quẹo cái tông lên cái ầm cái hai chiếc xe té. Nhưng mà mấy chục năm sau mỗi lần mình bấm nút có cánh tay điện tử tự nhiên thò ra nó vẫy vẫy, nhá nhá, cái người ta thấy rõ. Mà có thể là tới con cháu mình thì nó xem chuyện đó bình thường, nhưng mà mình bây giờ là chuyện đó chưa tưởng tượng ra, ví dụ vậy.
[4:28]Đôi khi vậy, ta mới ước gì cách đây vài trăm năm là ông bà mình cất được cái nhà to như thế này. Như bây giờ ta về những cái nơi mà những phố cổ á, ở Việt Nam á, ta thấy nhà chút chút chút chút. Mình bây giờ một căn nhà, một căn hộ mình sống nó phải rộng rãi, không gian cho đầy đủ, nó phải cao, nó thoáng. Còn cái nhà ngày xưa bước vô cái phải cúi cái đầu á, cái cửa thấp á. Rồi trong không gian nó chật hẹp, không hình dung được là là ngày xưa đông con, mà tại sao chen chúc ở được trong cái không gian chật hẹp như thế này, không hình dung được. Bây giờ người, một người một phòng rộng hơn cái phòng
[5:03]này, hơn cái nhà đó, đôi khi vẫn còn thấy chật. Chúng ta thấy là cái xã hội mỗi ngày mỗi tiến, và dường như là con người được nhiều cái tiện nghi hơn. Tuy nhiên, đó là về kỹ thuật. Còn về mặt mà đạo lý, về triết học, thì so sánh giữa người đời nay và người đời xưa không hề khác nhau. Không biết sao kỳ, mà có khi lui lại. Có khi về mặt đạo lý, về mặt triết học, con người bị lùi lại, chứ không có tiến. Kỹ thuật thì con người tiến từng ngày, tiến khủng khiếp, ta không hình dung nổi. Nhưng về đạo lý thì con người đã đứng lại, mà có khi còn lùi so với cổ nhân. Đây là hai điều rất là lạ, ta không biết tại sao.
[5:45]Từ từ ta sẽ phân tích với nhau. Ví dụ ví dụ thế này: nói là ngày xưa tổ tiên ta đã dặn là con cháu hãy dạy nhau phải sống là phải nhân ái. Vì "nhân, lễ, nghĩa, trí, tín" mà, phải sống nhân ái, tức là con người phải sống thương người, thấy người khác khổ sở hoạn nạn, ta phải biết giúp đỡ, thấy cái người mà đã xuống đường cùng, ta không ăn hiếp, ví dụ vậy. Là cái tư cách của một người quân tử có cái lòng nhân từ là phải cao thượng, người ta nói là không đánh người dưới ngựa. Ví dụ như có hai người tướng, họ ngồi trên lưng ngựa họ đánh nhau, rồi một người kia bị té xuống ngựa, thì người này dừng lại,
[6:26]không đánh nữa, chờ cho người kia leo lên ngựa đánh nữa. Tức là người ta quân tử, không lợi dụng lúc mà người kia yếu thế mà mình lấn. Tức là đánh phải ngang cơ nhau mới biết ai tài ai giỏi, chứ còn người kia kém thế hơn mình thì không ăn hiếp. Cũng vậy, ví dụ như là có câu chuyện, thí dụ hai người gây lộn với nhau, một cái đứa thì nó nhỏ con, cái anh chàng kia lớn con. Cái thằng nhỏ nó gây cái anh chàng kia nhịn, thậm chí cái thằng nhỏ nó dữ quá nó lại nó quánh một cái, anh kia đỡ cái rồi thôi. Rồi người kia mới ngạc nhiên nói: "Tại sao nó đánh anh, nó chửi anh mà anh nhịn?". Nói: "Tại vì nó không ngang sức với mình. Đánh cái chết liền.
[7:07]Nó không ngang sức mà ông bà mình đã dạy cái người quân tử không đánh người dưới ngựa". Tức là ta thấy cái đạo lý ngày xưa là như vậy, cao thượng. Nhưng bây giờ chưa chắc là được như vậy. Bây giờ ta ăn hiếp ai được, ta ăn hiếp liền, ta lấn ai được, ta lấn liền. Hễ thấy người khác yếu thế là ta đạp đi để ta đi qua luôn. Và như vậy cái quan điểm sống mà cái quân tử người xưa rõ ràng hay hơn thời nay. Thời nay ta không được nhắc nhở về điều đó, ta bỏ qua, ta dễ ăn hiếp hơn. Hoặc là người xưa họ dạy là phải biết kềm chế, là trước khi nói phải uốn lưỡi bảy lần. Nhiều khi trong lúc nóng giận, ta cứ nói đùa,
[7:47]nói đại, nói chửi bới và xúc phạm người khác, bất kể rằng người khác có hổ thẹn, có mắc cỡ, có tổn thương, có đau đớn hay không, ta bất cần, ta nói thì nói. Nhưng mà người xưa nói không, trước khi nói phải uốn lưỡi bảy lần. Uốn lưỡi bảy lần là không phải ngồi mà đưa lưỡi lên, lưỡi xuống bảy lần rồi bắt đầu mới nói, nói cho đã. Phải nghĩ đi nghĩ lại, think it over again, tức là nghĩ đi nghĩ lại, nghĩ đi nghĩ lại. Ta nói như vậy người kia nghe rồi, thì người kia sẽ trong tâm người kia sẽ phát sinh điều gì? Sẽ giận, sẽ vui, là sẽ được lợi ích hay sẽ bị tổn hại? Phải nghĩ đi nghĩ lại, rồi cái tình của ta đối với người đó có còn nối lại được hay
[8:27]không, hay giận nhau chửi cho đã rồi tới chừng cái mất cái tình rồi lại hối hận? Nên phải nghĩ đi nghĩ lại, nghĩ đi nghĩ lại rồi hãy nói. Thì những điều mà người xưa dạy như vậy, thì đời nay cũng không thể dạy hay hơn được. Mà thậm chí bây giờ nhiều khi còn nói bừa, nói đại nữa. Ví dụ ta nghe bài nhạc á, nói là: "Không có em, tôi sẽ đi tìm người khác", nói ẩu, nói tả, nói bậy, nói bạ, không... nói như kiểu nói ở chợ, ở búa ở đâu á, mà cũng đưa lên bài hát hát. Hát mà trong khi nó hát thì nó uốn éo, nó giật giật, mình không biết không biết cái lời nó hát với cái cái điệu nó múa, nó giật giật, éo éo là cái gì không dính nhau, không hiểu.
[9:05]Cho nên cái về mặt mà cái văn hóa, cái nghệ thuật và cái triết học, thì ta thấy là đó là một sự thụt lùi của nhân loại, chứ không phải là sự tiến bộ. Hoặc là cái ngày xưa đó, khoa học kỹ thuật không có nhiều, nên người ta không có bận tâm chạy đua về kỹ thuật, mà người ta để dành thời gian để nghiền ngẫm về về đạo lý, về triết lý sống. Lúc đó người học trò đi học, học chữ nghĩa văn chương và học đạo lý thánh hiền, là phải sống làm sao cho đạt được cái đạo của thánh nhân, sống nhân ái, từ hòa, cao thượng, đơn giản mà vẫn sâu sắc. Mà nếu đi ra làm quan, thì phải thương dân như thế này, phải trung với vua thế kia, phải yêu nước như thế nọ,
[9:53]tức là họ dạy đạo lý sống vì lúc đó không có kỹ thuật. Lúc đó người ta không có là hôm nay chế được cái máy truyền hình này, mình phải chế được cái máy truyền hình khác nó cao cấp hơn, vân vân, họ không không có không có bận tâm như vậy. Vì vậy họ dồn cái công sức vào cái đạo lý sống. Nhờ như vậy cho đến ngày hôm nay, khi mà tinh thần người ta đã đi xuống, kỹ thuật đã đi lên, ta thừa hưởng được cái nền đạo lý của mấy ngàn năm trước, giờ này ta còn quân bình được đời sống của mình, ta còn sống nhân ái được với nhau như thế này. Chứ còn nếu mà ta không kế thừa được cái triết lý của người xưa, mà ta chỉ có cái kỹ thuật của đời nay, thì có lẽ bây giờ ta đã giết nhau chết hết.
[10:33]Vì con người ta hơn thua, hận thù và và khô khan. Rồi ngay như người Việt Nam ta vậy, có khi ta đi khắp cả nước của ta, ta cũng thấy buồn, vì ta thấy nước mình không có công trình kiến trúc gì mà lớn như nước ngoài hết. Thí dụ ở nước ngoài, nghe nói bước qua bên Campuchia thôi, ta sẽ thấy cái đền Đế Thiên Đế Thích là Angkor Wat, Angkor Thom là những công trình xây bằng đá lớn khủng khiếp để để thờ, ở Việt Nam không có. Hoặc là ta bước qua bên Trung Quốc á, những căn nhà to cao, những ngôi đền các lộng lẫy, ở Việt Nam không có. Mình xây được cái nhỏ nhỏ, rồi bao nhiêu chiến tranh bị đốt phá sạch hết.
[11:10]Tuy nhiên, nói đi thì nói lại, ta biết rằng vì đất nước ta nghèo, cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, thì không ai đủ sức mà cất nhà to lên hết. Ngay bây giờ cũng vậy, ngay bây giờ nhiều khi chúng ta đi qua một cái làng nghèo khổ, Ta thấy cái nhà đó họ che bằng cái phên tre, che lợp bằng vài cái mái tôn. Hễ bão đi qua thổi là bay liền. Rồi ta nói: "Ủa sao mày không lợp vài cái mái tôn cho tốt hơn, che cho rộng hơn chút hoặc là xây một bức tường nào chắc hơn?". Nhưng mà thật ra không đơn giản. Mua một tấm tôn phải bao nhiêu tiền, xây một bức tường phải bao nhiêu cái gạch ngói xi măng cát công thợ, mà cái người đó họ chỉ đủ tiền
[11:55]để sống từng ngày, không đủ sức cất cái nhà lớn hơn. Nên ta biết rằng là những cái công trình mà có tiến bộ, có xây lớn được là bởi vì người ta dư ăn dư mặc rồi, nên mới có tới cái nhà ở, tới những công trình nghệ thuật văn hoá. Nên Việt Nam ta nhiều ngàn năm qua không giàu so với các nước khác, nên ta không có những công trình lớn. Nhưng mà thôi, cái số phận ta như vậy. Nhìn lại cả nhân loại này suốt mấy ngàn năm qua, cái sự tiến bộ kĩ thuật là rất là chậm. Ví dụ như từ thẻ tre để mà khắc chữ cho tới cái ngày mà ta phát minh ra được cái tờ giấy để viết chữ là một bước dài của mấy ngàn năm. Còn bây giờ, ví dụ như bây giờ có tờ giấy này,
[12:38]ta chỉ cần vài mươi năm, ta không cần đọc trên giấy nữa mà đọc trên màn hình vi tính. Hoặc là thậm chí cái điện thoại nhỏ thôi, ta có thể truy cập Internet, lấy tin tức khắp thế giới được chứ không cần phải cầm một đống một xấp giấy để đọc nữa. Cầm một cái máy nhỏ là lấy được thông tin trên toàn thế giới mà sự tiến bộ nó chỉ cần vài mươi năm là ta đạt được. Trong khi ngày xưa từ cái thẻ tre, cái vỏ cây để thành cái tờ giấy này là mất mấy ngàn năm. Hoặc là từ cái tiền vàng mà tới cái tiền giấy, nhân loại cũng mất mấy ngàn năm. Hoặc là từ cái từ cái tên nỏ có thể là giết đối thủ từ xa cho tới cái ngày mà người ta bắn một khẩu đại
[13:19]bác, bắn một khẩu đại bác để trong chiến tranh là thiên hạ cũng mất mấy ngàn năm, mất mấy ngàn năm. Là cái sự tiến bộ rất chậm, nhưng ngày hôm nay thì không còn nữa. Nghĩa là từ cái ngày mà cái súng thần công nó bắn được cho tới cái ngày mà ở đây nó nhấn nút một cái, cái tên lửa vượt đại châu có thể tấn công một nước khác từ xa, ta cũng mất có mấy mươi năm. Nên cái so sánh cái thời gian thì thì kĩ thuật đã thay đổi rất là nhanh và những phát minh mới bước ra từng ngày từng ngày. Như ngày hôm nay vậy, là cái màn hình ta đang coi ở đây nhưng mà ngay lập tức là nó lạc hậu rồi. Nơi phòng thí nghiệm người ta đã có cái màn hình mới rồi, mà chưa tung ra.
[13:55]Họ đợi cho các hãng bán hết cái này, họ sẽ tung ra cái đời mới. Ta đang xài thì cái đó đã là cũ rồi, cứ như vậy. Ngay như cái điện thoại di động, mình mà vừa mới nghe nó có cái cái cái hiệu này, mới mua về xài cái nó ra hiệu khác á. Cái hiệu mình thành lạc hậu, không lẽ đổi đổi hoài. Thành ra riết rồi người ta chán. Cho nên cái tiến bộ nhanh quá, bắt đầu con người ta bị ngợp chứ không còn phải là lí thú nữa. Ngày xưa đó, cứ mấy mươi năm có một phát minh, người ta đón nhận và người ta thay đổi thích ứng dần dần theo. Bây giờ cứ mỗi ngày ra một kiểu mới, mỗi ngày ra một kiểu mới, thi đua nhau ra cả rừng điện thoại di động, ta không biết lựa cái nào.
[14:31]Và bắt đầu người ta chán. Cái mà thay đổi nhanh quá, con người ta không thích ứng kịp, bỗng nhiên trở thành một cái cái tai hoạ chứ không còn phải là cái cái cái cái hay. Cái kĩ thuật nhanh nó lôi kéo theo sự tiêu dùng, ta cứ phải mua sắm cái mới, mua sắm cái mới. Nó tạo ra một cái nhu cầu ảo so với đời sống thực của ta. Thế là ta, ví dụ ta chỉ cần cái ghế đó ngồi được rồi, ta chỉ cần bộ đồ như thế mặc được rồi, ta chỉ cần cái xe đó đi được rồi, nhưng mà kĩ thuật nó cứ ra mới ra mới, cái nó kích thích ta phải mua thêm. Nên đó là một cái nhu cầu ảo, chứ nó không phải nhu cầu thật. Ý ta là mặc cái bộ đồ này là được rồi, nhưng bỗng nhiên cái hôm nay
[15:12]họ chế ra một loại vải ví dụ khi buổi sáng á thì ta mặc bộ đồ đó nó là màu hồng, nhưng khi buổi tới 12 giờ trưa cái nó biến thành màu xanh, tới chiều cái nó biến thành màu trắng, ví dụ vậy. Và hễ trong đêm cái nó hiện ra màu cam để báo cho mọi người biết là tôi đang đứng đây, ví dụ vậy, thì ta cứ bị tò mò cứ phải mua sắm, mà mình mặc vậy được rồi, vân vân. Những cái kĩ thuật mới, vật chất mới, phương tiện mới kích thích người ta phải mua sắm mà thành cái nhu cầu ảo, nó làm cho nó mất cân đối giữa đời sống. Thế là cái sự tiến bộ đi nhanh mà đời sống ta không theo kịp, rồi ta bị chóng mặt, ta phải chạy đua ganh đua rất là nhiều.
[15:51]Hoặc là nghệ thuật về nhạc á, tự nhiên thời gian gần đây nó rộ lên cái loại nhạc mà người ta gọi là nhạc chợ. Có người bực quá kêu là nhạc rác á, tức là nhạc mà với những lời lẽ thô bỉ, những cái lời mà như người ta nói bình thường không có trau chuốt mà đôi khi người ta chửi nhau bằng những lời đó thì những cái ngôn ngữ đó đưa vào trong bài nhạc. Cái lời đó thì ở ngoài bên Tây phương nó có rồi, mà không ngờ bây giờ Việt Nam bị lây, cũng đặt những cái lời nghe rất là khó chịu. Còn hồi xưa đó, cách đây chừng vài mươi năm á, người ta phân ra hai loại nhạc là nhạc sang và nhạc sến. Cái nhạc sến là nhạc của người bình dân không sang lắm, không cần học thức nhiều.
[16:31]Nhưng mà bây giờ mình nghe lại cái lời của nhạc mà gọi là nhạc sến mình hết hồn luôn, vì lời cực hay. Ví dụ người ta có nghe một bài nhạc sến là một cái anh chàng nhạc sĩ quèn ở trong xóm yêu một cô gái, hai người hay ca hát với nhau, rồi sau này cô gái có chồng giàu sang quên ảnh. Rồi nhạc sĩ đó họ thương tiếc cái mối tình đó, họ viết một bài nhạc ta gọi là nhạc sến, là nhạc không có sang: "Ngày xưa mỗi lần em buông tiếng hát, thì tôi âu yếm nắn nót cung đàn, từng điệu nhạc khoan...". Quý vị biết bài đó không? Biết, đó. Giờ cũng giỏi nhạc sến dữ chưa. Hoặc vào cái thời của thầy hồi đó đó là thầy chê đó,
[17:09]cứ nghĩ là cái điệu nó sến, mình thích chơi nhạc sang. Nhưng bây giờ là cái mà gọi là nhạc sến cái lời đó cực kì trau chuốt, lời rất là sang. Như trước đây cũng vậy, là người ta có có trách nhiệm với tình cảm đó, cho nên trong những cái câu thư pháp 14 lời Phật dạy đó: "Món nợ lớn nhất của đời người là gì?". Là tình cảm, là tình cảm. Nghĩa là gieo tình cảm với nhau rồi dù một chút, người ta vẫn thấy có cái trách nhiệm cả đời. Có thể rồi là người ta phải chia tay nhau, người ta không có duyên nợ để sống đời sống kiếp với nhau, nhưng đã một lần nói thương nhau rồi cái người ta có cái ân nghĩa suốt đời.
[17:45]Nên cái lời mà cái người thánh nhân nói đó: "Món nợ lớn nhất của đời người là tình cảm" là cái người rất có đạo đức, rất có trách nhiệm. Mà còn bây giờ thì sao? Giờ thì cái bài nhạc nó là: "Không có em tôi tìm người khác", rất là đểu cáng, rất là đểu cáng. Mà cái lời nhạc nó cứ phổ biến rộng rộng rộng rộng ra, nó tạo thành một thế hệ con người cũng vô trách nhiệm với tình cảm, mà đối với tình cảm vô trách nhiệm cái người đó cũng là vô đạo đức, vô đạo đức. Công sức của ta, tâm hồn của ta, đời sống của ta trong mấy mươi năm, lẽ ra ta đi tìm được cái gì nó thăng hoa cao thượng hơn, nhưng mà rồi ta bị buộc phải chạy đua.
[18:27]Nên ta thấy là con người ta bị bị đặt vào cuộc đua bắt buộc, ví dụ mình thích đứng bên ngoài nói: "Thôi ai chạy đua chạy, tôi đứng ngoài tôi dòm", không được, không được mình chết liền. Thế là bị buộc nắm đầu bỏ vào trong cái đường đua và cũng phải chạy với mọi người luôn. Mà cuộc sống mình mình thấy chạy vô nghĩa, thời gian mình để làm chuyện khác tốt hơn, nhân ái hơn, hiền lành hơn. Ta phải hiểu thế này, là thế giới tiến bộ là để ta giữ được hạnh phúc, là để ta có được hạnh phúc. Nhưng mà không ngờ nó ngược lại, không ngờ sự tình là ngược lại, càng tiến bộ thì ca ta càng đau khổ, lạ lùng như vậy.
[19:03]Ví dụ như ta ở trong dãy phố với nhau, nhà nào cũng đều đều đều đều á, bỗng nhiên có cái nhà nó mọc cao lên, xây ba tầng năm tầng, mình vẫn là cái nhà lá một tầng. Bỗng nhiên mình bị đặt vào cuộc đua, bỗng nhiên trong đầu mình mình nghĩ cũng phải cất cái nhà tương xứng, có đúng không? Tâm lí có không? Rất có, buộc phải như vậy. Không thể là: "Ủa cũng hàng xóm mình nào giờ bỗng nhiên nay cất lên cái nhà năm tầng, mình cứ ở nhà mái tôn hoài, một tầng trệt hoài", không được. Trong đầu bắt đầu phải thôi thúc, phải làm cái gì có tiền cất lên một cái. Tức là ta đã tự đặt mình vào cuộc đua để gọi là tiến bộ, nhưng mà để được cái sự tiến bộ đó, ta phải vất vả tâm trí.
[19:42]Nên ta phải hiểu vậy, cái tiến bộ có phải là hạnh phúc hay không nữa, có tiến bộ phải là hạnh phúc hay không? Trước đây đó, những nhà kinh tế học á là đánh giá một đất nước tiến bộ là trên cái GDP á, tổng thu nhập quốc dân, cứ nước nào mà lớn là coi như nước đó hay. Bây giờ bắt đầu người ta xét lại, xem coi nước nào hạnh phúc hơn, chứ không phải là nước nào mà tiền nhiều hơn, đã tới lúc bắt đầu người ta xét lại rồi. Mà điều này là trong đạo Phật ta đã nhìn thấy rất là rõ. Nói ví dụ như một ông nông dân, nào giờ ổng sống cần cù với ruộng đồng, sống với gia đình vợ con bình thường, có những cuộc vui nhẹ nhàng.
[20:19]Như là sáng uống miếng trà, rồi đi làm, về xem ti vi, rảnh chút đi thăm thú bạn bè quanh xóm. Đôi khi chuốc với nhau một chén rượu, trái cóc xanh lại cũng khề khà nói chuyện. Bỗng nhiên đường quy hoạch đi qua, giá đất lên, Cái ruộng của ổng, ruộng mẫu ổng đang làm, căn nhà ổng đang ở người ta mua với cái giá ổng không bao giờ tưởng tượng ra được. Hồi đó là ổng mỗi tháng là ổng đi vác lúa vác gạo ổng bán chỉ được có mấy chục ngàn rồi sống qua một tháng. Bây giờ khu đất mấy mẫu của ổng người ta mua mấy tỷ, ổng choáng váng ổng té ngửa liền, không bao giờ trong đời ổng mơ ước là ổng có thể cầm được mấy tỷ. Lật đật bán.
[20:56]Bán rồi không nghề không ngỗng không gì hết mà cầm mớ tiền thì phải xài. Mà chưa có trí tuệ thì không biết xài tiền thế nào cho hợp lý nên xài bậy. Chúng ta nhớ nha, cầm tiền không phải dễ. Ta có trí tuệ ta mới xài đồng tiền hợp lý, ta không có trí tuệ ta xài bậy, bị lừa bị gạt liền. Và ông nông dân này cũng như vậy. Nào giờ ổng không có trí tuệ, không được sẵn sàng để đón nhận cầm một số tiền lớn, mà bất ngờ người ta chồng cho ổng ký cái giấy công chứng xong người ta chồng cọc mấy tỷ, ổng chới với ổng không biết gì đâu, mua chiếc xe chạy liền nào giờ thèm chiếc xe. Mua chiếc xe, thuê cái nhà ở đỡ, rồi phải bằng anh bằng em đi kiếm cô bồ nhí cái đã.
[21:36]Ba tháng sau, người ta đi về tìm cái ông ông Hai Ớt mà ngày xưa bán được khu đất lớn thì người ta chỉ ổng: "Anh ra cái bờ ao, cái ông mà ngồi câu cá mặc cái áo rách mang cái nón lá là ông Hai Ớt." Nói: "Ủa, ổng giàu lắm mà!" Thì đúng rồi, nhưng mà tiền bồ nhí lấy hết rồi, xong. Nghĩa là ăn chơi tầm bậy tầm bạ rồi thì nghèo hơn ngày xưa mình có. Nên cái gọi là tiến bộ về tiền bạc, về kỹ thuật nhưng mà không có một cái trí tuệ, không có một cái đạo lý để sống, ta thấy đó là sự đổ vỡ, sự khủng hoảng chứ không phải là cái hay. Nhưng ta nghe nói một cái nước nào đó phát minh hết cái kỹ thuật này, kỹ thuật kia, chế ra súng này, súng kia, chế được phi thuyền bay lên cao,
[22:16]nhưng ta khoan mừng, ta coi coi cái đạo lý nước đó sống như thế nào. Nước đó sống có nhân ái, có hòa thuận, có đi về tâm linh có đạo đức hay không. Nếu nước đó không đạo đức, không tâm linh, không nhân ái, không hiếu hòa thì đó là nước đó đau khổ và thế giới sẽ đau khổ. Cũng vậy, khi ta nghe một người nào đó họ phát trúng số mấy tỷ đồng và giàu giàu lên, ta khoan mừng. Khoan mừng, ta hãy coi coi cái người đó có đạo đức có trí tuệ hay không. Nếu họ không có đạo đức có trí tuệ, ta sẽ thấy cái đau khổ chờ ngay phía sau liền. Họ sẽ tan nhà nát cửa, sau này lên thên lết thết không còn ai ngó tới mặt mình nữa.
[22:52]Chỉ khi nào mà họ nghe nói họ có số tiền lớn mà mình biết họ là người có đạo đức, có triết lý, có trí tuệ thì mình tin rằng với số tiền này họ sẽ hạnh phúc hơn. Ví dụ bây giờ mình chỉ có năm bảy chục triệu, nhưng mà lỡ sau này mình có năm bảy tỷ mà lúc đó mình chưa có trí tuệ, mình chưa có đạo lý thì chuyện gì xảy ra? Bắt đầu mình sẽ làm sao? Phung phí ăn chơi bồ nhí tầm bậy tầm bạ rồi đi câu cá giống như cái ông kia luôn. Đi quất manh. Mà bây giờ câu không có cá, tại sao? Cá ngoài sông đã chết sạch vì ô nhiễm, mà sông Sài Gòn thì nước đen thui không có cá sống, mà vô ao người ta câu thì người ta quánh chết.
[23:30]Lúc đó ông nông dân lúc ổng nghèo rồi ổng còn cá để câu, chứ còn mình không còn cá để câu nữa. Lỡ nếu ngày mai mình giàu. Cho nên vì vậy, có thể bây giờ ta chưa phải tỷ phú, nhưng ta phải chuẩn bị cho mình một cái đạo lý, một cái trí tuệ để lỡ sau này mình là tỷ phú thì mình sẽ sử dụng rất đúng cái đồng tiền của mình. Vì lúc đó mình tiến bộ mà, mình giàu hơn tức là mình tiến bộ, và mình phải có cái trí tuệ kềm cái sự tiến bộ đó. Cái thế giới hiện nay như vậy là người ta đi tìm hai điều: một là sự tiến bộ về kỹ thuật, hai là sự tiến bộ về tài chánh. Lúc này người ta ít có quan tâm đến cái đạo lý
[24:09]để kiểm soát, để control cái sự tiến bộ về kỹ thuật về và sự tăng vọt về lợi nhuận tài chánh. Cái việc thế giới thiếu mất một mảng đó, thế giới đang chăm chăm đi lo là phát triển kỹ thuật cho cao, đi tìm tài chánh cho nhiều, và quên mất cái đạo lý để kiểm soát cái sự tiến bộ đó. Thế giới thiếu mất một mảng đó. Vậy ai sẽ lo cái mảng còn lại đó, cái mảng bị thiếu đó? Là từng người, từng người chúng ta ở đây. Mỗi ngày ta phải nâng cao tâm hồn mình lên đi theo con đường của Phật dạy. Đó là ta phải biết lễ Phật, ta biết ngồi thiền, ta biết thăng tiến tâm linh, ta biết sống thương yêu lẫn nhau, ta biết kềm chế cái bản ngã mình xuống,
[24:55]là ta biết sống vừa đủ, và ta biết nhìn mọi việc trên đời một cách bình thản. Để chi? Để ta khuyên được với cái người bên cạnh ta, để ta nói chuyện được với thế giới rằng: "Dù các anh có bay được lên trên bầu trời kia, dù các anh có chất cả một đống vàng, nhưng mà hạnh phúc của anh chính là gì? Chính là cái điều nhỏ nhoi ở trong tâm của anh khi mà anh thương yêu được một vài người chung quanh anh. Chứ không phải là vì anh bay được lên trời, không phải vì anh chất được đống vàng mà anh hạnh phúc đâu. Hạnh phúc lại là cái gì ở trong tâm anh đó. Mà cái đó nó không cần nhiều lắm, cái đó nó chỉ cần anh biết thương được người, anh nhường nhịn được con người,
[25:34]và anh cảm thấy anh là vô nghĩa, khi anh cảm thấy anh là cát bụi, là cỏ rác, khi anh thấy anh là đất, anh là gió, anh là chiếc lá cây, anh là con kiến bò và anh thương được người khác, đó là hạnh phúc, chứ không phải vì anh bay được lên cao, không phải bởi vì anh chứa được rất nhiều tiền." Mà ai nói được với thế giới cái tiếng nói đó? Ai? Là chính những người mà cái ngày mà người ta vui với chuyện thế gian thì mình lên chùa mình vui với đạo. Những người đó sẽ nói được điều này với người khác. Mà không phải là một hai quý thầy mà làm được đâu. Quý thầy quý cô coi vậy con số vẫn còn rất là ít. Nên rất cần cái sức mạnh của các Phật tử.
[26:15]Các Phật tử đừng bao giờ nghĩ mình chỉ là một Phật tử bình thường nha. Kể từ khi mà quý Phật tử đặt chân lên chùa, cúi đầu lạy Phật, xin quy y Tam bảo là quý Phật tử đã đặt lên trên đôi vai mình một trách nhiệm rất nặng với thế giới. Quý thầy có thể gợi ý nhưng mà cái người thực hiện là chính quý Phật tử. Từng con người ngồi đây sẽ là người mang một cái thông điệp tốt lành đến cho thế giới, nói với thế giới rằng dù kỹ thuật có tiến bộ, dù vật chất sẽ dồi dào nhưng mà cái hạnh phúc lại là một cái điều rất giản dị ở trong tâm hồn của mỗi con người. Ta sẽ nói cái thông điệp đó với loài người, mà muốn nói được cái thông điệp đó với loài người
[27:00]thì chính ta phải tu hành rất là tốt, ta cũng phải sống được như thế thì ta mới nói được như thế.
[27:12]Vỗ tay tức là chấp nhận nha, phải hiểu điều đó. Chính mình đó, từng con người phải đem cái thông điệp của cái đạo lý sống nhân ái, thương yêu, khiêm tốn đó nói với mọi người chứ không phải là thầy. Vì ta biết rằng tiến bộ mà nó nhanh quá nó là sự khủng hoảng chứ không phải là cái hạnh phúc đâu. Vì vậy, nhất là những người mà lớp trẻ phải thấy trước cái điều này để chuẩn bị cho mình một triết lý sống và làm việc. Cái người lớn tuổi thôi thì không nói, nhưng mà cái người nhỏ tuổi mình còn nhiều cái năng lực, còn nhiều thời gian để cống hiến, mình sẽ còn chứng kiến nhiều cái sự tiến bộ của thế giới thì chính mình phải là người có cái
[27:51]triết lý sống rất là vững để đi qua cái giông bão của sự tiến bộ kỹ thuật này. Thầy gọi cái sự tiến bộ kỹ thuật này là giông bão vì nó làm xáo trộn tất cả. Nếu ta không có đạo lý sống, ta bị xáo trộn tất cả. Người trẻ phải hiểu điều này là ta chuẩn bị tâm hồn của ta đó trước cái sự tiến bộ của thế giới như thế thì ta sống làm sao đó ta phục vụ cho cái tiến bộ xã hội chứ ta cũng không ngừng lại được, phải để cho xã hội cũng tiến bộ tới. Nhưng mà tiến bộ nhưng mà phải đóng góp vào cái sự ổn định cho thế giới, vào hạnh phúc của loài người và cái nền văn hóa trong cái tâm hồn con người ta. Nhưng mà việc này nó khó, bởi vì từ nay Việt Nam ta hội nhập
[28:35]vào WTO, vào cái thị trường chung của thế giới, ta cũng tự bị buộc đặt vào một cái cuộc đua khốc liệt đối với thế giới. Họ đem hàng họ bán, ta đem hàng ta bán, hàng ai ngon hơn người đó bán chạy, mà hàng bán không được, trong nước sẽ thất nghiệp, dân sẽ nghèo khổ, xã hội sẽ loạn ly, sụp đổ liền. Nên vì vậy, ta cũng phải làm sao cho hàng ta tốt mà giá phải rẻ để cạnh tranh bán được. Nên chính vì vậy phải vắt óc, phải cực khổ để ta tồn tại giữa cái thế giới mà cạnh tranh quyết liệt này. Nghĩa là đau đầu, đau óc chứ không phải dễ đâu. Thế giới đã buộc đất nước ta phải cạnh tranh, rồi quốc gia phải buộc từng công ty
[29:14]phải cạnh tranh, và cái công ty vậy buộc từng cá nhân cũng phải cạnh tranh. Tất cả mọi người không còn đứng yên được nữa, bởi vì ai đứng yên là người đó sẽ bị loại ra khỏi cuộc đời, sẽ thất bại, sẽ sụp đổ, mất hướng đi, không còn cuộc sống thực sự nữa. Và chùa cũng vậy. Chùa đứng yên là chùa đã lui lại. Ví dụ năm nay ta thấy đi chùa ta thấy như thế, qua năm ta thấy đi chùa cũng y chang như vậy, ta biết Phật giáo đang đi xuống rồi. Cho nên ngay trong đạo Phật, quý thầy quý cô phải mỗi ngày phải bước kịp đi với nhân loại mới đem ánh sáng đến với mọi người. Nói mình nói à mình là đạo Phật mình là phổ độ chúng sinh,
[29:56]nhưng mà người ta đã đi mất mấy cây số, còn mình đứng đây mình độ ai? Mình đứng đây mình độ ai? Vì mình không theo kịp người ta. Muốn độ người ta, lúc nào mình cũng đi trước người ta một bước, rồi mình mới quay lại mình giảng cho người ta nghe. Còn người ta đi trước mình thì mình giảng cho ai? Cho nên đạo Phật đã bị suy thoái do sự bảo thủ của quý thầy quý cô mình, do sự tĩnh lặng và thụ động quá đáng. Cứ năm nào đi tới thấy chùa cũng y chang, không có gì khác. Tới mùng 8 thì cứ cúng sao, tới chùa thì cứ thắp nhang lễ Phật, cứ đều đều như vậy, rồi lâu lâu có tiền mót mót ông thầy ổng xây thêm cái gì đó.
[30:30]Đạo Phật như vậy không theo được thế giới và không giúp cho thế giới được. Cho nên buộc mỗi ngày phải có cái điều gì mới. Kỹ thuật họ thay đổi từng ngày để họ cạnh tranh, cạnh tranh sản phẩm. Rồi cái khu du lịch đó họ cũng cạnh tranh từng ngày để họ cạnh tranh với đời sống, cạnh tranh tranh với du lịch để thu hút. Và đạo Phật cũng phải thay đổi từng ngày để để cái gì? Để kéo mấy cái ông cạnh tranh đó lại. Tức là mình phải tiến bộ, mình đi trước người ta một bước, mình mới dạy người ta được. Còn người ta mỗi ngày mỗi tiến, mỗi ngày mỗi tiến, rồi mình bước vào mình ngợp, mình không biết người ta đã tới đâu rồi
[31:07]mình đứng lơ ngơ đó rồi người ta dạy mình chứ không phải mình dạy người ta. Thì đạo Phật không phải là suối nguồn ánh sáng, không phải là chân lý là con đường để dẫn đạo thế giới nữa, mà trở thành người học trò của thế giới là chết liền á. Nên vì vậy là ta phải tiến bộ, tiến bộ có nghĩa là không phải là cứ chùa cứ phải mới hoài, cứ đổi đập chùa này xây chùa kia, hôm nay tượng này mai tượng kia, không phải. Mà ta coi cái đạo lý của ta phải nói cái gì để bắt kịp thế giới và dạy được thế giới trong đạo lý trước. Cái sinh hoạt của ta ta tu như thế, ta giáo hóa như thế còn thích hợp hay không? Ta phải thay đổi liền.
[31:47]Ví dụ người ta tu như thế có vẻ là tâm ta chưa kịp thanh tịnh, đạo đức chưa sâu, phải thay đổi cái sự tu hành. Cái đạo đức của ta đối với cuộc sống tràn ngập thế này ta phải thay đổi như thế nào thì mới gọi là kịp. Ví dụ thầy nói câu chuyện ví dụ trong cái giới đạo Phật là cấm giữ tiền, cái người tu không được giữ tiền. Tại sao Phật không cho giữ tiền? Đời xưa Phật không cho giữ tiền vì hai lý do. Lý do thứ nhất là sẽ tham lam, trở thành riêng tư. Mình ở trong chúng, nhưng mà cái người này sẽ có nhiều tiền hơn người kia, họ sẽ tìm cách sẽ kiếm tiền cho nhiều, thành ra mỗi người trở thành cái người chạy theo lợi dưỡng, vật chất.
[32:25]Cho nên không ai có tiền hết, ta không cần phải bận tâm là kiếm nhiều tiền nữa, cho nên người tu sẽ thanh thản, là cái thứ nhất. Cái thứ hai là vào thời xưa là quý thầy đi ở rừng, ở núi, mà nếu biết ông thầy tu nào trong túi cũng có tiền thì sao? Thì cướp tới liền. Cho nên vì vậy không có tiền, cướp không bao giờ nói tới thầy tu nữa, để yên cho thầy tu tu, đó vì hai lý do. Thời đại ngày hôm nay ta không thể hoàn toàn mà không có tiền. Tuy nhiên, nếu ta giữ tiền vậy có phải sai với lời Phật dạy không?
[32:57]Ta phải hiểu cái lý do tại sao Phật cấm giữ tiền là vì sợ ta tham. Bây giờ ta giữ tiền mà ta vẫn không tham thì không có lỗi. Nhưng mà nếu ta giữ tiền ta tham thì lập tức ta có lỗi liền. Mà giữ tiền mà không tham là sao? Giữ tiền mà không tham thì sao? Tức là cái người đó không còn ích kỷ nữa, không bao giờ xài phí phạm, vô lý nữa thì người đó giữ tiền không có lỗi. Nhưng mà để giữ tiền mà không tham, người này phải tu rất nhiều, còn đa phần ta giữ tiền, từ từ lòng tham ta khởi lên. Ta thấy cái sự cạnh tranh ở bên ngoài như vậy làm cho từng cá nhân đều phải cố gắng cạnh tranh. Còn bên Âu Mỹ vậy, người ta phải nỗ lực rất căng thẳng để
[33:41]giữ cái job của mình, giữ cái công ăn việc làm của mình. Nếu mà người đó không nỗ lực căng thẳng, có thể mất job, bị fire, bị đuổi liền. Nên cái việc mà họ làm cật lực để giữ được cái công việc của mình đó là hạnh phúc hay là là đau khổ? Đau khổ. Đời sống bị mệt mỏi vô cùng, sống không thoải mái, sống mà lúc nào cũng đăm đăm sợ người ta buông mình cái mất việc làm. Mặc dù ta thấy người đó có nhà, có xe hơi nhưng mà nó tạo thành một cái gì? Sự căng thẳng và cái ý nghĩa cuộc sống nó không còn nữa, ý nghĩa cuộc sống không còn nữa. Nên bây giờ ta nói là bổn phận của người trí thức hiện nay hay là của người đệ tử Phật hiện nay là kéo cái sự tiến bộ kỹ thuật
[34:23]chậm lại cho nó cân đối với cái đời sống tinh thần, và phải bổ sung vào đó cái đời sống đạo lý, triết lý, văn hóa cao lên để cho kịp đi với sự tiến bộ của của của kỹ thuật. Đó, cái trách nhiệm của ta hiện nay là như vậy. Nên từng người đệ tử Phật phải tu cho nhiều, nói với nhau thật nhiều điều về đạo lý, vì ta biết rằng nếu ta không nói với nhau về đạo lý thì cái kỹ thuật và sự cạnh tranh của thế giới nó cuốn con người vào trong đau khổ chứ không phải là đi đến hạnh phúc. Nên ta mọi người phải ý thức điều này, những người ngồi đây phải cùng với thầy hiểu điều này là trên vai ta có trách nhiệm là ta được Phật giao cho cái sứ mạng đối với thế giới ngày hôm nay.
[35:05]Vì nếu ta không nói gì hết, thế giới sẽ bị cuốn vào cơn lốc của đau khổ bởi sự tiến bộ quá nhanh thành một sự khủng hoảng. Bây giờ nói sơ sơ về quy luật kinh tế một chút ha. Ví dụ bây giờ quý Phật tử mở một cửa hàng buôn bán hay là mở một công ty buôn bán thì muốn cho mình phát đạt thì điều quan trọng nhất là gì? Điều quan trọng nhất là gì? Là cái hàng mình bán ra phải có người, phải có người mua. Mà người ta mua càng nhiều thì mình càng càng phát triển, càng giàu, phải không? Cửa hàng bán đắt hay cửa hàng ăn uống người ta vô ăn nhiều hay công ty sản xuất ra cái sản phẩm product mà người ta tiêu thụ nhiều thì công ty đó sẽ giàu lên liền.
[35:47]Và như vậy, cái người mà làm cho ta giàu là ai? Là khách hàng, cái người tiêu thụ sản phẩm của ta, đó là quy luật kinh tế. Bởi vậy người mới có nhiều công ty hoặc cửa hàng họ ghi là khách hàng là là Thượng Đế là vậy. Bởi vì sao? Bởi vì Thượng Đế tạo ra cái giàu cho ta, không phải ông Thượng Đế trên trời cho ta giàu mà chính cái người mua hàng ta nhiều, người đó làm cho ta giàu nên ta cho người đó là Thượng Đế. Là đề cao như vậy, do đó tất cả mọi công ty trên thế giới đều dùng đủ mọi kỹ thuật, mọi phương tiện để dụ người ta mua hàng cho nhiều. Chúng ta thấy à mua một cho một, cứ khuyến mãi rồi cái thưởng rồi đủ thứ
[36:28]hết để khuyến khích người ta cứ phải bỏ tiền ra mua, bỏ tiền ra mua. Và khi mà người ta mua hàng nhiều, sản xuất hàng nhiều thì ta thấy bắt đầu khủng hoảng. Vì sản xuất nhiều quá, cái người cứ phải mua nhiều quá, ta thấy thế giới bắt đầu khủng hoảng. Khủng hoảng thứ nhất là gì? Đồ đạc dư thừa. Cái khủng hoảng thứ hai là cái chỗ chứa đồ không có, và không có chỗ chứa đồ cho nên người ta đem bỏ bớt, nó tạo thành cái rác thải. Cái rác thải rất nhiều là làm ô nhiễm hết môi trường, ở đâu cũng là ổ rác, ổ rác mà không xử lý kịp. Rồi cái khủng hoảng nữa là tài nguyên môi trường bị cạn kiệt. Để bán cho nhiều, phải sản xuất cho nhiều,
[37:07]mà muốn sản xuất cho nhiều, người ta phải lấy từ lòng đất, lấy từ trời, lấy từ nước, lấy từ rừng, lấy từ biển, lấy từ lòng đất, lấy đủ thứ lên để chế thành món này món kia đem dụ người ta mua. Và như vậy tài nguyên trong lòng đất bị khai thác cạn kiệt. Và khủng hoảng thứ tư mới là khủng khiếp là nợ nần ràng buộc chằng chịt. Ở các nước Âu Mỹ á, thấy mua cái nhà là mắc nợ 30 năm, mua chiếc xe mắc nợ 5 năm, 10 năm. Nên thấy họ có nhà, có xe nhưng sự thật họ đang là con nợ và cái nợ đó ràng buộc cuộc sống họ căng thẳng, họ phải phải làm rất vất vả để trả nợ. Thấy sướng mà đang đau khổ. Còn thấy mình đang nghèo nhưng mình đang sung sướng vì mình không mắc nợ ai hết.
[37:44]Nên mình không mắc nợ, mình có mấy bộ đồ mặc mấy bộ đồ, không có xe thì mình đi bộ, mà không có đi bộ thì mình đi xe vậy thôi, không cần gì phải lo hết, ha. Mình thấy nghèo mà là hạnh phúc, còn người ta thấy sung sướng, giàu có nhưng coi chừng người ta đang đau khổ. Hai cái ý niệm nó khác nhau. Và con người ta bị thiêu đốt trong cái sự ràng buộc cạnh tranh này mà cứ tưởng mình là là văn minh, là hạnh phúc tiến bộ. Nên cái cái hạnh phúc nó lại không phải là những cái điều đó, không phải là mua cho thật nhiều đồ mà tiền cho thật nhiều mà sắm sửa cho thật thừa mứa, hạnh phúc không phải là cái đó. Mà hạnh phúc là gì?
[38:19]Là ta yên lòng sống với cái mình có. Ta có ba bộ đồ, ta vui với ba bộ đồ, ta có một chiếc xe, ta vui chiếc xe. Ta có những người thân yêu của ta, ta sống hạnh phúc, thương hết những người chung quanh mình, và đó là hạnh phúc. Ta có bầu trời, ta thương yêu bầu trời, ta có ánh trăng, ta thương yêu, ta sống vui với ánh trăng, không mất tiền, được không? Ta có con chim rừng, không cần sở hữu, không phải tốn tiền, ta thương yêu được nó, ta hạnh phúc. Ta có cơn gió trong cái mùa hè, ta có cơn mưa giữa lúc mà cái mùa nóng nực, ta có một chút cái làn gió xuân vào trong cái mùa đông ấm, đó là những cái hạnh phúc mà không tốn tiền.
[38:55]Mà ta vui được điều đó, ta hạnh phúc được điều đó cũng là hạnh phúc, chứ không cần là phải ta mua sắm thừa mứa rất nhiều đồ mới gọi là là hạnh phúc. Trong ngày hôm nay thì ta biết rằng là loài người tuy tiến bộ nhưng đang đâm đầu vào cái phía vực thẳm. Ở cuối con đường mà thế giới đang đi tới là cái vực thẳm mà họ không thấy, vì nó là vực thẳm nó sụp xuống á, mắt người ta không thấy. Nhưng mà người ta cứ đâm đầu chạy tới, chạy tới cho đến lúc nào mà cả cái đoàn tàu rơi xuống vực thẳm rồi thì thế giới này sụp đổ luôn. Vì kỹ thuật tiến bộ quá nhiều mà không có cái đạo lý để hướng dẫn nó. Còn cái đoàn tàu ta đang lao tới, nhưng nếu có cái đạo lý
[39:32]hướng dẫn, ta bẻ quẹo nó đi, kéo đi chầm chậm, ta quẹo đi hướng khác, không lao đầu xuống vực thẳm như hiện nay. Mà cái người mà kéo cái cái con tàu đó kéo lại để cho mọi người biết nhìn lại, biết sống hạnh phúc với cái điều đơn sơ, giản dị mà mình đang có thì con người, cái đoàn tàu nhân loại không lao xuống vực thẳm nữa. Mấy ngàn năm xưa cũng những con người này và mấy ngàn năm tới cũng những con người như thế này sống với nhau, nhưng mà khi ta có thương nhau, ta có hạnh phúc, mặc dù có thể là ta không cần cái sự tiến bộ kỹ thuật cao. Cho nên vì vậy ta cần phải nói với thế giới rằng, ta cần phải nói với thế giới rằng:
[40:11]Các bạn đã đi nhầm đường, phía trước của các bạn là vực thẳm, là bóng đêm. Mà cái ánh sáng, cái hạnh phúc nằm ở trong tim của các bạn, nằm ở trong lời nói các bạn đối với cái người chung quanh mình, nằm trong cái đôi tay các bạn đã làm gì được cho những người chung quanh mình, chứ không phải là cứ nhắm mắt lao tới ở cái phía trước mà bạn gọi là phồn vinh, là giàu có, không phải. Ừ, ta phải hiểu điều đó để ta nói với thế giới, mà hơn ai hết, chính những người đệ tử Phật phải là cái người hiểu điều đó rất sâu sắc. Nên ta có đạo Phật, ta có hướng đi, ta có ánh sáng. Phật cho ta biết về luật nhân quả,
[40:54]và ta tin rằng ta gieo cái nhân lành, ta được quả báo lành. Còn ta sống không tử tế với con người, ta sẽ gặp đau khổ. Đó là cái quy luật. Nên vì vậy, ta không dồn hết cuộc đời mình để đi vào tiền bạc và kỹ thuật, mà ta biết dồn cái cuộc đời của mình để mở rộng cái tình thương đối với người chung quanh, và để thăng hoa được cái tâm linh của mình lên vượt lên trên cái tầm của vũ trụ. Phật dạy cho ta điều đó rất đầy đủ, mà ta không sợ bị thiếu. Có thể ta nghèo, có thể ta giàu, nhưng khi ta có ánh sáng của Phật pháp là ta có tất cả. Hôm nay ta nói chuyện với nhau về sự tiến bộ của kỹ thuật, để ta thấy rằng một vài sự tiến bộ là đẹp cho cuộc đời.
[41:45]Ngày xưa kia, ta chỉ có ba bộ đồ để thay đổi, rất là vất vả. Ngày hôm nay nhờ cái kỹ thuật dệt may tốt, một người sẽ có hai ba chục bộ đồ, dễ dàng ăn mặc hơn, ta thấy cũng là cái điều ấm cúng cho con người. Nhưng cái kỹ thuật tiến bộ nhiều quá lại đẩy con người tới khủng hoảng. Và hơn ai hết, chính người đệ tử Phật phải ngộ ra điều này và kềm nhân loại lại. Khi thấy người ta cứ lao đầu đi làm giàu, người ta cứ lao đầu đi mua sắm những kỹ thuật cao, ta phải nói với mọi người: Hãy dừng lại, hãy quay lại trong tâm mình, hãy quay lại với cuộc sống đơn giản, bình dị của mình để tìm thấy cái hạnh phúc trong đó.
[42:26]Và cuộc sống như vậy mới có ý nghĩa. Và vượt lên trên tất cả, ta còn có một trách nhiệm đối với chính mình rất lớn, là ta phải phải giải thoát nữa, ta phải giải thoát. Thì những cái điều này là điều lớn lao hơn, ta không còn thời gian để nói. Hôm nay gặp nhau nhân cái ngày Tết, là mỗi một năm trôi qua, ta chứng kiến sự tiến bộ của loài người rất là lớn, nhưng ta phải giật mình nhìn lại cái sự tiến bộ đó là gì để sống cho cho đúng hơn. Mong rằng mỗi người sẽ là một sứ giả của Phật, mang cái thông điệp bình an, hạnh phúc, thương yêu từ nơi Đức Phật đến cho cho mọi người chung quanh trong cuộc sống của mình.
[43:06]Xin chúc cho mọi người một năm mới được nhiều hạnh phúc, an vui, may mắn, thịnh vượng. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.