Transcript: Sự Thật

[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Mời quý Phật tử ngồi xuống.

[0:26]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta cũng tiếp tục cái loạt bài Đạo Phật với xã hội, đề tài là "Sự thật".

[0:38]Vì chúng ta tu theo đạo Phật là chúng ta đi tìm cái sự thật, đi tìm cái chân lý, nhưng mà

[0:47]trong cuộc đời của chúng ta vậy, rất nhiều lần chúng ta đã không tìm thấy được sự thật, không tìm thấy được lẽ phải. Chúng ta cũng thường nghe nói là à một người đó đi tìm chân lý, có nghĩa là họ đi tìm một cái lẽ sống, một cái triết lý gì đó rất là chân chính, rất là cao siêu, làm định hướng đúng cho cuộc đời của họ. Nên gọi là chân lý, hay là lẽ phải, hay là đạo lý. Như vậy đạo là một cái gì là sự thật, là lẽ phải, chứ đạo không phải là một cái gì mơ hồ huyền hoặc, dựng lên trên cái sự tưởng tượng.

[1:28]Mà cái tính chất đó là tính chất của đạo Phật. Chúng ta vẫn thường nghe nói: đạo Phật là đạo thấy biết như thật. Đây là cái nền tảng của đạo Phật. Đây là điều để chúng ta biết được cái đạo mà mình đang đi theo, là đạo Phật là đạo thấy biết như thật, nghĩa là sự thật như thế nào chúng ta sẽ thấy biết đúng như vậy, không bóp méo, không tô vẽ, không tưởng tượng, không thêu thắt. Nên Đức Phật, Ngài có cái bình tĩnh khách quan đối với cái đạo lý mà Ngài tuyên giảng cho thế gian này, Ngài thách đố niềm tin và trí tuệ của mọi người. Còn thường thường á, đa phần, ví dụ khi một người nào họ dựng lên một cái triết lý, dựng lên một cái

[2:16]tín ngưỡng thì hầu hết là họ hay buộc người ta phải tin cho nhiều, phải tin. Ví dụ họ dựng lên một vị thần linh nào ở trên cõi trên sâu xa thì họ buộc mình cứ phải tin là có cái vị thần tên như vậy, một vị thánh mẫu tên như vậy, mà chúng ta phải tôn thờ, rồi người ở trên đó sẽ thưởng, sẽ phạt chúng ta. Nên mỗi tôn giáo đều có những cái thần thánh riêng của mình. Mà có khi cái ý nghĩa thì giống nhau mà cái tên khác nhau cũng gây chiến tranh được nữa. Ví dụ như cái tên Thượng đế của người đạo Do Thái thì cũng đặt ra ba bốn tên, rồi Thượng đế của đạo Hồi có thể là tên Allah, rồi Thượng đế của cái người Trung Hoa là Ngọc Hoàng

[3:01]Thượng Đế, rồi Thượng đế của mỗi cái đạo khác, mỗi đạo khác thì càng ngày người ta càng đặt ra nhiều cái tên. Và khi một cái tín ngưỡng họ đặt ra một Thượng đế như vậy thì họ buộc chúng ta phải tin, phải chấp nhận. Còn ở trong đạo Phật thì Đức Phật không có buộc chúng ta phải tin cái điều gì hết một cách dễ dàng, Ngài thách đố trí tuệ và niềm tin của mọi người. Ngài dặn chúng ta đừng tin điều gì hết, mà chúng ta phải suy xét tất cả bằng cái trí tuệ cũng như bằng cái kinh nghiệm sâu xa của mình. Đây là một điều khác nhau. Và Ngài nói rằng đạo Phật là đạo đến để mà thấy, đến để mà biết, không phải đến để mà tin.

[3:46]Nên cái nền tảng của đạo Phật là như vậy. Đi sâu vào trong đạo lý của đạo Phật thì nó vô vàn cái giáo lý mà chúng ta học mãi, học mãi, thực hành mãi cảm thấy nó vô cùng, vô tận. Nếu mà gom lại một vài kinh điển của đạo Phật á thì chúng ta thấy có nhiều giáo lý căn bản như: Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo, 12 Nhân Duyên, Thất Giác Chi, vân vân. Ừ tuy nhiên để hiểu được những đạo lý đó, thực hành được những đạo lý đó thì một đời, một kiếp chưa đủ. Như nội cái Tứ Diệu Đế này, và cái đế đầu tiên là khổ, thì nhiều khi mình suy tư cả một đời chưa hiểu hết. Như chúng tôi cũng vậy, chúng tôi cũng là những người xuất gia thì được học

[4:30]những điều đó kỹ, mà ngay từ lúc còn cư sĩ, khi nói cuộc đời là khổ, cái chân lý đầu tiên mà Đức Phật tuyên bố mình không hiểu hết, không dám chống Đức Phật, tin rằng Đức Phật đã nói đúng, nhưng mà không hiểu hết. Rồi đến khi xuất gia vậy, cứ đi sâu vào sự thực hành thì mỗi ngày hiểu thêm được một chút, chút, chút. Mà ráng thực hành thì cứ hiểu thêm, hiểu thêm, cho đến ngày nay bao nhiêu năm tu hành rồi thì vẫn không dám chắc rằng mình đã hiểu được hết cái chữ "khổ" mà Đức Phật đã nói, cái cuộc đời này là khổ. Nên đó là lý do mà tại sao rất nhiều người vẫn chưa chấp nhận được cái đạo lý gọi là Khổ đế của đạo Phật, vì nó quá vi diệu.

[5:16]Có khi là chúng ta hiểu không hết, có khi chúng ta không chấp nhận, nhưng Đức Phật đồng ý, đồng ý với cái mà chúng ta chưa chấp nhận, nghĩa là những điều Đức Phật giảng mà chúng ta không đồng ý, Đức Phật đồng ý. Đức Phật chịu, chịu cái sự hoài nghi đó. Nghĩa là người nào đến với đạo Phật mà Phật nói không nghe liền, cái người đó coi bộ Phật nhiều khi Phật lại cưng. Là người này biết hoài nghi, biết suy xét, không có dễ tin. Mà cái người như vậy, nếu mà đã chín chắn, nhận thức, chấp nhận rồi thì thường là những người kiên cường, không ai lung lay được nữa. Ở đây chúng ta hiểu là có ba hạng người.

[5:54]Cái người thứ nhất á nghe nói gì tin liền. Ví dụ chúng ta đến với đạo Phật, nghĩa là nghe nói cái này linh, cái kia linh, tin liền không suy xét, thì đây là người hạ căn thứ nhất. Căn cơ rất thấp. Vì sao vậy? Vì người này ít bữa mà gặp một ông đạo khác nói cái điều gì sẽ tin nữa, sẽ tin lần nữa. Như vậy như chúng tôi ở trên núi vậy, có quy y cho một bà già, thì bà cũng nghe nhiều người rủ lên núi quy y linh hơn ở dưới đồng bằng. Bà lên núi bà quy y. Quy y xong ít bữa rồi bà gặp một cái ông nào đó truyền một cái đạo nói linh hơn cái đạo trên núi nữa, cái bà đi theo bà quy y, rồi sau đó bà lên chùa bà tặng tôi cái tài liệu của ông thầy đó, nói:

[6:36]"Thầy coi tài liệu này linh lắm." Tôi cầm cuốn đầu bìa xong là biết rồi, hỡi ôi rồi, trật, thì đó là cái hạng người vậy, hễ nghe ai nói gì cũng tin liền thì coi vậy chứ trong Phật pháp người này không phải là người vững, không phải là người vững. Đó là trường hợp người thứ nhất. Ở đây quý Phật tử cũng coi lại mình coi chừng á. Coi chừng. À căn cơ cái người thứ hai á là nghe nói cái gì cũng không tin, hoài nghi hết tất cả, đây là một người ngược lại với người thứ nhất, thì người này cũng hạ căn luôn. Cũng hạ căn luôn. Hễ nghe ai nói gì cũng chống liền, hễ mà nói tới cái gì linh thiêng, siêu hình, nói tới cái gì mà tín ngưỡng,

[7:14]tâm linh là gạt liền, thì cũng lại là một người hạ căn. Hai hạng người này đều là cực đoan giống nhau và khó tìm thấy được lẽ phải, khó tìm thấy được chân lý. Tôi hy vọng là trong chúng ta ngồi đây không có người như vậy. Vì nếu không tin là đã không tới đây ngồi nghe phải không? Đến chùa ngồi nghe pháp thì người này đã không thuộc hạng thứ hai này. Có thể bị hạng thứ nhất, có thể bị, nhưng hạng thứ hai thì không bị, mà thứ nhất cũng là bị hạ căn. Còn hạng người thứ ba là thế này, hạng người thứ ba là khi nghe nói đạo lý gì không chấp nhận liền, nhưng bình tĩnh suy xét, bình tĩnh suy xét tới lui.

[7:56]Đây là hạng người phải nói là người có căn cơ, có chín chắn, có trưởng thành, có trí tuệ để đến với đạo. Ví dụ bây giờ quý thầy có giảng nghe hay, nói: "Ông thầy giảng nghe hấp dẫn thiệt, nhưng không phải chấp nhận liền mọi điều đâu." Bắt đầu về nhà suy tư lại, có khi bấm băng mở ra nghe lại, coi còn điểm nào ông thầy đó ổng giảng mà chưa hợp lý hay không, để lần sau hỏi lại, tìm cho ra cái lẽ phải. Hoặc là ngay cả lật kinh Phật đọc lại cũng vậy, thì Phật nói như vậy, cái điều nào chưa hiểu thì gặp quý thầy hỏi cái từ đó nghĩa là gì, rồi suy tư Phật nói hợp lý hay không. Còn cái gì mà nghe hiểu hết rồi,

[8:37]bắt đầu tiếp tục suy xét coi coi nó hợp lý hay không. Thì người như vậy là con người rất trí thức, rất có lý trí, đang phát triển trí tuệ mà chín chắn để bước vào đạo. Thì con người này khó đến với đạo, khó đến, nhưng mà hễ đến rồi không có lui ra nữa, mà không có cái đạo nào lừa gạt được. Ví dụ như hôm nay đến với đạo Phật một cách vất vả trong 2-3 năm để tìm hiểu, thì sau khi 3 năm đã chấp nhận đạo Phật rồi, thấy rằng đạo Phật là con đường của lý trí, của hợp lý, không có áp đặt, không có niềm tin mơ hồ huyền hoặc. Sau 3 năm tìm hiểu quyết định theo đạo Phật, quyết định từ đây chọn đạo Phật là định hướng của

[9:20]cuộc đời mình, rồi chọn vị thầy quy y luôn, thì người này khi mà đã quy y rồi thì không ai làm lung lay có thể từ bỏ đạo Phật được. Đó là người căn cơ thứ ba là người trung căn trở lên. Còn cái hạng người thượng căn á là cái hạng người mà đã theo đạo Phật nhiều kiếp, đã thực hành, đã thấy có kết quả, đã tìm thấy sự hợp lý, đã vững vàng, kiếp này đầu thai trở lại thì thường là người xuất gia. Thường. Nhưng nhưng bây giờ thôi mình bỏ, không đặt vấn đề xuất gia mà đặt là vẫn là cư sĩ. Thì cái người này mà khi nghe đạo Phật, trong tích tắc hoặc là đọc cuốn sách trong tích tắc, chớp mắt thấy được sự hợp lý, không gì lay chuyển được.

[10:03]Mà ví dụ một giáo lý, một giáo điều khác lạ mà hơi vô lý chút xíu, nói đến tai mình là mình nhận ra được cái vô lý liền, trong tích tắc, trong chớp mắt liền. Nên người này không suy xét nhiều nữa, nhưng mà chấp nhận và rất là đúng. Còn cái người mà trung căn hạng người thứ ba á thì phải đòi hỏi một thời gian suy xét...

[10:27]Nhưng cái người mà ở hạng thứ ba là

[10:31]phải có thời gian để chấp nhận. Còn cái hạng người mà thượng căn thứ tư á, là chỉ trong tích tắc là họ đánh giá được đúng sai vấn đề liền. Là biết được đạo lý này là đúng hay không đúng trong đường tơ kẽ tóc liền, rất là tinh tế, đây là hạng người thứ ba. Thì ở đây, cái chỗ mà căn cơ đó, cái trình độ đó để chúng ta đánh giá là chúng ta đánh giá được sự thật của đạo lý hay không của đạo lý. Là cái đạo lý đó nói có đúng chân lý, đúng lẽ phải hay không. Mà ở đây, chúng ta nhớ có một nhà văn Tây phương nói câu này, là: "Sự thật giải thoát chúng ta". Hay nói là "sự thật giải phóng chúng ta". Là nào giờ chúng ta bị ràng buộc

[11:15]bởi những cái đau khổ, bởi những cái tham vọng, thì nếu sở dĩ như vậy chỉ bởi vì chúng ta không biết được sự thật. Còn nếu biết được sự thật, chúng ta sẽ được tháo gỡ khỏi sự ràng buộc. Cái chữ đó nó hay lắm. Nếu mình nói cao siêu á, thì sự thật mà giải thoát chúng ta nghĩa là cái chân lý của đạo làm chúng ta giải thoát khỏi luân hồi sinh tử. Nếu mà nói rất cao. Còn bây giờ nói thấp lại mọi vấn đề trong cuộc sống á, thì nếu chúng ta biết được mọi điều mà biết được sự thật á, chúng ta dễ giải quyết mọi điều cho đúng. Ví dụ bây giờ mình làm một người cha, người mẹ, rồi con mình nó đi về hơi trễ giờ, mình hỏi:

[12:01]"Con đi đâu?". Nói: "Dạ, con con đi học, học thêm với bạn". Thì ở chỗ này đó, mình không biết được sự thật là nó nói có đúng hay không. Nó nói đó có đúng hay không. Cho nên mình mờ mờ mịt mịt. Bây giờ mình rầy la nó về trễ, rủi là nó siêng học thật thì oan cho nó, thì giống như mình không khuyến khích nó học. Còn bây giờ mà rủi là nó không phải sự thật, nó vừa mới đi chơi mà mình tin, mình không có rầy la, thì nó sẽ đi chơi tiếp tục, nó qua mặt mình. Nên lúc đó mình lúng túng không biết giải quyết thế nào. Mà không biết tin hay không tin. Tại vì thời buổi như vậy, cái người trẻ lanh lắm, mà nó có bạn bè, đàn đúm rất là nhiều.

[12:45]Có nhiều cuộc chơi bí mật qua mặt cha mẹ mình. Nên chỗ này là chỗ chúng ta không biết được sự thật, cho nên mình bị lúng túng, không biết giải quyết cho đúng. Cái mà không biết được sự thật để không giải quyết cho đúng là chúng ta đang bị ràng buộc, đang bị phiền toái và bận tâm. Còn nếu lúc đó có một cái gì đó, hoặc là có một người nào mách cho chúng ta biết: "À, đúng là nó đi học em thấy rõ ràng", hoặc có người mách rõ ràng: "Đúng giờ đó thấy nó đang đi chơi la cà vô cái quán karaoke với bạn bè", mình biết được đúng sự thật thì mình mạnh dạn giải quyết liền. Là mình sẽ khen nó vì đã siêng học,

[13:20]hay mình rầy dữ dội vì nó đã vì nó đã bỏ học đi chơi. Thì biết được sự thật làm cho mình có thái độ đúng mà giải quyết cái tâm tư mình khỏi cái vướng bận, phiền muộn, nên ở đây gọi là sự thật giải phóng chúng ta là như vậy. Rồi những người bạn bè chúng ta cũng vậy, trong cái việc mà làm ăn cũng vậy, hứa hẹn với nhau, mối lái với nhau làm ăn. Sự thật cũng trên cái miệng hoặc đưa qua một vài giấy tờ mà nó không vững vàng, làm cho mình cũng hoang mang, không biết được là cái người đó nói chuyện với mình có thật hay không có thật. Đây là cái điểm đây là điểm khó. Còn nếu mình biết được sự thật rằng cái người đó đến với mình chân

[14:01]thật, nói đâu chắc đó, dễ, có uy tín thì mình dễ tính lắm. À trong cái khó khăn phải làm cái gì, trong cái thuận lợi mình phải làm cái gì trong việc làm ăn nó dễ liền. Nên ở đây nói rằng sự thật giải phóng chúng ta là như vậy. Nếu trong cuộc đời này mọi việc chúng ta biết đều biết đúng sự thật hết thì chúng ta dễ xử lý, dễ giải quyết và thoát ra được nhiều cái khó khăn, nhiều cái cái bối rối, confuse, thoát ra được nhiều cái bối rối. Còn vì không biết được sự thật, nên hầu hết chúng ta bị lúng túng, bị bối rối khi phải giải quyết các vấn đề của cuộc sống. Đó là cái nói rằng sự thật trong môi trường nhỏ đấy. Ừ.

[14:41]Bây giờ chúng ta nói qua chút xíu việc tu để rồi mình nói qua việc đời một chút. Ví dụ trong cái pháp tu Đạo Phật là có cái pháp môn là Tứ niệm xứ. Tứ niệm xứ là có bốn đối tượng để chúng ta quan sát, là: thân, thọ, tâm, pháp. Ở đây những Phật tử nào mà đã từng học giáo lý, nghe cái này không lạ tai, nhưng những Phật tử nào mà mới đến với Đạo thì nghe những điều này hơi lạ, thôi chịu khó một chút. Trong cái pháp tu thiền định của Đạo Phật có cái pháp gọi là Tứ niệm xứ, ừ là quan sát bốn cái đối tượng nơi chính mình, là xem về thân mình, xem về cái cảm giác, xem về cái tâm của mình và xem về bắt đầu những đạo lý nó hiện hữu

[15:26]ra trong cái sự tu hành của mình, gọi là quán thân, quán thọ, quán tâm, quán pháp. Ví dụ khi xem về thân của mình, thì cái thân như thế nào mình biết đúng như thế, thì lần lần mình được giải thoát. Đây là điều rất là lạ. Cái Tứ niệm xứ của Đạo Phật thật là hay, là chỉ cần biết sự thật, vậy mà tâm mình từ từ được giải phóng, bắt đầu đi vào thiền định, bắt đầu đi vào an lạc. Đây là điều vi diệu, nó khẳng định cái chân lý mà một nhà tư tưởng bên Tây phương nói: "Sự thật giải phóng chúng ta", thật là hay. Chỉ cần cái biết đúng sự thật, vậy mà tâm mình sẽ đi vào an định. Lạ ghê, không làm thêm bất cứ một điều gì.

[16:07]Cái người mà tu Tứ niệm xứ là người không có làm thêm bất cứ điều gì vào trong tâm mình. Với các pháp môn khác á, nhiều khi chúng ta sẽ thêm một điều gì đó ở trong tâm mình. Ví dụ như chúng ta phải tưởng tượng cái gì đó, chúng ta phải niệm Phật, chúng ta phải niệm chú, chúng ta phải khổ công làm cái gì trong tâm mình á để được gọi là tu tập thiền định, nhưng mà đối với pháp môn Tứ niệm xứ, chúng ta tuyệt nhiên không làm một điều gì trong tâm mình hết, mà chỉ theo dõi sự thật là như thế nào, sự kiện như thế nào thôi. Ví dụ khi mình nhìn vào thân mình, thì mình biết rõ toàn thân mình đang như thế

[16:46]nào thôi, và biết rõ cái thân này một cách khách quan ngày nào sẽ chôn vùi dưới lòng đất lạnh một cách bình thản, ai cũng không tránh được điều đó. Và biết được cái hơi thở nơi thân mình nó đang thở như thế nào thôi, chứ mà mình không cần phải thêm cái thở, mình không cần phải cố gắng thở, mà chỉ xem cái thân này nó thở như thế nào một cách khách quan mà không cần phải điều khiển, không cần phải can thiệp vào hơi thở. Nội cái quán thân đầu tiên thôi, là biết rõ tình trạng của thân mình, biết rõ tình trạng của hơi thở mình, và biết rõ cái thực chất của cái tấm thân này một ngày sẽ tan vỡ, tan rã,

[17:26]chỉ như vậy thôi mà người này có thể đạt được sự giải thoát cuối cùng luôn. Nên trong Tứ niệm xứ là như vậy. Mà cái pháp môn Tứ niệm xứ đơn giản như vậy mà Đức Phật ca ngợi dữ lắm, Ngài ca ngợi đây là pháp môn độc đáo nhất trong các pháp môn tu hành trong Đạo Phật. Mà rất nhiều vị đã đi đúng được Tứ niệm xứ này mà thành tựu được kết quả tâm linh á, hoặc là họ đắc định, hoặc là họ đắc luôn những thánh quả luôn, và có người nhờ Tứ niệm xứ như vậy mà chứng luôn quả A-la-hán luôn. Là chỉ biết sự thật, nhờ biết được về thân sự thật mà được giải thoát. Rồi trường hợp như là khi mà tu tập cho đến lúc tâm mình đã thanh tịnh,

[18:08]tâm thanh tịnh rồi, thì cũng vậy, chỉ biết tâm mình đang thanh tịnh mà mình không gửi vào trong đó một cái quan điểm gì nữa. Đa phần á, người tu chúng ta bắt đầu lệch lạc là khi tâm mình được thanh tịnh rồi, không có khởi niệm, rỗng rang, tỉnh giác rồi, mình hay cho thêm những quan điểm vào trong đó. Cái quan điểm đó như thế nào? Hoặc là mình cho cái tâm thanh tịnh này là tối tôn tối thắng, là vi diệu, là không gì bằng, vân vân. Đó là những quan điểm mình gửi thêm trong đó. Hoặc có người nói rằng tâm thanh tịnh này là chủ nhân, hoặc có người nói là đó là Phật tánh, vân vân. Thì đó là những cái quan niệm mà mình đã gửi thêm,

[18:52]mà chính cái gửi thêm này là cái mà gọi là nó ra khỏi sự kiện, ra khỏi sự thật, rồi ra khỏi cái điều the fact, tức là cái sự thật, sự kiện như thế, như thế mình đã thêm vào. Nên nếu mà cái người mà tu đúng á thì khi tâm thanh tịnh, mình chỉ biết nó đang thanh tịnh, không thêm gì nữa, mà một điều mình cần phải biết á: Đây là mức độ thanh tịnh cạn cợt ở ban đầu, chưa phải là cái hay cuối cùng, chưa phải là cái hay cuối cùng. Thì nếu mà mình biết như vậy, mình biết thêm một điều nữa: Dù tâm là thanh tịnh, nhưng mà cái chấp ngã vẫn đang còn tồn tại,

[19:35]Thì lúc đó dù tâm thanh tịnh mà mình không quá tôn vinh nó, không quá ca ngợi nó để trở thành rơi vào tà kiến. Vì sao vậy? Vì dù tâm thanh tịnh á chứ chưa phải là thánh quả, cũng chưa đi tới đâu, phải nỗ lực thêm rất nhiều. Chính cái điều đó là điều đúng. Còn nếu tâm thanh tịnh rồi mình ca ngợi để rồi tự hào, kiêu mạn thì là từ từ mình sẽ rơi vào sai lầm, cuộc đời tu hành sẽ đổ vỡ. Đó là cái gọi là sự thật. Cho nên trong việc tu hành chúng ta cần thấy sự thật như thế nào, biết như thế, đừng thêm thắt. Còn bây giờ ở trong cuộc đời, ở trong cuộc sống thì chúng ta thấy là thường á là sự thật hay bị che đậy,

[20:19]ít khi nào mà sự thật được bộc lộ hết đầy đủ rõ ràng. Khi mà sự việc đến tai chúng ta, nó đã bị cua, bị quẹo, bị bóp méo hết, không có đúng sự thật nữa. Hoặc là chính chúng ta nhìn cái vấn đề cũng theo cái thành kiến của mình, cũng không thấy được sự thật nữa. Nên đây là cái gọi là trên đời này đó, mọi việc cứ nhìn mình nhìn trước mặt đầy đủ, trời xanh mây trắng, cây theo gió lung lay, con người đi qua đi lại, xe cộ chạy tới chạy lui, coi vậy chứ không có sự thật ở trỏng. Sự thật đã bị che đậy, bị bóp méo hết rồi. Bây giờ mà hỏi như thường là mình chỉ biết, tự mình biết là cuộc sống mình đã đi qua những giai đoạn nào,

[21:05]mình nhớ lại như thế, đúng như thế, đúng như thế, thì chỉ mình biết. Nhưng mà bước qua tới người bên cạnh là mình đã không biết gì nữa rồi, bắt đầu hết biết rồi. Có những điều bí mật của người đó mình không biết, những cái tâm lý sâu kín người đó mình không biết, những mối liên hệ của người bên cạnh mình không biết. Tại vì nhiều khi con cái không biết hết về cha mẹ mình, cả cha mẹ mình cũng không biết hết về con cái. Rồi sự thật nữa cả hai vợ chồng cũng không biết hết về nhau đâu, không biết hết về nhau. Đó là lý do tại sao mà con người ta vậy, lúc chưa cưới nhau khác, lúc cưới rồi là sự việc nó khác,

[21:43]rồi có thể là đi tới ly dị hoặc là phải chịu đựng để sống đời. Mà cái con người vợ, người chồng trước kia như mình tưởng tượng không phải, lấy rồi biến thành người khác à. Đó là sự thật, đó là cái vì chúng ta không nhìn ra sự thật. Trong cuộc đời là như vậy. Thì ở đây gọi là trên cái tinh thần trên cái tinh thần mà đạo Phật là đạo thấy biết như thật. Và chúng ta hiểu thêm một điều nữa là đa phần chúng ta không biết được sự thật. Thì từ ngày hôm nay vậy, chúng ta hiểu điều này rồi, chúng ta bắt đầu dè dặt hết với mọi cái mà mình được nghe, được thấy, dè dặt lại hết luôn. Thường á, cái điều mà chúng ta cảnh giác thứ nhất là những

[22:28]câu chuyện được nghe, những câu chuyện được nghe. Thì thường những câu chuyện mà tới tai chúng ta rồi là nó bị sai lạc, nhẹ nhất là hết hai chục phần trăm, còn có khi là nó mất tám chục phần trăm là không có đúng sự thật. Đa phần là như vậy. Ví dụ như người xưa hay kể một câu chuyện ví dụ thế này. Ví dụ là có một cái ông chồng buổi sáng ổng ngáp một cái, trong miệng ổng bay ra một sợi lông nhỏ. Thì bà vợ ban ngày rảnh mới qua nói cho bà hàng xóm: "Chồng tui sáng ngáp một cái bay ra nhúm lông. Hổng biết, hổng biết hôm nay cái người ổng sao." Cái người hàng xóm đi nói với người khác: "Sáng ông đó ổng ngáp cái bay ra nguyên như một cái con

[23:17]chim luôn vậy." Thì qua tới cái xóm bên cạnh là nói: "Ở bên làng đó, ông đó sáng mở miệng mở miệng ra một cái nguyên một đàn chim bay ra. Ông đó thật là lạ lùng, con người không có." Người ta kéo nhau tới thăm ổng, hỏi ổng, ổng hổng biết gì hết trơn. Đó, chúng ta thấy là nhúc nhích một cái khác liền. Mà đó là câu chuyện xưa kể, tôi tôi không biết sự thật hay không, còn đây là sự thật, sự thật do chính tôi kể. Như trên chùa tôi vậy, hôm đó tôi bệnh, mà tôi là trung tâm bệnh nhiệt đới cho nên hay bệnh. Thì lần đó tôi nằm trên võng, mấy chú đệ tử mới đang cạo gió, bấm huyệt. Thì có cái việc gì đó ở dưới nhà kho mới gọi lên hỏi ý kiến,

[24:02]hỏi ý kiến tôi là có chuyện trong chùa vậy nên làm hay không nên làm. Thì tôi mới bảo chú đệ tử là gọi điện thoại xuống trả lời là thôi, thôi việc đó đừng làm. Thì tôi chỉ trả lời nhẹ nhàng đơn giản. Chú bốc điện thoại, chú gọi xuống nhà kho, chú nói: "Thầy nói là hổng làm nha, làm thì đánh ba hèo." Chú thêm một câu. Thì cái dưới nhà kho mà nghe điện thoại rồi á mới quay lại nói rằng: "Hồi nãy ai đòi làm là thầy nói là thầy sẽ đánh người đó ba hèo." Thì có người Phật tử đứng gần đó: "Ông thầy này ổng dữ quá, hễ mở miệng cái đòi đánh đệ tử liền, không có từ bi." Câu chuyện đó xuống chân núi đồn lại cái là

[24:37]cái người mà Phật tử dưới chân núi nghe xong nói: "Trên chùa đó nói chuyện bằng gậy gộc không, tu gì kỳ quá." Mà từ một câu nói đơn giản của tôi là đừng có làm, vậy thôi. Chuyện đó mình làm không hợp lý, đơn giản, nhẹ nhàng, hiền lành. Đó, mà xuống tới chân núi cái thành khác liền, mà chớp mắt không xa. Mà từ mấy bước thôi, từ tôi bước qua người đệ tử bước lại mấy bước cái cầm bốc điện thoại lên nói thêm có một câu chút là sự việc nó khác liền. Mà đó là không có ác ý nữa nha. Đó là toàn là những người không có ác ý hoặc đùa vui một chút hoặc nghe trật trật tai một chút, rồi tưởng tượng tô vẽ lên chút xíu thế là sự việc nó khác.

[25:14]Mình nhìn cái sự việc nó theo thành kiến của mình liền. Bây giờ cái người mà hay thích kết tội người khác vậy, nghe nói vậy xong là kết luận một câu: "Cái chùa đó ông thầy ổng dữ, đụng chút là đánh đập người ta. Chùa gì đâu tu hành gì nói chuyện cây gậy không." Là kết tội liền mà không có bình tĩnh để nghĩ rằng đó có phải câu chuyện đùa hay không. Thường là như vậy, chúng ta thích suy diễn xấu cho người khác. Mà trong cuộc sống này có một số người bị cái bệnh đó, bị cái bệnh là thích suy diễn xấu người khác. Cái người như vậy đó hoặc là họ mắc cái bệnh về tâm lý là họ chính cuộc đời họ đã chứng kiến cái điều xấu nhiều quá hoặc họ mắc cái bệnh gì đó.

[25:54]Mà chúng tôi có gặp rồi, chúng tôi gặp vài người như vậy. Mà những người như vậy bị tổn phước dữ lắm, không tu được. Có một người cư sĩ cũng vậy, mắc cái bệnh là hễ ai làm cái gì là cũng gán điều xấu cho người đó. Thì chúng tôi khuyên hoài khuyên không được, không cho ở chùa, không hóa nữa. Rồi cũng có một cái sư cô cũng vậy, ai làm cái gì là cũng suy diễn theo cái chiều hướng xấu gán cho người ta, kết tội người ta. Thì chúng tôi khuyên hoài cũng không được thì đành phải cho rời chùa đi luôn. Đó cũng là một trường hợp, mà nó thành cái bệnh tâm lý gì đó mình không hiểu được, không hiểu là nó từ đâu mà ra.

[26:32]Nên chúng tôi vậy chứ làm thầy dạy dỗ chứ thấy khó, có những điều mà mình không dạy được dường như bất lực. Đó là những cái rất là khó. Mà đây là cái mà là không tìm thấy được sự thật. Như có mấy lần vậy, có người bốc điện thoại đến hỏi chúng tôi nữa: "Thầy còn sống hả thầy?" Thì chúng tôi trả lời: "Mấy nay thầy cũng nghe tin là thầy chết rồi, không sao." Mà không biết ai đồn đi. Rồi cái hôm có người Phật tử chạy lên núi: "Thầy bị đụng xe làm sao rồi?" Tôi nói: "Không, xe đụng ai chứ chưa đụng tới thầy." Mới ghê. Nghĩa là họ đồn đâu tùm lum à. Nói: "Không, thầy đó ổng nói trước Tăng Ni đông người,

[27:14]nói thầy vừa mới đụng xe đưa vào bệnh viện cấp cứu nằm không có, hy vọng không qua khỏi nữa." Thì có những sự việc như vậy, cho nên cái thật ra tin đưa qua đưa lại nó không đúng đâu là đâu hết trơn. Đó là cái khi người ta nghe phong phanh rồi người ta thêm thắt chút xíu mà người ta không phải là người nói dối hoàn toàn. Còn có những trường hợp mà người ta ác ý nữa, ác ý dựng lên câu chuyện nữa thì thôi chịu thua luôn, lúc đó mình nghe cười trừ chứ cũng không biết làm sao. Như có ở cái vùng gần chỗ chúng tôi ở vậy, có bà Phật tử đó chắc đời trước có cái mối oán thù với tôi ghê lắm, không biết, mà bả ghét tôi không thể tưởng được, ghét ghét cay ghét đắng, kỳ lạ.

[27:57]Mà bả hễ biết ai mà nghe băng tôi là bả tới nơi bả nói xấu để đừng có nghe băng giảng nữa. Rồi bà nói lên câu chuyện thế này: Tại hồi xưa đó, khoảng tám chín năm trước thì tôi có giảng cái bộ Pháp Hoa ở cái ngôi chùa đó, chùa cũng ở cái vùng quê đó thôi, thì trong cái chùa đó lúc ông thầy trụ trì còn sống thì cũng có một cô Phật tử, cô cũng xinh lắm, mà cô lại góa chồng nữa. Thì sau này thì chúng tôi giảng hết bộ Pháp Hoa rồi thì không có giảng đó nữa. Sau đó mình đi chỗ khác, không có tiếp tục giảng. Rồi sau chúng tôi mới lên núi tu, bắt đầu lên núi để mở đạo tràng từ từ thì cô đó nói rằng: "Thấy ông đó đó, ông thầy Chân Quang ổng ở cái

[28:36]nhà cái cô Phật tử đó bảy ngày bảy đêm. Mỗi sáng là thấy cái cô đó cầm cà mèn đi mua hủ tiếu cho ổng." Mắt bả thấy rõ ràng, không sai chạy đường nào. Mà sự thật không bao giờ có chuyện đó. Sự thật là chỉ một lần chúng tôi đi với mấy Phật tử ghé thăm vì cổ mời, năn nỉ tới xem cái bàn thờ cổ thiết trí thờ Phật như vậy có hợp lý hay chưa. Đơn giản vậy thôi, nhưng mà đó là những cái ác ý mà tới bây giờ cũng chưa hết nữa, tới bây giờ vẫn tiếp tục đi nói xấu. Thì khi nghe thuật lại, chúng tôi chỉ cười, không biết làm sao giờ, nghĩ thôi oan trái. Nhưng mà trong cuộc đời là như vậy, nó có những cái sự thật.

[29:10]Nên sau này, mỗi khi mà chúng tôi nghe người này nói xấu người kia, tôi tỉnh, tôi cười cười vì tôi thấy là hết tám chục phần trăm có khi trật, có khi trật nên không tin. Mà có khi người đó có thật là có lầm lỗi nhưng mà họ sẽ có những lý do, có lý do trong cái hoàn cảnh nào đó. Nên để mình có thể thông cảm mà tha thứ. Nếu mình có duyên nhắc nhở thì nhắc, không thì thôi. Nghe cười cười. Có khi là cái tin mà họ nói xấu người khác có khi là do sự suy diễn áp đặt thêm á. Nên sự thật nó khó mà tìm được. Như chúng tôi có ông sư huynh vậy. Hôm có cái chuyện gì ổng đi nước ngoài, ổng đi nước ngoài để đi tham

[29:51]quan và chữa bệnh gì một chút, thì cả chùa đồn ổng đã theo gái. Theo gái mất rồi. Khi ổng đi trở về Việt Nam thì không ai nhìn tới ổng nữa hết trơn. Mà sự thật thì chúng tôi biết ông sư huynh ổng rất là đạo đức, hiền lành, dễ thương, hoàn toàn không có chuyện gì hết, tu hành rất chân chính. Rồi có một cái sư cô đó vậy, cũng là đệ tử một Hòa thượng nổi tiếng. Rồi sau đó lên chùa chúng tôi để tu tập thêm, tham khảo thêm giáo lý. Cái chợt cái tôi nghe một người đó nói: "Dạ, thưa Thầy, sư cô đó chính là con ruột của Hòa thượng đó luôn." Tôi nghe nói ngớ ngớ, "Ủa, sao kỳ vậy?" Bắt đầu chúng tôi mới suy xét lại, chúng tôi thấy vô lý.

[30:34]Chúng tôi mới kêu cái sư cô đó lại hỏi, nói: "Bây giờ nói thiệt cho Thầy nghe cha mẹ con là ai?" Nói: "Dạ, cha mẹ con tên đó, họ đó rõ ràng ở tỉnh đó, rồi con vào tới cái tỉnh này con xuất gia, rõ ràng." Nói: "Sao Thầy nghe đồn cái Hòa thượng bổn sư của con là cha con?" Nói: "Dạ, người ta cũng đồn tùm lum, con cũng nghe vậy luôn." Nói: "Sao vậy?" Nói: "Dạ, tại Hòa thượng rất là thương con. Như cái duyên đúng là duyên cha con đâu kiếp nào á." Thì hễ làm, Hòa thượng luôn luôn binh vực con. Nghĩa là đi tới đâu là Hòa thượng binh tới đó. Cái người ta kết luận luôn: "Ôi, con ruột ổng ổng không binh thì phải rồi." Kết luận liền.

[31:10]Nghĩa là và đồn nhau cái niềm tin đó bây giờ nó niềm tin đó nó nằm vững chắc trong lòng Tăng Ni luôn vậy đó. Tin chắc như đinh đóng cột, không nhổ ra được là sư cô đó là con ruột của Hòa thượng đó. Mà sự thật hoàn toàn không có. Nên cuộc đời là vậy. Nói là: "Thầy nghe nói con là con ruột của Hòa thượng đó với Ni sư đó nữa." Ghê gớm như vậy, nghĩa là nói xấu một lúc cả hai người luôn, vừa Hòa thượng vừa Ni sư. Nói: "Dạ, con cũng nghe, mà chưa bao giờ con gặp mặt Ni sư đó. Nếu Ni sư đó là mẹ con thì chắc bả phải cho con gặp mặt, phải cưng con lắm, không bao giờ gặp. Cha mẹ con ngoài Trung rõ ràng, nhỏ lớn con sống ba mẹ con mới vô

[31:45]đây xuất gia." Như vậy mà họ đồn, gán điều này, ghép điều kia. Nên nếu mà mình cứ nghe như vậy, mình thấy đạo Phật u ám, u ám, thấy đen tối không à. Và chúng tôi cũng vậy, nhiều khi nghe cái tin một Hòa thượng nổi tiếng của Giáo hội chuyện này chuyện kia, mà nghe toàn chuyện động trời không, nhưng chúng tôi nghe cười cười biết chuyện đồn nữa, tới nữa, thêm vậy. Vì mình biết là nó vô lý quá sức đi. Nhưng mà nhiều người vẫn tin, tin rồi cái nó lan, nó đồn người này qua người kia từ từ từ, nó thành một cái niềm tin vững chắc là như vậy. Rồi người ta nhìn vào đạo người ta thấy tối tăm, u ám, xấu xa.

[32:21]Đó là lý do vì sao mà nhiều người, nhất là Phật tử, không quyết tâm tu tập vì mất niềm tin đối với Tăng. Nhưng họ nói mấy ổng tu lâu rồi mà còn vậy thì mình tu làm sao được, thôi tàn tàn chơi, chơi. Mà lý do là vì mấy cái lời đồn quái ác đánh mất niềm tin của người ta đối với đạo, rất là đáng sợ. Nên nói vậy chứ, như có một lần vậy chúng tôi đọc được một tờ bướm thả ở chùa này qua chùa kia nói xấu một loạt mấy thầy nổi tiếng trong Giáo hội của mình, nói chuyện động trời không, nói chuyện coi không được ra cái gì hết. Mà đúng là đâu phải đó là sự thật. Chuyện cũng vậy. Đây là điều chúng ta cẩn thận.

[33:04]Nên có cái gọi là người ta thấy một sự kiện rồi người ta suy diễn xấu, rồi đồn lan ra. Trong đó thì hơi có ác ý, mà có trường hợp mà người ta hoàn toàn ác ý dựng lên những chuyện mà vu khống nói xấu đó thì thật là tai hại. Nên ở đây thì trước khi mà chúng ta tu tập vào những đạo lý sâu hơn thì sống trong cuộc đời này, sống trong giữa cái xã hội phức tạp, bấp bênh này thì người Phật tử chúng ta phải tỉnh táo, bớt nghe những cái tin đồn một chút, cẩn thận một chút. Vì nó ảnh hưởng tới đời tu của mình, mà mình tin mình nói đi nói lại vô tình nhiều khi phá đạo. Nên do đó là chúng ta khi nói chuyện với nhau chỉ nên nói điều

[33:48]tốt của con người thôi, đừng nói điều xấu con người. Vì sao vậy? Nó có cái lợi thế này. Nó có cái lợi là những người mà được nghe điều tốt của cuộc đời này, tự nhiên họ có niềm tin, có cái niềm tin để sống, để tu tập. Còn mà mình hay kể chuyện xấu người này người kia, cái người nghe họ bị thối tâm, họ mất niềm tin với cuộc đời, và cái lòng quyết tâm tu tập của họ bị giảm bớt liền. Cho nên vô tình là chúng ta phá sự tu hành của người khác. Nên ở đây chúng ta cẩn thận. Mà khổ một cái đó, kể chuyện tốt người khác nghe nó không đã tai, kể chuyện xấu người khác nghe đã tai, đã miệng hơn, nên chúng ta thích nói xấu người khác.

[34:32]Đây là bệnh rất là lớn của con người. Quý Phật tử đồng ý điều này không? Đồng ý không? Trong đời mình, mình đã từng là thủ phạm nói xấu người khác chưa? Có chưa? Thấy đó, thành thật nghĩa là thú tội trước bình minh là vậy. Mà khi mình biết đạo, mình chững chạc, mình chín chắn, mình trưởng thành từ từ á, tự nhiên cái hạnh đầu tiên của một người Phật tử mà đúng á, mà mình gần gũi mình đánh giá người này là người Phật tử tốt, thuần thành là mình không bao giờ nghe miệng người đó nói xấu ai nữa, là bắt đầu mình thấy người này đi đúng đường rồi, đã thuần thục trong sự tu tập của Phật pháp rồi, là mình không bao giờ nghe người đó nói xấu ai, biết người này đi đúng đường rồi.

[35:17]Còn mà gần người đó mình cứ nghe lâu lâu nghe kể chuyện này chuyện kia giật gân là biết người này coi vậy coi trình độ tu chưa vững, chưa vững. Đây là cái thước để đánh giá một người. Dù họ mới vào đạo, có khi họ còn kể xấu người khác, mà một thời gian mình nghe cái chuyện nói xấu người khác bớt dần, bớt dần là họ đang tu tiến á. Đến ngày nào vĩnh viễn không bao giờ mình nghe họ nói xấu ai nữa thì người này trình độ tu, cái ý thức về đạo lý, hoặc là sự an tịnh của nội tâm, hoặc là lòng từ bi, hoặc là trí tuệ của họ đã tới lúc vững vàng. Thì từ đây về sau, cái tâm người này sẽ tu tập tới đâu nó nhiếp

[35:52]tâm thanh tịnh tới đó, tu tới đâu tâm thanh tịnh tới đó. Đó là dấu hiệu. Mình không đánh giá được mọi cái khác đâu, chỉ đánh giá trên cái thước đo là cái mức độ nói về điều xấu người khác đã hết hay chưa thôi. Mà nếu thấy người đó chấm dứt rồi, hết, mà thường hay nói điều tốt là biết tâm người đó an ổn rồi. Đó là một cái thước để đo đó, chứ chúng ta không có đủ tha tâm thông để nhìn vào tâm niệm của người khác. Mà một cái người như vậy đó, mình sống gần họ mình vui, cả ngày vui tươi. Vì đến gần người đó cái chuyện đời thị phi, nhiễu nhương đâu mất hết, chỉ còn có thấy đạo vị, chân tình, lòng thương yêu, dễ chịu.

[36:31]Nên chúng tôi mong quý Phật tử như vậy. Chúng tôi mong rằng mỗi người trong quý Phật tử vậy, xuất hiện ở đâu chỉ có điều tốt đẹp lan tỏa, chỉ có tình thương yêu lan tỏa, không có những điều xấu xa, u ám. Nếu mình có nghe điều gì xấu là mình chỉ nghe với sự cảm thông, tha thứ, vậy thôi. Vì chuyện thiên hạ mà bàn qua bàn lại chỉ càng thêm phức tạp thôi. Có những điều mà sai sự thật tai hại ít, vì nó chuyện bâng quơ chút đỉnh, nhưng có những điều mà sai sự thật tai hại rất là nhiều. Và ví dụ như là đồn ông thầy đó bị xe đụng, nó tai hại ít. Vì mà có khi có lợi nữa, vì người ta rần rần rần rần ta tới ta thăm ổng, tặng cam, tặng đồ.

[37:18]Rồi tới thấy không có gì hết trơn không lẽ đem giỏ cam về, nói: "Thầy không bị đụng xe hả? Thôi xách giỏ cam về." Có những điều sai sự thật nhưng mà không có tai hại nhiều, có khi có lợi cho ông thầy đó. Nhưng mà đồn theo cái kiểu mà cái sư cô đó là con ruột Hòa thượng đó thì đúng là tai hại nặng, đổ vỡ Phật pháp. Giờ ông Hòa thượng đó ổng ngồi ổng đăng đàn thuyết pháp, mà ông Hòa thượng đó là một giảng sư, một pháp sư. Giờ ổng ngồi ổng đăng đàn thuyết pháp, mình ngồi dưới này mình nghe: "Hay hay chớ ổng có cô đó làm con ổng, cuộc đời ổng tu không ngon." Đó, cứ ngồi nghe mà nó cứ gợn gợn trong

[37:47]lòng, nó không có trọn lòng để nghe thì cái đó tai hại nặng, rất là đáng lo vậy. Cho nên nếu mà mình có thích đồn, lâu lâu mình thích đồn sự thật á thì mình đồn ví dụ như mình đồn thầy trụ trì chùa Từ Tân bị đụng xe, có khi nhờ vậy thầy có cam thầy ăn, chớ đừng có nói gì khác.

[38:11]Rồi một điều nữa là ví dụ cái người mà có cái tính chân thật á cũng là người hay bị cái tật dễ tin. Quý Phật tử có đồng ý này không? Ví dụ mình từ hồi nhỏ mình là người thật thà đó, thì lớn lên ai nói gì mình cũng tin, người ta nói dóc mình cũng tin liền, tại cứ nghĩ ai cũng giống như mình, đúng không? Đúng. Mà nếu mình là con nít mà thuộc con nít quỷ á, mình hay bịa chuyện từ nhỏ, thì ai nói gì cũng cười cười không tin, tại mình là chuyên gia bịa chuyện. Vừa nói dối hay gọi là vẽ đó. Hồi nhỏ vậy, chúng tôi nghe câu chuyện có cái anh đó anh lớn rồi, thì lúc đó là mình tại vì chúng tôi hồi nhỏ hay tò mò lắm,

[38:52]hay nhận xét cuộc đời lắm, thì mình non nớt mình nhìn mình không hiểu gì hết. Rồi thấy mấy người lớn nói chuyện hay đứng gần gần đó nghe để học hỏi coi người lớn nói cái gì, thế giới người lớn là cái gì. Thì có lần nghe cái anh đó lớn anh nói chuyện thế này, ảnh kể chuyện về một cái cô nào đó đến nói chuyện với ảnh. Mà chuyện người lớn chút xíu thì chuyện bồ bịch trai gái đó tùm lum mà, nghe nhiều chuyện nó cũng kỳ khôi lắm. Thì có cái cô nào đó nói cái gì đó ảnh, thì ảnh mới nói lại với cái người bạn ảnh nói câu này: Nhà tao là họa sĩ mà nó dám vẽ tao. Cái câu cái câu đó thì nó là cái tiếng lóng ẩn ý,

[39:27]nhưng vì chúng tôi cũng hơi lanh mình hiểu liền: À, tức là tao là người chuyên môn nói dối mà nó dám nói dối tao thì tao hiểu liền thôi, đó, ý như vậy, nhà tao là họa sĩ mà nó dám nó vẽ tao. Tức là con người mà hay nói dối thì ít có tin ai, chứ còn mình là người hay nói thật nghe ai nói gì cái mình tin liền. Ở đây quý Phật tử có hay vẽ không? Có vẽ đẹp không? Mình mà vẽ đẹp rồi thì ít ai vẽ mình được, phải không? Nhưng mà cái người mà chân thật á, tới chừng lớn lên mà mình đụng chạm nhiều quá thì bắt đầu mới dè dặt lại với cuộc đời, mới thấy cuộc đời nó không có đúng như vậy, không đúng như sự thật.

[40:04]Và chúng tôi vậy, ngay cái bản thân chúng tôi là người cũng dễ tin đó, tại hồi nhỏ mình cũng thật thà. Rồi khi lớn lên chút xíu, nhờ tu mình có thêm tí cái sức nhận xét để bớt bớt tin từ từ bớt tin từ từ. Năm nay cũng xin báo cáo 42 tuổi, thì thì chán, phải nói là chán ngán cuộc đời, chán ngán cuộc đời vì thấy cuộc đời này khó tìm sự thật quá. Bên đây nói qua bên kia nói lại trật lất, bên kia nói qua bên đây nói lại trật lất hết trơn. Cho nên bây giờ ai nói gì cũng không tin. Đệ tử trong chùa nói cũng không tin luôn, vì bị nhiều quá, bị vẽ nhiều quá rồi, bị vẽ nhiều quá. Nghĩa là ngay cả đệ tử trong chùa,

[40:47]người này nói qua người kia nói lại một chút trật liền. Mà chỉ để ý tin được một số người thế này: Là người đó hiền lành, hiền lành chưa đủ, cũng phải thông minh nữa. Người đó thật thà mà phải thông minh đó người đó mới nói chính xác, còn người hiền lành mà không thông minh nói vẫn trật sự thật nha, lạ là như vậy. Tại sao vậy? Là vì họ hiền lành, họ thật thà, nhưng mà họ hiểu câu chuyện họ hiểu trật. Họ nghe đâu câu chuyện đó họ đánh giá trật đi vì họ không đủ thông minh. Khi họ về thuật lại cái bị mất chút xíu liền, thêm chút xíu liền. Nó mới thấy khó, biết rằng người đệ tử mình tốt đó, tu tập ngoan ngoãn, hiền lành, thật thà đó,

[41:25]nhưng mà trình độ thông minh không sâu sắc, nghe câu chuyện đâu về nói lại trật một chút liền, không hết sự thật liền. Khó như vậy. Còn cái người đệ tử mà thông minh á, thì nghe câu chuyện xong về thuật lại thì được 98% 95%. Như cái người mà chúng tôi tin tưởng nhất là sư cô Liễu Nghiêm mà người đã mất rồi á, cái người đó là tin tưởng, vừa đạo đức thật thà mà thông minh nữa, nên câu chuyện gì mà thuật lại chính xác từng chữ, từng sự kiện nhỏ. Cho nên những điều mà sư cô đó nói thì tôi dễ xử lý lắm vì biết nó chính xác. Mà có những điều nó phức tạp ở trong tâm người ta nữa, ví dụ người ta làm điều đó mà trong tâm người ta là tốt hay xấu nữa.

[42:05]Mình cần biết tới tâm người ta nữa chứ không phải là dễ. Như nhìn thấy một cái người mà mà ví dụ tới giờ hai ba giờ cái tự nhiên vô nhà bếp kiếm cơm ăn. Thì sự kiện là như vậy, chỉ sự kiện là như vậy thôi. Nhưng bắt đầu là cái đánh giá trong tâm cái người ăn như vậy nó như thế nào lại là một sự kiện khác. Có người lên kể, kể lại: Thưa thầy, cái huynh đó tham ăn. Trưa ăn cơm rồi hai ba giờ xuống lục lọi nhà bếp ăn nữa, ăn phi thời. Thì đúng cái phi thời trong đạo Phật là một cái tội, ăn phi thời, tham ăn, giành ăn của chúng, lén ăn của chúng. Kết tội nhiêu đó là mình thấy cái người kia mất hết đạo đức rồi.

[42:44]Nhưng mà có người khác lại thuật, cái người này chính xác hơn, nói rằng cái người này hồi trưa ăn không no vì vội vàng, vì phải làm công việc gì đó, ăn không đủ và ngày hôm đó làm việc rất là nhọc. Cho nên tới trưa đói bụng phải vô kiếm cơm ăn rồi mới đi làm nổi. Thì cũng câu chuyện là hai ba giờ xuống nhà bếp kiếm cơm ăn, nhưng một bên kể chuyện là người kia thuật lại thấy người kia không có đạo đức, nhưng một bên có lý do biện minh thì thấy người đó vẫn là người đạo đức bình thường, khác nhau liền. Cho nên cái quan trọng là cái sức đánh giá của con người nhìn trước sự kiện rồi thuật lại cho ông thầy nghe cũng khác nhau nữa.

[43:18]Nên cái khả năng suy diễn, khả năng nhìn nhận vấn đề. Cho nên vậy chúng tôi vì làm thầy chứ không phải người đệ tử nói gì mình cũng nghe liền, vì tùy thuộc vào cái đạo đức của người đó mà tùy thuộc cái trí tuệ của người đó nữa. Mà đó là chuyện nhỏ nhỏ nho nhỏ đó, còn những sự kiện lớn trong cuộc đời, những sự kiện mà lớn trong cuộc đời thì nó câu chuyện nó dài dòng phức tạp mà dù cho cái người thông minh trí tuệ cũng khó mà thuật lại hoàn toàn, khó thuật lại hoàn toàn. Trừ là họ có trí nhớ tốt nè, có trí thông minh sắc bén nè và rất thật thà, thì cái người đó nói lại cho mình nghe một câu chuyện gì có thể 95-98% là đúng.

[43:59]Như hồi đó vậy, lúc chúng tôi còn nhỏ, hồi mới đi tu vậy, là chúng tôi ví dụ đọc một câu chuyện năm mười trang trong kinh đạo Phật, đọc một lần một á, gấp cuốn sách lại, bước xuống gặp nhóm Phật tử kể lại liền, hết không sót sự kiện nào. Thì trong trường hợp đó là thường là nói đúng sự thật hơn. Chứ còn mà chỉ cần trí óc mình nó méo mó, nó quên chút xíu cái mình thêm thắt bớt đi, trật liền. Mà có những câu chuyện vậy, chúng tôi đọc cách đây mấy chục năm, hồi lúc mới đi tu vậy, sau này khi mà giảng pháp tới câu chuyện liên hệ tới đó mình phải kể câu chuyện đó lại cái bị quên, thời gian hai chục năm nó quên rồi,

[44:39]kể câu chuyện nó sai chút xíu, sai chút xíu về tên, sai chút xíu về địa danh. Cái sự kiện chính thì vẫn là đúng, nhưng mà nó đã sai một vài sự kiện trong đó rồi. Cho nên mà nếu ai nghe băng chúng tôi giảng rồi cứ nghĩ rằng câu chuyện chúng tôi kể là hoàn toàn chính xác là cũng là sai rồi, cũng không phải là chính xác nữa, nó đã bị mất đi một chút. Như chúng ta đọc báo công an rồi thấy không? Báo đăng đầy những cái chuyện lừa đảo. Mình đọc báo công an cũng có cái lợi, là thấy cuộc đời nó trắng đen đổi trắng thay đen, lừa đảo, gian dối đủ thứ để mình cảnh giác lại bớt. Có những sự kiện mà người ta nói xác quyết chắc như

[45:20]đinh đóng cột mà rồi vẫn không phải là sự thật. Đó là những câu chuyện mà nói dối có chủ mưu, có dàn dựng, sắp xếp để đoạt tình, đoạt tiền, để mưu hại người khác, trên cuộc đời này rất đầy. Ví dụ cuộc đời mình mình có cái phước được bình an á thì mình đi qua cuộc đời nó chút xíu thôi, hoặc nó nói xấu qua nói xấu lại, gặp bên đây ganh tị một chút, bên kia ganh tị một chút, cái cuộc đời mình nó bình an. Còn những người mà bị cái nghiệp nặng á, nhiều khi mình bị lừa đảo cái mất cả tài sản. Hay có khi bị lừa đảo

[45:53]có khi mình bị lừa đảo là mất cả danh dự, cả cuộc đời, cả cái địa vị của mình, đó là những cái nghiệp nặng. Bây giờ chúng ta nói qua cái nhân quả một chút là chúng ta cần biết mọi việc trên đời cho nó đúng với sự thật, đừng có biết sai vì chúng ta biết sai, chúng ta làm trật cũng có nhân quả, có tội phước trong đó. Mình biết đúng, mình xử lý tình huống đúng thì mình có phước, còn mình biết sai, mình xử lý trật, bắt đầu có tội. Cho nên ở đây cái mà biết sự kiện cho nó đúng á, nó không còn đơn giản là để cho vui nữa, bắt đầu thành tội phước của cuộc đời mình. Nhiều khi cuộc đời mình lận đận không phải tại mình ác,

[46:35]mình xấu, mà tại vì kiếp xưa mình đã biết sai sự thật nên mình đã xử lý sai sự kiện. Một cái người đó tốt nhưng mình biết sai, mình tưởng người đó xấu, mình đối xử tệ bạc, nó thành ra cái mà đối xử xấu với cái người chỉ vì đời trước mình đã hiểu lầm, hiểu sai sự thật. Nên cái chỗ này nó có cái nhân quả, nó không còn đơn giản là mình biết đúng sai cho vui nữa, bắt đầu thành cái tội phước. Như hồi nãy chúng ta kể chuyện người cha mẹ con mình về trễ, mình không biết nó là nó đi học thiệt hay nó đi chơi, chỗ đó mình lúng túng. Mà nếu mà mình biết đúng, mình sẽ dạy nó một cách chính xác. Nên biết được sự thật là điều quan trọng lắm.

[47:18]Biết được sự thật là một điều rất quan trọng. Và trong cái ở mức độ quốc gia, nhà nước phải bỏ không biết bao nhiêu tiền của để đi tìm ra sự thật mà gọi là cái ngành tin tức tình báo đó. Tình báo, trinh sát, cái lực lượng đó rất là quan trọng, cần thiết để nhà nước mà xử lý vấn đề. Ví dụ bây giờ, cái ngành tình báo họ điều tra coi kẻ địch có đánh mình hay không, có ác ý hay không, mà bên đây mình chuẩn bị lo việc phòng thủ, vì lo việc phòng thủ tốn tiền lắm. Bên kia người ta không ác ý, không đánh mình, thôi đừng có để tiền làm quân sự chi mệt, lo mà nuôi dân, làm kinh tế. Nhưng mà hễ cái tin bên kia chính xác người ta sắp đánh

[47:56]mình thì phải dồn tiền ra mà lo đỡ, nó tốn tiền. Cho nên xử lý đúng đỡ, xử lý sai mệt lắm. Ngay cả trong kinh tế cũng vậy. Bên nhà nước, ví dụ như một cái công ty đó lớn đó có dấu hiệu là lừa đảo, làm ăn thua lỗ gì, chuẩn bị phải bắt, phải xử lý một loạt những viên chức ở trong cái công ty lớn đó thì nhà nước không bao giờ vô bắt liền, cũng phải thả trinh sát đi trước, đi tìm coi ông giám đốc đó ổng sống thế nào, lương bao nhiêu, mối quan hệ bí mật gia đình, dòng họ có vợ lớn, vợ nhỏ như thế nào, rồi những nhân viên kế toán, kế toán viên, kế toán trưởng đời sống họ ra sao, từ lúc vô công ty này họ sống chân chính hay không,

[48:37]người nào ăn chay, người nào có đạo Phật, người nào không đạo Phật, người nào thật thà, không thật thà, làm từ thiện, không từ thiện, trinh sát nắm hết. Thì họ đánh giá tổng quát được cái việc thất bại của công ty đó là có chủ mưu, có phạm tội hay không phạm tội hay là do xui. Nên cái trinh sát biết được sự thật quan trọng ở cấp độ quốc gia, còn ở mức độ chúng ta cũng như vậy. Nếu trong cuộc sống này, chúng ta không có điều kiện để biết được sự thật, mình hay làm bậy, làm sai, tốn kém vô lý và tạo thành tội lỗi. Cái sự thật như vậy. Ví dụ bây giờ mình đến học đạo với ông thầy thì mình nghe khen ông thầy đó trên mây xanh,

[49:15]ổng là thần, là thánh, là đắc đạo, là người mà được ân điển ở phía trên. Nếu đúng đó là sự thật á mình theo mình tu thì tốt, nhưng mà có khi không phải sự thật. Có khi đó là cò mồi, có khi đó dụ người này dụ đồng với người kia để lôi kéo tín đồ thành một phe phái có lợi về vật chất để thu hút sự cúng dường của người khác, những lời đồn bậy. Thì bây giờ trong trường hợp đó mà mình đi theo ông thầy đó mình tu thì bất lợi cuộc đời mình, chỉ bị lừa đảo, không tốt. Nên như vậy là bị lừa đảo. Mà bị lừa đảo bởi một ông thầy như vậy thì việc tu mình không tiến mà phước bị tổn, vì tiền bạc mình làm tầm bậy,

[49:55]cúng vào một người không có xứng đáng, chân chính thì phước mình bị tổn. Còn nếu mình biết đúng sự thật, mình tránh ông thầy ra thì không bị. Hoặc là ông thầy đó ổng tốt, ổng chân chính mà nghe đồn người ta nói ổng xấu xa, tệ lậu, bỉ ổi, mình khinh bỉ, không có tới học thì uổng một đời mình. Là cái trong cái tâm mình, mình coi thường một người đáng kính thì qua những đời sau mình bị tổn phước, tự nhiên không ai kính trọng mình hết, làm việc cũng khó thành công, mà mình không có cơ hội được học với một vị thầy tốt cũng do cái lời đồn sai sự thật. Cho nên là ngay cả việc mà chúng ta đến học đạo mà chúng

[50:37]ta biết chính xác sự thật là cái ông thầy mình định đến để học á tốt như thế nào hay không tốt như thế nào cũng rất có lợi cho việc tu tập của chúng ta. Rồi ví dụ như làm ví dụ như chúng tôi giảng đi, mỗi khi chúng tôi giảng xong, chúng tôi xuống chúng tôi thường hay hỏi một vài người Phật tử thân là nghe thầy giảng bài hôm nay nghe có được hay không? Và chúng tôi muốn biết sự thật chứ không muốn nhận cái lời khen đâu, muốn biết. Rồi có một vài người thì sợ chúng tôi buồn, nói: "Dạ, thầy giảng hay." Thì nghe cái người khen câu biết người này khen lấy lòng, tôi không tin, không tin cái sự nhận xét đó.

[51:18]Qua hỏi người khác nữa, cái người này cười cười không nói gì thì như vậy là người này chê, người này không bằng lòng. Thì bắt đầu phải xét lại cái bài giảng hôm nay của mình như thế nào. Mà có khi người đó chê cũng trật luôn nữa, có khi người đó ngồi nhiều khi ngáp, ngủ rồi nói chuyện với ai cũng không biết bài giảng nên đâu biết nó hấp dẫn, không hấp dẫn, cho nên im lặng giống như chê mà cũng không chính xác luôn nữa. Nên nếu nên cái người khen coi chừng họ lấy lòng, cái người chê có khi tại họ ngủ, họ ngáp, họ nói chuyện gì, họ cũng không biết chính xác, nó khó như vậy. Mà nếu có người nào họ lắng nghe từ đầu tới cuối và họ là người có trình

[51:52]độ sâu sắc thì cái người đó mà nhận xét câu nào rất là lợi ích. Nói: "Dạ, hôm nay thầy giảng không đến nỗi dở." Biết lo mà thôi về mình sám hối đi, mà tu làm sao mà giảng không đến nỗi dở, tức là bị chê mà họ chê khéo rồi đó. Về bắt đầu xét lại thời gian qua mình tu xuống dốc, hoặc là bài giảng chuẩn bị không kỹ, hoặc là cái tâm từ bi không đủ, hay là có cái gì kiêu mạn đã khởi lên, cái bài giảng đã tuột xuống, lo mà sám hối, cảnh giác lại. Nhưng mà mình phải nhờ một cái người nhận xét cho chính xác, còn cái người mình nhận xét không chính xác rồi mình chủ quan. Ví dụ hôm đó mình giảng thì cũng giúp được cho

[52:33]năm, bảy người nghĩa là hết bệnh mất ngủ đi, nhưng mà khi đi xuống người ta cứ khen nức nở: "Thầy giảng hay, giảng hay." Mình chủ quan, tới bài giảng sau còn tệ hơn nữa, mình không biết cảnh giác lại. Nên cái biết được sự thật nó có lợi, mà mình phải gan dạ biết sự thật. Có khi sự thật đó làm cho mình quê, mình đau lòng, nhưng phải can đảm biết cho ra sự thật, nhất là biết điều dở của mình, biết những điều dở. Chúng ta biết được về mình nó có cái lợi. Đây là điều mà chúng tôi luôn luôn tự xét lại. Ví dụ khi nghe một người đó đến khen, mình bình tĩnh nghe, phải dẹp hết cái tình cảm mà nghe sung sướng khi được người ta khen

[53:17]hay là buồn khi bị người ta chê, phải chấm dứt cho tắt hết trong lòng mình điều đó thì mới có thể làm việc đạo lâu dài được. Bây giờ trường hợp người đến nghe giảng rồi khen thì mình lắng nghe một người, mình bỏ hết cái tâm sung sướng rồi, đánh giá coi người đó khen đúng hay không. Giờ trường hợp người ta khen đúng, khen đúng rồi mình phải rút ra được nguyên tắc liền. Cái điều người ta khen nó là một ưu điểm, phải xét coi ưu điểm nó từ đâu mà có. Khi biết được nguyên nhân rồi, mình đúc kết lại thành một cái kinh nghiệm để mình dạy lại cho tăng ni sau này. Ví dụ như có người khen chúng tôi là có cái giọng giảng dễ nghe.

[53:57]Không biết đây quý Phật tử có đồng ý không ta? Chứ tôi nghe một vài người cũng khen như vậy. Thì nghe vài người khen rồi chúng tôi mới suy nghĩ, nếu có thì cái điều tốt nó từ đâu mà ra? Mà trong khi tôi biết là từ xưa cái giọng của tôi không có hay, nhưng mà bây giờ một vài người khen thì phải suy nghĩ nguyên nhân nó từ đâu, phải ngồi trầm tư về nó, khi ngồi thiền cũng phải hướng tâm về điều đó, xem cái nguyên nhân từ đâu. Thì cuối cùng mình rút ra được một điều mà có thể hướng dẫn cho người khác. Ví dụ những tăng ni sau này muốn làm giảng sư thì phải tu như vậy, tập như vậy, sẽ được cái giọng nói khả ái, dễ nghe. Đó là gì?

[54:35]Đó là luôn luôn phải giữ lòng thương yêu chúng sinh, phải huân tập cho dày 5 năm, 10 năm, 20 năm cái lòng từ bi đối với mọi loài, mọi người. Thì khi mà được cái lòng từ bi nó thấm một chút rồi, tự nhiên nó xuất hiện cái giọng nói khả ái. Hoặc là lạy Phật với lòng tôn kính cũng tạo thành giọng nói tốt nữa. Thì nếu mình tìm ra được nguyên nhân của nó rồi thì bắt đầu mình đúc kết thành một đạo lý để dạy lại cho người sau có kinh nghiệm. Nên cái việc mà mình can đảm đối diện với sự thật nó hay lắm. Hoặc là có người đến nói: "Thầy giảng bài này nghe cũng không dở nhưng mà có mấy đoạn thầy nói hơi vội vã, hơi nhanh." Rồi mình xét lại liền. Nói:

[55:16]"Phật tử nghe trực tiếp thầy giảng hay nghe băng?" Nói: "Con nghe trực tiếp thầy giảng." Thì như vậy chính xác. Nghe qua băng thì máy có khi quay nhanh, quay chậm, nhưng nghe trực tiếp giảng mà nói câu: "Thầy nói hơi vội." thì phải xét liền: "Đúng rồi, chính xác." Mà tại sao trong bài giảng đó mình bị nói vội mấy đoạn? Bình tĩnh xét lại thì mới phát hiện ra rằng tâm mình đã động trong khi giảng. Mà tại sao tâm động, không bình tĩnh, không làm chủ trong khi giảng? Vì liên tiếp bốn, năm ngày đó mình tu không kỹ. Nghĩa là trong đời sống mình không giữ chánh niệm kỹ, có cái lỗi của nó liền. Và mình rút ra được một nguyên tắc

[55:53]là một người giảng sư giảng với tốc độ nào là thích hợp. Chậm quá nó không có tải được nội dung nhiều trong một tiếng rưỡi đồng hồ, mà nhanh quá nghe nó không có đạo vị. Thì cái tốc độ vừa phải phải điều chỉnh, mà nói nhanh, nói lấp, nói vội vã là do tâm mình thiếu tu, cái sức thiền định không vững, phải biết tìm được cái nguyên nhân, cái lỗi của nó để đúc kết thành nguyên tắc mà hướng dẫn lại cho người sau. Đó là cái gan dạ mình đối diện với sự thật, mà trong tâm không có phiền, không có động vì lời khen hay tiếng chê. Như vậy nên cần biết được sự thật. Mà mình cảnh giác, sợ nhất là khen để lấy lòng hay chê để bôi xấu vì đố kỵ.

[56:34]Đó là cái sợ. Thì những cái điều đó, lời khen, tiếng chê đó nó không đúng sự thật, đừng dựa vào đó để đánh giá. Đừng dựa vào đó. Như một người mà khen ví dụ mình đi chùa nhiều ngày, nhiều tháng, một người đến khen mình, nói nói: "Thời gian này thấy thấy mặt của chị sáng ra, thấy hiền lành, nhìn coi đẹp ra." Mình nghe mình thích, cái mình nghĩ: "À, mình nhờ mình từ lúc mình quy y với thầy Từ Tân ba năm nay mình đổi tướng, đổi tánh, phát tướng ra." Mà đâu ngờ là họ khen mình để lát: "Chị có tiền cho em mượn 2 triệu." Thấy không? Nhưng mà còn mình nói thôi cho lấy luôn 3 triệu đi để xài. Tại mới khen mình phát tướng cái mình đưa luôn 3 triệu,

[57:17]mà cái đó không ngờ là không phải là sự thật. Mà trong khi người khác họ nhìn mình thì họ thấy mặt mình sao càng lúc càng méo. Nhưng mà cái người nên cái cái lời khen không đúng sự thật hoặc cái lời chê để vì đố kỵ mình đừng bận tâm. Nói cái người đi chùa gì đâu mà càng ngày càng hắc ám, càng gì đâu càng dữ ra. Mà trong khi cái lời cái lời chê đó vì ganh tị vì đố kỵ, không phải sự thật, trong khi mình không có dữ ra. Mà nếu mình tin cái lời chê đó cái mình hoang mang liền, không biết mình tu đúng chưa, ông thầy mình dạy đúng không, cái chùa này có tốt không, sao mình tu 3 năm rồi người ta nói mình hắc ám.

[57:52]Cái lời chê không chính xác mình dựa vào đó, cái mình bị hoang mang mình mất hướng đi liền. Cho nên đây là chỗ phải bình tĩnh trước lời khen tiếng chê đó. Vì nó chưa phải là sự thật, mà điều quan trọng là mình phải biết đúng sự thật. Cái người tốt họ khen chính xác, mình biết đây là đúng hướng, mình tiếp tục phát huy. Còn cái người tốt họ chê mình đúng, mình biết cảnh giác sửa lại. Sự thật rất quan trọng mà chúng ta hay bị như vậy. Mình tin sai dễ bị tổn phước, nhất là cái lời nói xấu của người này người kia. Cái người xấu mà mình tưởng là người tốt, mình dễ bị gạt, phải không? Còn cái người tốt mà mình tưởng là người xấu,

[58:32]sau này mình mắc quả báo bị oan, bị điều tiếng oan ức.

[58:37]Cái điều tiếng oan ức là không phải đời trước mình đã nói oan người khác đâu, mà mình chỉ tin lầm thôi mà đời sau bị oan ức. Nghĩa là cái đời trước cái mình nghe người này chê người kia, mà họ dựng chuyện họ nói xấu mình không biết cái mình tưởng thật, cái lòng mình cứ tin như vậy, à tin là người đó xấu người đó xấu. Chỉ đơn giản vậy thôi, qua đời sau tự nhiên mình bị điều tiếng xấu quá chừng không biết tại sao, mà mình thấy lòng mình rất là tốt, biết Phật pháp, không làm điều gì xấu mà cứ bị điều tiếng oan. Không ngờ là chỉ vì đời trước mình đã tin lầm người tốt mà mình tưởng là người xấu. Nên chúng ta thấy biết được sự thật hay không quan trọng như vậy.

[59:20]Cho nên là cái mà cố gắng để biết được sự thật, đó là một cái bản lĩnh của người tu theo Phật pháp. Nó là bản lĩnh. Nó vừa là bản lĩnh vừa là đạo đức. Vì sao? Vì mình biết được sự thật thì mình dễ làm đúng thì nó là đạo đức, nhưng mà trước hết nó là bản lĩnh. Cái người khôn ngoan là người phải cố gắng biết được sự thật trước cái mọi thông tin đến với mình. Ai nói gì chuyện gì nhỏ chuyện lớn đừng tin liền. Đừng tin liền. Ví dụ cái chuyện đơn giản nhất thôi, là có người huynh đệ cùng đi chùa, một chùa với mình, mình đi chùa đó người huynh đệ cũng là Phật tử cùng chùa đó, đến với mình, người đó đi ngang nói:

[1:00:01]"À nghe nói là thầy tính kêu chị đi với thầy ra Huế chuyến này." Thì cái tin đó rất là gần, phải không? Tại vì người Phật tử đi cùng chùa. Nhưng mà bây giờ mình phải tập cái bản lĩnh không tin liền. Từ hôm nay, từ cái ngày hôm nay mà chúng ta học cái bài Đạo Phật là đạo như thật, thì đừng có nghĩ rằng mọi điều đến với mình là sự thật liền. Nói một cái chuyện vô hại không có gì quan trọng, mà mình phải luôn luôn: "Vậy hả, được." Vô nhấc điện thoại gọi lại về thầy liền: "Thưa thầy, thầy có dự định gọi con đi Huế hay không?" Thầy nói: "Đâu có." "Đâu có, ai nói vậy?" "Thầy kêu bà kia." Thầy biết trật một chút xíu liền.

[1:00:36]Nhiều khi những chuyện nho nhỏ thôi, tưởng như cũng không hại gì hết, có khi nói tới tai mình nó bị bóp méo hay bị hiểu lầm, hay bị nghe lộn chứ không đúng sự thật. Đó, chúng ta tập như vậy từng chút từng chút. Mà chúng ta biết sự thật nó khó lắm, khó tìm. Như ngay cả nhà nước với cái lực lượng mà cơ quan an ninh nhà nước đầy đủ phương tiện, đầy đủ máy móc, đầy đủ lực lượng trinh sát, vậy chứ mà nhiều khi không biết hết. Nhiều khi cái tin tới còn bị nhiễu, không có chắc chính xác. Huống hồ là chúng ta. Vì vậy mọi chuyện đến với mình phải luôn luôn mình dè dặt để đó. Thấy nghe nói đúng hết, chính xác hết rồi đó,

[1:01:16]cũng phải chừa nghĩa là chắc là đúng hết 95%, 5% vẫn để nghi ngờ lại trong lòng mình. Không bao giờ tin một điều gì hoàn toàn, vì sự thật luôn luôn bị che đậy. Chúng ta phải nhớ như vậy, cuộc đời là như vậy. Còn có trong trường hợp mà chúng ta là người có trực giác thì mình phải vận dụng trực giác. Dù có một người đến kể chuyện với mình một cái chuyện gì đó, thì mình nghe xong mình lắng tâm lại để mình dùng cái trực giác mình đánh giá coi sự kiện có đúng hay không. Đúng hay không liền. Ví dụ bây giờ nghe kể lại một chuyện nhỏ thôi, nói: "Chị đi đâu vậy?" Nói: "Ở trên chùa về." Nói: "Thầy khỏe không chị?" Nói:

[1:01:58]"Thầy đi Hà Nội rồi." Người trên chùa mới đi ngang chùa về nói mình thầy đi Hà Nội rồi, cũng đừng tin liền. Bình tĩnh xét lại. Tại sao mấy ngày trước mình đến gặp thầy không nghe thầy nói đi Hà Nội? Tin này chính xác hay không? Đó, mặc dù cái người đó mới trong chùa đi ra cũng đừng tin liền. Tập như vậy, bắt đầu bình tĩnh xét lại dựa vào mọi sự kiện mình đã biết, rồi dùng cái trực giác mình nhìn coi thầy còn ở chùa hay thầy đi Hà Nội? Có khi người Phật tử mình cũng có trực giác. Nghĩa là mình tu chưa đến cái độ có thần thông nhưng mình cũng có trực giác hơi hơi, không phải tin liền mọi chuyện.

[1:02:36]Như có một cái người đến gặp ông thầy quỳ xuống, cười khen thầy xong cái mới nói: "Hoàn cảnh gia đình con rất nghèo, con ở gần ở chùa bên kia." Nghe kể cái chùa ông thầy này cũng biết: "Và ông thầy đó cũng hay giúp đỡ cho con lắm. Hôm nay con hơi khó khăn, đến thầy cho con ít gạo." Thì viện dẫn cái ông thầy kế bên cũng thường hay giúp đỡ, thì mình nghe kể mình hợp lý, nhưng mà sự thật có phải vậy không? Sự thật đây là một con người xa lạ hoàn toàn, dựa vào một câu chuyện một ngôi chùa quen, một cái thầy quen để nói cho mình. Nhưng phải dùng trực giác nhìn vào đôi mắt để thấy người này có phải chuyên nghiệp đi than

[1:03:14]mà xin tiền hay không, chứ không phải tin liền. Nên chúng ta biết là nhiều người như cái chuyện mà trên báo đăng cái ông Hai Nhỏ đó. Quý Phật tử có nghe chuyện ông Hai Nhỏ không? Ổng nói ổng là con nuôi thủ tướng gì đó phải không? Ổng đi ổng đi xin giùm giấy tờ, ổng dàn xếp giùm cho chuyện này, ổng gỡ gạt giùm cho chuyện kia đó, cuối cùng không có gì hết. Có khi ổng cầm điện thoại di động đang nói chuyện mà điện thoại đâu có bấm đâu. Ổng giả bộ: "Ừ vậy hả? Ờ cho gặp anh Ba." Mà đâu có gì đâu, điện thoại không bấm gì hết trơn. Lúc đang nói tự nhiên điện thoại reo lên mới biết là nãy giờ điện thoại không có bấm, giả bộ nói chuyện.

[1:03:49]Rồi nghe báo đăng mới có một bà Hai Nhỏ nào xuất hiện nữa, là cũng dựa mình là quen với ông này, quen với ông kia đó. Đó là vậy đó, là cái sự kiện. Nên ở đây trong cuộc sống thì vì cái loài người chúng ta không có nhiều người có trực giác, chỉ có những người tu chứng đạo thì mới biết được sự thật, còn đa phần chúng ta phải dựa vào lời nói để biết. Chư thiên ở trên trời đó thì họ biết hết, họ biết toạt hoạt hết. Đến gặp nhau là biết tâm của nhau liền, chưa cần nói tiếng nào. Rồi một sự kiện ở xa, họ nghĩa là bằng cái tâm linh của chư thiên tử họ biết liền. Cho nên trong thế giới chư thiên thì hầu hết con người ta sống chân thật.

[1:04:26]Mà những người nào ở trên cõi trời mà sinh xuống cõi người cũng vậy, là con người rất thánh thiện, rất trong sạch, rất là thật thà. Đó là mình biết người trên cõi trời mới xuống. Còn hễ mà mình thấy mình hơi nói cong cong quẹo quẹo thì biết mình ở cõi người đầu thai lại nha. Ở đây mà ai là người hoàn toàn thật thà là người trên cõi trời xuống, đâu giơ tay lên để mình chiêm ngưỡng? Không có ai hết hả? Toàn người cõi người. Như vậy là mình cũng hơi cong cong quẹo quẹo một chút phải không? Thôi vậy cẩn thận. Về giáo lý cũng vậy, ở đây cũng vậy, không phải mọi cái giáo lý nào mang nhãn hiệu đạo Phật đều là chân lý, đều là do chính Phật thuyết đâu.

[1:05:09]Bởi vì chúng ta đã cách Phật 2.500 năm rồi, có rất nhiều cái giáo lý mà nói rằng là của Phật thuyết mà sự thật không phải Phật thuyết, người sau đã thêm vào đó, đã thêm bớt vào. Nên chỗ này cái hay của đạo Phật là tránh cho chúng ta lầm lạc là chỗ này. Là Phật dạy hoài nghi trong cái bài kinh mà Ba-đi-da, Đức Phật nói: "Đừng tin bất cứ điều gì, dù điều đó do chính bậc đạo sư của mình nói lại." Khủng khiếp như vậy. Nghĩa là nếu mình không tin cái vị đó, làm sao mình theo, mình tôn thờ làm đạo sư để mình làm đệ tử, phải không? Mình phải tin vị đó là nói lời chân thật là đạo đức, mình mới trở thành đệ tử.

[1:05:50]Vậy mà Đức Phật dạy chúng ta phải hoài nghi luôn chính cái lời dạy của ông thầy của mình luôn. Mà đây là một điều hay chỉ trong đạo Phật mới có, không bất cứ một đạo nào có hết. Bất cứ một tôn giáo nào phải dạy là mình phải tin sống chết cái lời của ông giáo chủ, của ông thầy, nếu mà nghi một cái mình sẽ bị xuống hỏa ngục, nếu nghi một cái, mấy ông tu sĩ ổng giết mình liền. Có những cái đạo mà họ sử dụng bạo lực, hễ mình nghi ngờ cái lời dạy của cái ông giáo chủ là những người tu sĩ họ giết mình liền, họ dùng bạo lực để bảo vệ cái niềm tin của đạo họ. Hoặc là dùng cái lời hù dọa nếu nghi ngờ là xuống địa ngục liền.

[1:06:27]Chỉ trong đạo Phật, duy nhất trong đạo Phật trên cả thế giới này, chỉ có Đức Phật mới dạy chúng ta hoài nghi chính cái lời dạy của bậc đạo sư luôn, chính cái lời dạy trong kinh điển để lại. Đây là điều đặc biệt, và nhờ cái lời dạy của Phật, ngày hôm nay chúng ta hoài nghi lại hết tất cả, kể cả những cái kinh mà nói là của Phật thuyết, chúng ta được quyền hoài nghi luôn. Chúng ta được quyền hoài nghi, không có tội. Đây là điều vậy, ngay cả chúng tôi vậy, làm tu sĩ nên mình phải nghiên cứu kinh điển, nhưng mà rất nhiều bài kinh để lại chúng tôi không tin. Rất nhiều bài không tin, khẳng định không tin. Nè vì sao vậy?

[1:07:10]Là vì mình đối chiếu với những đạo lý căn bản, đối chiếu với cái kiến thức khoa học, đối chiếu với sự kinh nghiệm miệt mài trong nhiều năm nhiều tháng của mình, biết có những điều không hợp lý. Nhưng mà có những điều cực kỳ vi diệu, đúng của Phật, chính xác là chân lý thì thật là vi diệu. Nó là một cái gì thiêng liêng vô cùng, cao cả vô cùng, lợi ích vô cùng cho sự tu tập của chúng sinh. Nhưng có những điều mà người sau đã lén đưa vào trong những kỳ kết tập kinh điển hoặc là những cuốn kinh mạo nhận là của Phật lén đưa vào trong đạo Phật thì nghe thì cao siêu, trong đó cũng đầy hết Phật và Bồ Tát nhưng mà rất nhiều giáo lý

[1:07:48]bất hợp lý ở trong đó, tồn tại ở trong đó, nên vẫn phải hoài nghi. Mà cái điều chúng ta hoài nghi đó không mang tội, không mang tội. Mà nếu chúng ta mong rằng tất cả các tôn giáo trên thế giới mà được cái tinh thần hoài nghi như đạo Phật thì thế giới này rất là tốt đẹp. Vì chính cái tín đồ của các tôn giáo đó sẽ xét lại hết kinh điển của tôn giáo mình và họ sẽ phát hiện ra rất nhiều cái vô lý trong cái kinh điển của tôn giáo họ chứ không phải là luôn luôn đúng. Như những cái giáo lý của các đạo khác vậy, có những điều đúng và có những điều sai, cũng không phải luôn luôn đúng hết. Nhưng mà vì sao? Vì cái tự ái của họ, vì đây là niềm tin,

[1:08:33]tin thì không có chứng minh, không có lý luận nữa, tin thôi. Và họ bảo vệ niềm tin đó bằng cái sự đe dọa, hễ không tin là xuống địa ngục hoặc là bảo vệ niềm tin bằng bạo lực không tin họ giết liền. Chính vì vậy mà những cái giáo điều vô lý đó cứ tồn tại hết thế kỷ này tới thế kỷ kia. Nếu ngày nào mà các tôn giáo đó họ mang được cái tinh thần hoài nghi của đạo Phật, dám gan dạ xét lại hết kinh điển, dù là kinh điển đó được nhiều ngàn năm ca tụng là vô cùng thiêng liêng, vô cùng thần thánh thì cũng gan dạ xét lại luôn, bình tĩnh đem ra mổ xẻ luôn, không tin nữa. Vì lúc đó mình mới phát hiện là có những điều rất đúng và có những

[1:09:14]điều rất sai lầm, phải cần phải sửa, phải bỏ hẳn luôn. Đây là như vậy. Ở đây chúng ta xét thế này một chút: Bây giờ có hai giáo lý ngược nhau, ví dụ như có một cái giáo lý nói rằng là vũ trụ này, trời đất này do một ông trời tạo ra, có một giáo lý chủ trương như vậy, rồi có một giáo lý chủ trương ngược lại là trời đất này, vũ trụ này do một bà trời tạo ra.

[1:09:47]Thì hai giáo lý đó cái nào đúng? Hai cái đó ngược nhau thì chắc chắn là hoặc là một cái đúng một cái sai, phải không? Nếu cái này đúng thì cái kia sai, nếu cái kia đúng thì cái này sai, hoặc là cả hai cùng sai, có một cái đúng thứ ba ở đâu đó. Như vậy, hai điều mà nói ngược nhau, thí bên đây nói cái đó màu gì, nói đó là màu trắng, bên kia nói màu đen, thì hai bên ngược nhau thì chắc chắn hễ bên này đúng, bên kia sai, bên kia đúng, bên này sai, phải không? Vì hai cái ngược nhau mà. Hoặc cả hai sai luôn, nó không trắng đen, nó là màu vàng. Nó có cái thứ ba mới đúng hơn nữa. Phải không? Đó là lý luận logic, quý Phật tử đồng ý không?

[1:10:29]Đồng ý. Ví dụ bây giờ nói một người đó có tiền, người kia "Không! Người kia không có tiền." Thì giữa hai cái điều nói người đó có tiền mà người kia không có tiền, hai người nói ngược nhau thì phải một bên đúng, một bên sai, phải không? Gì nữa, phải không? Hai cái ngược nhau chắc chắn một cái đúng, một cái sai à. Hoặc là người đó có tiền hoặc người đó không có tiền, chọn một trong hai chứ không được cùng lúc ông đó vừa có tiền, vừa không có tiền, hai cái. Hoặc còn có cái thứ ba đúng hơn nữa. Cái thứ ba đúng hơn là cái gì?

[1:11:04]Đố ai biết có cái đúng hơn nữa? Hai cái ngược về một người ha, người đó có tiền, người đó không có tiền, hai điều đó một cái đúng, một cái sai, hoặc cả hai đều sai, còn có cái thứ ba đúng hơn nữa là cái gì? Ai biết? Người đó không phải là có tiền, người đó không có tiền, mà người đó cũng không phải là không có tiền, cũng không phải là có tiền. Sự thật cái thứ ba là gì? Người đó mắc nợ. Nó còn tệ hơn cái không có tiền nữa. Cái không có tiền mà không mắc nợ còn đỡ, không có tiền mắc nợ nó còn trầm trọng, mà đó là cái chân lý thứ ba mới đúng. Thì cũng vậy, bây giờ có hai cái ngược nhau nói cái vũ trụ

[1:11:47]trời đất này do một ông trời tạo ra, nói "Không phải, do một bà trời tạo ra." Thì hai cái một cái đúng à? Bây giờ cái nào đúng đây? Hoặc cả hai đều sai, có một cái thứ ba đúng hơn, cái thứ ba là gì? Là trời đất vũ trụ này do nhiều điều kiện nhiều nhân duyên hợp thành. Coi chừng cái chân lý thứ ba này đúng hơn. Vậy trong ba chân lý đó, quý Phật tử chọn cái nào? Chọn ông trời hay bà trời hay chọn nhân duyên? Nhân duyên phải không? Giỏi! Như vậy là theo quy y đạo Phật được. Tại vì có nhiều tôn giáo trên thế giới đã chọn ông trời tạo ra trời đất vũ trụ, rồi có một vài cái giáo phái hiện nay không nói là do

[1:12:26]một cái Phật Mẫu nào tạo ra tất cả, có kinh Địa Mẫu đó. Gần đây có kinh Địa Mẫu xuất hiện, quý Phật tử đã gặp kinh Địa Mẫu chưa? Có phải không? Đó là nói trời đất là do một Địa Mẫu nào đó tạo ra. Nhưng mà không ngờ cái đúng là cái thứ thứ ba, là tất cả đều do nhân duyên tạo ra, không có do ông trời, bà trời nào hết. Ở đây là điều chúng ta phải xét. Thì bây giờ trên thế giới có nhiều đạo quá, nhiều đạo, mà đạo đó là tín ngưỡng, là niềm tin, mà trong đó cái quy định của Liên Hợp Quốc á của Bản tuyên ngôn quốc tế nhân quyền hoặc là hiến pháp của các quốc gia cũng đều nói như vậy là tôn trọng tự do tín ngưỡng.

[1:13:07]Mà nó là tín ngưỡng, nó là niềm tin thì không có chính quyền nào được quyền đụng tới, cứ để ai muốn tin gì đó tin, tin đúng sai kệ họ. Mà hễ là tín ngưỡng, hễ là niềm tin thì chính quyền không dám đụng tới, hễ mà đụng tới là nói vi phạm hiến pháp, vi phạm cái tuyên ngôn quốc tế nhân quyền không dám đụng tới. Đây là điều vô lý, điều vô lý của cái nhân loại thời đại văn minh này là cho phép người ta muốn tin gì thì tin. Điều vô lý đó. Thì cái chỗ mà để gỡ được cái vô lý này là thuộc về trách nhiệm của khoa học, của các nhà triết học, của những người trí thức phải xét lại hết. Ví dụ thế giới người ta muốn tin đạo này,

[1:13:48]người ta muốn tin đạo kia, đã tới lúc lần lần không được phép như vậy nữa. Trong một vài thế kỷ tới thế giới phải điều chỉnh điều này lại, phải đi tìm ra cái điều gì đúng cho con người tin, không được cho con người tin điều sai nữa. Ví dụ nói ba điều: tin ông trời tạo ra, người "Không, bà trời tạo ra", "Không, nhân duyên tạo ra". Thì trong ba điều này, khoa học phải tìm ra câu giải đáp để rồi cho nhân loại câu giải đáp đúng nhất thì người ta mới được quyền tin. Vì nếu người ta tin sai, cuộc đời người ta đi vào đau khổ. Và luật pháp hay hiến pháp hay tuyên ngôn nhân quyền là để đi tìm hạnh phúc cho con người.

[1:14:27]Con người ta sinh ra được quyền hạnh phúc mà, nhưng mà nếu người ta tin một điều sai lầm, cuộc đời người ta sẽ đau khổ. Mà trong các nguyên nhân mà đưa cuộc đời người ta đến đau khổ là chỗ tin sai lầm mà có những tín ngưỡng đã sai lầm mà bảo vệ cái niềm tin sai người ta, đó là một điều không có chân lý. Cho nên, cái hiến pháp mà nói rằng tín ngưỡng nào cũng cho tin hay là bản tuyên ngôn quốc tế nhân quyền tín ngưỡng nào cũng cho tin, đó là chính là một cái chỗ kẽ hở đưa con người đến đau khổ, nuôi dưỡng con người trong đau khổ. Nên chúng ta thấy có những điều mà gọi là ngày nay ở thế kỷ 20-21 này người ta cho là chân

[1:15:04]lý, coi chừng 2, 3 thế kỷ sau bắt đầu thấy nó sai. Giống như vậy, mấy ngàn năm trước á chế độ quân chủ là chân lý, đất nước này là của vua, vua là toàn quyền đối với đất nước này. Đó là chân lý. Nhưng bắt đầu từ thế kỷ thứ 17, 18, 19 thì chân lý là cái gì là chủ? Dân chủ, phải không? Dân chủ mới là đúng, hiện nay dân chủ mới là đúng, quân chủ là sai, mà coi chừng nè, coi chừng tới 2, 3 thế kỷ nữa quân chủ trật, dân chủ cũng trật luôn, cái khác, cái thứ ba mới ra đúng. Coi chừng cái chân lý nằm ở cái thứ ba mà phải 2, 3 thế kỷ sau người ta mới tìm ra. Cũng như bây giờ vậy, nói tự do tín ngưỡng là đúng,

[1:15:48]hiến pháp nào cũng phải ghi vào, tuyên ngôn quốc tế nhân quyền Liên Hợp Quốc cũng phải tuyên bố, nhưng coi chừng 2, 3 thế kỷ tới cái tự do tín ngưỡng là trật. Vì đã để cho con người ta tin vào những tín ngưỡng sai lầm và người ta phải đau khổ, mà cái để cho người ta đau khổ là một tội lỗi, tội lỗi của luật pháp, của luật pháp. Cho nên, không phải đó là những sự thật đâu. Rồi có một số giáo phái, một số đạo sĩ mới xuất hiện gần đây để dựng lên những cái đạo mới nữa thì chúng ta thấy cái chân lý, cái lẽ phải càng lúc càng bị che lấp nữa. Họ thêm thắt, họ tô vẽ, tưởng tượng và buộc mình phải tin.

[1:16:27]Mình chỉ cần niềm tin thôi để đi đến với đạo thì cái niềm tin mà không lý trí, niềm tin không cân nhắc, phán đoán, nó là một sự lạc hậu, một sự ấu trĩ. Mà chúng ta may mắn, chúng ta được là đệ tử của Phật, chúng ta luôn luôn phải dùng lý trí để tìm ra sự thật, sự thật trong cuộc sống, trong cuộc đời, trong tương quan đối xử với nhau và sự thật trong đạo lý, trong lẽ phải, trong chân lý, trong triết học. Tất cả mọi cái, chúng ta phải ráng tìm cho ra sự thật chứ không phải luôn luôn là dễ tin, không phải ai nói gì cũng tin. Từ đây là vậy, từ đây là như vậy. Kể cả quý Phật tử đang ngồi nghe chúng tôi giảng đây nãy giờ vậy,

[1:17:05]cũng phải hoài nghi luôn, không biết nãy giờ ổng lảm nhảm nói có đúng hay không, về nhà tính lại, mở băng nghe lại coi ổng nói đúng không, chưa chắc ổng nói đã đúng. Luôn luôn phải hoài nghi, phải xét lại như vậy. Mà luôn luôn biết hoài nghi xét lại như vậy thì đó là trí tuệ, mình tập trí tuệ mình khai mở từ từ đó. Còn ai nói gì cũng tin thì mình từ từ mình che cái trí tuệ mình lại. Mà mình đến gặp vị thầy, một vị giảng sư nào mà dạy lên cứ ca ngợi niềm tin thì mình phải hoài nghi ông giảng sư đó. Vì trong đạo Phật không phải là dễ tin, hễ mà cứ ca ngợi niềm tin cho vững chắc ví dụ trong kinh Hoa Nghiêm có nói:

[1:17:45]"Niềm tin là mẹ của mọi công đức", cũng phải hoài nghi điều đó luôn, cũng phải hoài nghi luôn. Chúng ta thấy bây giờ mình nhìn vào khoa học vậy, những khám phá của khoa học cũng tiến bộ dần dần và chân lý càng lúc càng được phơi bày. Những kết luận cũ từ từ được điều chỉnh lại hết. Ví dụ như cái cấu trúc vật chất á, hồi xưa đó ví dụ nói cái thân của mình là làm sao? Là cái gì? Theo khoa học của Ấn Độ là đất nước gió lửa, tứ đại. Còn theo Trung Hoa là ngũ hành, kim mộc thủy hỏa thổ, đó là kiến thức ngày xưa á. Nhưng bây giờ cơ thể con người là cái gì? Cơ thể con người là tế bào nè, là mạch huyết nè, phải không?

[1:18:34]Đi sâu hơn là cấu trúc của gen di truyền, những tế bào não, những sợi gân, sợi cơ, những đầu xi-náp của thần kinh, tùm lum chuyện trong đó hết. Bắt đầu người ta nhìn về thân thể khác về những nội tiết tố nó ảnh hưởng lên cái sinh hoá của cơ thể và của tâm tính con người như thế nào. Nó không có đơn giản như là nói cơ thể con người là đất nước gió lửa nữa, không được nói như vậy nữa. Nên ngày xưa Đức Phật nói cơ thể con người là đất nước gió lửa là sao? Là vì Đức Phật dựa vào cái kiến thức khoa học thời đó, nói cho người ta dễ hiểu của 2500 năm trước á. Bây giờ mình giảng kinh mà nói cơ thể con người đất

[1:19:11]nước gió lửa, người ta hết nghe chấp nhận nổi rồi. Bây giờ cái lớp trẻ lên tới lớp 11, 12 nghe là hết hết vô rồi. Cho nên mình bắt chước đúng lời Phật mà không ngờ sai tinh thần đạo Phật. Hồi xưa mình nghe nói Phật nói đất nước gió lửa, bây giờ mình giảng cũng nói đất nước gió lửa không ngờ trật à. Vì cái tinh thần của Phật là gì? Là dựa vào kiến thức khoa học của thời đại. Bây giờ mình nói về thân thể phải nói về gì? Nói về tế bào, về gen di truyền mới đúng. Thì lúc đó mới đúng cái tinh thần của Đức Phật. Nên bắt chước Phật là bắt chước cái tinh thần, cái trí tuệ đừng bắt chước cái lời nói Phật.

[1:19:47]Phật nói tứ đại mình nói tứ đại trật lất. Thời nay hết xài được rồi. Và mọi điều vậy. Bây giờ cái cấu trúc về vật chất, về phân tử, về nguyên tử thì hồi xưa đâu có. Ví dụ như cái kinh Lăng Nghiêm vậy, nói về vật chất là một vật chất khi mình chia chẻ ra nhiều phần từ từ từ từ nó nhỏ nhỏ nhỏ cho tới gọi là lân hư trần. Cái lân hư trần đó là cái gì? Là cái hạt bụi mà đã chia nhỏ rồi gần tới hư không, đập cho nó vỡ một lần nữa biến thành hư không luôn. Hồi xưa nói vậy á. Đó là cách sau Phật khoảng 600 năm họ nói như vậy, nhưng bây giờ nghe câu đó chấp nhận được không? Được không? Không. Cái đơn vị nhỏ nhất của vật chất mà mình đập cái nó ra cái gì, ai biết?

[1:20:30]Hả? Ví dụ cái nguyên tử nhỏ nhất của vật chất, mình đập một cái nó ra cái gì? Nó phải ra hư không không? Phải không? Không, mà nó ra một vụ nổ sập cái nhà. Nó là bom nguyên tử. Nghĩa là khi vật chất mà phân huỷ hoàn toàn nó biến thành năng lượng khủng khiếp, có thể đủ làm sập cái nhà. Cho nên hồi xưa mà nói rằng cái vật chất mà đập nhỏ, đập nhỏ, nhỏ nhỏ cực kỳ nhỏ đập cái tan mất thành hư không. Kiến thức ngày xưa bây giờ không hợp lý nữa, phải điều chỉnh lại. Là khi mà nó nhỏ xíu rồi đập cái nó sập cái nhà này luôn, nó nổ thành bom nguyên tử liền. Bom nguyên tử là như vậy đó, là phá vỡ vật chất hoàn toàn để nó biến thành năng lượng.

[1:21:14]Cho nên một cái khối vật chất nhỏ mà nổ một cái đi đứt cả một thành phố, một cái đảo luôn là vậy đó. Nên kiến thức ngày xưa khác, kiến thức ngày nay khác là chân lý càng lúc càng được vén ra, vén bức màn ra nhìn càng lúc càng rõ hơn và càng về sau thì càng rõ hơn, càng rõ hơn nữa. Nên những điều mà chúng ta tin được của ngày hôm nay, biết được của ngày hôm nay thì không phải là chân lý muôn đời. Chúng ta phải bình tĩnh để chờ đón những sự thật đến sau chính xác hơn, chính xác hơn. Luôn luôn như vậy, cả cái người nghe cũng vậy mà người giảng cũng vậy. Cái người nghe ví dụ ngày hôm nay quý Phật tử

[1:21:54]nghe chúng tôi nói những điều này hợp lý. Nãy giờ nghe hợp lý không? Không ai trả lời hết, vậy là vô lý nãy giờ rồi. Hợp lý không? Hợp lý, thì khoan cho là chân lý cuối cùng. 5 năm sau có khi quý Phật tử hay là 10 năm sau có khi quý Phật tử gặp một người khác đứng lên bục giảng hay hơn nữa, hợp lý hơn, cao siêu hơn, chính xác hơn, tỉ mỉ hơn nữa. Nên cái người nghe pháp cũng vậy, nghe hôm nay ông thầy này nói hay rồi đừng nghĩ đó là chân lý cuối cùng, sẽ có người đến sau ổng giảng hay hơn ổng, kỹ hơn ổng. Và cái người giảng cũng vậy, ví dụ ngày hôm nay là cái người này đã truyền đạt được những cái đạo lý như thế này

[1:22:35]đừng nghĩ rằng mình đã giảng được cái chân lý cuối cùng mà phải biết chờ đợi. 5 năm sau, 10 năm sau, 20 năm sau có một người mới xuất hiện trẻ hơn mình, nhỏ hơn mình giảng được những điều vi diệu hơn mình. Đó là chân lý, đó là khoa học, là sự thật mãi mãi theo sự tiến bộ sẽ tiếp tục được bày tỏ ra tốt hơn, đúng hơn, chính xác hơn. Và như vậy đó là đúng, tinh thần đó là đúng. Ngày hôm nay chúng tôi nói những điều này với Phật tử là cái đúng nó tương đối thôi. Quý Phật tử chờ hai chục năm sau sẽ có người nói những chân lý vi diệu hơn nữa, vi diệu hơn. Đó là cái hay như vậy. Mà phải có tinh thần đó đạo Phật mình mới phát triển, mới tiến bộ.

[1:23:20]Còn người nào nghe được ông thầy nào dạy đóng khung cứng ngắc luôn, nói thầy tôi là chân lý tuyệt đối rồi không ai thay đổi được nữa thì người đó giết đạo Phật, người đó kềm đạo Phật không tiến bộ. Nói thầy tôi là nhất rồi, nói vậy quá hợp lý rồi không ai nói khác được nữa, ai nói khác là người đó sai. Tôi mắng à, tôi chửi á, trật. Hoặc là cái người giảng cũng vậy, giảng nói được cái điều nhiều người thích, tuyên bố mình là chân lý, ai nói khác mình người đó sai thì ông thầy đó cũng tầm bậy luôn, trật luôn. Người đó kềm hãm sự tiến bộ của đạo Phật. Mà đạo Phật là cái gì? Uyển chuyển, linh động, phát triển và tiến bộ

[1:23:55]chứ đạo Phật không phải là cái gì cứng ngắc, cố định, kềm hãm và lạc hậu. Cho nên cả người nghe và người giảng cũng phải biết mở lòng mình để luôn luôn đón nhận những điều mới tốt đẹp hơn trong cái sự suy xét chín chắn của mình để mình đón nhận những điều mới về sau này. Ví dụ có thể là 2 năm nữa hoặc 3 năm nữa chúng tôi ngừng giảng không giảng nữa thì quý Phật tử vậy cũng sẽ chờ đợi được những người khác đến sau tốt hơn, tốt lành hơn chúng tôi. Bây giờ chúng ta nghe qua cái sự thật về thế giới siêu hình. Ví dụ chúng ta nghe trong kinh Phật là có các đường chúng sinh như là địa ngục, ngạ quỷ, thế giới siêu hình,

[1:24:36]thế giới của a-tu-la, thế giới của các hương linh, thế giới các cõi trời, rất nhiều tầng trời cao khác nhau. Đó là cái cấu trúc về thế giới siêu hình trong đạo Phật. Nhưng mà ở tôn giáo khác họ lại có thế giới siêu hình khác của họ, có cái cấu trúc khác nữa. Ví dụ một số đạo, ví dụ như đạo Thiên Chúa thì chỉ có hai thế giới siêu hình, một là xuống địa ngục, hai là cõi trời về với Chúa, hai thôi. Ở trong đạo Phật thì phức tạp hơn, thì có những tôn giáo chỉ hai điều. Rồi có những cái thế giới siêu hình mà của bên quan niệm của Trung Hoa là có cái âm phủ. Là cái cõi âm phủ là cái cõi đó người ta sống giống như

[1:25:11]dương gian, là cũng họp chợ, cũng mua bán, cũng làm quan, cũng tùm lum cái chuyện dưới á, cũng có như vậy nữa, có một cái thế giới siêu hình theo kiểu đó nữa. Thì ở đây cái nào mới là sự thật? Cái nào mới là sự thật, ai biết? Ai biết? Người nào mà nói biết thì người đó là ma đó. Thì có ma mới biết thôi, chứ người mình không biết được chuyện đó. Cũng hên là không ai giơ tay tôi biết. Người nào giơ tay thì mấy người chung quanh né ra giùm chút nha. Ma. Chúng ta chưa chết, chúng ta chưa thể biết được. Chúng ta chưa thể biết hết được mọi điều. Nên đây mỗi tôn giáo đặt ra, vạch ra một thế giới siêu hình khác nhau,

[1:25:55]tâm tưởng chúng ta vậy cũng vạch ra mỗi thế giới siêu hình khác nhau, các thầy bói, các thầy pháp cũng đặt ra mỗi thế giới siêu hình khác nhau. Thì ở đây chân lý là cái nào? Nên đây rất là khó xác định. Chỗ này vậy, hoặc là chúng ta là tin theo Đức Phật, chúng ta dựa vào cái cấu trúc của Đức Phật là đáng tin nên chúng ta tin, chúng ta dựa vào đó ổn định rồi thôi. Chứ còn chính bản thân mình cũng rất là khó xác định, vì sao vậy? Vì nếu mình tu tập thiền định rồi mình thấy được thế giới siêu hình, coi chừng thế giới siêu hình nó cũng là sản phẩm tưởng tượng của tâm thức ảo tưởng đặt ra chứ không chính xác nữa.

[1:26:31]Vì tới khi nào mà chúng ta chứng A-la-hán á, chúng ta chứng A-la-hán thì chúng ta mới biết được thế giới siêu hình thực sự nó như thế nào, chứ còn mà mình chưa chứng A-la-hán, mình ngồi thiền mình nhập định chút đỉnh, thấy được thế giới cõi âm cũng không chính xác hoàn toàn. Đó là điều như vậy. Bây giờ xét lại mình là bản thân chúng ta nhìn đời coi vậy chứ cũng qua thành kiến của mình. Ví dụ như bây giờ mình thấy một người ai nói cái gì là phản ứng mạnh, nói gì cãi lại liền thì mình đánh giá người đó là sao? Đánh giá là sao? Nếu mình thương người đó thì mình nói người này khí khái, thẳng tính.

[1:27:10]Mình thương, còn nếu mình ghét mình nói người này sao? Cái thứ hung dữ, bướng bỉnh. Cũng một thái độ người kia thôi nhưng mà mình nhìn qua thành kiến của mình. Cho nên chính bản thân chúng ta vậy, cái người khác nói mình trật rồi nhưng mà chính bản thân mình nhìn cuộc đời nó cũng bị méo mó qua thành kiến của mình á. Thấy một người mạnh mẽ, vững chắc, vạm vỡ mà nói cái người này đầy nam tính. Nhưng mà mình không ưa mình nói cái người thô lỗ, thân hình cộc cằn, thô cục. Nó vậy đó, khó nhìn thấy. Bây giờ mình nghe một tác phẩm, mình đọc một tác phẩm hay nghe một bài giảng rồi mình cũng theo cái cảm tính mà mình phê bình chứ không chính xác nữa.

[1:27:49]Ví dụ như quý Phật tử nào mà có duyên với tôi nghe tôi giảng xong cái nói: "Ông thầy ổng giảng hay, dễ thương." Nhưng mà cái người nào mà có cái thành kiến ác cảm với chúng tôi, nói: "Giảng gì đâu kỳ khôi, vô lý", nó chê liền. Cũng một bài giảng nhưng người khen người chê vì mình nhìn, mình nghe bài giảng đó qua cái cảm tính của mình, qua thành kiến chứ không phải đó là sự thật. Rồi có khi mình bênh ông thầy này mình chống thầy kia cũng không chính xác nữa. Cái vì ông thầy đó mình có cảm tình, mình là quy y, mình bênh ông thầy đó hết lòng. Còn nghe nói ông thầy khác mình chê, đó cũng là một cái cảm tính chứ chưa không phải là sự thật.

[1:28:25]Nên cái lời khen, tiếng chê hay sự bênh vực hay chống đối của thầy này qua thầy kia cũng không chắc, không chắc. Thấy có ông thầy ổng đứng nói chuyện với một cái người Phật tử nữ, thấy mình thương ổng, mình nói: "Ôi, thế kỷ 21 rồi, chuyện gì đâu! Chuyện bình thường." Còn nếu không ưa nói: "Ông thầy gì mà cứ đứng rề rề nói chuyện Phật tử nữ hoài." Mà sự thật là gì cũng khó biết. Nên chính bản thân chúng ta vậy, chúng ta khó biết được sự thật lắm. Nên muốn biết được sự thật thì chúng ta phải tu tập thiền định, vượt qua hết những cái cảm tính của mình. Thế là mình nhìn đời bằng cái tâm hư vô rỗng rang,

[1:29:01]thanh tịnh, không có cảm tính, không thành kiến, không thương không ghét một cách cá nhân, thì chúng ta nhìn sự việc tương đối chính xác hơn. Tương đối thôi nha, đỡ sai lầm hơn. Nên vì vậy mà chúng ta muốn biết được sự thật trên cuộc đời này, chúng ta phải siêng năng tu tập thiền định, giữ tâm cho thanh tịnh, không buồn thương giận ghét nhiều thì dễ thấy được sự thật. Nên vì vậy mà chúng tôi vậy, vẫn luôn luôn khuyên quý Phật tử hãy cố gắng vậy, tạo nhiều công đức rồi, kính Phật trọng Tăng, thương yêu con người rồi, phải nỗ lực thiền định. Nhờ tâm mình thanh thản, mình nhìn sự việc nó nhạy bén,

[1:29:41]nhờ có cái trực giác, cái tuệ nó phát ra từ cái định. Mà đồng thời là lòng mình cũng lắng hết mọi tình cảm thương ghét xuống, mình dễ nhìn đời, nhìn cuộc đời, nhìn con người nó đúng với sự thật hơn. Bây giờ để chúng tôi trả lời vài câu hỏi, còn một ít phút ha. "Chúng con đã nghe được băng giảng của thầy nói về cái chết nhân đạo trong y khoa. Như vậy, cái chết của bệnh nhân đó có trái với luật nhân quả tự nhiên hay không?" Không, luật nhân quả không phải là để người ta chết là chết đâu. Đừng hiểu luật nhân quả cứng ngắc như vậy. Nếu mà hiểu luật nhân quả như vậy đó thì mình không bao giờ đem tiền cho người nghèo, vì mình nói cái gì?

[1:30:15]"Cái nghiệp người này nghèo phải không? Đừng giúp họ. Đừng giúp họ. Vì nhân quả mà, họ nghèo để họ nghèo." Cho nên luật nhân quả đâu có cứng ngắc như vậy. Thì cũng vậy, cái người chết trong đau đớn, người bệnh hoạn đau đớn muốn chết chết không được, sống sống không được, mà nếu mình có cái phương tiện, không thể chữa được nữa rồi, chỉ còn chết thôi mà chờ cho tới cái chết quá đau đớn. Nếu mà sau này y khoa có phương tiện giúp họ có một cái chết êm ái, đó vẫn là việc từ thiện, giống như mình đem gạo cho người nghèo á. Chứ không có đổ thừa vì cái nghiệp họ nghèo không có giúp, cũng giống như đổ thừa là cái nghiệp họ phải chịu bệnh

[1:30:50]hoạn đớn đau, không có giúp cho họ chết êm ái. Đó là mình đổ thừa luật nhân quả một cách sai lầm, không có đúng như vậy. "Như xin hỏi về việc đốt vàng mã có lợi ích gì không? Tiền bạc, nhà cửa, xe cộ đốt đi tan rã thì tiêu dùng như thế nào về người âm?" Thì ở đây mà ai là người âm thì trả lời giùm, chứ chúng tôi không biết chuyện này. Chúng tôi chỉ hiểu theo cái phước thôi. Ví dụ cái người mất đi trong thế giới cõi âm, nếu họ có phước thì họ sẽ được quần áo nghiêm trang, ăn uống no đủ, nhà cửa có chỗ ở đàng hoàng. Còn người không có phước thì giống như cõi trần này vậy, cũng lang thang lếch thếch, đói rách,

[1:31:26]đói kém rồi như những người mà không nhà không cửa vậy, là do thiếu phước. Bây giờ người thân của mình bị mất đi mà có thể mình nghi ngờ rằng người này thiếu phước trong cõi âm thì mình làm phước mình hồi hướng thôi, chứ không đốt vàng mã được. Không phải tại vì người đó không có quần áo mặc cái mình cắt cắt cái áo rồi mình đốt cái họ có quần áo mặc, không có đâu. Mà mình phải tốn nhiều tiền, mình đem bố thí quần áo cho người nghèo rồi thắp nhang trước Phật khấn nguyện: "Con xin hồi hướng công đức này cho thân nhân con tên đó tên đó được quần áo nghiêm trang đẹp đẽ ở cõi âm" thì họ được liền. Tức là làm phước hồi hướng thôi, chứ đâu có đem vàng mã được.

[1:32:02]Ví dụ cúng chiếc xe Honda xuống, ổng không có xăng sao ổng chạy? Có nhiều người cúng cái tivi, đầu máy mà không có đem mấy cái cuộn băng video Công chúa Hoàn Châu đồ xuống thì cũng thua luôn, rồi đâu có gì đâu mà coi, rồi dòm cái đầu máy không, đâu có coi được. "Xin thầy giải thích ý nghĩa cầu siêu. Cầu siêu hương linh có được siêu không? Dựa vào đâu mình biết hương linh đã được siêu thoát? Con người có linh hồn hay không?" Có chứ, con người có linh hồn. Có một linh hồn tạm bợ, nhưng mà không có một cái bản ngã vĩnh cửu, không có một cái linh hồn cố định mãi mãi, nhưng mà tạm bợ linh hồn đó có.

[1:32:35]Ví dụ mình sống với hình hài nào khi mình chết cái linh hồn nó có hình hài đó, nhưng khi đầu thai qua kiếp khác nó biến đổi hình dạng. Cho nên nói rằng không có một linh hồn cố định trường tồn là vậy, vì nó bị biến đổi, nó tương đối nên biến đổi. Còn cầu siêu là như thế này nè. Ví dụ một cái người mất thì trong thế giới siêu hình là một cái cõi mới lạ đối với họ, phải không? Vì đâu có ai quen thuộc với thế giới siêu hình chưa? Mình chưa phải không? Hầu hết là chúng ta chưa. Nên khi chúng ta chết, đó là một nơi mới lạ. Mới lạ mà nếu mình là người có tu tập á, mình bước vào đó thì tự nhiên có người tới đón tiếp liền, vì mình có phước.

[1:33:11]Nhưng mà nếu trường hợp mình chưa có phước rõ, mình bước vào cõi đó thì không có người đón tiếp mình nhiều, mình bơ vơ lạc lõng. Bây giờ mình nhờ người sống là những người có đức, có tu tập, nhờ quý thầy, quý cô chân chính chú nguyện thì cái lời kêu gọi của quý thầy, quý cô đó khiến chư thánh, chư thiên tới dìu dắt cái người đó. Nên tuy mình bơ vơ nhưng mà được nhờ sự gửi gắm, có ô dù của quý thầy, quý cô, thế là có chư thiên tử tới dìu dắt cái vong linh đó liền. Dìu dắt, an ủi, hướng dẫn, nâng đỡ, nó đỡ đi. Đó là ý nghĩa cầu siêu đó. Chứ không phải một vài lời cầu siêu về được cõi tịnh độ đâu, đừng dễ tin như vậy.

[1:33:47]Đâu có chuyện mình, người này niệm Phật mà người kia được vãng sinh, không có chuyện đó đâu. Nhưng mà mình được an ủi, được dìu dắt, được dạy