Transcript: Hiền Tài

[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta gặp nhau chắc lần cuối mùa hạ này quá ha? Chứ qua mùng một thì đâu còn ai tinh thần học hành, dạy dỗ gì nữa. Lúc đó mình lo Tự tứ á.

[0:25]Hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau về đề tài là hiền tài, hiền tài. Tức là dùng chữ nhân tài đó, nhưng mà vì ông bà mình hay ông bà mình dùng chữ hiền tài nên mình cũng nói như vậy. Sở dĩ chúng ta nói với nhau về đề tài này bởi vì chúng ta nhớ lại tiền nhân của chúng ta là các đời vua trải từ Lý Thái Tổ, Lý Thánh Tông, Lý Thái Tông cũng như Lê Thánh Tông, những nhà nho nổi tiếng như Chu Văn An, Nguyễn Trãi, hoặc đi ngược ngược về xưa từ bên Trung Hoa vào cái đời Đông Chu Liệt Quốc cũng vậy, đều nói một câu giống nhau thế này, là: "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia."

[1:08]Từ cái câu nói nổi tiếng đó, hôm nay chúng ta cũng nói giống như vậy, chúng ta nói là hiền tài là nguyên khí của Phật pháp. Vì vậy chúng ta đặt cái vấn đề hiền tài trong buổi nói chuyện ngày hôm nay. Cái chữ nguyên khí á, nếu mà hiểu theo nghĩa thông thường nó là một cái sức mạnh, nó là sức mạnh. Nhưng mà tại sao người xưa lại không nói cái hiền tài là cái sức mạnh quốc gia? Nhưng mà chỉ nói chữ nguyên khí, bởi vì mình mới thấy ông bà mình thâm hơn, có cái nhìn sâu hơn. Nguyên khí là cái gì? Nó là một cái gì nó tiềm ẩn nó tạo thành sức mạnh. Nó không phải là sức mạnh liền ngay tức khắc. Sức mạnh của một quốc gia á là gì?

[1:47]Là một cái hệ thống kinh tế, hệ thống quân sự, hệ thống giáo dục, rồi hệ thống chính trị, nhiều cái yếu tố để gọi là một sức mạnh quốc gia, nhưng mà để có được mọi yếu tố đó thì phải có người tài trước. Cho nên người tài là cái gì? Nó tiềm để nó tạo thành cái sức mạnh. Chính cái tiềm tàng bên trong mà tạo thành cái sức mạnh á, người xưa gọi là nguyên khí. Thì trong cái võ học Đông phương cũng vậy. Ở đây quý thầy quý cô nào mà có ghiền truyện chưởng Kim Dung á, thì mình cũng hay nghe nói tới cái chân khí, nguyên khí. Ở đây có ai ghiền truyện chưởng không? Thầy Đức Hoàn có ghiền không? Chứ tôi cũng xin thú tội là tôi cũng ghiền lắm.

[2:32]Nhưng mà bây giờ thì hết, mới có thời gian đọc rồi, không có thời gian rảnh. Chứ hồi xưa hồi nhỏ thì ghiền lắm. Hồi xưa chúng tôi theo đạo Phật cũng nhờ Kim Dung, cũng cám ơn ổng. Hồi đó chưa biết đạo Phật, cái đọc truyện Kim Dung riết cái từ từ thấy những đạo lý bí mật ổng nói trong đó về những đạo lý về lý Không này nọ đó, rồi cái nhân quả, rồi từ từ theo đạo Phật luôn. Hay nói về cái môn nội công, khí công, thì hay dùng cái chữ nguyên khí nhiều. Mà thay vì á, ví dụ như theo cái môn mà võ thuật của Tây phương á, người ta chỉ dùng sức mạnh của cơ bắp, cho nên những người võ sĩ Tây phương họ ráng tập

[3:10]tạ, tập chạy rồi dữ lắm, tức là luyện cơ bắp cho mạnh lên. Nhưng mà bên Đông phương á thì họ coi như vậy là cạn, bởi vì họ nói rằng là: "Luyện quyền bất luyện công, đáo lão tất hoàn không." Tức là luyện quyền là luyện cơ bắp á, luyện đấm này kia nọ cho nó chắc lên mà không có luyện cái khí công á, thì tới chừng về già thì hư hết, tan hết, bởi vì lúc đó bắp thịt mình nhão liền, yếu liền. Nhưng nếu mà người có luyện khí công á thì về già không mất. Có người khi mà họ đắc khí công rồi đó, tới chết vẫn khỏe mạnh, người ta muốn chết chết. Nên lúc đó khí công nó trở thành thiền. Nên vì vậy là giữa cái thiền học

[3:51]và cái võ học mà nội công á, nó có một cái mối quan hệ rất là chặt chẽ. Ngày xưa đó, những vị thiền sư đều là những cao thủ võ lâm. Việt Nam cũng vậy mà Trung Hoa cũng vậy. Mà có điều rất là ngạc nhiên mà nhiều khi trong chùa chúng ta hay bỏ quên, giống như bây giờ nhiều người chủ trương là khôi phục Thiền tông mà bỏ quên mất một cái điều quan trọng là chúng ta thờ Tổ Đạt Ma là coi như sơ tổ Thiền tông, bởi vì cái kiến giải về đạo lý của ngài, nhưng mà chúng ta quên mất rằng bên mà võ Thiếu Lâm cũng thờ ngài làm tổ luôn. Thì như vậy nơi một con người đó tụ hội hai điểm đó. Nhưng mình khi mình tôn thờ mình học ngài mình học

[4:32]có một bên à, học với đạo lý, nói chuyện vậy. Còn một cái mà ngài khổ luyện về võ công, khí công thì mình không không để ý, nên cái đó nó tạo thành cái nguyên khí của con người. Cái nguyên khí đó là cái tiềm tàng, nhưng rồi nó tạo ra cái sức mạnh của con người. Đó nên cái nguyên khí là cái tiềm ẩn trước, cái tồn tại, cái nó xuyên suốt rồi để nó tạo ra mọi thứ bên ngoài. Nên cái nguyên khí là như vậy. Nên khi nói: "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia" thì người xưa đã có cái nhìn rất là sắc là nếu một quốc gia muốn mạnh, muốn giàu nọ, phải có người có tài trước, có tài. Thì Phật pháp cũng vậy, là nếu mà đạo Phật mình không có những

[5:14]bậc tài năng thì đạo Phật cũng không thể phát triển hưng thịnh được, rồi nhiều khi cứ chìm từ từ chìm từ từ. Như chúng ta nhớ vậy, có những giai đoạn mà đạo Phật của chúng ta rất là suy, rất là suy. Sau cái thời Trần Nhân Tông qua đến đời Lê, có một vài vị thiền sư hơi nổi bật, chứ còn lại là ở làng mạc cái nọ thì đạo Phật suy lắm, rất là suy. Nên không có cái nổi bật, không có thu hút và lối tu thì nó nó thụ động, đôi khi hơi tiêu cực, đến nỗi làm cho ông vua nhà Lê, vua Lê Trung Tông ổng phát bực lên, phát bực ổng ra lệnh ổng đuổi hết tất cả tăng ni vào rừng không cho ở chỗ nào có đông người nữa.

[5:53]Tại ổng nói đó là một cái đạo không có lợi gì cho đất nước hết, đến cái độ như vậy. Sau này nhờ ngài Tông Diễn, ngài đến ngài thuyết phục, thì vua mới hối hận. Vua mới tạc cái bức tượng là ổng quỳ cái lưng mà để cái tượng Phật ở trên á, ngoài Bắc có cái chùa thờ cái đó, để ổng bày tỏ hối hận vì ổng đã hiểu lầm Phật giáo. Mà ai làm cho ổng hiểu lầm? Ai làm ổng hiểu lầm? Là mấy người đầu trọc đã làm ổng hiểu lầm. May là nhờ ngài Tông Diễn, mình gọi là một hiền tài á, ngài là một thiền sư, mình cứ gọi là một hiền tài đó, đã giải thích, kéo được, lật ngược tình thế lại. Chứ nếu không có ngài Tông Diễn thì có lẽ đạo Phật Việt Nam nó còn suy suy

[6:33]hơn bây giờ, nó suy còn thê thảm luôn, dám bây giờ là mất tiêu luôn á. Vì vua ra cái lệnh đuổi sạch tăng ni vào rừng, chỗ nào không có người mới được ở, bởi vì đạo Phật không có lợi cho đất nước. Trời ơi, thê thảm! Như vậy mình phải hiểu rằng lúc đó cái lối tu nó là bi thảm lắm, cái lối tu rề rề làm sao đó không biết, nó chán đời, yếu ớt rồi nó nó nhão nhẹt làm sao mà không biết nó chán ghê lắm. Mà mình thấy đó là do thiếu hiền tài đó. Rồi sau này cứ yếu dần yếu dần, rồi vào thời Pháp vậy, khi Pháp họ vào đô hộ nước mình, họ đi truyền đạo á, họ đi truyền đạo trước rồi họ mới đô hộ sau, tức là họ kiếm lính cái đã, tín đồ trở thành lính của họ hết trơn.

[7:10]Thì họ vào họ truyền đạo như chỗ không người, không có gặp một sức cản nào hết. Giảng tới đâu dân theo tới đó, giảng đâu dân theo tới đó, tại vì trước đó không ai dạy, giáo hóa về đạo Phật cho dân cả. Cho nên mình bỏ mất một mảng lớn luôn. Cho nên cái giai đoạn đen tối của lịch sử mình mà khi bị Pháp đô hộ, trong đó có một yếu tố là yếu tố vì đạo Phật không thịnh mà mình mất nước. Đó mấy thầy tu mình thì không cầm súng giết giặc, không có làm gì hết, nhưng mà để giữ cái tinh thần cho dân tộc này mà lúc đó cả quý thầy mình không làm được. Dân không ai giáo hóa về đạo hết, cho nên khi mà mấy cha xứ, mấy ông mục...

[7:49]cố đạo tới giảng là dân theo nườm nượp. Theo xong rồi cái họ quên mất cái đất nước này liền, họ trở thành con của Chúa liền, là tín đồ của cha, là lính của cha liền. Đó là một điều rất là đau lòng, là cũng lý do là bởi vì đạo Phật thiếu hiền tài. Mất cái sức mạnh liền, là mất nguyên khí là mất sức mạnh. Đây là một điều, một bài học rất là đau lòng cho chúng ta. Trong thời gian mà chấn hưng Phật pháp thì các vị cố gắng mở trường để dạy cho tăng ni, thì chúng ta thấy thời gian sau này tăng ni được học hành đàng hoàng hơn, là có điều kiện để trở thành hiền tài. Đó tuy nhiên để thành một hiền tài đúng nghĩa,

[8:25]hôm nay chúng ta bàn nhau thêm một số vấn đề để làm sao mà trong đất nước mình có rất nhiều hiền tài mới được, chứ chỉ một hai người không đủ sức kéo đạo Phật lên. Ví dụ như chúng tôi vậy, khi chúng tôi đi tới đâu mà nghe nói ở chỗ đó có một vị thầy giảng hay, chúng tôi mừng lắm, thấy có thêm một người để đẩy cái sức mạnh đạo Phật lên chút. Mà đi đâu tới đâu nghe nói kìa ông thầy đó giảng, mới đầu 100 người, có một lần ni sư lại gặp chúng tôi nói mời con về chùa giảng. Nói trước con có mời mấy thầy kia giảng, mới đầu chùa con được 110 người thọ Bát quan trai cái xuống từ từ từ từ nay còn 50, cũng vì con phải lật đật thay đổi.

[9:03]Tôi nghe tôi buồn lắm, buồn là vì là vì như vậy là mình thiếu giảng sư giỏi, thiếu giảng sư giỏi. Chứ đâu phải trong cả một đạo Phật mình chỉ được có hai ba vị mà nổi tiếng hay đi đâu cũng mời, không có được. Phải làm sao ai giảng cũng hay, hay nghe được, nghe thích. Không có thể gọi là xuất sắc đi, nhưng vẫn phải nghe có cái hấp dẫn để lần sau Phật tử tới chùa nghe nữa. Nghĩa là dù cái vị đó không nổi tiếng toàn quốc, không nổi tiếng thế giới cũng được, nhưng mà dù chưa thôi ví dụ, nhưng mà ở cái làng đó, nghĩa là tới tối sám hối mà có thầy đó giảng là người ta thích khăn gói đi vô chùa lạy Phật để mà nghe giảng,

[9:37]phải như vậy mới được, nó phải có nhiều người tài. Cái quan trọng là như vậy. Mà chúng ta thấy người xưa có cái hay là thay vì dùng cái chữ nhân tài như ngày nay, phải không? Ngày nay ở báo chí đồ hay dùng chữ đi tìm nhân tài cho đất nước, đi săn đầu người, rồi đi tìm tài năng, nhưng mà người xưa dùng chữ hiền tài. Vì sao vậy? Dạ. Đúng đúng, thầy nói rất hay, đó cũng là một hiền tài tương lai của chúng ta đó, mới trả lời được câu đó chứ không phải dễ. Đó cái chữ hiền để trước á là nhấn mạnh cái đạo đức nó làm gốc kèm mình lại. Giống như mình là một con diều bay bay có cái dây nắm lại, giống như mình là một cái người mà đi ra diễn xuất á nhưng

[10:24]mà đằng sau luôn luôn có cái người nắm cương, nắm áo mình lại, cái nắm cương chính mình đó là đạo đức của mình. Tức là mình hoạt động rất là rộng rãi trên mọi lĩnh vực, mình nói năng quay cuồng đủ thứ chuyện hết nhưng mà không bao giờ rời xa cái đạo đức hết. Đây là cái điểm rất là đặc biệt, nên người xưa đã để cái chữ hiền trước chữ tài. Không có dùng như con người nay là dùng chữ nhân tài. Bởi vậy mình thấy đừng có tưởng là ngày nay mình giỏi hơn người xưa. Có những cái thì ngày nay hay hơn người xưa thiệt nhưng có những cái người nay dở hơn người xưa. Chúng ta đọc báo á cứ là đào tạo nhân tài cho đất nước,

[10:56]nhân tài nhân tài không à mà người xưa không, hiền tài. Là nhấn mạnh cái đạo đức như thầy đó đã nói rồi, là nhấn mạnh cái đạo đức trước. Vì vậy ở đây các ngài dùng cái chữ hiền tài đó là nói đến một cái con người mà để sử dụng làm lợi được cho đất nước á thì nó phải có cái tài năng và đạo đức và hai cái đó nó gắn thành một tổng thể không được tách rời, không được tách rời. Không được tách ra đây là người này đạo đức tách ra người kia tài năng, không được, như vậy thì hai người không xài được, mà phải thành một cái tổng thể không có tách rời được. Vì tách rời ra hai cái là ừ giống như hơi vô dụng vậy đó.

[11:31]Giống như ừ có người nói thế, không biết phải Bác Hồ nói không nữa quên mất cái câu, nói rằng có đạo đức mà không có tài là là gì? Là quê. Phải không? Có tài mà không có đạo đức là người phá hoại. Đúng, có tài mà không có đạo đức là phá hoại. Đất nước chúng ta sở dĩ mà chậm tiến cũng bởi vì chúng ta người tài không phải thiếu nhưng mà cái tài nó không có đạo đức, cho nên họ dùng cái đầu của họ để họ thủ lợi riêng, để họ phá hoại cái sự nghiệp chung, để họ lấn hiếp người khác. Đất nước đi xuống luôn. Vì vậy mà ngày hôm nay vậy, trước mọi điều đó chúng ta thấm thía cái chữ mà hiền tài mà người xưa đã dùng vậy.

[12:21]Do đó chúng ta thấy rằng cái chính sách giáo dục của quốc gia hay ở trong Phật pháp chúng ta phải chú ý nâng cao cái đạo đức bằng hoặc lớn hơn tài năng. Vấn đề giáo dục đạo đức phải bằng hoặc lớn hơn tài năng để làm cái gốc giống như chúng ta xây một cái nhà. Biết có ai ngoài kia hút thuốc không kìa? Chúng ta nhớ chúng ta xây một cái nhà vậy là nếu cái móng mà nó chắc, lớn thì cái nhà chúng ta sẽ vươn lên cao được. Còn nếu cái móng mà nhỏ mà hẹp quá thì cái nhà rất là dễ đổ. Thì cái gốc gọi là đạo đức á, nên đào tạo cái gốc này cho kỹ. Mà bây giờ cả quốc gia cũng như trong các trường Phật học á

[13:07]thì cái giờ mà dạy về cái đạo đức rất là ít, rất là ít. Đạo đức chưa có xoáy sâu thành cái thế mạnh. Bây giờ có quan tâm mà cũng không có chú ý kỹ nhiều lắm. Trong học đường á học sinh học đạo đức rất là ít, chừng một hai tiết gì đó. Thầy không biết mấy tiết ta? Giờ dạy mấy tiết trong trường? Phổ thông á. Tuần một tiết phải không? Một tiết hai tiết gì thôi à. Không thấm mà dạy không kỹ, không sâu, mà không xem môn đó quan trọng, hệ số không cao, thi không dùng tới. Cho nên đúng là cái đầu của những người mà lãnh đạo về ngành giáo dục như quốc gia không xem đạo đức là quan trọng. Mà không xem đạo đức quan trọng thì chúng ta hiểu

[13:54]tương lai đất nước mình còn xáo trộn hoài, bởi vì cái đạo đức ít quá. Bây giờ trong đạo Phật mình cũng vậy nữa. Chúng ta học rất nhiều về giáo lý nữa, nhưng mà cái giáo lý mà để dạy cái giới hạnh, từng cái chiều sâu về đạo đức mình cũng ít được quan tâm trong các trường Phật học. Từ những trường sơ cấp, trung cấp cho tới viện Phật học cũng vậy, cũng không được đào sâu về đạo đức lắm. Có một lần chúng tôi gặp một người học trò cũ, cái đưa chúng tôi một bài kệ truyền tâm của các tổ trong 33 vị tổ, mới nhờ thầy: "Giải thích giùm con cái bài này để con làm bài." Tôi đọc vô thì tôi thấy chữ không với chữ vô không trong

[14:35]suốt bốn câu đó, cứ vô pháp, không pháp, vô pháp, không pháp. Cái tôi mới nói: "Thầy chán mấy cái này lắm rồi." Bởi vì cái lý không á, dạy cái lý không mà không dạy trước cái nền tảng về từ bi á, tức là tiêu diệt đạo Phật. Mình tự giết đạo Phật mình, mình không hay. Cứ mở miệng nói cái gì cũng không không không hết, thời gian tự nhiên đạo Phật biến mất luôn khỏi cuộc đời này, biến thành hư vô luôn. Mà hiện nay đang có cái mốt ở các trường Phật học, gọi là cái mốt á, mốt thời thượng á, là giảng sư nào mà nói không càng nhiều thì dường như giảng sư đó được coi là giỏi. Mà khi làm bài vậy, tăng ni sinh nào mà nói không

[15:14]thiệt nhiều, tăng ni sinh đó được coi là giỏi. Nhưng chúng ta phải hiểu những người mà nói lý không nhiều là những sát thủ trong đạo Phật á. Người đó đang giết đạo Phật từ từ chứ không gì hết trơn. Khi mà người ta học lý không nhiều quá mà không học trước cái nền tảng về tâm từ bi, tự nhiên người ta không muốn làm gì cả, không muốn làm gì cả. Và đạo Phật mà gồm toàn những con người không muốn làm gì cả thì đạo Phật sao? Đạo Phật sẽ không còn tồn tại, sẽ biến thành hư vô liền. Nó có cái câu chuyện chuyện hài của nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ. Ông này ổng viết chuyện hài hước nổi tiếng mà châm biếm sâu sắc lắm, ông Aziz Nesin.

[15:58]Aziz Nesin, ông này viết chuyện cười hài. Thì ổng hay viết chuyện châm biếm về chính trị mà trong đó có một cái câu chuyện như thế này: mới có hai cái đảng chính trị cạnh tranh với nhau thì trong đó cái đảng A luôn luôn thắng thế. Vì vậy đảng B họ mới bàn cái cách để họ họ cạnh tranh, họ thắng đảng A. Họ bàn đủ cách hết trơn, đưa ra cách nào cũng thua. Tức là họ tuyên truyền vận động dân, dân cũng không theo đảng B cứ theo đảng A. Rồi họ bôi nhọ cái gì cũng không được, nghĩa là đảng A luôn luôn cứ thắng thế, dân vẫn tin đảng A. Cái sau đó có một người họ thông minh cực độ, họ tìm ra một giải pháp để phá đảng A.

[16:36]Là trong cái buổi họp đại hội của đảng B đó, họ mới nói là: "Tôi đã nghĩ ra một cách, đây là một cách hay nhất và cách cuối cùng để phá cái đảng A đó." Mới cách gì? Mọi người nhao nhao lên hỏi. Ông mới trả lời là: "Tất cả chúng ta phải gia nhập đảng A hết." Cái ông kia mới trợn mắt: "Anh có khùng không? Mình đang chống họ không, mình gia nhập họ?" - "Không, chúng ta phải gia nhập vào cái đảng A họ. Chúng ta sẽ trở thành những đảng viên cao cấp của họ, rồi sau đó chúng ta không làm gì hết. Chúng ta làm đảng viên đảng A mà chúng ta không thèm làm cái gì hết thì đảng A tự nhiên nó tiêu." Câu chuyện tới đó ngừng lại.

[17:09]Đúng không? Một cái đảng mà đang có uy tín mà những người cán bộ, đảng viên trong đó không thèm làm chuyện gì hết đối với cuộc đời này thì cái đảng đó dân còn thương không? Không, phải không? Dân thương là do cái đảng đó làm được nhiều điều gì đó có lợi cho dân. Bây giờ mấy đảng viên của nó không thèm làm gì hết trơn thì đúng là đảng nó tiêu luôn. Thì cái lý không trong đạo Phật cũng vậy đó. Khi mà tăng ni mà được học lý không quá chừng rồi cái tự nhiên mình không muốn làm gì hết thì đúng là mình là sát thủ đạo Phật á. Nó như vậy. Mà không biết tại sao, không biết tại sao. Cho nên sau khi đọc bài kệ đó xong thì tôi mới nói:

[17:43]"Thôi thầy ghét mấy cái này, cái này không, thầy không giảng. Con hiểu gì con làm, con làm gì nó làm, thầy không nói." Không thèm nói. Không biết tôi có hiểm không mà lúc đó thấy rất là phải nói rất là bức xúc trong việc mà các trường cứ thi nhau mà dạy cái lý không á. Một cái tăng ni sinh mới học trung cấp, cái ngồi thiền chưa có nhiều, tâm từ bi chưa lớn, mà lo lý giải mấy cái câu truyền, mấy bài pháp truyền kệ của từ tổ này qua tổ kia. Đúng là chúng ta leo trên đỉnh trên mây đâu sống á, không có dạy cái căn bản cho kỹ. Vì vậy mà đạo Phật mình yếu một cách kỳ lạ. Trường Phật học thì đông, tăng ni sinh thì đông,

[18:19]bằng cấp thì quá chừng, nhưng mà đạo Phật vẫn thiếu sinh khí. Người dân họ vẫn hời hợt, không hấp dẫn khi đến chùa. Đối với các đạo khác mình vẫn không cạnh tranh được, không biết nguyên nhân là vì sao. Cuối cùng té ra là bởi vì sát thủ họ Không. Cứ dạy lý không này là đạo Phật tự tiêu hết trơn. Tự mình tiêu diệt mình, cứ tìm vào rừng, vào núi hay ở không vậy mà coi hay, tưởng mình giỏi, rất là đáng buồn. Cho nên đây là cũng cái mà chúng ta không có dạy được cái môn đạo đức cho nó thực tế để áp dụng trong cuộc sống á. Như có một cái tu viện nổi tiếng, tu viện đó rất là nổi tiếng, được một vị tôn túc dạy cũng rất là nổi tiếng.

[18:57]Thì vì nổi tiếng quá cho nên nơi này nơi kia thậm chí ở nước ngoài họ cũng mời các tăng ni sinh ở đó đi trụ trì nơi này nơi kia. Thậm chí ra tới nước ngoài để trụ trì những ngôi chùa bên đó vậy. là vì có tiếng tăm á, nhưng mà sau khi mời đi thỉnh thời gian cái Phật tử gửi thư về gặp hòa thượng xin đổi người khác. Bởi vì cái vị mà hòa thượng cử ra không xài được, không biết làm cái gì hết trơn. Có biết tu ngồi tu một cục vậy thôi à, không biết gì hết trơn, đụng chuyện không biết xử lý. Ta nói trong khi một truyền một ngôi chùa quá nhiều chuyện để làm. Vì hướng dẫn Phật tử nè, giáo hóa này, đối phó này, lo cái kia, phải con người phải đa năng.

[19:34]Nhưng mà không biết gì hết, biết ngồi tu yên yên thôi. Rồi bây giờ hỏi thư về ông hòa thượng cũng không biết đường đâu ổng nói, tại vì hòa thượng ổng cử đi những người là những người xuất sắc, đối với ổng là người xuất sắc á. Nhưng mà chỉ tiếc rằng cái lối dạy trong đạo Phật mình nó như vậy đó. Dạy nhiều, học nhiều, nhưng mà ra xài không được, ứng dụng không được. Tức là trong chúng ta không đào tạo ra được những cái hiền tài đúng nghĩa. Chúng ta đang bị kẹt cái này ghê gớm lắm khắp nơi. Phải nói chúng ta đang khủng hoảng về giáo dục á, không đào tạo ra được nhiều tài năng. Đây là điểm lớn. Giờ chúng ta phân tích tiếp về hiền tài.

[20:11]Hiền tài xuất hiện là do nhân quả chung của cộng đồng, đây là nguyên nhân thứ nhất. Ví trong giai đoạn mà đất nước mình như có cái thời khiến tự nhiên có những người tài năng vượt bậc xuất hiện đồng thời vậy đó, như cái vận của đất nước chung vậy. Ví dụ như trong cái thời mà quân Mông Cổ họ đánh hết thế giới, nhưng mà cái vận nước của Việt Nam mình là không có bị nô lệ. Cho nên khiến vào cái thời đó bỗng nhiên người tài xuất hiện quá chừng luôn. Cái đỉnh cao của trí tuệ thì coi như vẫn được xem là của Trần Hưng Đạo, Trần Quốc Tuấn. Nhưng mà bên cạnh Trần Quốc Tuấn, chúng ta phải hiểu cái dòng họ Trần vào thời đó người tài quá chừng tài.

[20:50]Đó là Trần Quang Khải cũng là một tể tướng rất là tài, rồi có hoàng thân Trần Nhật Duật, người rất là tài, rồi đến như danh tướng Phạm Ngũ Lão, rồi danh tướng Nguyễn Khoái, nghĩa là quá chừng quá chừng từ vua tới quan ai nấy là người coi như siêu đẳng không. Nghĩa là một người đánh được cả trăm người không, rồi mưu mô đầu óc đầy người mà nhân đức nữa, cho nên lúc kéo được cả đất nước mình thành một sức mạnh tổng hợp. Lúc đó đó, quân Mông đem qua mình là gần 300 ngàn quân tới 600 ngàn quân, mà toàn thể đất nước mình chỉ hơn một triệu dân gồm cả đàn bà, con nít. Vậy mà đánh tan quân Mông Cổ. Đây là một cái giống như chúng ta nghĩ nó một cái

[21:28]vận, một cái vận của đất nước, vận chung vậy. Nhưng mà nhờ cái duyên chung của đất nước, cái nhân quả chung như vậy khiến xuất hiện được Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải đồ vân vân như vậy, những người con tài. Mà tại sao Thành Cát Tư Hãn xuất hiện? Hình như tivi đang chiếu bộ phim Thành Cát Tư Hãn đó hả? Quý thầy có nghiên cứu không? Có nghiên cứu không? Có phải không? Không dám nói quý thầy có ghiền coi hay không chứ hỏi quý thầy có nghiên cứu hay không thôi. Nói quý thầy có theo sợ buồn á, đúng không? Nhiều khi mình thắc mắc là tại sao tự nhiên xuất hiện con người mà đánh Nam dẹp Bắc, tiêu diệt gần hết thế giới.

[22:03]Thực ra cũng có cái nhân quả. Cái nhân quả mà sở dĩ xuất hiện Thành Cát Tư Hãn đem quân đánh tùm lum á là vì Hồi giáo. Lúc ở bên kia Hồi giáo nổi lên, cũng dùng võ lực đi truyền đạo, tiêu diệt hết Phật giáo luôn. Đánh từ từ, nếu mà không có cái trận giặc Mông Cổ thì Trung Hoa ngày nay đã thành Hồi giáo, thành đất nước Hồi giáo. Nên không biết ở trên trời khiến đưa xuống một ông võ tướng là Thành Cát Tư Hãn, dấy binh lên từ những bộ tộc nhỏ thôi, kết hợp nhiều bộ tộc khác, mạnh quá chừng mạnh luôn, mà quá thiện chiến đánh tràn, đánh chặn lại được cái bước chân của Hồi giáo từ Ấn Độ qua, đánh dạt dạt dạt dạt qua

[22:40]phía Trung Đông, đánh lên phía Trung Á luôn. Chứ nếu mà không có cái cuộc chiến tranh của Mông Cổ thì ngày hôm nay là Hồi giáo đã chiếm gần hết thế giới rồi, vì họ cũng rất là cuồng tín, rất là hiếu chiến. Nhưng mà Mông Cổ cũng quá thiện chiến, nghĩa là những chiến sĩ của Mông Cổ họ sống ở trên ngựa giống như mình sống trên đất bằng vậy, mọi cái sinh hoạt gần như trên lưng ngựa. Mọi cái sinh hoạt gần như trên lưng ngựa, nói như vậy là quý thầy, cô suy luận thêm chứ không nói hết được. Dễ sợ như vậy. Thậm chí thế này, thấy nhiều khi một đoàn ngựa đi, khói mù mịt đầy trời kéo ào ào tới không thấy bóng người,

[23:12]nhưng mà khi tới giáp mặt với quân địch rồi thì từ dưới bụng bật lên cái là trên lưng ngựa có người hết, là cung nỏ sẵn sàng, rút cung ra bắn liền, bắn nhanh như chớp. Giống như những đội quân kỳ lạ vậy, đánh đâu thắng đó, đánh đâu thắng đó và chặn được cái bước chân của Hồi giáo, chiếm luôn Trung Hoa để làm chi vậy? Để Trung Hoa lúc đó có cái sức mạnh mà chặn cái Hồi giáo bên kia qua. Nhưng lúc đó bởi vì họ không hiểu được cái sứ mạng của họ do trên trời giao là chặn Hồi giáo thôi, họ lật đật họ oánh Việt Nam, họ bày đặt oánh Việt Nam. Nhưng lúc đó cái vận Việt Nam là những vị vua đang có đức lớn.

[23:46]Thời đó nước mình là một đất nước mà hiền lành. Từ đời vua Lý cũng vậy, là một đất nước nhân đức, những đời vua đó rất là có đức. Qua tới đời Trần vậy, những vị vua rất là có đức. Cho nên cái vận nước mình đang mạnh. Chỉ nhờ cái đức của vua và cái biết tu tập của dân chúng thôi mà cái vận nước tự nhiên mạnh. Mà vì vận nước mạnh, tự nhiên xuất hiện những con người tài để giữ đất nước lại không cho nô lệ, rất là hay. Còn bên Nhật Bản cũng vậy, Nhật Bản thì không có người tài, nhưng mà nhờ mấy trận bão đánh tan mấy cái chiến thuyền của quân Mông Cổ hết rồi thôi, Nhật Bản cũng không bị nô lệ. Qua cái điều này chúng ta hiểu là hiền tài xuất

[24:22]hiện là do cái nhân quả chung của cộng đồng. Ví dụ bây giờ Việt Nam mình cũng vậy, trong giai đoạn này nếu mà cái số đông người Việt Nam mình biết tu hết, cũng như những người lãnh đạo là những người nhân đức giống như vua Lý, vua Trần ngày xưa, mà quần chúng thì ai nấy mến đạo, sống ăn ở hiền lành, tự nhiên đất nước mình sẽ xuất hiện những hiền tài vượt bậc liền để bảo vệ, để xây dựng cái đất nước này. Chúng ta tin cái điều đó như vậy. Và vì vậy, một trong những bổn phận của chúng ta, của những người tu sĩ là làm sao cho dân chúng ăn ở có đức, hiền lành, biết tu tập. Đó là điều mà chúng ta thúc đẩy cho hiền tài xuất hiện.

[25:03]Ví dụ như bản thân mình không phải là một hiền tài, bản thân mình có thể là một dữ tài vậy, dữ tài chứ không phải hiền tài, nhưng mà mình giáo hóa làm sao cho khắp dân chúng, các cộng đồng, xóm làng ai cũng biết tu hành hết, biết ăn hiền ở lành, biết nhường nhịn, biết giúp đỡ lẫn nhau, chúng ta sẽ thấy trong vận nước mình xuất hiện những nhân tài vượt bậc lên liền để bảo vệ Phật pháp, bảo vệ đất nước liền. Đây là điều rất là lạ. Cho nên hiểu rằng hiền tài xuất hiện là do nhân quả chung của cộng đồng, chúng ta thấy cái trách nhiệm của mình là phải ráng nỗ lực mà giáo hóa, chứ không được ở không mà chơi.

[25:41]Vào cái thời đó, chúng ta thấy trong Phật pháp có những nhân vật đặc biệt như là Sư Vạn Hạnh, Sư Khuông Việt, Trần Thái Tông ha, Trần Nhân Tông, Thiền sư Thường Chiếu, Thiền sư Hương Hải, ngài Liễu Quán để làm hưng long Phật pháp, nó cũng giống như là một cái hạnh nguyện của các vị Bồ Tát ở trên trời thị hiện xuống, nhưng cũng là cái tâm tình, cái tâm nguyện của cái dân ở xứ này có cái đón chờ, nên vừa là cái tâm nguyện của các cái vị Bồ Tát mà vừa là cái nhân duyên của quần chúng nên khiến có những vị lỗi lạc xuất hiện như vậy, hai bên. Đó. Ở trên thế giới vậy, trong y học vậy, cũng có những ngài như Pasteur,

[26:25]Hoa Đà, Tuệ Tĩnh để cứu đời, cũng đều là những cái phước chung của nhân loại, vừa là cá nhân mà vừa là nhân loại, vân vân. Đó là chúng ta nói hiền tài là nhân quả chung của cộng đồng. Còn cái cá nhân, cái người mà gọi là hiền tài đó, thì nó cũng là cái nhân quả của nhiều kiếp, nhân quả của nhiều kiếp, chứ không phải khi không mà lơn tơn ở đâu đẻ ra rồi cái lớn lên cái thành hiền tài, thành một tài năng xuất chúng vượt bậc, không có, không có, đều là nhân quả của rất nhiều kiếp mới thành được. Chúng ta nhớ cái câu chuyện mà trong Nam Hải Dị Nhân của ông Phan Kế Bính ông viết. Những cái chuyện mà của ông Phan Kế Bính viết á thì nó hơi có

[27:04]tính cách thần kỳ, nhưng mà không ai dám phản bác, tại vì trong những cái thần kỳ đó đôi khi nó chứa đựng những sự thật. Như câu chuyện về ngài Lương Thế Vinh, cũng coi như là một bác học của Việt Nam vậy, thì đầu tiên ngài sinh trong một cái gia đình à ngài đi học với mấy đứa trẻ, đi ngang đó tự nhiên có con sư tử đá, con chó đá nó cứ gật đầu nó chào, con chó đá mà nó gật đầu chào, cái cảm ứng như vậy. Cái ngài mới về ngài nói với cha ngài, cái cha nói: "Đâu con hỏi coi, nếu nó biết gật đầu thì có thể nó biết nói." Cái hôm đó đi đến ngang đó nó gật đầu chào, cái ngài mới hỏi là: "Tại sao mà ngươi thấy ta ngươi chào?" Nói:

[27:41]"Vì sau ngài sẽ đỗ trạng nguyên, nên chào." Cái ngài về ngài mới nói lại với cha ngài, cái từ đó cha ngài hách dịch, chửi mắng hàng xóm rồi nói: "Con tao sau này mà đỗ trạng nguyên tụi bay biết tao này kia nọ." Cái là cái hôm đó cái ngài mới nói với mẹ ngài, nói: "Mẹ thì ăn ở có đức, nhưng mà cha đã thất đức quá, con không ở đây được nữa, con phải đi. Rồi sau này mấy năm sau mẹ nghe bên cái làng đó mà con sinh vào trong gia đình đó là con." Ngài nói xong ngài bệnh chết liền. Lạ vậy. Thì ngài qua gia đình bên kia đẻ ra thì đứa con liền. Thì lúc đó đó mấy người Tàu nó xem thiên văn thấy có sao Văn Tinh giáng thế. À.

[28:20]Người xưa trong cái môn thiên văn của họ có một cái lạ, có những người nào mà về cái học siêu việt thì là do một vị thần ở trên trời mà gọi là sao Văn Tinh, mà sao Văn Tinh nó mà giáng thế xuống nước nào thì nước đó sẽ xuất hiện một bậc kỳ tài về văn chương, về học thuật. Thì coi như các nhà thiên văn địa lý bên Tàu họ nói rằng sao Văn Tinh đã giáng xuống Việt Nam, họ đi tìm để họ triệt đi để cho người Việt Nam đừng có người tài. Nhưng mà họ đi tìm rồi có họ thấy cái ngôi sao chiếu vào trong cái làng đó, cái đến đó thấy một đám trẻ chơi là biết có nằm trong đây mà không biết là ai. Cái mới thử, ổng quăng cái quả bưởi xuống cái hố, ổng nói đố đứa nào tìm được.

[28:56]Thì ngài không ra mặt, ngài mới xúi người bạn ngài là: "Đổ nước vô cho nó bưởi nổi lên rồi lấy, có gì đâu." Các bạn làm theo kịp như vậy cái nổi trái bưởi lên lấy. Thì sau ông người Tàu mới điều tra, điều tra ra cái ổng biết được là là đứa bé đó. Đó. Nhưng mà lúc đó là do cái duyên nên không có bị hại. Đó là vào đời Lê Thánh Tông á. Thì hầu hết thế này, nếu mình tin theo Phật pháp là trong cái vũ trụ này có ba cõi sáu đường và cõi trời là nơi chứa những chúng sinh có phước, hầu hết những bậc kỳ tài xuất hiện ở cõi này đều là từ cõi trời đi xuống, hầu hết như vậy. Cái người mà cõi trời đi xuống á thì nhiều lắm chứ không phải là ít,

[29:41]nhưng mà thường chứ không phải đặc biệt, thường chứ không phải đặc biệt. Ví dụ như là một cái người xuất gia mà tốt thì cũng thường là mới cõi trời đầu thai xuống, thường là như vậy, rất là dễ. Bởi vì trước đó có một thời gian những kiếp xưa kiếp xưa đó, tu tốt tốt là các vị đó lên cõi trời hết rồi, cõi trời. Nhưng mà nếu không đặc biệt thì cũng là một vị thiên tử bình thường, hạnh phúc, sung sướng, rồi đến khi cái duyên đã mãn, nhưng mà cái nguyện tu còn, cái sinh trở xuống. Vì lúc đó các ngài có hai cái sự chọn lựa, họ chọn lựa như thế này nè, là tiếp tục tu ở cõi trời hoặc là xuống cõi người tu.

[30:20]Vì các ngài là muốn tu mà, nhưng mà nó có thế này, ở cõi trời tu á thì được cái ưu điểm là hoàn cảnh sung sướng nhưng mà rất chậm đắc đạo, rất là chậm đắc đạo. Bởi vì thời gian nó dài quá, nó chậm. Còn tu ở cõi người á thì hoàn cảnh rất là cực khổ mà phải trả những nghiệp xưa đó, những cái nghiệp mà mình làm đâu từ mấy chục mấy trăm kiếp xưa đó thì khi mình đầu thai xuống cõi người là chấp nhận trả lại hết, tu hành cực khổ, nhưng mà dễ đắc đạo. Vì lựa cái nào? Thì có những người nói là thôi để tu cõi trời tàn tàn chậm đắc đạo cũng được, cứ lên cõi trời tu hoài rồi có gì mình làm phước bằng cách mình độ thôi,

[30:57]mình độ cái người trần gian thôi, âm thầm gia hộ, sắp xếp để làm phước cũng được. Nhưng có những người mà có dũng khí hơn á thì chấp nhận xuống cõi người, vừa trả nghiệp xưa vừa làm được những công hạnh tích cực mà đắc đạo nó nhanh chút, là những vị chọn vậy họ xuống cõi người. Thì trong số những vị mà xuống cõi người đó, thì thấy bộ ngồi ở Thiên Khánh này hơi nhiều, nhiều, đang ngồi ở đây cho nên vậy. Cái việc mà để trở thành hiền tài á là có hai yếu tố này. Có mấy cái yếu tố thế này chúng ta để ý nè: Là thứ nhất, là phải làm phước nhiều, bởi vì nếu mà không có phước không bao giờ mình thành người tài hết, ngộ vậy.

[31:41]Chúng ta nhớ nha, cái tài là do cái phước nó sinh ra chứ không phải là do học. Học thì học nhiều nhiều học xong nhiều quá học điên luôn, không có gì. Chúng ta nhớ nhiều người học quá điên luôn, không có tài. Cho nên để thành một người tài mình có khả năng mà sử dụng được á là do phước, đời trước tạo phước nhiều, đó là cái thứ nhất. Cái thứ hai là gieo duyên với chúng sinh rộng rãi. Gieo duyên rộng rãi tức là giúp người nhiều á, hay làm việc từ thiện cứu trợ đồ nhiều á, tức là nhiều người mến mình, chịu ơn mình thì đời này mình mới làm người tài được. Bởi vì sao vậy? Bởi vì để gọi là một hiền tài,

[32:16]một kỳ tài là người đó được nhiều người ủng hộ và cái tài của mình là gây được ảnh hưởng lên trên nhiều người. Cho nên đời xưa là cũng phải gieo duyên với rộng rãi quần chúng chứ không phải là mình làm cái gì ẩn bóng đơn độc mà đời này nổi tiếng tài năng được. Đó, cái đó bắt buộc như vậy. Ngay cả những ca sĩ cũng vậy. Những ca sĩ mà nổi tiếng á đều đời trước là do đi làm từ thiện đồ nhiều, đi cứu trợ xã hội đồ gì đó thôi à. Rồi cái tới chừng hát tự nhiên người ta nghe người ta thích. Mà nếu phân tích giọng hát nhiều khi cũng không hay lắm, không hay lắm. Nhưng mà cứ thích, người ta cứ thích không hiểu tại sao.

[32:53]Lý do là bởi vì đời trước là người ta đi làm từ thiện nhiều. Vì điều đó chúng tôi không có ngạc nhiên. Có một lần chúng tôi nói chuyện với một số nghệ sĩ. Thì tại vì những vị nghệ sĩ họ học trong trường lớp ra nên họ đánh giá nó sắc bén lắm. Thì khi phân tích một số ca sĩ đang nổi tiếng hiện nay đó thì họ nói với chúng tôi là: "Phân tích mấy ca sĩ giọng không hay." Thì tôi đồng ý liền à, tại tôi cũng biết nghe nhạc lắm. Tôi cũng thuộc loại hay nghiên cứu nhạc á, không có nói là ghiền, mình không nói ghiền, nói ghiền kỳ, mình chỉ nói là biết nghiên cứu nhạc. Thì khi nghe nói là phê bình mấy ca sĩ đó không

[33:27]hay mà nổi tiếng thì tôi đồng ý liền. Nhưng chỉ có cái là mấy vị kia không biết nguyên nhân thì bực, bực. Nói tại sao có những người giọng hát rất là hay mà không nổi tiếng mà cái giọng không hay lại nổi tiếng, họ tức lắm. Còn mình vì mình biết đạo Phật rồi, mình biết Phật pháp mình cười cười mình không tức, là vì sao? Mày biết có cái nhân duyên. Cái nhân duyên đời xưa là hãy đi cứu trợ đồ này qua đồ kia hoài, cái giờ tự nhiên lên hát người ta thích à. Hát thích, thành ra nổi tiếng. Vì vậy mà họ có dùng cái chữ rất là hay là chiếm được cảm tình của quần chúng á. Một ca sĩ chiếm được cảm tình của quần chúng

[34:01]chứ họ không nói là người đó hát hay. À, sau này họ dùng cái chữ chính xác hơn. Chứ có nhiều người ở trong những cái nhạc viện hát hay lắm, cái điều mặt xấu quắc à, không bao giờ dám lên làm ca sĩ hết. Vì người ta không ưa, dòm thấy mặt người ta không ưa, không nổi tiếng. Mặc dầu giọng hát nghe rùng rợn luôn, hát hay rùng rợn. Hát hay cỡ lại gần bằng thầy Đức Hoàng này chứ chẳng chơi. Thầy Đức Hoàng nhớ kỳ hát cải lương cái bài nào đó, nhớ cái bài vọng cổ. Nên đó gọi lại có cái duyên với chúng sinh nữa mới làm bậc hiền tài chứ không phải dễ. Rồi một cái nguyên nhân nữa là những kiếp xưa đó đã từng dùng

[34:36]cái công sức của mình để làm lợi cho đời, làm lợi cho đạo. Đây mới là cái nguyên nhân quan trọng để trở thành bậc kỳ tài: Là lấy công sức của mình làm việc lợi cho người, làm việc lợi cho đạo. Còn nếu mình có khả năng mà mình không đem cái khả năng đó ra cống hiến thì những kiếp sau mất khả năng đó liền, khả năng đó không phát triển nữa, không phát triển nữa. Ví dụ, ví dụ như một người có tài viết văn hay, nhưng mà làm biếng viết văn hoặc viết những chuyện nhảm nhí, viết những chuyện không lợi ích, qua kiếp sau mất liền, không bao giờ viết văn hay nữa. Còn nếu ví dụ mình viết văn mình thấy mình hơi có khiếu,

[35:14]mình viết những cái chuyện về giáo dục, câu chuyện ngắn này nọ để tạo thêm cái niềm tin, cái tình thương cuộc đời, những kiếp sau tự nhiên văn chương mình giỏi lên nữa. Tức là mình đã đem được khả năng cống hiến một cái điều chính đáng có lợi ích thì khả năng đó sẽ phát triển thêm. Còn nếu mà không có đem cái khả năng đó cống hiến thì khả năng đó sẽ tàn lụi dần dần, mà đây là một cái nhân quả quan trọng, nhân quả quan trọng. Đó. Ví dụ như vậy, ví dụ bây giờ là quý thầy có khả năng giảng, ví dụ mình giảng chưa hay lắm, nhưng mà luôn luôn cố gắng giảng ngắn thôi, không giảng dài. Bởi vì giảng dài quá là sợ rồi người ta ngủ á. Mình giảng ngắn ngắn thôi.

[35:54]Dù mình giảng chưa hay nhưng mà giảng ngắn, nhưng mà mình ráng giảng làm sao để có lợi cho người nghe, là người ta thêm đạo tâm tu hành chút chút thôi không nhiều, vậy chứ mười năm sau bắt đầu giảng hay, mà kiếp sau sẽ giảng còn cực kỳ hay nữa. Là bởi vì đời này mình đã đem cái khả năng đó mình làm điều đúng thì khả năng đó phát triển lớn liền. Còn mà nếu mà không có phát triển thì tàn lụi liền. Mà ví dụ như bây giờ mình làm giảng sư hay đi, giảng sư giảng ra người ta mê, thích, hấp dẫn lắm, nhưng mà rồi cái không thèm giảng, làm cao không thèm đi giảng. Ví dụ người ta mời, người ta mời đi giảng, nói: "Cái chùa đó ở đâu?" Nói:

[36:30]"Chùa đó ở trong vùng quê." "Mấy người nghe?" Nói: "Dạ hai chục người nghe", không đi. Nói: "Không đáng để cho cái tài tôi giảng", thì mai mốt hết, không giảng được nữa. Nó kỳ lạ như vậy, tức là mình có tài mà không chịu khó đem ra sử dụng. Chúng ta để ý mà những cái người xưa, chỉ có một trường hợp rất là lạ là Khổng Minh Gia Cát Lượng thì hơi lạ, ổng rất tài mà không có thèm làm, đợi cho tới nào đúng một ông chúa, tức là Lưu Bị tới mời ba lần mới ra làm rồi làm lớn luôn. Chứ còn hầu hết thì những người tài giai đoạn đầu họ đều chịu khó phục vụ trong cái mức độ trong những cái tầng lớp rất là thấp bé. Ví dụ như Hàn Tín vậy.

[37:08]Hàn Tín con người cực giỏi, cực tài mà khi vào phục vụ chỉ làm chức giữ ngựa gì đó ha, chức giữ cửa giữ gì, mà vẫn làm rất tận tụy. Đó là cái nhân quả đó. Nghĩa là mình có khả năng, cứ làm hết khả năng mình trong cái tầm mức, về sau tự nhiên mình sẽ phát triển rất là lớn. Trong cái truyện á ghi là Hàn Tín coi như giỏi về sách lược, chiến lược, chiến thuật ha, chứ không phải là giỏi võ lắm. Nhưng mà trong thực tế không phải, trong thực tế là Hàn Tín giỏi đánh võ mà đánh võ cá nhân á, giỏi hơn Hạng Võ, trong thực tế.

[37:45]Nhưng có những điều mà sách sử ghi không hết, sách sử ghi trật lất à. Giỏi như vậy. Mà sở dĩ mà Trương Lương á mà sử dụng Hàn Tín á bởi vì lúc đó một lần đi ngang vô tình đi qua chợ gặp thì Trương Lương có con mắt nhìn người biết. Đi ngang cái gặp một cái con người gánh củi, nhưng mà nhìn vào thì thấy đây là một người kỳ tài: vai u thịt bắp cuồn cuộn, khí sắc điềm đạm, đôi mắt rất thông minh, ẩn chứa một cái tài năng lớn. Thì đi qua không biết gây gổ gì gặp cái thằng du côn ở chợ cái nó ăn hiếp, nó bắt chui qua háng nó. Nó giang hai chân nó bắt chui qua không nó oánh. Thì Trương Lương đứng nhìn thì thấy là cái người mà

[38:26]tiều phu này dư sức oánh bay cái thằng du côn kia. Nhưng mà bởi vì giấu mình, nhịn, bỏ củi xuống chui qua. Trương Lương đi theo về tới nhà liền, biết rằng chỉ có tài năng lớn mới nhẫn nhục như vậy, chứ còn cái người mà tài năng lất phất là oánh lộn liền. Còn con người thiên tài rồi thì họ lại không có tranh giành mấy chuyện đó, chấp nhận nép mình như là cát như bụi, người đó mới là tài năng lớn. Mà lúc trước á, bởi vì sau này bị Hạng Võ không biết xài rồi ổng bỏ đi. Bởi vì người tài người ta có cái tự trọng, lát mình trở lại mình nói điều đó, người ta có cái tự trọng. Nhưng mà họ phục vụ ở lúc nào họ cũng tận tụy hết.

[39:04]Thì trong Phật pháp mình cũng vậy. Ví dụ bây giờ mình là một người tăng ni sinh, mình có khả năng á, mình có thể viết được, có thể giảng vài pháp ngắn được, nhưng mà nhiều khi chưa được giao công việc đó, chỉ bắt mình nấu cơm, mình nấu cơm rất là tận tụy; hoặc là bắt ra tiếp khách, mình tiếp khách rất là chu đáo. Rồi tới lúc nào đó tự nhiên bữa nay tự nhiên không có giảng sư, thầy Đức Hoàng đi vắng rồi cái kêu thầy lên ngồi giảng, mình nói 20 phút rất là hấp dẫn. Bắt đầu người ta chú ý. Thì đó đó là do cái hễ làm cái gì là mình tận tụy hết công sức cái đó thì bỗng nhiên tài năng lớn lên liền. Cho nên một trong những nhân quả của hiền tài đó chính là gì?

[39:40]Luôn luôn tận tụy trong cái bổn phận của mình. Cái người như vậy sau này tài năng rất là lớn. Chứ không phải đợi: "Ôi, tui vậy mà không, bắt tui đi nấu cơm, không chịu", người đó không bao giờ trở thành người tài được. Cái tài năng là nhờ cái nhân quả đó đó. Rồi một cái nhân quả để trở thành người có tài nữa là do nâng đỡ người có tài. Trong những kiếp nào đó, hễ mình thấy người nào mà có tài, mình luôn luôn tạo điều kiện giúp đỡ cho người ta, đào tạo bồi dưỡng thêm cho người ta và giúp người ta phát huy, giúp người ta làm được việc. Thí dụ mình là ông thầy hoặc mình là người lãnh đạo giáo hội, cái mình thấy ở đó có người tài thì mình tạo

[40:18]điều kiện để cho cái người đó làm được việc. Thấy người này giỏi ngoại giao, giỏi quản lý công việc, kêu vô để phụ thôi làm thư ký để quản lý đi giao dịch các chùa, giúp đỡ các chùa. Rồi thấy cái người mà có cái lòng từ bi, tốt, giỏi việc, nói bây giờ thay mặt giáo hội đi hết chùa này tới chùa kia coi coi chùa nào thiếu cái gì đó, cần cái gì đó để về mà mình có cái hướng giúp đỡ các chùa. Đó, vậy đó, cứ mình tạo điều kiện cho người ta làm việc. Thì cái người mà như vậy những đời sau trở thành kỳ tài, trở thành hiền tài lớn. Đây là những yếu tố nhân quả của cá nhân. Thì chúng ta bàn thêm một số điều này chút,

[40:55]những cái nhân quả cá nhân chút xíu để chúng ta tính. Trong những cái điều mà làm trở ngại cho cái tài năng, một cái trở ngại lớn cho bậc hiền tài, cho tài năng á là cái gì? Cho tài năng chứ mình không nói hiền tài. Là sự kiêu ngạo. Sự kiêu ngạo làm lu mờ tài năng. Đây là một cái nhân quả rất là lớn. Cái kiêu ngạo làm lu mờ tài năng như thế nào? Thì thế này, đầu tiên á, cái người tài đó họ chưa có kiêu ngạo. Chưa kiêu ngạo tại vì nếu họ kiêu ngạo thì họ chưa có tài. Nếu họ kiêu ngạo từ đầu thì không ai xài hết, cho nên không có phát huy để không gọi là người có tài. Đầu tiên là họ chưa có kiêu ngạo cái đã.

[41:35]Họ có tài cho nên được sử dụng, được phát huy, được làm việc và bắt đầu có tiếng tăm, được nhiều người ham thích, ngưỡng mộ, quý kính trước cái đã. Rồi bắt đầu đó cái rắc rối mới từ đó mà ra. Rắc rối ở chỗ này, khi mà cái người có tài đó làm được việc á thì thường nhận được điều gì? Nhận được điều gì?

[42:02]Thí dụ như có ông sư cô đi trong lễ Vu Lan đứng lên hát một bài cực kỳ hay, người ta gọi là một kỳ tài đó, thì thường sau khi hát xong đi xuống nhận được cái gì? Hử? Lời khen phải không? Đúng, đó. Nghĩa là thường người có tài là hay nhận được lời khen. Ví dụ như nói là: "Thầy tụng kinh hay quá, thầy thuyết pháp hay quá, thầy điều động công việc giỏi quá, thầy có uy quá", vân vân, tức là luôn luôn mình nhận được lời khen. Thì khi nhận được lời khen mà mình chấp nhận, cái tâm mình có chấp nhận cái lời khen đó thì mình sẽ phát sinh tâm lý gọi là tâm lý tự hào thầm kín bên trong, thầm thầm thôi chứ

[42:44]chưa lộ ra, vì lộ ra là hết xài rồi, thầm thầm. Là chúng ta thấy á nó là một cái vòng luẩn quẩn: mình giỏi, được khen; được khen, mình chấp nhận cái lời khen đó cái mình có tâm tự hào xuất hiện. Và từ tự hào tới tự kiêu không có xa, tới tự kiêu thì gãy rồi. Nhưng bắt đầu tự hào. Mà ở đây cái cái khắc nghiệt của nó là cái tâm mình chấp nhận cái lời khen đó, chấp nhận cái lời khen đó. Ví dụ ngày nào đó quý thầy quý cô đi giảng đi, mình đi giảng được những bài pháp xuất sắc, hay, người ta nghe người ta quá thích đi, và người ta đến người ta nói những cái điều ca ngợi, ca tụng, nói rằng: "Cả đời con vậy, con chưa bao giờ nghe một bài pháp mà tuyệt vời đến độ như vậy".

[43:25]Ví dụ, những câu mà nó khen cỡ đó mình chịu không thấu. Khen hơi hơi mình còn mình còn ráng khiêm tốn được. Ví dụ khen: "Trời, thầy giảng hay ghê á, thầy giảng gần như hòa thượng đó hòa thượng kia", nghe vậy thì thôi mình còn cười cười mình còn chấp nhận được. Mà nói tới cái câu: "Cả đời của con nghe không, phải không, con nghe không biết bao nhiêu vị giảng mà chưa bao giờ con nghe bài tuyệt vời như bài này của thầy", mình nghe câu đó mình chết điếng người liền, không nói gì hết trơn á, chết điếng. Tức là lúc đó là mình ráng kiềm chế chứ nhưng trong lòng mình nó run hết trơn rồi, quá sung sướng.

[43:55]Mình chấp nhận cái lời khen đó mà hễ chấp nhận rồi là tâm tự hào xuất hiện. Để mà mình chuẩn bị làm một người tài thì bây giờ mình phải lo chuẩn bị cái tâm, cái khả năng, cái sức mạnh trong tâm mình là không bao giờ chấp nhận lời khen. Nếu mà quý thầy quý cô có khả năng đó thì hãy làm người tài nha. Còn nếu chưa có cái khả năng từ chối lời khen trong tâm mình thì đừng bước ra làm người tài, vì cái lời khen bẻ gãy cuộc đời của mình liền, bẻ gãy liền. Đó, nhìn ở đây chúng ta thấy ở trong cái lớp học chúng ta có rất nhiều tăng ni tương lai chuẩn bị trở thành những hiền tài. Chúng ta nhìn thấy gương mặt người nào cũng sáng tỏ như ánh trăng rằm.

[44:38]Trăng rằm nè, trăng rằm mùa thu mà đêm không mưa, rõ ràng phải mình phải nhiều điều kiện, chứ mình nói trăng rằm mà nhằm bữa có mưa thì cũng huề. Đó, mình nói, cho nên tương lai là chúng ta thấy đang có nhiều hiền tài. Nhưng mà mình nhắc với nhau một điều: Để chuẩn bị làm được một hiền tài thì từ bây giờ mình phải đào tạo cho tâm mình có khả năng là khước từ lời khen, khước từ lời khen. Mà muốn là khước từ lời khen, không chấp nhận lời khen mình phải tập từ bây giờ, chớ tới chừng đó người ta khen là chịu hết nổi rồi, chịu hết nổi. Giống như một người võ sĩ ra chiến trường vậy đó, nếu không có luyện chiến đấu trước, đợi tới nó ra rồi người

[45:19]ta đánh mới đỡ thì không nổi vì người ta đánh đòn rất là hiểm hóc. Mình không có đủ đòn thế để đỡ lại. Vì người ta vừa nhá cái tay trên người ta đá ở dưới, người ta vừa đá trước mặt người ta móc lái sau lưng ví dụ vậy, hiểm hóc. Thì cũng vậy, những cái lời khen trên cuộc đời này nó dễ sợ, nó gặm nhấm ghê lắm. Thí dụ như thay vì người ta nói một câu: "Thầy giảng hay quá" mà họ nói cả đời họ chưa nghe ai, mà cái câu đó còn chưa độc, chưa độc bằng có một cái người nào đó đến tặng cho mình một cái ví dụ họ làm luôn cả một cái trái tim bằng vàng đi, họ đưa mình, họ nói: "Vì cái coi như con nghe những bài pháp của thầy,

[45:56]con dâng hết cả trái tim của con cho thầy, thầy cất luôn giùm con", ví dụ vậy. Cái kiểu đó là mình chết tươi liền không nói gì hết. Tức là giống như một đòn giò lái vậy đó, nhấp ở trên mà quất ở dưới một cái là mình chịu không thấu, dính đòn liền. Thì mình phải đào tạo khả năng là khước từ cái lời khen từ bây giờ. Nghĩa là khen cỡ nào khen, do đó mình phải tập, mình phải dặn hết từ Phật tử với tăng ni trong chùa đó: "Bây giờ mỗi người soạn một lời khen, khen tui giùm, để tui tập từ từ coi tui có thấy sướng không. Nếu mà khen mà tui không sướng..." Cái lời khen nghe nó độc địa lắm. Mà cái khả năng mà không chấp nhận lời khen

[46:32]cái đó là một cái đạo lực lớn, một cái đạo đức lớn. Mà làm sao mình có khả năng này? Làm sao mình khước từ lời khen? Bởi vì trong thực tế công nhận mình cũng phải giỏi thiệt người ta mới khen. Đó là một thực tế! Ví dụ như bây giờ mình giảng bài pháp trời người ta vỗ tay hoan nghênh nhiệt liệt, đứng lên người ta nhảy vung tay vung chân nhảy lên bàn người ta reo hò, ví dụ vậy. Thực tế rõ ràng là mình phải giảng hay người ta mới khen. Thì làm sao mình từ khước được? Làm sao trong đầu mình mình có cái lý luận gì để mình từ chối cái lời khen đó? Ai nghĩ ra? Dạ mời thầy. Dạ thưa thầy thì quán nó là giả.

[47:09]Thì đó là một cách cũng hay, đúng, cũng là một cách cũng hay. Dạ, rồi cũng là một cách là thầy góp ý là mình nghĩ đây là chuyện nó giả. Cái chuyện mà thầy nói đó, có một lần chúng tôi cũng nhắc giống như ngài ngài Động Sơn vậy đó. Ngài Động Sơn cũng đưa dạy đệ tử cái lý này mà ngài dạy khéo lắm, ngài dạy hiểu không nổi. Trước khi ngài tịch, ngài mới nói các đệ tử: "Ta có tiếng tăm ở đời, à, có ai vì ta dẹp được cái tiếng tăm đó hay không?". Ngài nói một câu ẩn ý quá không ai hiểu. Có một vị tăng bước lên nói: "Xin hòa thượng cho con cái pháp hiệu". Cái ngài nói: "Tiếng tăm của ta đã hết". Rồi cái ngài vào thất ngài ngồi kiết già ngài tịch.

[47:50]Cái câu chuyện rất là bí hiểm. Cái câu là: "Ta có tiếng tăm ở đời, ai vì ta trừ dẹp?", có người lên: "Cho con xin cái pháp hiệu hòa thượng", cái ngài nói: "Tiếng tăm của ta đã hết". Cái chỗ này giống như là vị thầy vừa trả lời nói vậy đó. Cái tiếng tăm ở đời á người ta khen, người ta kính ngưỡng á, ngài coi đó là giả, phải không? Nhưng mà ngài đưa ra ngài thử chúng, coi chúng có thấy thiệt hay không. Nói: "Ta có tiếng tăm ở đời ai dẹp được?". Có ông tăng ổng cũng thấy cái đó là giả, ông tăng đó ổng cũng ngộ đạo. Ổng nói: "Cho con xin cái pháp hiệu hòa thượng". Thì cái pháp hiệu đó nó là cái gì?

[48:23]Cũng giả thôi có gì đâu quan trọng đâu. Nên ổng lên ổng giả bộ xin chứ làm sao hòa thượng móc đưa ra được, nó có lại có hình tướng đâu phải không? Nó giống như cái cục cơm hay cục tiền nắm là còn đưa qua đưa lại, còn hai cái tên: Động Sơn, Lương Giới, cái tên đó đâu móc đưa ra được. Nó là giả, hư vô, trừu tượng, không có thiệt. Nghĩa là thay vì ngài tăng đó trả lời: "Đó là giả, cái danh tiếng của ngài là giả", ngài không nói, ngài nói: "Cho con xin cái tên hòa thượng" thì ngài Động Sơn biết cái người này hiểu. Nên ngài mới đồng ý ngài nói: "Tiếng tăm ta đã hết". Tức là đồng ý cách trả lời của ông này,

[48:56]tức là con người biết nhìn cái danh vọng là hư giả. Thì cái người đó mới làm đạo được. Thì đúng như thầy, đó, tức là thấy là giả. Nên chúng ta có thể vỗ tay là một kỳ tài tương lai đó.

[49:13]"Nhưng mà nhớ lúc đó người ta vỗ tay thầy có thấy sướng không?"

[49:22]"Đừng có sướng á thì mới mới mới làm kỳ tài được đó nha." Nói trổ vậy đó. Nó có nhiều cái cách để chúng ta khước từ lắm. Trong đó mình nghĩ là nó vừa là nhân quả, vừa là sự gia hộ của chư Phật, vân vân, để đừng bao giờ nghĩ mình là cái này do công của tui à, cái này là do tui hay à. Không, đừng nghĩ như vậy. Đó, nó có nhiều cách mà chúng ta phải có sẵn cái lý luận để khi gặp một lời khen mình khước từ được ở trong tâm mình là như vậy. Rồi một cái nhân quả nữa nó liên quan tới sự kiêu ngạo nữa là không muốn ai hơn mình. Nè cái tâm lý này ghê gớm, khủng khiếp lắm. Ví dụ bây giờ mình ở tầm mức một cái huyện, mình hoạt động cái huyện rất là

[50:02]nổi, được việc, đi giảng Pháp cũng được, làm Phật sự cũng được, mà kêu gọi tổ chức từ thiện cũng được, Phật tử quý mình hơn là các chùa khác. Mà mình thấy mình đang ở vị trí số một, bỗng nhiên trong huyện nó có một cái người cũng từ từ nổi lên làm được như vậy, mình khó chịu, thì cái tâm đó là tâm không muốn ai hơn mình. Cái tâm này rất là hẹp hòi, và cái tâm này là tiêu diệt luôn á. Tâm này thì về sau cái tài năng mình tự nhiên nó tàn tạ xuống liền, không giỏi được nữa, phải không? Rồi ví dụ đó là huyện, một tỉnh cũng vậy. Ví dụ mình ở trong tỉnh thì mình tương đối nổi bật, bỗng nhiên có người khác cũng nổi lên như vậy mình khó chịu.

[50:41]Cái tâm mà không muốn ai hơn mình thì sau này mắc cái quả báo là mình không còn giỏi nữa, rồi mình chìm mất luôn mất luôn như vậy. Rồi trên đất nước cũng vậy, trên thế giới cũng vậy, ở mỗi tầm mức đều như vậy hết. Nên vì vậy mà chúng ta phải chuẩn bị cái tâm lý về đạo đức là mình cầu nguyện cho có nhiều người hơn mình. Ngày nào mình cũng quỳ trước Phật mình cầu nguyện cho người giỏi hơn mình, thì sau này chợt gặp một cái người giỏi hơn mình mình vui, mình bình thản, mình đón nhận thì cái tài năng của mình không bị gãy mà sẽ phát triển tiếp. Chứ còn cái tâm mà ganh tị nó làm lu mờ tài năng và làm thui chột hết cái trí tuệ của mình.

[51:20]Mà không nói gì trong tài năng, mà trong tình cảm cũng vậy nữa. Có những người thế gian vậy, họ muốn chiếm tình cảm của một người bằng cách là gạt bỏ hết những người khác ra, sau này người đó cũng bị bỏ rơi luôn à. Bởi vì không muốn cho con người ta thương nhau thì tự nhiên mình sẽ không được thương yêu. Chỉ khi nào mà mình muốn cho mọi người thương nhau, thấy người ta thương nhau mình mừng thì tự nhiên cuộc đời mình đầy ắp thương yêu. Chung quanh mình vậy, đi tới đâu người ta cũng thương hết, bởi mình chỉ muốn cho người ta thương nhau thôi. Còn mình nói những câu xỉa xói để cho người này ghét người

[51:54]kia là sau này cuộc đời mình chỉ cô độc thôi, là vậy. Mà có nhiều cái chiêu gài bẫy độc hại lắm, mà có nhiều cô Phật tử vậy, ví dụ như muốn ông thầy ổng chỉ thương mình mình, mà muốn cho đừng có ai tới ông thầy hết, chỉ có mình mình tới, bằng cách là nói xấu ông thầy đó. Thấy tàn độc như vậy, tức là ông thầy đó mình rất thương thì mình đi khắp nơi mình nói xấu ông thầy đó để cho đừng ai tới ổng hết, có mình mình tới ổng cưng mình mình nhất. Gieo cái nhân như vậy được không? Về sau cái người đó là người bị bỏ rơi trước hết, đó là con người sẽ cô độc, ác, tâm ích kỷ ác. Cái tài năng cũng vậy nữa, cái tài năng cũng vậy.

[52:35]Mình muốn đừng ai tài có mình mình tài là sau này mình tiêu liền. Cho nên vì vậy là phải hoan hỷ trước những tài năng khác. Rồi có khi mình ganh tị mà mình đưa đến cái cản trở hay mình phá hoại một cái tài năng khác, một cái hiền tài khác. Ví dụ như là cản trở, phá hoại là ví dụ bây giờ nói giảng đi, à mình cũng đi giảng, tự nhiên có người ở đâu cũng giảng cũng hay hay rồi người ta cũng hay mời, cái mình mình nói không cho, không được giảng. Đó là mình cản trở hay phá hoại một hiền tài khác, sau này mắc quả báo mình không làm được việc gì. Hoặc là mình đang làm việc về cái từ thiện ở trong giáo hội,

[53:14]tự nhiên có người khác cũng phát động làm từ thiện có vẻ cũng nổi, cái mình tìm cách thưa công an rồi nói người này nói người nọ, tức là cản trở phá hoại, thì như vậy là cũng mang cái quả báo rất là nặng, đó gọi là sự ganh tị đó. Sự ganh tị là mình cản trở, mà khi mình cản trở cái tài năng người khác, tức là mình cản trở mình phá hoại cả Phật pháp chung, Phật pháp chung. Nên mỗi người đóng góp một bàn tay bàn chân làm cho Phật pháp mạnh lên, nhưng mình đi mình chặt cái bàn tay bàn chân của người ta thì Phật pháp sẽ yếu xuống một chút liền, Phật pháp sẽ yếu xuống một chút. Nó có nhiều cái nhân quả kỳ lắm nha.

[53:52]Ví dụ có người đời trước là một thầy tu, đã từng là một thầy tu, nhưng mà đời sau không hề tin Phật pháp, thấy Phật pháp cười cười cười, thấy người tu cười cười cười không tin, mà đời trước là một thầy tu. Mà đã đi làm thầy tu thì phải rất tin Phật pháp mới đi tu, phải không? Mà tại sao đời trước thầy tu đời sau không tin Phật pháp? Nó có cái nhân quả này rất là bí hiểm nè. Nhân quả thế này: đời trước mình làm thầy tu mà mình hơi bị quậy á, mình làm mất niềm tin của nhiều người, đã làm cho nhiều người mất niềm tin với Phật pháp, mắc quả báo kiếp sau tự nhiên mình không có niềm tin với Phật pháp.

[54:33]Kỳ lạ như vậy, kỳ lạ. Cho nên phải sám hối rất là nhiều cả một thời gian dài mới từ từ lấy lại niềm tin của đạo Phật với đạo Phật được, mặc dù kiếp trước mình là thầy tu, lạ lùng như vậy. Cho nên vì vậy mình đừng tưởng mình làm thầy tu rồi là đời sau mình sẽ tin Phật tin Pháp dài dài, không có đâu. Mình làm bậy, làm người ta mất niềm tin, đời sau mất niềm tin với Phật pháp luôn, rất là lạ. Thì cũng vậy, khi mà mình đố kỵ, mình cản trở, mình phá hoại một cái tài năng khác có nghĩa là mình phá hoại Phật pháp. Thì điều đó cái quả báo kiếp sau là sao? Kiếp sau mình khó gặp Phật pháp, tại vì kiếp trước mình đã góp phần phá hoại Phật pháp.

[55:18]Mà nếu mình không gặp Phật pháp thì sao? Mình lạc vào trong tà đạo. Mà lạc trong tà đạo thì sao? Thì cửa địa ngục mở. Đó, cái nhân quả nó vậy. Cho nên từ cái việc mình đố kỵ một cái người có tài nó không phải xuống địa ngục liền nữa, mà nó qua cả một giai đoạn rất dài, nhiều cái giai đoạn khác rồi mình mới mình mới được mời xuống địa ngục, chứ không phải dễ. Cái sự đố kỵ đó là một cái cản trở lớn trong cái việc mà phát triển hiền tài. Ví dụ như mình là người lãnh đạo thì mình muốn cho nhiều người có tài đi, ví dụ sau này quý thầy quý cô lớn lên cái mình làm lãnh đạo giáo hội thì mình muốn là trong cái tỉnh hội mình có nhiều tăng ni

[55:59]tài, thì mình phát huy mình mình đãi ngộ, mình đề cao vậy. Nhưng mà khổ cái là ở phía dưới mình có những người đố kỵ họ chống nhau, mình ở trên mình không biết. Đó là cái rất là kẹt, mà khi mà phá nhau như vậy cái làm cho tỉnh mình yếu đi mình không hay, mình không biết tại sao. Đó rồi mình cũng đi tìm tài năng lắm, mình phát triển lắm, mà sao thấy không có tài? Mình đâu có biết ngờ là bị ở dưới họ chống ngầm với nhau là do cái đố kỵ. Cho nên cái đố kỵ là một cái điều rất nguy hiểm trong cuộc đời cũng như trong Phật pháp. Họ phá nhau, họ triệt nhau hết. Rất là uổng phí đó, uổng phí giống như có tiền mà không

[56:39]xài được vậy đó, để phá, để đốt rồi cháy mất hết. Cũng vậy, nhiều khi có người tài trong Phật pháp mà mình không sử dụng được bởi vì bên cạnh cái người tài có cái người đố kỵ. Vì lý do đó là khi mà quý thầy muốn cho Phật pháp được phát triển á, quý thầy cố gắng đi dạy dỗ cái đạo đức cho tăng ni là đừng có đố kỵ, phải triệt được cái tâm đố kỵ của mọi người, thì sau này mình muốn đào tạo cái nhân tài nó dễ một chút. Ví dụ lớn lên mình làm Chánh đại diện hoặc là mình làm Trưởng ban Trị sự ví dụ vậy, khi mình đào tạo tài năng cái mình thấy tự nhiên có nhiều người tài năng xuất hiện liền là bởi vì trước đó mình đã đi dạy dỗ nơi này nơi

[57:20]kia về cái tâm đố kỵ, làm cho ai cũng hoan hỷ với nhau hết. Cái người này nâng đỡ người kia lên, cái người mà được việc có người bên cạnh nâng đỡ liền, tự nhiên mình thấy tỉnh nhà mình nó mạnh hẳn lên luôn. Đó vậy, đó là do cái mình dạy về đạo đức trước, còn nếu không là mình sẽ bị trở ngại vậy. Cái người có tài á, ví dụ bây giờ cái khả năng họ mười, khả năng họ mười, nhưng mà họ chỉ sử dụng được có năm à. năng lực họ chỉ sử dụng được năm. Vì sao vậy? Vì cái năm còn lại là mắc chống đỡ các thế lực đố kỵ đang tìm cách phá hoại họ. Cho nên họ chỉ còn đem được cái năng lực phân nửa để phụng sự cho đạo, cho đời.

[58:04]Còn cái phân nửa năng lực là phải chống đỡ, phải chống đỡ cái sự đố kỵ, sự hiềm hận, sự ganh tị, sự phá hoại của người khác. Chớ nếu đừng có ai phá hoại thì cái người tài đó, cái năng lực của họ 10 họ đem hết 10 ra họ phụng sự thì rất là đắc lực, rất là được việc cho Phật pháp cũng giống như là trong cuộc đời. Vì vậy đó, cái mà dạy cho đệ tử mình từ trong căn bản là đừng có ganh tị, đố kỵ, nó là một cái công đức rất là lớn. Người trụ trì, khi mình làm trụ trì mình phải đề phòng đệ tử của mình sau này nó ganh tị nhau, nó phá nhau làm cản trở chung cho Phật pháp. Cho nên vì vậy là từ khi mà mới nhận vô dạy ở trong chùa là đệ

[58:51]tử xuất gia là mình phải nhắc đi nhắc lại về cái tâm ganh tị. Phải làm sao đó, phải dặn là tụi con phải biết thương nhau, phải nâng đỡ nhau. Thấy đàn em, anh mình mà yếu, mình phải làm cho giỏi lên. Còn thấy cái người giỏi rồi thì phải nâng đỡ để họ giỏi thêm. Không bao giờ, tuyệt đối không được ganh tị, đố kỵ. Vì ganh tị, đố kỵ như vậy là làm thầy đau lòng mà làm yếu chung cả Phật pháp. Những cái bài học như vậy đó là quý thầy, quý cô phải dạy đệ tử mình thường xuyên ở trong chùa, nhắc hoài. Vì sau này lớn lên là tụi nó thay mình làm việc, chứ mình đâu có làm việc nữa, già rồi. Như quý thầy, quý cô bây giờ còn chút sức lực làm việc cho vui

[59:33]vậy, chứ nhiều khi lớn, già lớn già từ từ phải giao lại à. Nhưng mà nếu đệ tử mình ngoan á thì đỡ, còn không ngoan mà ganh tị nhau là cái chùa mình tiêu. Công lao mình xây cái chùa nè, nói chứ một đời quý thầy chắc chắn quý thầy cũng phải xây chùa lại, không phải trùng tu lại cũng sửa. Công lao mình nhận thế độ xuất gia, nuôi học, dạy dỗ, đào tạo hết, tới chừng mình chết toàn nguyên đám phá hoại lẫn nhau thì rất là phí. Mà chỉ có cái chút xíu mình không chịu nhắc cái tâm ganh tị này cho kỹ. Chứ còn nếu từ buổi đầu, hai ba chục năm trước khi mình nhận vô để làm xuất gia, mình cứ nhắc đi nhắc lại cái tâm này hoài,

[1:00:10]khi mình nằm xuống, ví dụ khi mình bệnh mình nằm một chỗ mình chờ chết thì mình thấy những người đệ tử của mình bắt tay đoàn kết với nhau để lo chùa, lo cho đạo, đó cũng là một cái hạnh phúc lớn của mình. Mình ra đi được thanh thản, yên lành, mà cũng là cái phước chung để sau này khi mình chết, chắc chắn mình về một cái cõi giới rất là tốt. Bởi vì những cái sự nghiệp mình để lại có những người họ phát huy, tiếp nối làm lợi cho đạo được như vậy. Một cái vấn đề lớn nữa là vấn đề đãi ngộ, đãi ngộ người có tài. Cái bài này chúng ta nói là nói cho trụ trì nhé, nói cho những người lãnh đạo. Thành thử khi chúng ta nói cái kiểu này quý thầy hiểu như vậy,

[1:00:52]nghĩa là mình không phải là người tài nhưng mình là người lãnh đạo. Cái người hiền á, mình nói chung là người hiền tài á, thì họ có cái tính chất thế này là họ không đòi hỏi nhiều quyền lợi, nhưng mà không bao giờ chấp nhận sự khinh miệt vì họ có cái lòng tự trọng lớn. Đó là người có tài, luôn luôn như vậy. Ví dụ cái người đó, vừa mình thấy có tài mình mời tới chùa mình giảng đi, ví dụ vậy. Không bao giờ cái người đó đặt vấn đề tiền bạc hết. À, mời tôi về giảng là một lần một giảng kỳ phải một triệu nha, không một triệu tôi không giảng à. Không bao giờ có con người đó. Hễ người tài thì không bao giờ, không bao giờ đòi hỏi quyền lợi.

[1:01:34]Nhưng mà không bao giờ chấp nhận sự khinh miệt. Là sao? Ví dụ như mình mời họ tới giảng mà mình thờ ơ, ơ không nói thì tới, là lần sau không bao giờ tới nữa. Họ không bao giờ đòi tiền, đòi quyền lợi, nhưng mà mình phải biết quý trọng cái công sức, cái khả năng của họ. Đó là cái tính chất chung. Mà nếu cái tự trọng này nó lớn quá đó thì nó thành cái bướng, cái ngang tàng, cái gàn dở. Thì cái này cái người tài phải biết kềm chế chính mình. Cho nên người xưa có nói là: "Ngựa hay là ngựa chứng" đó. Quý thầy có nghe ha, quý thầy cô nghe chứ hả? "Ngựa hay là ngựa chứng". Là bởi vì cái tự trọng này nó lớn quá bắt đầu nó tới thành cái bướng và cái gàn.

[1:02:13]Thì cái đó không hay, cái đó nó vượt quá giới hạn cho phép. Nhưng mà trong chừng mức chấp nhận được á thì cái người hiền họ có cái tự trọng. Cho nên mình có cái thái độ thờ ơ, họ không tới. Nhưng họ không bao giờ đòi hỏi cái sự cung phụng tiền bạc. Cái người mà đòi hỏi cái sự cung phụng nhiều quá không phải người tài, không phải người hiền tài đúng nghĩa. Còn cái người mà không có tự trọng cũng không phải người hiền tài đúng nghĩa. Đó, đây là cái điều mà chúng ta để ý. Ví dụ như trường hợp thế này, ví dụ mình có mời một giảng sư tới để giảng cho một cái Bát quan trai, ví dụ vậy. Khi mình tới thì nhiều khi nhằm bữa Bát quan trai

[1:02:52]đó cái chùa mình mới có 10 người, có 10 người. Họ vẫn giảng bình thường không nói gì, giảng bình thường. Và không đặt vấn đề. Tại vì cái tâm nguyện của một người giảng sư đúng nghĩa là thay Phật mà giáo hóa, đài Phật tuyên hóa, một người cũng giảng nữa. Miễn người đó chịu nghe. 100 người, 1.000 người cũng bỏ nếu họ thờ ơ. Như vậy, mà khi đến đó ông thầy trụ trì ân cần, gặp có 10 người, họ vẫn ngồi họ giảng nghiêm chỉnh một buổi giảng đàng hoàng. Còn ví dụ như buổi đó là rất đông, đến đó cái bữa đó ông thầy trụ trì có cái người nào đi xe hơi tới lộng lẫy, giàu sang, ông thầy trụ trì mắc tiếp cái người đó, để ông giảng sư ngồi chơi mình

[1:03:35]không tiếp, không chào, không hỏi, lên là thôi trưa biến mất à, họ đi mất. Không chấp nhận sự khinh miệt, không chấp nhận sự khinh miệt. Nên có một lần là có một cái nhà du thuyết chính trị, tôi quên tên, tôi đọc chuyện lâu quá quên tên, đến vạch cái kế sách cho ông vua. Mà khi đang nói chuyện với ông vua, lúc đó có một vài mỹ nữ đi ngang cái ông vua ổng nhìn theo hơi chăm chú, cái đôi mắt ổng hơi chăm chú một chút, ông kia ổng từ chối ra về liền, không nói chuyện nữa. Là con người lúc mà nghe cái chuyện đại sự quốc gia, nghe cái kế sách quốc gia quan trọng mà vẫn có một chút xao lãng vì cái bóng mỹ nữ là ổng nói:

[1:04:12]"Con người này không hợp tác được. Không đáng để mình cống hiến cái tài năng của mình", bỏ đi về liền. Mà cũng là một chút khinh miệt thì người tài họ không chấp nhận cái sự khinh miệt. Quý thầy, quý cô hiểu điều này để mình có cái thái độ đối với người hiền tài. Mình không cần phải cung phụng, không bận tâm về vật chất cho họ đâu, nhưng mình có cái thái độ vừa chừng mức. Dĩ nhiên là không cần phải sum xê, kính trọng quá, bởi vì cái sum xê, kính trọng quá mà họ mới chịu thì cái người đó cũng không phải người tài, người đó cũng trướng rồi, bắt đầu trướng rồi. Như vậy, nhưng mình biết trong phạm vi chừng mức chấp nhận được thì phải như vậy.

[1:04:47]Họ không đòi hỏi cái sự xưng tụng nhưng mà đòi hỏi cái sự trân trọng trong chừng mức vừa phải. Còn mình xưng tụng họ quá đáng mà họ vui vẻ, họ thích thú thì người đó cũng là hiền tài dỏm à, như nãy mình nói rơi vào bệnh đó, thì người này cũng không có bền. Nhưng mình đối xử đúng mức, đàng hoàng, vừa phải họ chấp nhận thì đó là người tài. Còn họ đòi mình phải khen cho nhiều, phải xưng tụng cho lớn họ mới chịu, người đó cũng không bền, không phải hiền tài lớn, cũng không phải một tài năng lớn. Chúng ta để ý những cái thái độ như vậy. Ví dụ khi mình mời một người giảng sư tới giảng, đầu buổi giảng mình đứng mình ca ngợi ngất trời,

[1:05:24]ngất đất vậy rồi họ mới chịu giảng thì đó cũng hiền tài dỏm. Vừa chừng thôi, không có không có cần không cần phải giới thiệu. Nhưng mà chỉ cần ví dụ mình gặp nhau hai bên cùng chào xá, mời ngồi, mời uống nước một ly trà nhạt, đủ rồi. Nhưng mà nhìn trong cái thái độ họ biết là mình có có quý trọng là đủ rồi, chứ không cần phải bộc lộ nhiều một cách trơ trẽn, một cách lộ liễu, không cần.

[1:05:51]Chúng ta thấy vậy họ không cần quyền lợi mà không chấp nhận sự khinh miệt, cho nên người hiền tài có cái đặc tính thế này: họ vừa khiêm cung mà vừa bất cần.

[1:06:02]Đó là đặc tính của người tài, vừa khiêm cung mà vừa bất cần. Những người hiền tài đều rất khiêm tốn, đều biết hạ mình, nói chuyện với ai đều biết lễ độ hết, hiền tài, nhưng bất cần, không cần. Phải làm, không phải thôi. Thái độ vậy. Nhưng mà nếu họ trướng quá thì không phải bất cần nữa mà bắt đầu ngang bướng, gàn dở, họ vừa đủ của cái sự bất cần thôi. Nên có khi có những người họ chấp nhận về rừng, về núi họ ở là vậy đó. Hồi xưa chúng ta nghe có những ẩn sĩ vậy đó, nghĩa là bỏ danh lợi của đô thị, họ về họ trồng rau, trồng cỏ họ sống. Rồi sau này có cái người, ông vua sáng mắt mới biết mà tới mời ra để làm việc.

[1:06:42]Thì bởi vì họ đều là những người bất cần. Nhưng mà khi họ nói chuyện với mọi người, từ người già, em bé thì họ đều kính cẩn, khiêm cung, đó là dấu hiệu của người có tài năng lớn. Vì quý thầy, quý cô cũng xét lại mình cũng vậy, mà mình xét người khác cũng trên tiêu chuẩn này mình biết người đó có tài hay không. Cái người mà cái gì cũng bất cần hết á thì cũng không phải tài. Còn mà cái người mà chỉ khiêm tốn mà đến cái độ mà nhu nhược cũng không phải người tài. Mình xét trong lòng mình có hai tiêu chuẩn đó hay không, nếu có vừa khiêm cung, vừa bất cần, coi chừng mình là hiền tài mà chưa ai phát hiện á.

[1:07:18]À, chưa ai phát hiện, mình phải nhắc cho người ta biết điều đó. Mình phải nhắc, nói: "Tôi là vừa khiêm cung mà vừa bất cần đấy nha. Đó, liệu biết mà mời ra làm việc." Hoặc là sau này mình thấy ai mà có thái độ đó mình cũng coi chừng, coi chừng hiền tài ẩn danh đó. Trong cái gọi là đãi ngộ đối với người hiền tài á, họ thì họ không cần về điều kiện vật chất, quyền lợi, nhưng mà nếu mình là người lãnh đạo, mình cũng phải để ý một chút xíu. Để ý để họ đừng có bận tâm, họ được rảnh rang tâm trí để họ đem cái tài năng của họ ra mà cống hiến. Đây là một cái tâm của cái người lãnh đạo. Ví dụ mình là người trụ trì cũng vậy,

[1:07:55]thì ví dụ trong chúng đệ tử mình có người giỏi thì mình đào tạo thêm về đạo đức cho kỹ, cái phước cho dày, rồi sau đó đừng có để cực vì mấy cái chuyện vô lý khác, đừng chuyện vô lý khác. Vì hồi xưa tôi từng ở trong chúng tôi biết á, có những người có khả năng mà cứ bắt đi cuốc đất riết á. Tới giờ bắt đi cuốc đất rồi tới chừng sau này lớn lên rồi họ ra làm việc không được, ra làm việc không được, vì không được đào tạo. Trong khi người đó rất là giỏi, phải, tôi nhìn tôi biết rất là giỏi, có trí tuệ lớn. Nhưng bởi vì cái chế độ làm ruộng, rẫy chùa thời gian sau á, thời gian hồi đó mười mấy, hai chục năm trước á, cứ bắt đi cuốc đất, trồng cây riết á.

[1:08:32]Rồi cứ quen cái đà rồi qua cái tuổi học rồi cái về sau học nó không có nhạy nữa, rồi tới chừng lớn lên là phải gánh vác việc Phật sự rồi không có giỏi. Đó là do cái người lãnh đạo không có nhìn. Phải thấy người ta có tài, tạo điều kiện để phát huy, để đào tạo. Thời gian sau này thì đỡ, những năm gần đây vì đời sống kinh tế của đất nước mình khá, cho nên ở các chùa không phải vất vả lắm. Nãy giờ mình nói về người hiền tài, bây giờ lỡ mình không phải là người hiền tài thì mình làm cái gì bây giờ? Thì mình làm cái gì?

[1:09:07]Lỡ xui mình không phải hiền tài làm sao? Thì mình làm mình làm người hỗ trợ cho hiền tài. Nếu mình tận tụy mình làm cái người hỗ trợ cho hiền tài thì cái nhân quả là về sau mình sẽ trở thành hiền tài. Đó, nhân quả vậy thôi có gì đâu. Mà ông bà mình có nói nè: Một người tính thì chín người làm. Một cái người tính đó là hiền tài đó. Còn mình sẽ nằm trong cái số mà chín người làm. Chứ nếu mà ai cũng đòi tính hết thì sao? Không ai chịu làm hết thì thì không có chuyện gì được thực hiện hết. Chùa sẽ không xây được, Phật pháp không thành tựu được, phải không? Cho nên một người tính tới chín người làm lận.

[1:09:50]Cái người thực hiện luôn luôn đông hơn cái người tính. Tức là cái người mà vạch ra phương hướng đường lối á, cái đầu mà giỏi á thì không cần nhiều, mà cái người làm á coi vậy chứ mới cần nhiều. Một ông kỹ sư kiến trúc thôi, còn thợ hồ mới cần nhiều hơn. Đó là vậy. Chứ ai cũng đòi đi học kiến trúc sư hết thì không bao giờ cái nhà xây được hết. Người nào cũng đưa bản vẽ ra dòm nhau rồi không ai biết cầm cục gạch lên mà để cái miếng hồ, miếng bay vô làm sao là thua, phải không? Cho nên vì vậy nói nếu ai giỏi á cứ làm hiền tài, mình chấp nhận mình làm người thừa hành, người thực hiện. Bởi vì một người tính chín người làm mà cái tâm

[1:10:26]đó là cái tâm đạo đức á, tâm đó tâm tốt á. Người có cái tâm đó sau này sẽ trở thành người tài. Tức là ở vị trí nào mình cũng phụng sự một cách tận tụy thì sau này mình sẽ rất là giỏi. Nên cái điều quan trọng nữa của chúng ta đó, là chúng ta tìm ra được cái vị trí đích thực của mình trong cuộc đời này. Chúng ta tìm ra được cái vị trí đích thực của mình trong cuộc đời này, cái số phận của mình trong cuộc đời này, cái khả năng của mình trong cuộc đời này. Tìm cho ra. Quan trọng là cái chỗ đó. Ví dụ như là sau nhiều năm tháng mình tu, mình học, rồi mình làm lụng, mình công quả đầu này đầu kia, cuối cùng mình phát hiện ra một điều:

[1:11:08]Cuộc đời của mình là nuôi dạy trẻ, ví dụ vậy. Lúc đó mình sẽ vận động Giáo hội mở những nhà trẻ, mở những nhà trẻ Phật giáo để cho những cha mẹ mà khi họ đi làm đấy, họ gửi con vào đó, con còn nhỏ chưa đi học được á, gửi vào trong nhà trẻ, mình sẽ dạy cái tâm cho trẻ đó từ năm 3 tuổi lận cho tới năm 6 tuổi giao vào trường học, mà từ 3 tới 6 tuổi mình tự nhiên mình có cái khiếu dạy nó, nó nói chưa rành, ăn chưa tới, nhưng mình bắt đầu mình biết dạy cho nó đạo đức rồi. Tức là sau nhiều năm tháng tìm tòi mình phát hiện ra được cái con người của mình: à, mình sinh ra đời này để nuôi dạy trẻ. Nhưng mình là người đi tu thì mình cũng vận động Phật

[1:11:50]tử, vận động Giáo hội để hợp tác mở ra một nhà trẻ. Mình sẽ mở một nhà trẻ đầu tiên thí điểm, thành công rồi cái mình đào tạo thêm cái cán bộ, mở thêm những nhà trẻ nữa. Đó là mình đã tìm ra được cái vị trí đích thực của mình trong cuộc đời này. Hoặc là có người vậy, mới đầu tính đi làm giảng sư, rồi sau nhiều năm tháng làm Phật sự cũng đi giảng, cuối cùng phát hiện ra một cái vị trí đích thực của mình không phải giảng sư, mà làm hiệu trưởng hay hiệu phó một trường Phật học, thì lại rất là hay. À khi mình điều động học trò, mình sắp xếp, mình tuyển dụng, mình mời giảng sư thì mình làm rất là giỏi.

[1:12:25]Mà đi giảng thì người ta hơi ngáp một chút. Nhưng mình điều động cho người khác giảng hay là bố trí tổ chức trường học lên chương trình thì rất là xuất sắc. Mình mới tìm ra: à, vị trí đích thực của mình là nằm ở đây chứ không phải là giảng sư. Thôi ai làm làm, mình làm hiệu trưởng, hiệu phó chơi, thư ký chơi. Đó tìm ra được chứ không phải không. Rồi cũng vậy, có người mà là sau nhiều năm tháng miệt mài tu học làm lụng, cuối cùng phát hiện vị trí đích thực của mình là dọn cầu tiêu thôi, không có gì hết. Làm gì cũng không được mà đi dọn cầu tiêu rất là xuất sắc, mà cũng thành cái công quả để rửa cái nghiệp đời xưa của mình.

[1:12:59]Cái hay của cái người dọn cầu tiêu là nghiệp rất là mau sạch, lạ như vậy. Câu này nói không có nói chơi nha, nghe thì tức cười nhưng mà sự thực nó như vậy. Cái cái mình đi mình mới phát hiện là đời trước mình nghiệp quá nặng, đời trước mình phỉ báng người ta nhiều quá, cho nên sau này mà muốn làm cái Phật sự gì cao không được. Cho nên bây giờ sau khi mình hiểu rồi, cái mình chấp nhận là mình sẽ làm cái công quả gì đó để rửa cái nghiệp quá khứ, chuộc lại tội quá khứ, là cứ phát nguyện làm người giữ vệ sinh chùa thôi. Tức là trước sân chùa sau sân chùa thấy rác là lượm, là nhà vệ sinh mà cứ mỗi ngày mỗi sáng chiều mình đi dọn hai lần,

[1:13:38]rồi rác trong nhà bếp gom, hốt, vân vân, cứ làm công việc vệ sinh thôi. 10 năm sau bắt đầu cái nghiệp nó mới sạch. Lúc đó bắt đầu mình mới trở lại mình làm việc khác, mình đi tìm lại một cái vị trí khác của mình. Đó 10 năm trước là vậy, 10 năm sau tự nhiên lúc đó bỗng nhiên mình đi giảng được, ngộ như vậy. Khi nghiệp nó qua rồi, mình rửa xong hết, mình chuộc lại hết rồi, tự nhiên mình leo lên bục giảng ngồi giảng người ta thích, à lạ như vậy. Nên cái quan trọng á là chúng ta tìm ra được cái vị trí đích thực của mình trong cuộc đời, cái vai trò của mình thực sự, cái sứ mạng của mình thực sự trong cuộc đời này, theo cái nghiệp quá khứ,

[1:14:13]cái duyên quá khứ, duyên hiện tại, nghiệp hiện tại, chúng ta sẽ tìm thấy. Chứ không phải luôn luôn mình là một người hiền tài nổi bật đâu. Có khi mình lại đứng ở cái vai trò phụ thôi, nhưng mà mình làm trọn vẹn cái vai trò phụ đó, giúp đỡ cái người có tài thì sau này mình cũng công đức rất là lớn, cũng gọi là đóng góp cho Phật pháp được, đấy. Bây giờ chúng ta nói về cái người lãnh đạo, cái vai trò của người lãnh đạo đối với cái vấn đề hiền tài. Người lãnh đạo đối với hiền tài có những vấn đề như thế này. Thứ nhất là đào tạo hiền tài, thứ hai là tìm kiếm hiền tài, thứ ba là sử dụng hiền tài, thứ tư là đãi ngộ hiền tài,

[1:14:52]thứ năm là chuẩn bị thừa kế hiền tài, thứ sáu là giúp người hiền tài vượt qua những khuyết điểm, tại vì người tài chứ cũng có khuyết điểm, và thứ bảy là chỉ nhắc dặn một điều nho nhỏ là đừng trù dập hiền tài thôi. Là bảy cái điều của người lãnh đạo phải biết, giờ chúng ta phân tích chút xíu. Thứ nhất là đào tạo hiền tài. Cái việc này chúng ta nói trong Phật pháp, mình không nói trong quốc gia, cho nên mình không cần phải nói rộng, mình chỉ nói trong Phật pháp thôi. Thì trong Phật pháp á, cái nơi mà đào tạo hiền tài là ở đâu? Ở chùa, là cái bước ban đầu. Thứ hai là các trường Phật học từ sơ cấp cho tới

[1:15:33]học viện là tới cao đẳng gì đó, vân vân. Nhưng mà đào tạo làm sao á để ra những người này làm việc được, chứ không phải là ra biết nhiều giáo lý mà không biết làm gì hết. Vì chúng ta nhớ một điều là giáo lý mà đích thực của Phật dạy rất là cao, mà rất là trừu tượng, những điều sâu thẳm trong nội tâm. Khi mà chúng ta làm những việc mà gần gũi hơn, cạn hơn, thực tế hơn thì những cái giáo lý của Phật dạy rất khó áp dụng, chúng ta phải nhớ điều đó. Vì Phật dạy rất là trừu tượng và cao. Đến cái giai đoạn mà chúng ta cao rồi thì những lời dạy của Phật là vô cùng giá trị. Nhưng mà những cái điều mà gần gũi thực tế trong

[1:16:16]cuộc sống thì chưa áp dụng liền được. Chúng ta nói ví dụ thôi, ví dụ một cái đoạn kinh thế này: Là ví dụ như mắt thấy sắc, đừng có để, là lục căn đừng có dính lục trần á, sáu căn đừng dính sáu trần. Cái câu đó nó đòi hỏi một cái tư duy rất là cao, cái mức độ cao thì mới hiểu được là sáu căn không dính sáu trần. Còn bình thường mình bước ra mình gặp Phật tử, họ bận vì những chuyện trong đời sống của họ, vì tình cảm trong gia đình, vì những chuyện sinh kế, mà nói họ sáu căn đừng dính sáu trần, nghe hiểu không? Không hiểu. Không hiểu lát ngủ à. Và chính bản thân chúng ta cũng vậy, khi bước ra phải điều hành một cái Phật sự,

[1:16:58]tổ chức một buổi lễ, mà lúc đó mà ở đó mà sáu căn không dính sáu trần, phải không? Lúc ví dụ bây giờ anh tổ chức giùm một cái lễ Phật đản, mình nói thôi, sáu căn không dính sáu trần, buổi lễ làm được không? Không. Cho nên vì vậy là những cái đạo lý của Phật hầu hết rất là cao ở trong giai đoạn là vi tế rồi. Thì chỗ này là chỗ mà các trường Phật học phải để ý. Sau này quý thầy mà mở trường dạy để ý điều này chút. Là khi mà đào tạo một tăng ni sinh á, phải họ có nhiều khả năng để làm việc. Bản thân họ phải khỏe từ thể chất cho tới tinh thần, họ có khả năng kiểm soát được tâm hồn của họ, kiểm soát được đạo đức của họ, họ hiểu được giáo lý,

[1:17:41]họ có nhiều kiến thức thì người đó mới trở thành người hiền tài được. Vì ngoài cái bẩm sinh thông minh của họ, mình phải có cái hướng đào tạo, chứ ít có khi mà cái môi trường đào tạo không tốt nhiều khi họ giỏi họ cũng không có phát huy được, không phát huy được. Như bản thân chúng tôi cũng vậy, nhiều khi có lâu lâu cũng có một người họ cũng khen chúng tôi vậy, khen nói à: Thầy sao giỏi? Chúng tôi mới nói thật ra chưa đâu, bởi vì thầy không có cái duyên mà được học nhiều. Vào cái thời gian lúc đó là đất nước khó khăn, thời gian đó mà đi tu rất là khó. Đi tu rồi cứ phải đi lao động, ở ẩn trong bờ sông, góc ruộng đồ vậy thôi,

[1:18:21]chứ không có một cái môi trường để được học, rồi cứ phải tự học không. Chứ nếu mà thầy được học đàng hoàng, thầy sẽ giỏi hơn. Nhưng mà thực sự là không được học, không được học. Cho nên tuy người ta khen mình, nhưng mình vẫn biết là mình vẫn còn hạn chế, chứ không phải như vậy. Và rút cái kinh nghiệm đó, mình nghĩ đến người sau của mình, mình nghĩ đến người sau là mình phải tìm cái hướng để đào tạo cho giỏi hẳn lên. Thì cái điều nãy chúng ta nói á là khi mà một cái người tăng ni sinh phải khỏe mạnh từ thể chất cho tới tinh thần á thì chúng ta không thể giống như người đời mà đi tập tạ, mà tập thể dục, đánh tennis, đá banh đồ được không á?

[1:18:56]Quý thầy có đá banh không ta? chút đỉnh ha chút đỉnh. Coi đá banh thì nhiều chứ đá banh thì ít, mấy thầy cũng dễ thương vậy đó, như vậy đó. Thì trong chùa mình có một cái môn tập luyện cơ thể là môn gì? Khí công á của tổ Đạt Ma á. Đó, chúng ta cứ học cái đó. Thì trong trường Phật học phải dạy cái đó, trong chùa phải dạy cái đó cho đệ tử mình từ nhỏ. Đó là tu luyện đó. Chứ đừng để mà cứ sáng sớm dậy rồi cứ làm những việc tu bình thường mà không có cái giờ phút rèn luyện cơ thể đặc biệt thì người tu này sẽ bạc nhược liền. Lớn lên sau này bệnh tùm lum, tiểu đường, tim mạch rồi hết á, mệt lắm. Cho nên phải được rèn luyện từ nhỏ, mà chùa phải có đường lối dạy,

[1:19:39]các trường Phật học phải có đường lối dạy chính quy về cái môn khí công này. Học đàng hoàng, có giáo trình đàng hoàng, phải xem đó là một môn học quan trọng trong cái trường Phật học, không được coi thường cái môn khí công này. Tức là người tu phải có cái rèn luyện, có cái tu luyện chứ không có ngồi mà học lý thuyết, chỉ không phải là chỉ làm bạn với cái sách vở, cây viết, không không có, mà phải đứng ngoài sân, phải biết thắt đai và phải biết phi thân. Ở bên Trung Hoa đó gặp mấy sư cô thì họ sợ lắm nà, tại họ sợ là những sư cô mà từ núi Nga Mi xuống á. Mấy sư cô mà từ núi Nga Mi xuống là đàn ông không

[1:20:16]dám đụng, nhảy một cái qua nóc nhà, vậy đó. Mấy sư cô Việt Nam thì mình thì hơi oải. Bởi vậy phải có một cái đường lối mình đào tạo đàng hoàng. Rồi cái môn thiền định để kiểm soát nội tâm phải được học, có giáo trình đàng hoàng, chứ các trường Phật học mình vẫn coi thường môn thiền định, chỉ học giáo lý thôi. Nghĩa là vẫn tiếp tục cây viết với cuốn vở thôi. Tức là các trường Phật học mình vẫn tiếp tục là cây viết với cuốn vở. Chứ đúng ra là cái cái tọa cụ mới quan trọng. Phải là một cái quan trong phải là một cái học cụ quan trọng là cái toạ cụ, phải cho ngồi thiền cho lâu, cho nhiều giờ. Rồi cái môn đạo đức cũng vậy,

[1:20:53]đạo đức là cái môn mà tư duy tốt trong cái nội tâm, trong lời nói, trong ứng xử là phải được đào tạo, được rèn luyện, được nhắc nhở, kiểm soát kỹ mà không, mình vẫn chỉ cây viết với cuốn vở mà. Chứ lẽ ra là phải được thực hành, phải học xưng hô với nhau như thế nào, phải học đối xử nhau, học làm việc thiện sao, phải học nhẫn nhục sao. Một bài học về nhẫn nhục thì một tuần đó là tập về cái hạnh nhẫn nhục thì phải làm sao. Tức là cái môn đạo đức phải được thực hành chứ không phải là chỉ có cuốn vở, cây viết ngồi viết, ngồi suy nghĩ viết không được. Nên cái lối mà đào tạo hiền tài mới nó phải đa dạng và mới hơn.

[1:21:29]Rồi trong đó mới tới là giáo lý, à mới tới giáo lý. Mà giáo lý đó mình đừng có kiểu mà học vẹt, tức là học hết bộ kinh này bộ kinh kia. Không phải. Mà mình đào tạo cái cách nào đó để cho sau này Tăng Ni sinh họ tự họ mở bản kinh mới ra họ đọc họ hiểu, chứ không phải mình dạy bản kinh đó cho họ, không phải. Mình gợi ý những điểm quan trọng thôi để họ tu, họ sáng ra thôi, những điểm căn bản, rồi sau đó họ sẽ về họ mở cái thư viện ra, tự họ đọc, họ nghiên cứu, họ chú thích, chú giải. Đó là cái lối mà tự nghiên cứu thì mới làm thầy người ta được. Chứ còn các Tăng Ni sinh cứ ngồi ở dưới cầm vở viết ở trên này ông thầy ổng giảng

[1:22:09]hết bài kinh này tới bài kinh kia rồi đi ra thi đậu đi ra trường cầm cái bằng thì người đó không làm được việc, không phải làm thầy thiên hạ được. Mà ông thầy ở trên chỉ dạy cách để tự nghiên cứu thôi. À đầu tiên là Đại tạng kinh trong cái phần nào, cái mục nào thì trong cái bộ nằm ở đâu, đại ý nói cái gì, chuyện chi tiết sao tự nghiên cứu lấy rồi viết một bản tường trình. Chứ không phải ngồi đó mà nghe giảng. Không phải ngồi. Ví dụ bây giờ nghiên cứu về bộ Kinh Pháp Hoa thì không phải là ngồi ở dưới mà nghe ông thầy ở trên ổng giảng từng câu, mỗi câu nghĩa gì, hết năm này qua năm kia bộ kinh học hoài không hết, rồi chủ yếu là ngủ không ai, không được.

[1:22:47]Là phải buộc sau khi gợi một số ý chính thì mỗi phẩm có cái ý chính và có một số đặc điểm của Kinh Pháp Hoa là có những ẩn ý trong từng câu nói bóng nói gió. Sau khi gợi ý hết cho Tăng Ni sinh rồi, tức là học chừng một tuần thôi, rồi sau đó buộc Tăng Ni sinh làm một cái bài tự nghiên cứu viết về Kinh Pháp Hoa lại. Đó, phải vào trong thư viện ngồi làm việc ở thư viện á. Tức đọc một bản kinh này, đối chiếu với lời giáo thọ giảng rồi tham cứu thêm vài cái luận giảng, chú giải của một vài vị tổ đối chiếu lại, cộng với bản thân nghiên cứu tu hành của mình viết ra một bản nghiên cứu mới về Kinh Pháp Hoa.

[1:23:25]Thì cái người học Tăng học Ni như vậy sau này mới làm thầy người ta được. Chứ còn các trường mình học giáo lý theo kiểu học vẹt, ở trên giảng giảng miết, ở dưới chép chép chép miết rồi nửa thi lấy bằng đi ra, bởi vậy không có hiền tài, không hiền tài. Mà sau này bên ngoài đời cũng vậy, người ta cũng đi dạy theo cái lối mới là vậy. Là chỉ cho học sinh nghiên cứu chứ không ngồi đó mà bắt học sinh thuộc cái ý của ông thầy, buộc nó phải tìm tư liệu, tự nó phối hợp, tổng hợp tư liệu lại để nó rút ra kết luận cho nó. Đó là như vậy, cái lối mới là vậy đó. Rồi những kỹ năng, kỹ năng về hội hoạ người Tăng Ni sinh phải biết,

[1:23:59]kỹ năng về âm nhạc mình phải biết một số, rồi những nhiều cái kỹ năng khác trong cuộc đời này phải biết về vi tính là phải biết, ngoại ngữ phải biết, rồi Tăng Ni sinh phải có kiến thức phổ quát về thế giới. Chứ không phải mình tu trong chùa biết chuyện trong chùa không. Rồi phải biết Hồi giáo nó phát triển như thế nào, kinh tế thế giới bắt đầu có hệ thống lý thuyết là từ đâu, rồi tại sao thế giới con người ta cứ gây gổ chiến tranh từ đâu, mình phải có kiến thức phổ quát. Rồi tại sao cái đất nước hưng thịnh, nhân quả nằm ở chỗ nào. Người ta giải thích theo kinh tế lý thuyết mới, mình giải thích theo nhân quả nhưng phải có kiến thức rộng hết.

[1:24:34]Đó, Tăng Ni sinh phải giỏi như vậy đó mới làm hiền tài, mới làm hưng thịnh Phật pháp được. Chứ còn cái lối đào tạo các trường Phật học chúng ta hiện nay là đang bế tắc á, đang bế tắc, không phải hay đâu. Vấn đề của người lãnh đạo phải biết nữa là tìm kiếm hiền tài. Là khi mình làm người lãnh đạo, đừng bao giờ ngồi một chỗ chờ người ta tới lạy lục người ta xin mình điều gì, không có, phải đi tìm. Cái người lãnh đạo phải có cái tâm khiêm cung, nâng đỡ, biết ở đâu có người giỏi, tới nơi lân la tìm hiểu coi giỏi thiệt hay giỏi dở, giỏi giả, nâng đỡ, đào tạo người ta lại để phát huy người ta. Đó là người lãnh đạo. Chứ không phải ngồi một chỗ nghĩa là là ai muốn làm việc thì

[1:25:13]lại đây năn nỉ thầy cho làm, thầy cho đi giảng, ai lại đây năn nỉ thầy cho làm chức này chức kia, không phải. Cái người lãnh đạo bị phong kiến, quan liêu. Mà mình phải tới tận nơi, tới tận chùa để tìm hiểu từng con người. Là mình lãnh đạo trong cái khu vực nào thì mọi nơi mình phải tới hết, tìm hiểu tâm tình, khả năng của người ta hết để mà tìm kiếm như vậy. Sử dụng hiền tài, tức là mình đặt vào vị trí thích hợp để phát huy khả năng người ta, đừng có vội mà đừng có muộn. Tới lúc người ta chưa chín muồi, đừng đem ra xài liền, phải đào tạo thêm về đạo đức, về khả năng chút xíu rồi hãy xài. Mà đừng có muộn, người ta thành tài rồi, cứ để yên không dùng gì hết,

[1:25:53]không tạo điều kiện cho người ta làm việc, đó là muộn. Thì người lãnh đạo phải biết cái điều này. Đãi ngộ hiền tài thì như nãy mình đã nói rồi, không lặp lại. Chuẩn bị thừa kế hiền tài, ví dụ như là một cái người giỏi mình phải cho nhiều người phụ giúp người đó để học hỏi và kế thừa, chứ đừng để người đó lỡ mà bệnh chết rồi cái không ai nối tiếp nữa thì rất là uổng. Ví dụ cái người đó mình biết là cái người giỏi về làm Chánh đại diện, điều hành rất là giỏi, làm Phó trị sự rất là giỏi, mình cho nhiều người tới học hỏi, ở gần phụ giúp để học hỏi liền. Học hỏi cái khả năng nó từ đâu, cái trí tuệ, cái sắc bén, cái phán đoán quyết

[1:26:29]định nó từ đâu để cho có nhiều người nối tiếp thừa kế. Hoặc là một giảng sư đã giỏi cũng vậy, mình phải tạo điều kiện cho nhiều người tới đó học hỏi liền, kế thừa liền, chứ không để lỡ ổng chết ngang cái... Giống như thầy Chân Thanh đó cũng là cái uổng. Rồi giúp hiền tài vượt qua những cái khuyết điểm. Tại vì người tài chứ nhiều khi họ vẫn còn những cái nhược điểm. Ví dụ như là họ nôn nóng nà, họ có thể bị nôn nóng, hay họ nóng nảy nè, một cái nhược điểm. Họ bị có thể kiêu mạng nè, là một cái nhược điểm. Họ bị ngang bướng nè, là một cái nhược điểm của người có tài. Họ hay dễ tự ái nè, cũng là một nhược điểm.

[1:27:05]Hoặc họ gàn dở, họ lập dị, họ lôi thôi, ăn mặc lôi thôi rồi họ ít hoà đồng với ai, đó là những nhược điểm của người tài. Thì mình phải giúp họ vượt qua những nhược điểm đó để họ hoàn hảo hơn. Đó, đây người lãnh đạo phải biết, mình phải độ lượng mà không có trách, đừng có trách, nói mà nó có tài mà nó gàn quá, thôi tôi không xài, không được. Phải khuyên họ vượt qua cái gàn đó để mà sử dụng họ được. Nói cái ổng đó có tài mà ổng lôi thôi quá, ăn mặc gì đâu mà quần ống cao ống thấp, cái áo một miếng vá miếng không này kỳ quá, thôi người đó coi vậy làm sao mà xài, không được. Phải dạy người ta, phải giúp người ta vượt qua cái

[1:27:41]nhược điểm người ta có để mình sử dụng người ta. Đó mới là cái tâm độ lượng của cái người lãnh đạo như vậy. Đó, mình độ lượng. Hôm nay chúng ta nói với nhau về vấn đề là hiền tài trong Phật pháp, chúng ta nêu ra một loạt các vấn đề như vậy. Thì để chi vậy? Để thứ nhất là nếu chúng ta ở vai trò trụ trì thì chúng ta biết đào tạo, sử dụng cho đệ tử của mình. Mà nếu sau này mình là người lãnh đạo Giáo hội như mình là Chánh, Phó đại diện hay là Chánh, Phó Ban Trị sự thì mình có cái hướng đối với việc mà tạo thành những hiền tài cho Phật pháp. Và một điều nữa, lỡ xui chính mình là hiền tài thì mình cũng phải biết khắc phục những cái nhược điểm của mình

[1:28:22]để mà mình tận tuỵ, mình đóng góp được lợi hơn cho Phật pháp là như vậy. Chúng ta chúc chúc nhau là tôi xin chúc quý thầy quý cô, thứ nhất là ai cũng trở thành hiền tài. Và chúc cho quý thầy quý cô để sau này mình là những người lãnh đạo sáng suốt để mình tạo ra được nhiều hiền tài cho Phật pháp. Như vậy ha! Thôi thôi đừng vỗ tay, vỗ tay rồi nó rung đây nó kẹt lắm. Lỡ mà vỗ tay nhiều quá đó, cái mất một hiền tài, uổng. Vì chúng tôi nghe nói là quý thầy quý cô sắp thi diễn giảng á, nên chúng tôi nói chuyện vài điều. Chúng tôi cũng ước ao về trình bày về đề tài này dữ lắm, nhưng mà chưa có cái điều kiện. Có lẽ sau này sẽ viết sách.

[1:29:08]Mà chúng tôi nhắc vài điều thôi. Về vấn đề diễn giảng nó là một giáo trình rất là lớn. Thế để mà thuyết giảng cho hay á, nó là một giáo trình lớn lắm chứ không phải, từ tỉ mỉ chút chút chút chút. Nội cái việc mà tìm ra ý để giảng, rồi một ý đó triển khai ra nhiều cái ý phụ,

[1:30:07]Một bông hồng con cài trên áo mẹ,

[1:30:14]để lòng son dâng kính lên mẹ yêu.

[1:30:23]Mẹ từ bi bao la lòng nhân ái,

[1:30:30]ngọt ngào như suối mát giữa đồng khô.

[1:30:38]Mẹ ơi, bát ngát như đại dương, tình mẹ không có chi sánh bằng.

[1:30:49]Con như sóng vỗ rì rào, mẹ là biển hát xôn xao, xao xao bên con.

[1:31:03]Mẹ hiền như khói hương trầm bay,

[1:31:11]tỏa rộng thơm ngát cho đời con. Lòng mẹ như gấm hoa, tình yêu thương thiết tha, dù ngàn năm sống cho con tất cả vì con.

[1:31:35]Mẹ hiền như bóng trăng dịu êm,

[1:31:43]tỏa rạng soi sáng tâm hồn con. Mẹ ơi có biết không, rằng con thương rất nhiều, mẹ hiền của con đã nuôi con lớn khôn từng ngày.

[1:32:11]Mẹ hiền như bóng

[1:32:21]trăng dịu êm, tỏa rạng soi sáng

[1:32:43]tâm hồn con.

[1:32:48]Mẹ ơi có biết

[1:32:58]không, rằng con thương rất nhiều, mẹ hiền của con đã nuôi con lớn khôn từng ngày.

[1:33:43]Mẹ nhân từ nắng chiều nghiêng bóng ngả,

[1:33:50]buổi thời gian nhuộm trắng tóc mẹ yêu. Chẳng từ nan cho con nguồn hạnh phúc, mẹ chở che con tới nơi bình yên.

[1:34:15]Mẹ ơi, ơn nghĩa con nặng mang, nguyện xin báo đáp công ơn người. Đêm đêm thắp sáng đèn trời, cầu mong mẹ mãi suốt

[1:34:49]đời suốt đời bên con.