[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay là ngày mùng 1 của đầu năm mới, giờ phút thật là thiêng liêng. Vậy mà quý Phật tử đã dành cái giây phút thiêng liêng này để về chùa lễ Phật, nghe Pháp, cái tấm lòng đó thật là đáng trân quý. Thầy cũng cầu xin Tam Bảo từ bi gia hộ cho quý Phật tử được rất nhiều phúc lành, trong năm mới được nhiều may mắn, thịnh vượng, thành công, tinh tấn và đặt một cái bước đi lớn, một cái nhân lành lớn cho cái cuộc đời tu hành của mình ở kiếp này và những kiếp về sau. Lát cuối bài giảng thì chúc lần nữa. Năm nay, nhân cái việc mà kinh tế toàn cầu bị khủng hoảng, nên thầy muốn chia sẻ là cái vấn đề khủng hoảng kinh tế này qua
[1:07]cái nhìn của đạo Phật, để cho ta có cái niềm tin, có những cái thái độ đúng đắn đi qua cái giai đoạn khó khăn này, như vậy. Nên cái đề tài ta nói với nhau hôm nay là: Khủng hoảng kinh tế qua cái nhìn của đạo Phật. Theo cái phương tiện thông tin báo chí, mà cũng không cần báo chí nữa, ngay trong nhà mình mình cũng biết, bỗng nhiên cái thu nhập kém đi, cái việc mà chuẩn bị đón Tết cũng giảm sút. Rồi ta thấy chung quanh ta đều như vậy, rồi tất cả đều là âu lo, đều là than thở, nên ta biết có một cái gì đó đã không bình thường. Còn nếu qua phương tiện thông tin báo đài, thì ta biết rằng là cái cuộc khủng hoảng
[1:51]tài chánh, kinh tế này nó là khắp thế giới. Mà ngay cả nước Mỹ cũng bị ảnh hưởng rất là nặng nề. Là nhà nước Mỹ bị thâm hụt, bị nợ ngân sách tới mười ngàn tỷ đô la, con số khủng khiếp. Và nhiều cái công ty lớn bắt đầu lâm vào cảnh phá sản, hơn mấy triệu người thất nghiệp. Cái sự khó khăn đó lây lan hết ra cả toàn cầu, cả nước Nhật cũng lao đao luôn. Và Việt Nam ta cũng không thoát khỏi, chúng ta cũng đã hết sức là khó khăn. Thì theo các nhà chính trị và các nhà kinh tế thì họ sẽ có cái lý giải của họ. Nhưng mà ta sẽ lý giải vấn đề này bằng cái con mắt của đạo Phật, trên cái đạo đức, trên cái nhân quả.
[2:40]Dĩ nhiên là mỗi cái nhìn như vậy nó đều sẽ có cái đóng góp lại để thành một cái nhìn toàn cảnh. Ví dụ như ta theo đạo Phật, ta nhìn cái vấn đề khủng hoảng kinh tế này bằng con mắt của đạo lý. Nhưng ta cũng cần lắng nghe những nhà kinh tế học, họ phân tích như thế nào để bổ sung. Cũng như những nhà kinh tế, những nhà chính trị, họ phân tích cái khủng hoảng kinh tế theo cái nhìn của họ, họ cũng cần nên tham khảo cái quan điểm của đạo Phật, để có cái nhìn đầy đủ hơn. Cái dấu hiệu của cái việc mà khủng hoảng kinh tế là: Thứ nhất, cái người có hàng thì không bán được hàng. Còn cái người mà muốn mua hàng thì không có tiền để mua hàng.
[3:28]Đó là hai cái, định nghĩa là như vậy thì tất cả đình trệ liền. Là những cái xí nghiệp, những cái công ty lớn, hàng sản xuất ra bán không chạy, xuất khẩu không được, bán không ai mua. Bán không được thì không có tiền thu vào. Không có tiền thu vào thì không trả lương cho công nhân được, không chi tiêu được, không đóng thuế được, không vận hành mọi thứ được, thì công ty bế tắc liền, chuẩn bị phá sản đi. Hàng để chất đống mà lại là nghèo. Và vậy, một mặt khác cũng vậy, tại sao không bán được? Bởi vì có những người mua họ không mua được. Mà vì sao họ không mua được? Tại vì họ không có tiền. Họ cũng muốn mua lắm, nhưng không có tiền.
[4:10]Muốn mua chiếc xe, không có tiền mua xe. Muốn mua cái quà Tết, không có tiền mua quà Tết. Thì đó là nguyên nhân mà khủng hoảng, đó là dấu hiệu khủng hoảng, đó là hiện tượng của khủng hoảng kinh tế. Nhưng mà tiền đi đâu mà khiến cho người ta không có tiền để mua sắm nữa? Và vì người ta không có tiền để mua sắm, nên các công ty bán không được, không trả tiền được công nhân, rồi công nhân cũng đói luôn. Rồi công nhân lại cũng không có tiền để mua sắm nữa. Nó thành ra tất cả đình trệ, dây chuyền hết. Còn nếu người ta có tiền, người ta mua hàng được, công ty bán hàng được, trả tiền công nhân được, công nhân lấy tiền nó đi mua sắm được,
[4:45]nó lại bắt đầu cái vòng nó xoay liền, là lập tức cái bộ máy kinh tế nó chuyển động nó quay và mọi thứ cứ chạy trơn tru. Còn người ta không có tiền mua, công ty không bán lấy tiền được, không trả tiền công nhân được, công nhân lại không đi mua sắm được, thế là cỗ máy kinh tế ngừng lại, tất cả đình trệ, đóng băng liền. Đóng băng. Và xã hội rơi vào nghèo đói lập tức, khủng hoảng liền. Đó là cái dấu hiệu, hiện tượng, định nghĩa, cơ chế của cái gọi là là khủng hoảng kinh tế. Vậy bây giờ cái mốc đầu tiên là vì người ta không có tiền để mua hàng, nên khủng hoảng. Nó đầu tiên mốc đầu tiên là chỗ đó đó.
[5:28]Để giải quyết cái khủng hoảng kinh tế, ta cứ nghe cái chữ "kích cầu, kích cầu". Là thúc đẩy người ta mua, chữ "kích cầu" là thúc đẩy người ta mua. Vì có người mua hàng rồi thì người ta bán được hàng rồi, bắt đầu mọi chuyện nó chạy, là nguyên cỗ máy kinh tế bắt đầu nhúc nhích nhúc nhích lại, xoay chuyển xoay chuyển lên từ từ và chạy tiếp. Còn không có người mua hàng là không có cái cầu, không có nhu cầu thì mọi cái đứng lại liền. Nên ta cứ nghe nói là giải quyết khủng hoảng kinh tế là gì, người ta cứ dùng cái chữ "kích cầu", hai chữ đó thôi. Nghĩa làm sao cho người ta mua được hàng thì kinh tế chạy.
[6:02]Và để làm sao người ta mua được hàng, người ta phải có tiền. Vậy làm sao phải có tiền? Phải tìm tiền để rót vào cho dân để người ta có tiền mà mua hàng, đó là cái loay hoay. Ta nghe các nước nói: À, để giải quyết khủng hoảng, để kích cầu, nước này bỏ ra bao nhiêu tỷ đô la, nước kia bỏ ra bao nhiêu tỷ đô la, vân vân vậy. Tức là để rót vào cho có người mua, gọi là kích cầu, kích thích cái nhu cầu mua sắm lên để nền kinh tế chuyển động. Thấy rõ ràng là người ta đã tìm ra được vấn đề, tìm ra được chìa khóa vấn đề. Nhưng mà cái vấn đề ở chỗ là tự nhiên tiền đi đâu mất tiêu hết, bốc hơi hết. Bỗng nhiên tiền mặt nó đang chạy trong cái thị trường như
[6:38]vậy, trong cái đất nước, trong xã hội vậy, bỗng nhiên nó bốc hơi đi đâu hết, mất tiêu luôn, không ai có tiền hết. Và thế là người ta không mua sắm nữa, tất cả rơi vào khủng hoảng liền. Vậy tiền đi đâu? Tự nhiên bốc hơi đi đâu mất hết? Đó là vấn đề. Vì sao mà tiền bỗng nhiên bốc hơi, bỗng nhiên biến mất hết không còn tiền mặt? Không ai có tiền, trong nhà không có tiền, rồi công ty không có tiền, ngân hàng không có tiền. Ngân hàng không có tiền xúm nhau đòi nợ, đòi nợ cái người ta không có tiền để trả ngân hàng, người ta bán nhà, bán nhà không ai mua. Khủng hoảng nó dây chuyền. Những người mắc nợ lẫn nhau trả không được,
[7:16]không thanh toán được, cứ vỡ nợ dây chuyền, vỡ nợ dây chuyền. Nhiều người trốn luôn, có người tự tử luôn. Tình trạng như vậy là lý do tiền bốc hơi đi hết. Tiền là cái vật trung gian trao đổi, bỗng nhiên bốc hơi hết. Nên ta đình trệ lại vì người ta không có thói quen là đem hàng đổi hàng. Ví dụ bây giờ nếu mà mình không có tiền thì mình lấy cái gì ở trong nhà mình ra mình đổi cái món hàng khác thì kinh tế nó vẫn chạy, nhưng mà cả một nền kinh tế thế giới nó quen vận hành trên tiền bạc rồi, thì bây giờ mà kêu vác một bao lúa mà đi đổi một con gà về, hay là mình lại dở cái ti vi mình ra mình qua nhà hàng xóm mình đổi
[7:52]mấy bao bánh mì về thì rồi không làm được, không làm được. Cái nền kinh tế từ lâu không làm được. Hồi xưa thì có chuyện đó. Hồi xưa thì một ông nông dân ổng vác con dê trên cái vai ổng, đi qua mấy cái dặm đường qua cái làng bên kia, ổng thương lượng, thế là ổng ổng mua được cái tủ, cái gì, ổng mua được cái tủ, cái bàn. Thế là rồi khệ nệ vác cái bàn đem về. Rồi ông chủ thợ mộc ổng cột con dê về ổng để đó, hễ mai mốt mà ai lại thích con dê đổi cái món khác, vậy. Nhưng bây giờ cái nền kinh tế mà nó chạy cho nhanh thì phải nhờ đồng tiền nó chạy cho lẹ. Rồi đến nỗi bây giờ người ta không cần tiền mà người ta chuyển
[8:25]tiền qua tài khoản ngân hàng, nó chạy còn nhanh nữa. Rồi bây giờ bỗng nhiên tiền không có, biến mất hết, bốc hơi hết, thế là cả nền kinh tế dừng lại liền. Mà kinh tế dừng lại nó không phải nghĩa là dừng lại, mà có nghĩa là người ta rơi vào đói liền. Không có tiền mua gạo, đói liền lập tức. Mà đói rồi, ta hiểu một câu ông bà mình nói không bao giờ trật: "Bần cùng sinh đạo tặc". Hễ mà đói một cái là cướp, trộm nổi lên, loạn lên. Xã hội loạn lên liền, không còn ai có thể mà kiềm chế nổi nữa. Nên cái kinh tế đưa đến hỗn loạn về an ninh trật tự và có thể thổi bay luôn cả chế độ chính trị luôn. Mà thổi bay chế độ chính trị rồi cũng không chắc là yên,
[9:04]cũng không chắc chế độ chính trị khác lên có thể làm được cái gì tốt hơn nữa, lại cũng tiếp tục hỗn loạn nữa, bởi vì kinh tế không xử lý được. Chúng ta thấy cái nguy cơ của việc mà khủng hoảng kinh tế nó rất là lớn chứ không phải là đơn giản. Mà đi nhìn đi nhìn lại vẫn ở chỗ là tiền bỗng nhiên bốc hơi thôi. Bây giờ giải quyết làm sao đừng để tiền bốc hơi, làm sao ai cũng có tiền để có thể mua sắm trao đổi, nền kinh tế vận hành thì không có khủng hoảng kinh tế. Nên bây giờ ta ngồi ta mổ xẻ theo cái nhìn của đạo Phật, tại sao tiền bốc hơi? Nhiêu đó thôi là hết chuyện. Đừng để tiền bốc hơi, đừng để tiền biến mất thì nền kinh tế sẽ tiếp tục chạy.
[9:42]Cái thời gian vừa qua khủng hoảng kinh tế Việt Nam cũng vậy. Khi mà rơi vào khủng hoảng thì những cái người mà có trách nhiệm, những người mà có trách nhiệm trong nhà nước, họ đau đầu vì một cái này: Không biết tiền đi đâu? Hỏi các ngân hàng, ngân hàng nói: Dạ, cũng trống hết luôn, không có tiền. Hỏi các công ty lớn nói: Dạ, cũng không còn tiền luôn, chi ra mà không thu vô được. Rồi đi hỏi những người dân, người dân cũng: Dạ, cũng hết tiền, không về không có tiền nữa. Rồi có nhiều cái xí nghiệp nợ lương công nhân không trả nổi, vân vân. Mà không biết tiền đi đâu. Cái vấn đề là không biết tiền đi đâu, rồi khủng hoảng xảy ra liền.
[10:19]Nên ở đây nếu mà ta là người biết tiền đi đâu, biết vì sao tiền bốc hơi thì ta sẽ ngăn chặn được cái khủng hoảng kinh tế này cho tương lai luôn. Từ để tương lai về sau không có cái chuyện khủng hoảng kinh tế nữa. Đừng để tiền bốc hơi, đừng để tiền biến mất. Thì những nhà kinh tế, nhà chính trị họ sẽ có cái biện pháp ngăn chặn không cho tiền bốc hơi, nhưng mà cách ngăn chặn của họ thì ta không biết có hiệu quả hay không. Còn ta nhìn trên cái nhìn của đạo Phật, nguyên nhân tại sao tiền bốc hơi, à vậy thôi. Và ta sẽ làm cái gì đó, gây cái nhân lành gì đó để bảo vệ đồng tiền cho nó cứ chạy trơn tru trong cái xã hội
[10:57]kinh tế này, không cho nó biến mất, là sẽ ngăn chặn được cái cuộc khủng hoảng kinh tế trong tương lai. Và cái nhìn này là cái nhìn của đạo Phật nhìn trên trên nhân quả. Hồi trước kia thầy có lần thầy giảng cái đề tài là Triết lý về tiền bạc. Quý Phật tử có nghe chưa nhở? Có nghe chưa? Có nhiều người chưa nghe hả? Ai nghe rồi giơ tay lên thầy coi để thầy xem tỷ lệ? Ô, vậy là cũng nhiều người biết. Chúng ta nghe cái triết lý tiền bạc rồi ta biết nhiều nhân quả nên thầy nói trong bài này thì cũng dễ hiểu một chút, cái bài đó giống như là bài căn bản của cái bài này vậy đó. Cái bài triết lý về tiền bạc thì nói về cái tài chánh của
[11:35]cá nhân, còn cái bài khủng hoảng kinh tế này thì giống như là nói cái nền tài chánh của cả cái quốc dân như vậy. Chúng ta thấy là tiền mà nó không có đó, giống như cái nước Rwanda ở Phi Châu á, người ta mang 20 tỷ đồng ta mua được một ổ bánh mì, tiền nó mất giá đến như vậy. Và ngay cả nước ta cũng vậy, cũng may là nhà nước đã có biện pháp xử lý, chứ nếu không có biện pháp xử lý vừa rồi mấy tháng vừa rồi thì chỉ chừng một năm sau, hai năm sau một triệu đồng một ký gạo liền. Những nhà tài chánh đã tiên đoán trước, những nhà tài chánh ở Việt Nam đã tiên đoán nếu không ngăn chặn kịp thì cuối sang năm tới sang
[12:13]năm nữa một triệu đồng một ký gạo, loạn hết liền, nhưng may mắn là nhà nước đã kịp thời xử lý, có cái cách xử lý ngăn chặn lại. Cái không có tiền, vì sao không có tiền? Thứ nhất là vì thất nghiệp. Khi người ta thất nghiệp thì người ta không làm ra tiền, người ta không thể đổ về cái miền nông thôn để đi cày sâu cuốc bẫm mà lập tức có miếng ăn liền, vì muốn mà bây giờ nói tôi không có tiền mua gạo nên tôi chạy về cái miền nông thôn để tôi trồng lúa, không được, phải có đất. Đâu có đất sẵn, rồi khi trồng một cái hạt lúa cũng phải ba tháng, sáu tháng mới có, kho lẫm, phương tiện, giống má, công cán, thuốc trừ sâu, phân bón đủ thứ,
[12:54]nên đã không có tiền không thể đầu tư nông nghiệp luôn, rồi càng đói chứ không đơn giản. Không nói là đói quá chạy về miền nông thôn kiếm ăn, hoàn toàn không có chuyện đó, hoàn toàn không có chuyện đó. Rồi những người làm ăn thua lỗ từ cái đầu tư nhà đất, đầu tư chứng khoán, rồi tiền đầu tư vào chứng khoán nhiều, tiền đầu tư vào nhà đất nhiều, nhưng nhà đất không bán được hoặc là bán phải bị mất giá hoặc đầu tư vào chứng khoán rồi cái giá trị cổ phiếu nó tuột mất tiêu luôn. Thử mình đầu tư vào một tỷ đồng, cuối cùng còn lấy ra được năm chục triệu, bao nhiêu tiền biến thành giấy liền. Cái tờ cổ phiếu mà ta cầm trong tay ta thấy như là cái
[13:31]giá trị bỗng nhiên qua một đêm sáng mai nó biến thành đống giấy lộn, nhiều người nhảy lầu tự tử luôn. Đã có rất nhiều người đầu tư chứng khoán mà tự tử chết. Nó là trò chơi nguy hiểm và đó cũng là lý do. Rồi vỡ nợ dây chuyền, xúm nhau người ta người này nợ người kia, người kia nợ người nọ, người nọ nợ người khác nữa, một người giật không có trả được rồi kéo một loạt người cái không có khả năng lấy lại nợ, mất tiền luôn. Nên có nhiều cái lý do như vậy làm cho tiền không có. Lý do đó đều là lý do của kinh tế chứ không phải lý do của nhân quả, chưa phải lý do mà mà đạo Phật muốn nói. Nên ở đây đạo Phật muốn nói điều này:
[14:10]vì sao bỗng nhiên tiền biến mất, kinh tế khó khăn? Thì ta có thể trả lời một câu mà nó chung chung nhất mà nghe nó không sai nhưng mà nghe rất là dễ giận là vì ta tổn phước. Câu đó nói hổng trật, nhưng mà nghe tức quá tại nghe xong cũng không hiểu gì hết phải không? Nói: «Sao tự nhiên nền kinh tế bỗng nhiên sa sút vậy, bỗng nhiên mọi việc đình trệ vậy?», thì ta cứ trả lời một câu: «Tại vì loài người tổn phước». Câu đó không hề sai nhưng mà nghe còn tức thêm một chút nữa, tức thêm vì không hiểu gì hết, không hiểu gì hết. Mà đúng như vậy, đúng là ta bị tổn phước. Nhưng bây giờ ta sẽ đào sâu cái tổn phước đó vì cái tổn phước là tổn phước
[14:50]cái gì để đến ra cái nông nỗi là tiền không còn nữa, là nền kinh tế đình trệ ha, vì ta phân tích từng cái chút gọi là tổn phước này. Vì thứ nhất nè, là trong thời gian mà người ta làm ăn được, người ta quên làm việc từ thiện, quên giúp đỡ lẫn nhau để cho cái phước nó sinh ra cái phước, phước nó sinh ra cái phước. Nhớ như vậy. Nên nhớ là tài giỏi tới đâu thì tài giỏi nhưng cái phước vẫn là cái yếu tố quyết định hết mọi chuyện. Còn cái người nào mà ỷ tài thì chắc chắn sẽ thất bại, dù thiên tài cũng sẽ thất bại. Còn cái người không cần tài lắm nhưng mà biết khôn ngoan làm phước, người đó sẽ thành công.
[15:40]Ta nhớ, cái phước mới là cái quan trọng, mới là cái bí mật chi phối mọi sự thành bại ở trên đời. Cái phước rất là quan trọng, chúng ta phải đặt niềm tin vào cái chữ tội phước này. Nên ví dụ như có một người nào đó rủ ta, nói: «Bây giờ anh theo làm ăn với tôi, tôi chỉ vẽ cho anh làm ăn. Tôi đã làm theo cái cách này và tôi đã giàu, bây giờ các anh theo tôi làm đúng như vậy các anh sẽ giàu». Mười người đi theo ông đó làm xong sạt nghiệp bán nhà trốn nhà đi luôn. Mà rõ ràng là ổng thành công ổng giàu, mình làm bắt chước theo ổng, ổng chỉ vẽ rõ ràng, làm theo nghèo sạt nghiệp mất hết luôn. Có không?
[16:15]Trên đời có chuyện đó không? Có nhiều chuyện như vậy xảy ra, rất là nhiều chuyện như vậy xảy ra. Người ta làm được thành công, mình đi theo người ta làm giống như vậy, người ta chỉ vẽ cho mình kỹ lưỡng vậy, làm theo thất bại luôn, bán nhà luôn. Thấy người ta làm ăn nhà đất được phải không? Người ta giàu lên phất lên, mình nhảy vô nhà đất xong mình bán nhà trốn bỏ xứ đi luôn. Nói: «Sao anh làm nhà đất nè?», nói: «Có gì đâu, tôi lấy cái nhà tôi tôi thế chấp, có được ít tiền, tôi lấy tiền đó tôi mua miếng đất, miếng đất đó tôi đợi lên giá rồi tôi bán ra, cái tôi trả được nợ ngân hàng rồi tôi lại mua miếng đất khác.
[16:49]Nên hôm nay là tôi rủng rỉnh nè, xây được mấy căn nhà lầu, tôi đi xe hơi, anh cứ làm như tôi». Cái mình nghe cái mình thế chấp căn nhà mình, mình lấy tiền mình mua khu đất, đất bán không được, ngân hàng lại lấy luôn cái nhà mình ra đường ở luôn. Tức mình làm theo đúng người ta, người ta đi trước người ta thành công, mình làm đúng y như người ta, nhưng mà bán nhà luôn, thất bại luôn, có không? Có nhiều lắm á chứ không phải không như vậy đâu. Mà ai có bị vụ vậy chưa? Ở đây có ai dụ vậy chưa?
[17:18]Đó, có người thành thật khai báo đó, có đó, có nghe ngọt xớt à. Nói ngay cả trong việc tu hành cũng giống như vậy á. Có một thiền sư ông nói là ông đã tu như thế này trong bao nhiêu năm bây giờ ông đã đắc quả, bây giờ ai cứ theo ông ông chỉ như vậy vì tu như vậy là chắc chắn đắc quả. Cái người ta lần lượt kéo theo ông điên hết chừng năm ba người luôn, còn người khác ngơ ngơ luôn, rất là lạ. Nghĩa là không phải là người khác thành công rồi mình đi theo đúng con đường đó rồi mình sẽ thành công, mà quan trọng là cái phước bí mật phía sau lưng chi phối có đúng như vậy hay không. Cho nên cái chữ tội, chữ phước cực kỳ quan trọng.
[17:57]Nó lý giải được hết tất cả mọi vấn đề ta không ngờ trên cuộc đời này. Nên cái người nào vậy, sống trên đời mà cứ tin hai chữ tội phước cho kỹ, lúc nào cũng nghiền ngẫm tội phước, làm gì cũng lo sợ tội phước thì người đó vậy chầm chậm mà chắc, chầm chậm mà chắc rồi sẽ đi đến thành công. Còn người bất chấp tội phước, không nghiên cứu nghiền ngẫm tội phước kỹ, làm gì cũng không để ý đến tội phước, chỉ ỷ tài thì ví dụ cái phước quá khứ có thì thành công tạm thời rồi sau đó sẽ đổ vỡ thất bại, đó là điều chắc chắn như vậy. Nên vì vậy, khi mà ta nói cái nền kinh tế mà khủng hoảng là do tổn phước, câu nói không sai, nhưng tổn phước cái gì?
[18:38]Bây giờ ta phân tích ra từng điểm: Điểm thứ nhất là trong khi làm ăn được, không chịu làm phước, cứ tiếp tục vơ vét, thấy làm ăn được rồi cứ dồn sức mà làm, ai kêu cái gì làm nói: «Tôi bận quá, mắc làm ăn lúc này, công việc nhiều quá», tức là cứ lo làm giàu, lo làm giàu nữa mà không chịu nhích bớt thời gian, chia bớt đồng tiền mình để làm những điều từ thiện trong cuộc đời này. Cho nên phước mất luôn, hưởng đã đời rồi khi mà hết phước rồi kéo theo cả xã hội này cùng khủng hoảng đi xuống luôn. Vậy cái nguyên nhân thứ nhất là khi đang làm ăn được không chịu làm phước, không chịu giúp đỡ người khác,
[19:18]là nguyên nhân thứ nhất đưa đến khủng hoảng kinh tế. Và nếu mà ai hỏi ta: «Vì sao kinh tế khủng hoảng?», họ trả lời gì trả lời kệ họ, ta cứ nói một câu chắc ăn không bao giờ sợ sai: «Vì trong khi các nước đang làm ăn được thì các nhà hoạch định chính sách kinh tế, xã hội, chính trị của quốc gia, của thế giới đã không có xây dựng được cái đạo đức cho con người, kêu gọi thúc đẩy tạo điều kiện cho con người làm phước thiện, giúp đỡ lẫn nhau. Nhưng mà các vị đó cứ tiếp tục đẩy kinh tế đi tới, gọi là tăng trưởng GDP, tăng trưởng thu nhập quốc dân, vân vân vân, quên mất cái việc tạo phước đạo đức cho dân
[19:56]đi, nên sẽ có ngày đi đến khủng hoảng, đó là quy luật». Nên các nhà kinh tế thấy như vậy rồi, cứ cho rằng cái việc mà kinh tế lên xuống, lên xuống là chu kỳ. Xin lỗi, không có chu kỳ đâu, đó là nhân quả, chẳng có chu kỳ gì hết. Nên mà nếu nói rằng: «À kinh tế tăng hay giảm theo chu kỳ» là không nhìn thấy vấn đề. Chúng ta đừng tưởng tất cả nhà kinh tế học đều đúng, các ngài nhìn không ra đâu. Đừng có tưởng là kinh tế à đang thời kỳ tăng đến kia là thời kỳ giảm, không dám đâu. Bởi vì lúc đang tăng, lúc anh đang làm ăn được, anh không làm phước thì nó sẽ tới lúc giảm. Giảm là lúc ta tổn phước, hết phước rồi.
[20:34]Nên nếu mà trong khi làm ăn được hay là nền kinh tế đang tăng thì bỗng nhiên nhà nước đứng ra kêu gọi toàn dân phải làm phước thiện, cứ thúc đẩy, cứ nhắc nhở từ trong trường học cho tới làng, tới xóm, trên đài, trên báo hết, dân phải bỏ thời gian ra, bỏ công sức, bỏ tiền bạc ra làm phước thiện đi, thì ta sẽ thấy không bao giờ cái nền kinh tế bỗng nhiên đi tới cái chu kỳ giảm hết, không bao giờ. Cứ đều đều phát triển dần dần hoặc là ổn định đi ngang hoặc là lên chút, không bao giờ đi xuống. Còn lúc mà làm ăn lên được, cái phấn khởi tự khen đồ rồi cứ làm tới, làm tới nữa thì chắc chắn sẽ có ngày kinh tế đi xuống,
[21:10]vì đó là quy luật của nhân quả chứ không phải là quy luật của kinh tế gì cả. Nên cái nguyên nhân thứ nhất: Lúc làm ăn được đã không làm việc thiện, không giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống. Thứ hai là khi làm ăn được đã có nhiều người xuất hiện cái khuynh hướng hưởng thụ cá nhân, sa đọa, trụy lạc nên hết phước rất là nhanh. Cho nên khi mà ta nghe cái người quen của ta lên làm giám đốc, ta phải nghe thêm cái câu là bên cạnh đời sống giám đốc đó, cái đời sống của ổng có đàng hoàng, minh bạch, trong sạch hay không. Nếu mà lúc làm giám đốc ổng vẫn là một người tốt, biết tu hành, biết thúc liễm, không có sa đọa,
[21:51]trụy lạc thì ta biết người này sẽ thành công bền. Còn cái người mà lúc làm ăn được lại hưởng thụ cá nhân thì ta biết cái người này sẽ phá sản. Một người phá sản là đóng góp cho cái sự phá sản chung của toàn xã hội. Vì vậy, cái việc mà kiểm soát đạo đức, kiểm soát nhân cách, giáo dục đạo đức, giáo dục nhân cách cho mấy cái ông nhà giàu á là một trách nhiệm rất lớn của những nhà chính trị, lãnh đạo quốc gia. Thầy nói rất là nghiêm túc vì nó là nguyên nhân. Người dân thường thường người ta nghèo, cái sự hưởng thụ người ta ít, người ta cũng tổn phước nhưng mà cái sự thất bại người ta nó không ảnh hưởng lớn tới nền kinh tế quốc dân.
[22:31]Còn những đại gia á mà sụp một cái ảnh hưởng tới nền kinh tế quốc dân. Đừng bê tha, đừng bậy bạ, đừng cờ bạc vì cái người mà giàu đại gia rồi là người của mọi người. Nhưng mà điều này người ta không hiểu. Hễ người ta lên làm đại gia rồi, người ta nói: "Đây là tài sản của tôi, đây là xưởng của tôi, đây là công nhân của tôi, đây là thành công của tôi", không có cái gì của tôi trên đời này hết. Nên ai mà cứ hiểu của tôi, của tôi là người hiểu lầm, trong đạo Phật gọi là tà kiến. Vì vậy, cái người mà giàu lên nắm nhiều tài sản, tức là dưới tay mình có nhiều công nhân viên thì mình là của mọi người.
[23:08]Đây là điều mà phải được dạy trong cái đạo đức của doanh nhân. Thấy ai làm được khen, khen là chết nữa. Nên cái nguyên nhân thứ hai của việc khủng hoảng kinh tế là gì? Chính cái lý sự hưởng thụ cá nhân, cái sự sa đọa, bê tha, mất đạo đức của người ta lúc làm ăn được và nhất là của những nhà đại gia là đã làm cho họ hết phước nhanh chóng, làm cho họ suy sụp và kéo theo sự sụp đổ của nền kinh tế quốc dân. Nếu nguyên nhân thứ nhất nó nằm rộng rãi của tất cả mọi người là lúc ta làm ăn được ta quên làm phước, thì nguyên nhân thứ hai quy trách nhiệm cho những cái người đại gia giàu có lúc giàu đã bê tha, trụy lạc.
[23:50]Nên bây giờ nếu mà ai hỏi ta: "Tại sao khủng hoảng kinh tế?" thì ta có thể nói nguyên nhân thứ hai đó là vì mấy đại gia ăn chơi trác táng. Nguyên nhân thứ ba:
[24:05]tham nhũng. Có nguyên nhân rất là lớn, đó là nguyên nhân của sự tham nhũng. Những người có quyền chức đã bí mật lấy tiền của công bỏ vào túi riêng của mình rồi nhận tiền để bênh vực cái kẻ làm sai. Thế là cái xã hội này trắng đen lẫn lộn, luật pháp không còn được thực thi nghiêm minh mà người ta luồn qua lách lại để cho kẻ có tiền, có mưu mô, có thủ đoạn tiếp tục nắm được ưu thế của xã hội để giành tiền về cho riêng mình nữa. Vì sao? Vì có quan tham bảo vệ, đứng chống lưng phía sau. Nên những cái người đó họ quên đi đạo đức mà chỉ nghĩ tới cái thực dụng, hiệu quả, miễn sao có lợi cho mình, sẵn sàng bẻ gãy luật pháp,
[24:51]sẵn sàng đẩy những cái người tốt vào trong cái đường cùng để giành cái phần lợi cho mình mà do những người quan tham này góp phần rất là lớn, họ có quyền mà. Rồi cái đồng tiền, cái công quỹ quốc gia, cái công quỹ đó phải xây cái cầu cho tốt nhưng họ sẽ thông đồng với nhau: Hễ anh thầu được cái cầu này rồi anh phải chi cho tôi bao nhiêu phần trăm, thế là buộc lòng các ông thầu phải rút ruột công trình, ổng lấy bớt thép, bớt xi măng ra để trả cái tiền mà họ đã hối lộ cho cái ông quan để họ được trúng thầu. Và cái cầu đó phải sao? Phải yếu. Đến khi nó nứt không biết đường đâu mà sửa, phải tốn tiền sửa như cầu Văn Thánh vậy đó.
[25:24]Xã hội tất cả chúng ta phải ý thức điều này, chúng ta không chấp nhận cho những kẻ mà có chức quyền rồi lạm dụng chức quyền mà xén lạm tiền của công quỹ, nhận tiền để bênh vực kẻ xấu. Đó là nguyên nhân thứ ba làm cho kinh tế bị khủng hoảng. Không biết dưới đây có ai làm quan chức không? Đây có ai làm công chức lớn không? Mà công chức tham nhũng nữa, giơ tay lên thầy coi. Không có. Nguyên nhân thứ tư nè, nguyên nhân thứ tư này không ngờ lại là nguyên nhân lớn, nguyên nhân rất là gần để làm cho cái kinh tế bị khủng hoảng. Là cái người đó có tiền rồi tham lam, đầu tư vào những ngành sinh lợi nhiều
[26:06]mà không cần phải lao động vất vả, không cần phải thuê mướn nhiều người, không tạo ra công ăn việc làm. Ví dụ thường á khi ta đầu tư á, ta kinh doanh thì nếu mà trong cái việc kinh doanh của ta tìm ra lợi, ta có thuê mướn nhiều người để tạo thêm công ăn việc làm thì ta có phước. Ví dụ cái người đó họ thuê 50 người, tức là tạo ra 50 cái công ăn việc làm để cho 50 cái sự sống mà biết đâu 50 người đó họ nuôi được gia đình của họ, là có khi được hưởng theo cái 50 người đi làm với ta là có 50 cái gia đình được sống. Phước ta rất là lớn. Hoặc là người đó thuê được 500 công nhân thì trong khi mình mình kinh doanh để kiếm lợi cho mình
[26:43]thì có 500 cái gia đình được hưởng theo, được có sự sống đi theo. Phước lớn không? Rất là lớn. Cho nên một cái người doanh nhân chân chính phước rất lớn bởi vì họ đã tạo được công ăn việc làm cho nhiều người. Nhưng ở đây có cái loại người kinh doanh mà không muốn thuê mướn ai hết. Bỏ tiền á một đi mua chứng khoán. Chứng khoán là chỗ nào chứng khoán mà nó hơi giảm giá một chút, hi vọng nó còn lên lại cái mình mua, đến khi nó tăng lên cái mình bán ra là hưởng chênh lệch, chênh lệch mà không phải thuê một người nào hết. Nếu cần lắm thuê thêm người làm kế toán, thư ký quản lý à. Hoặc là cái người đầu tư nhà đất là chỉ
[27:22]có tốn có ông tài xế à, ổng chở đi lang thang coi khu đất này tới khu đất kia, thấy khu đất nào mà hi vọng lên giá mua, tới lúc nó lên giá thì lại bán ra lấy lời, không cần phải thuê mướn công nhân. Hoặc là có người kinh doanh vàng và ngoại tệ, hi vọng lúc nó lên cái bây giờ mua trước đợi lúc nó lên bán ra có lời. Cho nên là kinh doanh nhà đất nè, kinh doanh chứng khoán, kinh doanh vàng, kinh doanh ngoại tệ, vân vân, những cái loại kinh doanh kiểu đó là chỉ một mình ta có lời mà không có tạo thêm công ăn việc làm cho xã hội. Thì cái đó là ta được lợi mà người khác không được lợi nên phước ta hết, phước ta hết.
[28:01]Và tới lúc nào đó bỗng nhiên biến động, cái chứng khoán ta mua biến thành giấy lộn, vàng mất giá hay là đô la mất giá rồi cái nhà đất mất giá, ta trắng tay liền. Một lúc sơ sẩy nào đó trắng tay liền. Vì vậy là cái nguyên nhân thứ tư của việc khủng hoảng kinh tế là có quá nhiều người đổ xô, đổ tiền vào kinh doanh những cái ngành mà chỉ sinh lợi cho một người, không tạo ra công ăn việc làm cho nhiều người khác. Đó là nguyên nhân để gây khủng hoảng kinh tế. Quý Phật tử nghĩ điều này có đúng không? Thầy nói điều này có thấy có đúng không? Đúng như vậy, cái nhân quả là như vậy. Thầy nói vậy chắc chắn đụng chạm dưới này,
[28:41]chắc chắn có người hay xách tiền đi mua đất đợi lên giá bán nè. Có, chắc chắn nằm đây có. Có không? Cái gì chứ mà nói kinh doanh nhà đất thế nào dưới đây cũng có à. Nên vì vậy, mình là Phật tử, khi mình kinh doanh mà cái ngành mà không tạo ra công ăn việc làm phải biết rằng mình đang tổn phước. Vì vậy hễ mà lỡ mà có bán được miếng đất mà có lời thì làm gì? Thì làm gì? Thì làm gì? Không biết làm gì cho có phước nha, chứ đừng ôm hưởng tiền một mình á. Tại cái kinh doanh của ta không có thuê mướn người, không tạo ra công ăn việc làm thì hễ mà ta có lời phải lập tức đem làm phước rất nhiều để bù lại cái mà ta không thuê
[29:22]được người, không tạo công ăn việc làm cho người khác. Thì cái thí như là mình, ví dụ miếng đất mình lời được 200 triệu thì vui lòng bỏ ra 100 triệu đi làm phước giùm thầy. Hễ lời được một tỷ, dám can đảm bỏ ra 500 triệu đi làm phước cho thầy. Dám không? Sao nghe thầy nói cái đứt từng đoạn ruột vậy trời? Nghe nói bỏ ra phân nửa lời cái tự nhiên đứt từng đoạn ruột kìa nghe. Mà phải gan, phải dám như vậy đó thì ta mới còn phước để mà làm tiếp. Làm phước là làm cái gì? Đi giúp những người nghèo. Vì thay vì ta thuê mướn người để tạo công ăn việc làm, bây giờ ta không thuê thì khi có lời ta đem ta cho những người nghèo.
[30:03]Rồi một cái nguyên nhân nữa, nguyên nhân thứ năm mà đưa đến cái khủng hoảng kinh tế nữa là thế này: Cái người kinh doanh đó họ nghĩ đến lợi nhuận cho nên họ cứ tìm cách sản xuất cho nhiều, sử dụng tài nguyên, vật liệu cho nhiều, bán hàng cho nhiều mà không nghĩ đến quyền lợi của người lao động, người làm thuê cho mình, cứ ép cái người làm thuê trả giá thấp để mình được cái lời. Rồi không nghĩ đến chuyện mà phục vụ lợi ích chung cho xã hội, không nghĩ đến hậu quả rác thải... Thầy thấy có nhiều cái gói bánh mà Phật tử đem cho thầy ăn á, miếng bánh bé xíu gói bằng cái bao ni lông. Miếng bánh lủm cái hết liền, nhưng mà cái bao ni lông thì không bao giờ
[30:42]hết, một ngàn năm sau nó mới phân hủy, làm dơ hết cả Trái Đất này. Rồi nhiều khi người ta bỏ luôn ra hóa chất bảo quản làm cho ung thư không biết bao nhiêu người, mà chỉ vì sao? Bán được hàng, giữ hàng cho lâu, không bị lỗ. Không nghĩ đến lợi ích của xã hội, không nghĩ đến môi trường, môi sinh, sinh thái và trả lương công nhân rẻ. Nên nói cái nước mà tội nhất là cái nước Trung Quốc á. Bán hàng cực rẻ, món hàng mà thấy bán như cho thì họ trả lương công nhân bao nhiêu? Nhiều hay ít? Chắc chắn là trả lương công nhân cực kỳ thấp thì mới có được cái sản phẩm giá rẻ mà đem ra cạnh tranh với thị trường thế giới,
[31:20]giết chết hết các nền kinh tế của thế giới để cho mình bán được hàng, nhưng mình cũng giết cái công nhân trong nước mình luôn, vì mình trả lương quá thấp. Cho nên, chỉ vì lợi nhuận của mình thôi mà bất chấp đến cái hao tổn tài nguyên thiên nhiên của Trái Đất, bất chấp đến cái rác thải nó để lại ứ đọng rất là nhiều và bất chấp đến cái quyền lợi, cái lương bổng xứng đáng của người lao động. Phải hiểu điều này nữa là cái người kinh doanh mà ta giàu lên là công lao của bao nhiêu người đóng góp cho ta, từng cái người công nhân cực khổ làm với mình đóng góp cho cái lợi nhuận này, đừng bao giờ được hưởng.
[31:55]Thầy có cái người đệ tử á, cô Phật tử này mới đầu làm cho ông anh của mình, coi như làm nhân viên cho ông anh của mình, thì ông anh nghĩ là em mình cũng tin tưởng. Nhưng cái người này thì mới thấy thế này, bao nhiêu người làm cực khổ nhưng mỗi tháng cái ông anh bà chị xách tiền đi mua đất, còn những người làm nhân viên thì cứ vất vả, thức đêm thức hôm để làm, mà lời thì cái xách tiền đi mua đất, vun vén cá nhân, mà đâu nghĩ rằng cái cái giàu của mình có là sự cực khổ của bao nhiêu người, họ không nghĩ đến điều đó. Và chính vì những điều đó làm cho họ tổn phước, mà khi tổn phước rồi bỗng nhiên biến động xảy ra,
[32:30]họ thất bại và sự thất bại một người là kéo theo sự sụp đổ của cái nền kinh tế chung luôn. Nên đó ta vừa kể ra năm cái nguyên nhân của của khủng hoảng kinh tế, tất cả đều quy lại cái chữ là tổn phước, quy lại bằng cái chữ là tổn phước. Nên nãy ta nói: "Tại sao kinh tế khủng hoảng?", ta trả lời: "Tổn phước", câu trả lời nghe rất đúng mà rất dễ giận. Nhưng mà nếu ta phân tích cái chữ tổn phước ra tới năm yếu tố cụ thể rõ ràng, hợp lý thì ta thấy rõ ràng vấn đề ra hết, sáng ra hết. Nên thấy được vấn đề này rồi, hiểu được chỗ này, cái tội phước này nó liên quan tới quy luật kinh tế thì cái nhà hoạch định chính sách kinh tế quốc gia
[33:11]sẽ sáng ra và biết phải làm cái gì điều chỉnh lại. Chứ không phải hễ kinh tế là chỉ có kinh doanh, mà cái kinh tế nó nó gắn với đạo đức. Hễ kinh tế mà có gắn với đạo đức thì cái nền kinh tế nó sẽ bền vững, còn nếu kinh tế chỉ là kinh tế, ta biết đó là một nền kinh tế mong manh, nay được mai mất. Vì vậy, có những người nào mà quan tâm tới kinh tế, con cái, họ hàng, bạn bè mình làm kinh tế thì phải hiểu cái điều này để mà trao đổi, nói chuyện mà góp ý thêm cho những người thân của ta, để họ tránh lầm đường, sai lối mà chính họ cũng góp phần vào việc phá hoại cái nền kinh tế của của xã hội, của thế giới.
[33:53]Bây giờ ta biết cái nguyên nhân rồi, ta xử lý làm sao? Ta xử lý cái khủng hoảng cũng là cái ngăn ngừa không cho cái khủng hoảng nó tái phát trở lại trong tương lai, phải làm sao xã hội phải phát triển bền vững, không có nay lên mai xuống nữa. Là ta nắm trên nhân quả là ta sẽ điều hành cái nền kinh tế cứ ổn định hoài, không có đi xuống nữa, cứ nắm trên nhân quả. Cái thứ nhất là thế này: biết rõ lỗi của mình để sám hối. Chúng ta là những người nghèo thì ta biết lỗi của mình là gì? Là lúc mình làm ăn được, mình quên làm từ thiện, mình quên giúp người khác, đem đó ra sám hối trước Phật: "Lạy Phật, thời gian qua lúc con làm ăn được thì con cứ mải mê
[34:35]làm mà không có biết làm từ thiện, nên ngày hôm nay chúng con hết phước, chúng con khó khăn cũng làm cho cả xã hội này khó khăn, nên con thành tâm sám hối và hứa với Phật là trong cái khó khăn này, con sẽ bắt đầu làm phước, chứ không có hẹn à nha, hứa chứ không có hẹn." Hứa mà không hẹn, hẹn là sao? Hẹn là: "Dạ, con hẹn với Phật là chừng nào mà con trúng số làm ăn khá con làm phước", đó là hẹn, mà Phật thì không thích hẹn, Phật không thích hẹn, nhưng ta hứa Phật thế này, hứa là: "Con hứa với Phật là kể từ ngày hôm nay là dù trong cái khó khăn, con cũng sẽ bắt đầu làm phước, con sẽ chia sẻ những đồng tiền ít ỏi của mình cho những người
[35:16]khó khăn hơn, để con giúp mọi người cũng là tạo lại phước cho chính mình. Xin Phật từ bi gia hộ cho con."
[35:26]Biết lỗi. Rồi nếu một cái ông đại gia lúc ổng làm ăn khá giả, ổng hưởng thụ bê tha, giờ ổng biết lỗi ổng sám hối: "Nói lạy Phật từ bi chứng minh cho con sám hối, lúc con làm ăn giàu có, con quên tu, quên làm việc thiện mà cứ lo có bao nhiêu tiền chia cho hết mười bà vợ bé, bồ nhí, rồi đánh bài đánh bạc, rồi đi du lịch cho xa, cho sang, ở như nhà hàng, khách sạn sang trọng, rồi đi máy bay, đi những chuyến du lịch dài ngày ở nước ngoài để chứng tỏ rằng mình sang, mua những chiếc xe đắt tiền, xài xăng, uống xăng như uống bia, vân vân. Bây giờ con biết tất cả những sự hưởng thụ đó đã làm cho con hết phước và khi con hết phước rồi con không
[36:09]bảo bọc được cái cơ sở của con, sẽ làm cho đời sống bao nhiêu người công nhân của con lâm vào khó khăn chung với con. Cái tội này còn ngập hơn cả núi, cả sông. Cái tội lỗi này thật là khó nào mà đền trả được. Nên nay con còn một chút lương tri, một chút trí tuệ để hiểu ra điều này, cầu xin trên chư Phật chứng minh cho con sám hối. Từ đây là chấm dứt cái việc mà bê tha, đồi trụy, sa đọa, con lo tỉnh tu. Từ nay con ăn chay trường, không có cờ bạc, không nhậu nhẹt, không đi du lịch nhiều để mà tỉnh tu và nếu mà nhắm mà xuất gia được, con xuất gia luôn à. Còn mà nếu không xuất gia được thì làm một người đàng hoàng để lỡ sau này
[36:56]mà con giàu trở lại, còn phước phục hồi giàu trở lại thì sẽ là một người giàu mà là một người cực kỳ đàng hoàng, mẫu mực, đạo đức." Phải vậy.
[37:10]Biết thầy nói câu này có trúng tim đen của ai ngồi ở dưới không biết? Còn cái ông quan tham, ổng tham nhũng, có thể là ổng ở trong tù á, ngồi trong nhà đá cũng vậy, cũng niệm Phật, cầu xin sám hối: "Khi có chức có quyền thì con vì đã mê mờ, tham lam, không nghĩ đến lợi ích chung, đã chiếm của công làm của riêng, lấy tiền hối lộ mà bênh vực cho kẻ xấu nên đã góp phần phá hoại cái nền kinh tế của đất nước này. Bây giờ con ăn năn sám hối, hứa nếu mà bây giờ ai cho con, phù hộ cho con ra khỏi tù mà phục chức làm quan lại, con hứa sẽ không bao giờ tham nhũng nữa." Không biết là hứa đó Phật có cho không, thầy không biết, nhưng cứ hứa,
[37:52]cứ cầu vậy đi, cứ cầu bây giờ mà Phật gia hộ cho con ra khỏi tù, con phục chức trở lại thì không tham nhũng nữa. Thứ nhất là cái sám hối. Cái thứ hai là chịu đựng cái sự khó khăn mà không làm bậy thêm.
[38:07]Cái thứ hai là như vậy, là ví dụ mình nghèo, chấp nhận cái nghèo, không loay hoay, không mượn nợ, không trộm cướp, không nổi loạn, không làm bậy thêm, giữ cho xã hội ổn định, từ cái ổn định này mà ta xây dựng trở lại. Chứ cái sai lầm nhất là gì? Cái sai lầm nhất là trong khó khăn mà ta nổi loạn, ta làm bậy làm cho xã hội rối loạn, thế là muốn xây dựng phục hồi lại còn khó gấp mười lần nữa. Chứ khó nhưng mà nó yên, từ từ mọi người bắt tay với nhau lại, từ từ dựng xây cái nền kinh tế trở lại rồi ai cũng có cơm ăn, áo mặc, nhà nước cũng dễ điều hành. Còn ở đây vừa khó khăn chút ta đổ ra đường biểu tình,
[38:46]ta nổi loạn, ta trộm cướp thì ta đẩy cái xã hội vào khó khăn hơn và càng không thể phục hồi được. Vì vậy là trong cái khó khăn này ta ráng làm phước và ráng chịu đựng, ráng bình tĩnh, ráng giữ mọi điều cho nó êm đềm, êm thấm, bình an. Được không ạ? Nhớ như vậy. Ta đừng bắt chước mấy cái nước khác, thầy thấy mấy cái nước khác á, hễ xăng lên giá cái xuống đường biểu tình, la lối om sùm càng làm khó khăn thêm. Hễ mà lương thấp chút xíu là đình công không thèm đi làm nữa, đẩy kinh tế càng khó khăn, sụp đổ luôn. Ta phải biết hễ mà lương ta thấp là bởi vì họ không còn tiền để trả, thì lẽ ra là ta nói:
[39:25]"Thôi tôi chấp nhận giảm lương, có thể là chậm lương, nhưng mà các ông phải làm ăn cho đàng hoàng chứ không có giựt lương" thì giúp cho cái người chủ họ có cơ hội để họ vượt qua khó khăn rồi họ sẽ trả lương cho ta. Còn đây họ vừa mới là giảm lương, trễ lương chút xíu ta nổi loạn đình công, thế là đẩy luôn công ty vào bờ phá sản luôn, chúng ta cũng chết luôn, xã hội cũng tiêu luôn. Vì vậy cái thái độ của ta hiền lành là hay nhất, chịu đựng, làm phước để cùng nhau mà vượt qua khủng hoảng chứ không làm bậy, đó là thái độ hay nhất.
[40:00]Rồi cái thứ tư để ta khắc phục khủng hoảng là thế này, ta xác định lại triết lý của cuộc sống, cái hạnh phúc của cuộc sống không phải là do tiền bạc, vật chất là tất cả, mà cái hạnh phúc của cuộc sống này là còn có cái tâm linh và còn cái tình thương yêu giữa người và người. Ví dụ như là ngày Tết tại sao ta lên chùa? Lên chùa thầy có cho đồng nào được không? Không, hình như về cũng cho một hai đồng gì đó, lì xì á. Mà đâu đủ đâu là đâu đâu. Ăn miếng bánh tét nhiều quá thầy cắt cho người miếng bánh tét mỏng loét chút xíu à, đâu đủ đâu phải không? Nhưng mà tại sao ta lên đây? Bởi vì có hai điều ở đây.
[40:41]Thứ nhất là ta có cái tâm linh, phải không? Ta lên đây ta có niềm tin vào Phật, ta có niềm tin vào giáo lý, ta có niềm tin vào chư Tăng. À ta thấy rằng hình ảnh của quý thầy, quý cô đạo đức, hiền lành cho ta cái sự ấm cúng. Ta thấy đạo lý là cao siêu giúp cho ta hướng đi. Ta tin Đức Phật từ bi gia hộ ta. Cho nên cái hạnh phúc của cuộc sống là tâm linh nữa chứ không phải chỉ là tiền bạc. Và cái thứ hai nữa là tình thương yêu với nhau. Người ta đến một cái nơi mà những người lạ không ai biết ai, nhưng mà gặp nhau đều chào hỏi ân cần giúp đỡ nhau, mời nhau miếng cơm, miếng nước, ta thấy ấm lòng. Vậy ngày Tết ta lên chùa là hoàn toàn không phải vì vật chất, phải không?
[41:24]Mà vì hai yếu tố, thứ nhất là tâm linh và thứ hai vì cái mối tương quan tình thương tốt đẹp giữa người và người. Thầy nói câu này có đúng không? Đúng. Nên ai đã lên chùa vì hai điều này thì đó là những người mà thầy rất yêu quý, vì đã tìm một cái lẽ sống, một triết lý sống rất là chuẩn xác, chứ không phải là đi tìm hễ cuộc sống là vật chất tiền bạc. Nên cái yếu tố này mới là yếu tố quan trọng, yếu tố thứ tư này nè. Có khi kinh tế đi xuống, có khi ta nghèo, nhưng nhớ tiền bạc không phải là tất cả. Mà cuộc sống này còn có cái hạnh phúc của cái tâm linh và của cái tình thương yêu với nhau giữa người và người.
[42:09]Xác định được điều này thì chúng ta vững tâm và coi nhẹ mọi điều, coi nhẹ mọi điều. Cho nên hồi xưa nghe nói gì đó, cái gì hai vợ chồng lấy nhau vì nghèo quá thì nói không sao một à cái gì, hai trái tim vàng một mái nhà tranh một lu nước lả mà cũng sống vui được á, không biết được bao lâu không biết. Nhưng mà họ cũng xác định rằng cái hạnh phúc không phải chỉ là chỉ là tiền bạc. Câu nói có vẻ đùa, nhưng mà sự thực là thế này, nếu ta hiểu rằng cuộc sống còn có những giá trị tinh thần khác, thì bỗng nhiên ta mạnh mẽ vượt qua được lúc khó khăn của vật chất. Còn người nào mà xem vật chất quá quan trọng,
[42:42]mất một đồng là thấy nhảy tưng tứng lên, có thể lương giảm hay là cảm thấy hơi thiếu chút xíu là lo quá hoang mang là ta đẩy cuộc sống này càng khó khăn hơn. Chính cái cái nghèo chưa phải là khổ, mà cái thái độ của ta, thái độ bất an của ta làm cho cái khổ lên gấp bội. Còn người nào trong cái khó khăn vật chất mà vẫn tìm vui được trong cái niềm vui của tinh thần, của tâm linh, của đạo đức, bỗng nhiên ta tỉnh queo, ta bình an vượt qua sóng gió.
[43:13]Rồi một cái nguyên nhân nữa để xử lý cái khủng hoảng nữa là biện pháp xử lý khủng hoảng đó là thế này: Từ nay khi mà làm ăn, khi ta làm việc, ta luôn hướng đến mục tiêu lợi ích của cộng đồng chứ không còn vì lợi ích cá nhân đơn thuần nữa. Cái chỗ này khó lắm à. Nhưng chỗ này là cái chỗ bước của thánh và phàm. Cái người thánh á, họ cũng bước ra họ kinh doanh giống như mình á, cũng làm ăn mua bán, cũng thuê người mở xưởng đồ tùm lum hết, nhưng mà cái đầu họ nghĩ là họ nghĩ cho cộng đồng. Họ nghĩ là à họ kinh doanh cái này là thứ nhất là họ tạo được công ăn việc làm cho nhiều người, thứ hai cái nguồn lợi phát sinh ra họ đóng thuế được cho
[43:53]nhà nước, và thứ ba là thúc đẩy cái nền kinh tế chung phát triển. Họ không nghĩ đến cái giàu của họ. Nhiều người nhiều khi họ không lãnh lương. Làm cực cả tháng á chia lương người này chia lương người kia tới chừng cái phần lương của ông chủ giám đốc không có, mất tiêu hết trơn. Vì tháng đó không có dư nhiều, cái họ lo lương hết cho mọi người, còn phần họ không có một đồng lương nào. Mà họ vẫn vui vì sao? Vì lúc mới kinh doanh họ đã xác định cái mục tiêu lý tưởng của họ là vì lợi ích cộng đồng, không vì lợi ích cá nhân. Đó là cái người thánh đi ra kinh doanh. Còn người phàm đi ra kinh doanh là gì?
[44:26]Lúc nào cũng nghĩ làm sao cho mình mau giàu, trả lương cho người ta thiệt ít thiệt thấp, thuê người thiệt ít trả lương thiệt thấp, trốn thuế thiệt kỹ. Thì cái người đó là cái người kinh doanh của phàm. Đây là những con người mà góp phần phá hoại kinh tế quốc gia sau này. Cho nên vì vậy từ nay người Phật tử ta chọn cái con đường kinh doanh của thánh, là khi ra làm ăn cái gì nghĩ tới lợi ích cộng đồng. Mà chỉ cái nghĩ trong đầu thôi, nghĩ lợi ích cộng đồng thôi, không còn nghĩ lợi ích mình nữa, trở thành một ông kinh doanh của thánh. Thay đổi cái tư duy chút xíu đó thôi, là mình góp phần ổn định xã hội,
[45:02]khắc phục khủng hoảng kinh tế, xây dựng cái nền kinh tế quốc dân lại, và đồng thời đặt mình vào vị trí của thánh, không còn là phàm phu nữa. Nên những người đang kinh doanh thay đổi cái tư duy của mình lại, vì lợi ích cộng đồng mà kinh doanh. Còn những người nào những Phật tử còn trẻ, tương lai mình sẽ trở thành một kinh doanh, thì hãy nhớ lời thầy nói ngày hôm nay. À tụi con sau này có ra kinh doanh hãy nhớ là mình sẽ kinh doanh vì lợi ích của cộng đồng. Mình kinh doanh của thánh không làm kinh doanh của phàm. Được không ạ? Được. Rất cảm ơn. Rất cảm ơn đã ủng hộ cái quan điểm này. Mà nếu tất cả mọi người đều cùng có cái quan điểm
[45:43]này, là kinh doanh vì lợi ích của cộng đồng, thì cả thế giới này thành thiên đường tốt đẹp lên, và không bao giờ, dứt khoát không bao giờ có xảy ra khủng hoảng kinh tế nữa, chắc chắn là như vậy. Rồi một yếu tố nữa là ta đầu tư những gì mà tạo ra công ăn việc làm cho nhiều người, thuê được nhiều người, chứ đừng có đầu tư những cái lĩnh vực mà thuê người ít quá. Thuê người ít quá cũng là góp phần làm cho khủng hoảng kinh tế. Và ai nắm giữ tiền thì đừng có khờ dại chất đống tiền để yên, để làm cho khủng hoảng kinh tế, mà phải đem ra đầu tư. Lý do tại sao tiền biến mất hết? Vì thực sự đang có những người giữ những đống tiền ở nơi nào đó
[46:26]mà không đem ra đầu tư, nên đồng tiền nó không chạy và nó không làm giống như cơ thể không có máu lưu thông á, máu khô mất tiêu. Tiền ai có cơ hội lấy được quá nhiều tiền, ví dụ họ bán được chứng khoán, bán được nhà đất họ gom tiền gom tiền quá chừng để một đống giấu trong đó. Ở ngoài xã hội hết tiền, khủng hoảng kinh tế liền. Hàng bán không ai mua, còn người muốn mua không có tiền để mua, tiền thì mình để chất đống, thành cái tội cực kỳ nặng đối với loài người, tội đó tương đương với tội diệt chủng loài người. Cái người nào mà có phước gom tiền để một đống của mình, không đem ra đầu tư, thấy thì giống như không ác không giết
[47:00]ai, nhưng đó là cái tội ác, phạm tội ác chống loài người. Nghe thì rất là lạ, nhưng lúc nào đó ta phải để ý. Tiền mà cứ tích lũy chất đống chất đống không làm gì hết, là phạm tội ác chống nhân loại. Đồng tiền nó ngộ lắm, khi ta có tiền mà ta sử dụng đúng thì càng lúc ta càng có phước, kiếp này giàu kiếp sau giàu. Còn khi ta có tiền, một ta để yên không làm gì, bắt đầu tội nó phát sinh từ từ. Đồng tiền rất là lạ, để yên nó phát sinh tội liền. Đồng tiền mà để yên là lập tức tạo thành tội. Ngộ như vậy. Thứ hai ta xài bậy. Ta xài bậy là xài cái gì? Cờ bạc, hưởng thụ cá nhân, đem cho cái người không
[47:43]đáng cho, vân vân, đó là xài bậy, cũng thành tội. Đồng tiền nó có hai cái để tạo thành tội và có một cái để tạo thành phước. Hai cái để tạo thành tội là gì? Một để yên không làm gì, lập tức đồng tiền nó biến thành tội trong nhà mình liền, trong nhà mình đống tiền tức là đống tội. Cái thứ hai xách tiền xài tầm bậy, hưởng thụ tầm bậy, phát sinh tội liền. Đồng tiền có một cách để làm phước, đó là xài cho đúng. Trong cái xài cho đúng đó nó cũng hai cái: Một là đầu tư theo kiểu của thánh, đầu tư của thánh là vì lợi ích của cộng đồng. Thứ hai, làm việc từ thiện cho tiêu dùng cho cá nhân và giúp đỡ mọi người
[48:24]đúng chỗ, đúng nơi thì phát sinh phước liền, phát sinh phước. Nên bây giờ không cần nhiều, quý Phật tử thí dụ mình có ít tiền mình thí nghiệm thử đi. Mình thí nghiệm thử: Nhà tôi có 100 triệu để yên đừng làm gì hết là tội phát sinh liền. Hoặc là đem 100 triệu cho cái người nào đánh bài đem cho liền, mình phát sinh tội liền. Còn nếu cũng 100 triệu đó mà mình đầu tư đúng mức hoặc là mình tiêu dùng đúng mức, bố thí đúng mức thì phước phát sinh, từ từ mai mốt mình có 120, 150, 200, bỗng nhiên vốn nó tăng lên từ từ từ từ. Tại vì ta đã xài đúng, dùng đúng. Đó là triết lý về đồng tiền, có lần thầy đã nói rồi.
[49:03]Và chúng ta chấp nhận bắt đầu từ con số không để làm lại từ đầu, không có đau khổ. Thái độ ta là như vậy. Đây là những cái biện pháp để xử lý khủng hoảng. Nhưng ở đây thầy cũng nói thêm một cái mặt trái của thế giới, của xã hội. Xã hội hiện nay có hai cái mặt trái về kinh tế và chính trị. Mặt trái thứ nhất về kinh tế là nền kinh tế thị trường theo quy luật cung cầu. Cái kinh tế hiện nay ta đang vận hành lần lần mà thế giới đang vận hành lần lần là theo quy luật cung cầu. Là có người muốn mua thì sẽ có người đem tìm cách bán, cung cấp, cung cầu. Nghĩa là cái cái cầu mà nó nhiều, cung ít thì giá tăng lên.
[49:47]Cái cung cấp nhiều quá mà ít người mua thì giá nó rớt xuống. Đó gọi là quy luật cung cầu của nền kinh tế thị trường và người ta tin rằng đây là một cái quy luật hay, tự nhiên. Đó là cái sai lầm thứ nhất của thế giới hiện nay. Một cái sai lầm thứ hai về chính trị của thế giới hiện nay là lấy ý kiến quyết định theo đa số. Nghĩa là hễ cái việc gì mà đa số người cùng đồng ý thì ta quyết định theo cái hướng đó. Đó là cái sai lầm thứ hai của thế giới loài người hiện nay. Có lẽ đến lúc nào đó thì thế giới loài người sẽ phát hiện ra cái sai của mình, sẽ không còn kiểu mà bỏ phiếu nữa, ờ bên đây đa số phiếu là thắng, bên kia thiểu số phiếu là là thua.
[50:28]Đến lúc nào đó loài người sẽ dừng lại cái sự ngu xuẩn này. Thầy nói thẳng, lấy ý kiến đa số là một sự ngu xuẩn của loài người hiện nay, chưa tiến bộ, loài người chưa tiến bộ. Giờ thầy nói thẳng ví dụ thế này: 100 người học lớp 5 với một ông tiến sĩ thì ý kiến của 100 người đó với ông tiến sĩ ý kiến ai đúng? Ông tiến sĩ ổng đúng hơn, tại ổng nghiên cứu vấn đề ổng kỹ hơn. Nhưng bỏ phiếu ra ai thắng? 100 người kia thắng, phải không? Ý kiến của 100 người sai mà thắng thì đẩy cái xã hội này đi về đâu? Kinh tế khủng hoảng liền. Cho nên cứ nói là hễ đa số là thắng, đó là một sự sai lầm ta có thể nói là cái sự ngu
[51:12]xuẩn còn tồn tại của loài người hiện nay, mà ta cứ tưởng loài người là văn minh. Chưa văn minh, loài người chưa văn minh. Đến lúc nào đó văn minh họ có cách quyết định kiểu khác chứ không quyết định kỳ cục theo đa số. Quan trọng là đi tìm ra cái gì là đúng để mà ta quyết định theo cái đúng chứ không phải đi theo con số đông, vì chưa chắc số đông là đúng, đông chỉ là đông thôi, đông chưa hề là đúng. Vì ai chứng minh đông là đúng đâu giơ tay lên? Ta đi khắp thế giới ta nói bây giờ anh anh là người giỏi chứng minh, anh chứng minh cho tôi thấy đông là đúng đi. Dứt khoát không có ai có thể chứng minh được đông là đúng hết.
[51:48]Vậy mà cứ hễ đông là ta đi theo cái số đông là sao? Phải là một sự ngu xuẩn còn tồn tại của loài người hôm nay không? Đến lúc nào đó phải thay đổi điều này. Đông không phải là đúng. Đúng là cái gì khác á chứ không phải là do đông, không phải do đông. Chính vì cứ hễ số đông là đúng nên bắt đầu có những cuộc vận động ngầm bí mật phía sau. Bề mặt thì người ta bỏ phiếu một cách bình đẳng nhưng đằng sau đó có những cuộc vận động bí mật, những cuộc mua phiếu, có những phe phái tác động lẫn nhau để chi phối cái lá phiếu của con người, và người ta cũng lấy được số đông phiếu để theo ý người ta, nhưng mà cái đông nó không phải là đúng.
[52:26]Cho nên rất nhiều lần loài người đã bầu những người ác lên làm lãnh tụ, rất nhiều lần trên thế giới này, cũng chỉ vì chọn số đông. Và cái người ác, cái người thủ đoạn, người khôn ngoan, có thế lực, họ có cách kéo cái số đông để bỏ phiếu cho mình, họ có phương pháp, có phương pháp. Cho nên hễ đông là được thắng là một cái sai lầm xã hội bây giờ vẫn còn tồn tại. Rồi cái mà ta vừa nói kinh tế thị trường hễ lợi nhuận nhiều là người ta nhào vô thì nó tạo cái ưu thế cho cái người thông minh, người có nhiều vốn, người có thế lực và đẩy những người nghèo càng lúc càng nghèo hơn. Hiện nay cả cái quan điểm về chính trị, quan điểm về kinh tế của thế
[53:12]giới loài người vẫn còn rất khập khiễng, vẫn còn rất thiếu sót. Nhưng mà họ cứ ép ta là phải theo ý kiến số đông gọi là dân chủ, ép ta phải theo kinh tế thị trường chạy theo lợi nhuận mà cho là hiệu quả, nhưng sự thật hai cái đó cái ý kiến số đông là quyết định và kinh tế thị trường chạy theo lợi nhuận là cái đang giết chết loài người, là đang đẩy loài người vào cái bế tắc và đau khổ, không phải là cái hay. Cho nên ta cứ tưởng cái gọi là những quan điểm là văn minh hoàn toàn không phải. Và đứng trên quan điểm Đạo Phật ta nhìn chỗ khác, ta nhìn chỗ khác. Nên ta cần một cái nền kinh tế theo cái hướng khác, nhân bản hơn, đạo đức hơn;
[53:52]một nền chính trị ưu đãi người hiền tài hơn chứ không phải theo số đông. Bây giờ ta ngược đời có cái lạ thế này: kinh tế á thì cái quyền lợi tập trung về cho cái giới giàu, chủ nhân; mà ý kiến á thì lại theo cái số đông, không có theo hiền tài. Ta đang ngược đời á. Mà lẽ ra cái đúng là cái gì? Cái đúng là cái quyền lợi kinh tế phải dành cho số đông của quần chúng, mà cái ý kiến chính trị phải thuộc về một số ít người hiền tài xuất sắc. Đúng ra là phải như vậy. Thầy nói lại điều này, thầy nói lại mọi người để ý một chút xíu nè: ví dụ cái nền kinh tế đó phải phục vụ được cho quyền lợi của đông đảo quần chúng, phải không?
[54:34]Vì ai cũng cần cơm ăn áo mặc, còn một hai người đại gia giàu quá làm chi vậy? Họ giàu họ cũng chỉ ăn ba bữa cơm thôi. Mà tại sao họ cứ dồn hết tiền cho họ? Đó là một cái phi lý. Cho nên ta cần một cái nền kinh tế phục vụ được đại đa số quần chúng, ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành, ai cũng được hạnh phúc, ai cũng được có những cái sự phục vụ căn bản về y tế, giáo dục của xã hội này. Là nền kinh tế phải phục vụ số đông, mà nền chính trị thì quyết định gì? Thuộc về những người hiền tài cực kỳ xuất sắc, vì những người đó sẽ vạch cái chính sách rất là chính xác. Đó là cái mục tiêu thế giới phải như vậy,
[55:10]nhưng mà thế giới hiện nay thì lật ngược lại là sao? Phục vụ quyền lợi cho một ít người đại gia, còn quyền quyết định thì thảy ra đa số, đa số người nó không phải thuộc về những người hiền tài xuất sắc ở số ít. Cho nên hiện nay cái chính trị kinh tế của thế giới đang đi ngược lại cái mục tiêu mục tiêu chính của chúng ta. Đem những điều thầy nói ra mà đi cãi hết mọi người coi, hỏi coi mọi người có đúng không? Hỏi coi ông Thầy Chân Quang nói có đúng không? Ta đang đi ngược lại, ta đang đi ngược, ta không đi đúng nè, ta không đi đúng lẽ phải đâu. Mà thế giới cứ tưởng cái đang đi ngược đời này là văn minh, đang đi sai lầm.
[55:44]Lúc nào đó thế giới phải điều chỉnh lại để nhân bản hơn, đạo đức hơn. Và Đạo Phật chúng ta góp phần vào cái đạo đức, cái nhân bản cho thế giới như thế. Cho nên mỗi người Phật tử ta ráng tu hành để ta nói lên tiếng nói mà xây dựng lại cái thế giới đang vốn rất là kỳ cục này, rất là kỳ cục này. Mà ta thấy điều này rất là lạ đó. Bây giờ thế giới đang khủng hoảng. Mỹ thì đang thất nghiệp, châu Âu khủng hoảng nhiều công ty phá sản, bên Phi Châu nhiều nước là không còn ăn. Thậm chí những cái phim mà trong Discovery quay con bò, con trâu mà bài tiết ra phân, đứa bé chạy lại nó ăn ngay trong cái hậu môn.
[56:25]Cảnh quay coi là điếng hồn cả loài người, tức là cả cái loài người mà có lương tri này phải rớt nước mắt liền. Đứa bé lẫm tẫm suy dinh dưỡng ốm nhom ốm nhắt mà thấy con bò vừa bài tiết cái phân nó lại nó ăn ngay cái cái hậu môn liền, vì nó quá đói không có cái gì ở bụng hết, nó cần bất cứ cái gì để nó vô bụng được. Thật là coi đoạn phim đó rồi, ai có lương tâm phải rớt nước mắt khóc liền. Loài người đang như vậy đó, đang khủng hoảng như vậy. Tất cả khó khăn như vậy, nhưng nếu quốc gia nào trong quốc gia đó mà nhiều người dân biết tu hành theo Đạo Phật chân chính, biết khiêm hạ, biết làm phước,
[57:01]biết hướng về cái đạo lý vô ngã, biết giải thoát, biết từ bi thương yêu, tự nhiên cái phước của nhiều người đó bảo vệ cộng đồng quốc gia mình. Quốc gia mình sẽ thoát ra khỏi khủng hoảng nhanh chóng.
[57:18]Thầy nói là mọi người để ý giùm thầy, thầy nói hôm nay coi có đúng hay không. Thầy nói nếu mà đa số người Việt Nam mà biết tin kính Phật, biết đi theo con đường vô ngã, tin sâu nhân quả, biết thương yêu lẫn nhau thì tự nhiên cái khủng hoảng kinh tế thế giới không đánh vô Việt Nam được, Việt Nam sẽ thoát ra liền. Nhưng mà phải được số đông người tu theo đúng như vậy. Không có tự cao, lúc nào cũng khiêm hạ, coi mình như cỏ rác, như như cát bụi, tôn kính Phật tuyệt đối, trải lòng thương yêu chúng sinh vô hạn, thì nhiều người mà đều biết tu như vậy hết mà cái số đông số đông trong đất nước mình tự nhiên
[57:54]tạo thành một cái lực vô hình thiêng liêng bảo vệ cả cái dân tộc này không cho cái khủng hoảng kinh tế nó đánh vô. Thấy thì đánh vô nhưng rồi nó văng ra liền. Đất nước ta sẽ phục hồi và phát triển trở lại. Thầy nói coi đúng hay không? Còn những người nào mà cũng gọi là tu theo Đạo Phật nhưng mà lại giấu mình, thụ động, mê tín, không vị tha, không làm phước, không kính Phật thì những người đó không có tạo ra cái công đức để bảo vệ cái cộng đồng của mình thì quốc gia đó dù tu theo Phật vẫn tiêu, vẫn khủng hoảng liền. Có một lần hồi một cái lễ Vesak, lễ Phật Đản tổ chức ngoài Hà Nội thì thầy cũng là thành viên ở trong cái Ban Tổ Chức đó.
[58:35]Tới buổi thảo luận thì thầy cũng được phụ trách một cái diễn đàn. Cái đề tài thầy thuyết trình hôm đó là: "Ý nghĩa của sự công bằng của xã hội theo cái nhìn của Đạo Phật". Thì hôm đó Phật độ thầy cũng nói được tiếng Anh, toàn là tiếng Anh không à. Thì cái người họ nghe họ hỏi mình bằng tiếng Anh, mình giảng cũng bằng tiếng Anh. Khi mà bên cạnh thầy là ba người tiến sĩ của ba người nước ngoài, bây giờ thầy thuyết trình trước vì thầy là thầy tu còn ba người kia ba người cư sĩ, thì mỗi người trình bày trình bày xong hết bốn người rồi, bắt đầu ở dưới họ đặt câu hỏi. Trong đó có một người đứng lên họ hỏi:
[59:05]"Tôi là người Christian, Kitô, tôi hỏi điều này." Trong đó hỏi là: "Các ông nói đạo các ông hay, nhưng tôi thấy nhiều quốc gia Phật Giáo đều nghèo thiếu. Trả lời." Thoát đầu thầy thấy mấy cái người kia trả lời bằng những nguyên nhân của kinh tế, của môi trường, còn thầy lấy nhân quả ra thầy trả lời mà mọi người rất là khoái. Thầy nói thế này, thầy nói:
[59:32]"Đừng nghĩ rằng quốc gia gọi là Phật Giáo có nghĩa là tất cả mọi người đều theo Phật, cái thứ nhất. Cái thứ hai, đừng nghĩ rằng ai đã theo Phật rồi đều làm mọi điều đều đúng. Có nhiều người theo Phật rồi mà vẫn hiểu sai để có cuộc sống thụ động và ích kỷ, thì chính những điều đó đã làm cho quốc gia đó nghèo đói, mà hầu hết là người ta không hiểu đúng lời Phật dạy. Ta không hiểu sâu nhân quả, không trải lòng từ bi, không dấn thân, cứ nghe nói giác ngộ giải thoát rồi là cứ quên hết mọi chuyện để đi vào tu cho một mình mình, đâu biết rằng để muốn đạt được cái giác ngộ giải thoát con người ta phải có phước rất là lớn." Hôm đó thì thầy không có nói kỹ
[1:00:16]như vậy nhưng mà thầy nói bằng cái nhân quả, mọi người họ cũng khá hài lòng. Khi ra khỏi cái diễn đàn, cái showroom đó rồi thì có một người họ khen, họ nói là cái ông thầy đó ông trả lời chính xác nhất. Thì ở đây, trong cái cơn khủng hoảng toàn cầu này, mà nếu quốc gia nào có đa số người dân tu theo Đạo Phật chân chính, tin kính Phật, thương yêu mọi người, giúp đỡ lẫn nhau và khiêm hạ, dấn thân nhưng vẫn siêng năng thiền định, tâm linh thì tạo thành một uy lực vô hình phủ trùm bảo vệ cộng đồng quốc gia mình không cho rơi vào khủng hoảng, mà sẽ thoát ra khỏi khủng hoảng nhanh chóng. Cho nên ở đây từng người ngồi ở đây,
[1:00:58]nếu ai cũng đều tin kính Phật, thương yêu mọi người, khiêm hạ, thiền định, vân vân thì tất cả từng người ở đây đều là góp thành cái lực để bảo vệ đất nước ta thoát ra khỏi sự khủng hoảng. Cho nên là mỗi người hãy cố gắng, mọi người hãy cố gắng ha, ráng cố gắng.
[1:01:18]Cho nên ta nói có ba yếu tố làm khủng hoảng kinh tế và có ba yếu tố làm kinh tế tăng trưởng. Ba yếu tố làm khủng hoảng kinh tế: thứ nhất là tham nhũng, thứ hai là ô nhiễm môi trường, và thứ ba là hưởng thụ sa đọa. Còn ba yếu tố làm kinh tế tăng trưởng là gì? Trong sạch minh bạch; thứ hai, bảo vệ được môi trường, bảo vệ được rừng và nước; và thứ ba là tu tập tâm linh, đạo đức. Thầy nhắc lại: ba yếu tố mà làm kinh tế khủng hoảng á là tham nhũng; thứ hai là cái nền kinh doanh của mình gây ô nhiễm môi trường, phá mất cái nguồn rừng, nguồn nước á; cái thứ ba là sự hưởng thụ sa đọa của mỗi cá nhân, khi có tiền hưởng thụ sa đọa.
[1:02:00]Thì ba yếu tố này làm kinh tế chắc chắn phải khủng hoảng. Cho nên muốn ngăn chặn khủng hoảng thì nhà nước đừng làm cho ba này xảy ra thì sẽ không có khủng hoảng kinh tế. Và ngược lại như vậy là ba cái yếu tố mà để bảo vệ cho kinh tế tăng trưởng này: thứ nhất là quan đừng có tham nhũng, phải trong sạch và phải minh bạch; thứ hai là mọi người bảo vệ được cái môi trường rừng và nước, đừng cho dơ, đừng cho mất; thứ ba là ai cũng biết tu tập tâm linh, đạo đức. Nếu được ba cái yếu tố này thì kinh tế sẽ không bao giờ suy thoái và sẽ tăng trưởng dần dần. Cuối cùng của bài nói chuyện hôm nay, thầy xin được chúc Tết nhân năm Kỷ Sửu nên thầy chúc mọi người bốn câu:
[1:02:45]Chúc nhau được khỏe như trâu,
[1:02:53]Tiền nhiều không biết để đâu,
[1:02:57]Đạo lý am hiểu thật sâu,
[1:03:01]Và ngồi thiền bất động rất lâu. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.