[0:20]Trên đỉnh núi Linh Sơn êm đềm trong đại chúng, an hòa trang nghiêm.
[0:34]Cành sen trắng Phật đưa lên trầm hùng.
[0:42]Môi ai thoáng một nụ cười bao dung.
[0:50]Hoa sen đó có từ muôn đời rồi.
[0:58]Hoa không vương khắp vô cùng không gian.
[1:06]Hoa không ý chứa đựng muôn vạn loài.
[1:14]Hoa không đóa ngát hương vào vô biên.
[1:21]Hoa sen đó có chăng là tâm hoa, khắp nơi là tâm ta rất an bình bao la.
[1:35]Đời nhân thế khóc và than nhiều rồi.
[1:43]Hoa tinh khiết đứng vươn mình hiên ngang.
[1:51]Trong gian khó vẫn tỏa hương ngạt ngào. Đem chân lý sáng soi cả muôn sinh.
[2:07]Hoa sen đó có chăng là con tim sắt son và trung kiên chiếu soi ngàn muôn niên.
[2:20]Con nguyện suốt cuộc đời như cành sen thơm ngát, như Phật Đấng Đại Hùng đã vượt bao khó khăn, đi tìm ánh đạo vàng đem về cho chúng sinh.
[2:40]Con nguyện sẽ trọn đời chướng ngại không lui bước, theo lời Đấng Đại Từ giữ gìn tâm trắng trong, giữ gìn ánh đạo vàng, giữ gìn cho chúng sinh.
[3:06]Nam
[3:15]Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[3:34]Hôm nay chúng ta nói chuyện với nhau về đề tài là hoa sen, hoa sen. Như tất cả chúng ta đều biết, hoa sen là một hình tượng tiêu biểu quan trọng trong đạo Phật. Trong đạo Phật chúng ta thì có nhiều hình tượng tiêu biểu, ví dụ như là chữ vạn cũng là một hình tượng tiêu biểu cho đạo Phật. Nhưng mà riêng hoa sen á là một hình tượng mà rất thường được dùng, gần gũi, dễ hiểu mà đẹp nữa, cho nên thường hay được dùng. Hoa sen sở dĩ được dùng bởi vì có những ý nghĩa đặc biệt như thế này. Thứ nhất á là hoa sen mọc lên từ bùn tanh hôi nhưng mà lại tỏa hương thơm ngát, tượng trưng cho tâm hồn của một người
[4:21]tu giải thoát, tuy sống giữa trần gian ô trược nhưng mà không dính bụi trần mà ngược lại còn làm thanh cao hơn cái trần gian mà chúng ta đang sống. Đó là ý nghĩa thứ nhất. Cũng giống như là đạo Phật cũng vậy, đạo Phật xuất hiện giữa thế gian này nhưng mà lại không chìm theo cái cuộc sống tầm thường của thế gian mà đã làm cho thế gian này trở nên thanh cao, thánh thiện, giải thoát hơn. Đó, vì vậy hoa sen được dùng để làm biểu tượng trong đạo Phật. Và trong Phật giáo Đại thừa thì hoa sen được dùng làm cái tòa để cho chư Phật, chư Đại Bồ Tát ngồi lên trên đó, an trú lên trên đó. Cho nên hoa sen trở thành một cái
[5:12]như là một cái pháp khí rất là cao quý ở trong đạo. Rồi một cái biểu tượng khác nữa là cũng nói về hình tượng hoa sen quan trọng là trong giai thoại của Thiền tông. Trong giai thoại của Thiền tông kể rằng có một lần trời Phạm Thiên bay xuống cúng dường Đức Phật một cành hoa sen. Thì khi nhận được cành hoa sen đó rồi, Đức Phật nghiêm trang trước đại chúng như vậy mới cầm cành hoa sen đưa lên mà không nói một lời. Thì lúc đó thì chỉ có ngài Đại Ca Diếp mỉm cười. Mỉm cười là lĩnh hội được cái điều Phật muốn nói. Và Đức Phật đã ấn chứng, coi như là đã công nhận là ngài Ca Diếp đã lĩnh hội được cái tâm chứng của Phật.
[6:08]Đó là những cái giai thoại căn bản mà liên quan đến hoa sen. Từ đó coi như là trong chùa khi trang trí, khi thờ phượng chúng ta hay dùng đến hình tượng của hoa sen là như vậy. Chỉ có một điều là nhiều khi chúng tôi cũng cũng hơi suy nghĩ là lá cờ của đạo Phật thì lại không có dùng cái hình ảnh hoa sen mà chỉ sắp rất nhiều màu, màu theo chiều ngang, màu theo chiều dài, nhiều màu. Cho nên nhìn cái lá cờ Phật giáo mà tung bay á, chúng ta thấy cứ lốm đốm màu tùm lum hết trơn. Thấy mình thấy mình cũng không biết suy nghĩ làm sao. Nhưng mà Gia đình Phật tử Việt Nam á, tức là một đoàn thể sinh hoạt, giáo dục cho thanh thiếu
[6:56]niên Phật tử thì rất là hay, mạnh dạn lấy hoa sen đặt lên trên cờ luôn. Coi như cờ được thêu, vẽ hoa sen để làm tiêu biểu cho cái đoàn thể Gia đình Phật tử rất là hay. Chứ đúng ra, đúng ra là lá cờ Phật giáo phải dùng hoa sen hay hơn là lá cờ mà tùm lum màu như vậy. Nhìn vô cái trong cái ý nghĩa về mỹ thuật thấy nó hơi hơi hơi hơi mình thấy mình không có nhiều khi mình thấy nó không có phù hợp lắm trong thời đại. Đó là cái lý do mà chúng ta thấy hoa sen được làm tiêu biểu trong đạo Phật. Bây giờ chúng ta nói về ý nghĩa. Ý nghĩa của hoa sen thế này để chúng ta đối chiếu với cái sự tu hành. Hoa sen mọc từ từ bùn lầy phải không?
[7:47]Cái đặc tính là hoa sen luôn luôn mọc từ sình. Mà sình hôi chừng nào thì sen sẽ phát triển tốt chừng nấy. Hoa sen không mọc trên cái đất bằng, đất sạch hoặc là dưới đáy hồ mà bùn nó sạch quá hoặc là cát thì hoa sen không mọc được. Ví dụ như dưới đáy hồ mà chỉ là cát sỏi, đất sạch, hoa sen không mọc được mà phải là đất sình mới mọc được. Sình tượng trưng cho điều gì? Sình lầy tượng trưng cho cho những điều ràng buộc của thế gian. Ví dụ như là tượng trưng cho sự ô nhiễm, sự dơ bẩn, sình tượng trưng cho cho tội lỗi hoặc là sình tượng trưng cho cái đời sống tầm thường của kiếp người, tức là từ những cái rất là thấp kém.
[8:40]Thì từ cái cái ô uế đó, cái tội lỗi đó, cái tầm thường đó mà sen sẽ mọc lên. Thì đạo Phật cũng vậy, từ những cái cái sình của cuộc đời như thế, là từ những cái ràng buộc, là tội lỗi, tầm thường, ô nhiễm đó mà sen mọc lên, Phật pháp phát triển. Phật pháp phát triển từ những điều đó, đây là cái điều căn bản, mà đây cũng là một cái cái nhận xét quý giá cho những vị xuất gia mà muốn hoằng dương Phật pháp, hãy nhìn cái ý nghĩa hoa sen để biết mình phải dạy điều gì. Tại vì có nhiều vị giảng Phật pháp mà khi mình lắng nghe mình sẽ thấy đó là một cái nói về một cái đóa hoa sen không có gốc, lơ lửng ở trên cao, không có gốc.
[9:30]Nhưng mà nếu chúng ta nhìn một cái hoa sen thực sự, chúng ta sẽ thấy cái sen nó có cái gốc từ sình mà sình rất là hôi, sình tanh sình hôi. Nên chúng ta phải biết là Phật pháp lại bắt nguồn từ những điều tầm thường, tội lỗi và ô uế của trần gian. Nên đa số những vị thiền sư nổi tiếng, những vị tổ sư nổi tiếng đều nói một câu giống nhau là "bất ly thế gian giác, ly thế gian mích bồ đề, như tầm du như tầm thố giác", là "Phật pháp tại thế gian, bất ly thế gian giác", nghĩa là Phật pháp là ở giữa nơi thế gian này, không có lìa khỏi thế gian này để mà tìm sự giác ngộ, nếu mà lìa khỏi thế gian này để tìm sự giác ngộ thì
[10:16]giống như tìm cái sừng của con thỏ, là điều không bao giờ có được. Cho nên cái sự giác ngộ của đạo Phật từ nơi những điều tội lỗi nè, ô nhiễm nè, tầm thường của trần gian này. Cho nên vì vậy, một vị mà pháp sư, một vị giảng sư, một vị giáo thọ mà giáo hóa chúng sinh, mỗi một lời giảng pháp của mình phải soi rọi được trong cái đời sống tầm thường của con người, không bao giờ được nói một cái loại giáo pháp mà rời khỏi cuộc sống của con người. Là làm cho cái cuộc sống con người từ cái ô nhiễm, cái tầm thường, cái tội lỗi bỗng nhiên thay đổi để trở thành vươn lên cao thành những cánh sen, những cái hoa sen tươi đẹp rực rỡ.
[11:02]Nên đạo Phật có cái trách nhiệm mà đạo Phật cũng có cái nguồn gốc từ cái trần gian này, nghĩa là làm sao? Là chúng ta thấy là sình lầy mình nhìn thấy như là một cái chất tanh hôi dơ bẩn, nhưng mà qua cái cơ chế của cọng sen được chắt lọc, được chế biến bỗng nhiên thành những cái cọng hoa sen đẹp như thế này, thành lá, thành hoa, thành trái như thế này. Thì cũng vậy, Phật pháp cũng vậy đó, từ những điều ô uế, tầm thường, tội lỗi của con người, nhưng mà cũng ngay nơi đó mình biết tu, mình biết chuyển hóa, biết quan sát, biết suy xét thì những điều đó lập tức trở thành những cái sự tu hành chân chính, thanh khiết, thánh thiện, vươn lên để trở thành sự giải thoát giác ngộ.
[11:51]Cho nên không có một cái sự giác ngộ giải thoát mà rời khỏi cái sai lầm của trần gian. Vì vậy, những người nào mà sống trong trần gian mà biết suy nghĩ, biết phân tích, biết suy xét thì người đó sẽ vượt lên rất xa, sẽ có cái tâm giác ngộ rất là cao. Chỉ trừ những người mà sống trong trần gian mà say mê, đắm luyến, không có tư duy, không biết vượt lên thì những người đó mãi mãi chìm trong bùn, bùn tanh mà thôi. Giống như những cái loại phù du sinh vật, những con hến, con con ốc, chỉ chỉ lủi tối ngày chỉ sống trong sình, lủi trong sình và không có một ngày nào để vươn lên khỏi mặt nước, nhìn thấy ánh mặt trời.
[12:36]Chỉ có những người nào vậy, giống như cành hoa sen, tức là những người nào có Phật pháp trong tâm hồn mình thì người đó tuy sống giữa cái trần gian ô trược này nhưng mà người đó sẽ từ từ trở thành con người giải thoát thanh cao thánh thiện. Vì cái Phật pháp cho chúng ta một cái cơ chế để chắt lọc, để thay đổi. Nhớ Phật pháp cho chúng ta cái cơ chế để thay đổi, để chắt lọc. Chúng ta nói ví dụ như là một người có cái tánh tham, có cái tánh tham. Tham có nghĩa là muốn nhiều cho mình, muốn giàu, muốn sang, muốn nhiều cho mình mãi, không bao giờ biết dừng. Thì người như vậy gọi là người đang ở dưới bùn.
[13:16]Khi mà rồi cái người đó nếu mà không biết Phật pháp, tức là người đó không có cái cái cọng sen, không có cái gốc sen á thì người đó cho tới ngày chết vẫn còn nuối tiếc tiền bạc, chết rồi không biết tài sản của mình nó sẽ ra sao, rồi trở lại đọa, ví dụ như làm một con chó giữ của, giữ nhà để mà mà mà giữ lại cái tài sản của mình đã tạo ra trước đó. Thì những người như vậy không phải là một gốc sen, những người đó chỉ là một con hến muôn đời nằm chìm dưới sình mà thôi. Còn cái người mà có cái gốc sen á, ví dụ ban đầu mình có cái tâm tham, mình cũng tham tiền lắm và mình cũng muốn có nhiều cho mình
[13:55]lắm, nhưng mà khi có Phật pháp thì mình tỉnh ngộ ra. Mình tỉnh ngộ ra biết rằng là những tài sản này khi mình mất mình không mang theo được, cuối cùng đều phải bỏ lại, ra đi với đôi bàn tay trắng, chỉ mang theo được cái tội với phước. Và cái quan trọng sống trên đời là phải biết thương nhau. Là chính nơi những con người chung quanh mình là những người mà mình phải thương yêu, những người mà mình phải giúp đỡ. Suy nghĩ như vậy cho nên từ cái tham cho mình bỗng nhiên thay đổi lại biến thành cái tham cho người, cũng cái tham đó nhưng mà không mất. Thay vì trước kia mình vơ vét cho mình, bây giờ bỗng nhiên mình cũng tham nhưng mà không
[14:35]còn muốn cho mình nữa mà muốn cho mọi người được an vui, được hạnh phúc, được giàu sang, được sung sướng, được may mắn, được có đời sống dễ chịu. Là trước kia thì mình muốn những điều đó cho mình, sau này mình xoay ngược lại, mình biến, mình muốn những điều đó cho người khác thì người này là một gốc sen đang vươn lên rất là nhanh. Cũng cái tâm tham đó thôi mà xoay ngược lại là của mình hay về phía tha nhân là mình trở thành một gốc sen đang từ từ vươn lên khỏi bùn, vươn lên khỏi nước để đón nhận ánh mặt trời. Nên đây là cũng chính từ những cái sai lầm của chúng ta lúc trước, từ những cái ô nhiễm lúc trước, nhưng mà khi mình có cái tư duy
[15:14]của Phật pháp thì những sai lầm đó xoay ngược lại biến thành động cơ, biến thành tính chất của sự giải thoát. Nên vì vậy, chúng ta nói là Phật pháp bắt nguồn từ những điều ô trược tầm thường của thế gian, sự tu hành của chúng ta cũng bắt đầu từ những cái lầm lỗi của chính chúng ta trong quá khứ, trong cuộc đời này, cũng giống như sen vậy, đã chính từ những cái bùn tanh hôi mà đã vượt lên thành những đóa sen huy hoàng rực rỡ. Cái điều mà chúng ta nói là lấy cái chất liệu đau khổ, tội lỗi để tu hành, đây là điều mà người biết tu chúng ta suy nghĩ vậy. Ví dụ sống giữa cuộc đời này luôn luôn chúng ta phải đối diện
[15:57]với nhiều cái nghịch cảnh đau khổ ở bên ngoài xảy đến cho mình, cũng giống như là mình phải luôn luôn đối diện với cái lầm lỗi trong tâm hồn mình mà mình đã gây khổ cho người khác. Luôn luôn như vậy, chúng ta đón nhận cái đau khổ của hoàn cảnh, của người khác đưa đến cho mình và bản thân chúng ta cũng có những lầm lỗi để chúng ta gây khổ cho người khác. Đó là hai cái điều mà chúng ta luôn luôn phải chịu đựng, phải phải chìm trong đó. Thì bây giờ mình nói là từ cái những điều đó mà mình biết tu hành là giống như bây giờ mình lấy cái đau khổ của trần gian để mình rèn luyện được cái đạo đức, ý chí và nhẫn nhục.
[16:40]Chính cái đau khổ mà nào giờ chúng ta chạy trốn thì không ngờ đó lại là cái môi trường để cho chúng ta ta rèn luyện, chúng ta tu hành chứ không phải là chúng ta sợ hãi nữa. Trước đây, chúng ta khổ sở vì chúng ta chạy trốn đau khổ. Giờ chúng ta không muốn là người khác nói nặng mình, chửi mắng mình, chúng ta không muốn là người khác ăn hiếp mình, chúng ta không muốn là mình rơi vào cảnh cùng quẫn khó khăn, vân vân. Chúng ta chạy trốn những điều đó. Nhưng khi mà mình biết đạo rồi thì mình vui vẻ mình đón nhận những điều đó và dùng những cái đó để rèn luyện tâm hạnh của mình. Ví dụ khi trước đây người ta mắng chửi mình,
[17:22]mình giận, bây giờ mình muốn nghe cái lời mắng chửi để ngay lúc mà người ta mắng chửi mình giữ tâm mình lại. Hoặc là trước khi mà người ta mắng chửi là mình đã chuẩn bị rồi, đến khi mà nghe những lời nói xiên nói xỏ, nói xa nói gần, mình giữ được tâm hồn mình bình tĩnh. Nó có những trường hợp khó chịu về cái lời nói thế này, nhiều khi nghe người khác họ chửi trước mặt mình mà chỉ có hai người với nhau á, mình đỡ quê, mình ít giận, ai chửi mình mà trước chỗ đông người làm cho mình bị quê, mình giận rất là nhiều, hoặc có những người họ không có chửi mình mà họ rao cái tiếng xấu ở sau lưng, đi truyền nói với người này nói
[18:06]với người kia rồi tới tai mình mình nghe được mình rất là giận. Thì bây giờ mình biết tu, mình phải tập là đối diện với những điều đó, những điều mà làm cho mình giận, mình buồn là mình mất danh dự đó, mình giữ được tâm hồn mình bình thản, thương yêu và tha thứ, tha thứ. Không giận chỉ là cái giai đoạn đầu mà phải tới cái trình độ là tha thứ luôn. Là sao? Ví dụ khi mà người ta mắng chửi mình hoặc trước mặt hoặc sau lưng, mình tỉnh bơ mình không giận, thì nghe giống như là mình đã tha thứ không? Có một cái kết tội người ta còn ngậm ngầm nằm ở trong á, nhưng mà không giận được đã là người tu khá rồi.
[18:49]Giờ mình tu thêm một bước là trong thâm sâu mình vẫn tội nghiệp người đó, nghĩ người đó đáng thương à vì người đó chưa hiểu đạo lắm cho nên họ gây nghiệp. Mình thương và nếu mình có gặp thì mình sẽ có một thái độ thích hợp để cho họ, hoặc là mình trực tiếp mình góp ý hoặc mình nhờ người khác góp ý để họ dừng tay tạo nghiệp lại, chứ mình trong thâm sâu tâm hồn mình không có ghét. Đó là mình lợi dụng cái cảnh đó để mình tu hành. Hoặc là trong cái nghèo khó cũng vậy. Ví dụ như mình cái nghiệp xưa nào đó mình vô tình mình tạo cái tội gì đó đời này khiến mình rơi vào cảnh nghèo. Cái nghèo này nó không phải là do kiếp trước mình bỏn xẻn,
[19:31]mà do một cái tội vô tình mình không có ngờ được. Ví dụ như mình đã xài phí, à xài phí phạm, hoặc là là vô tình mình mình đốt, phá nhầm một cái ổ ong, mình phá cái tổ mối gì đó làm cho nhiều chúng sinh họ khổ, nên kiếp này mình rơi vào cái hoàn cảnh nghèo một thời gian như vậy. Thì trong cái cảnh nghèo đó là thay vì cái người nghèo á thì họ chỉ biết là quần quật đi kiếm tiền, kiếm sống và và khổ sở điều vì điều đó, thì giờ mình biết tu rồi, mình trong cái cảnh nghèo đó mình chấp nhận, mình bình thản, mình lợi dụng cảnh nghèo đó để mình tập sống một đời đơn giản và mình tập cái bố thí trong cảnh nghèo.
[20:14]Nghĩa là dù mình rất nghèo nhưng mình suy nghĩ còn có người nghèo hơn, vẫn còn có người đói hơn mình, nghèo hơn mình và trong cái khó khăn, khổ sở miếng cơm, miếng gạo mình kiếm được mình vẫn trích ra một chút để có thể bố thí cho ai khó khăn hơn nữa. Thì đó là mình rèn luyện được cái ý chí của người tu hành, rèn luyện được cái tâm hạnh bố thí trở lại. Bởi vì người giàu bố thí dễ lắm. Người giàu móc ra nhiêu tiền cũng có hết trơn, nhưng người nghèo tìm một đồng bố thí không có. Thì trong cái khó khăn đó, mình biết tu hành, mình ráng làm phước thì cái người này cái tâm đạo rất là lớn, mà đây là cái thành ra cái công đức lớn.
[20:52]Chúng ta nhớ cái công đức á quan trọng là nằm nơi cái tâm á. Cái vật, cái vật đem đi giúp người cũng rất là quan trọng vì có cái vật, có cơm, có gạo, có tiền mình cho người ta thì người ta mới bớt khổ thì rất là quan trọng. Nhưng mà quan trọng hơn là cái tâm của mình á, cái quyết tâm, cái lòng tốt, cái tử tế, cái lòng thương yêu của mình gói trong cái món quà để mình cho người khác á, cái đó nó làm tăng cái công đức của mình lên gấp bội lần, gấp bội lần. Đó là lý do tại sao mà chúng ta hay bắt gặp trong kinh Phật có những trường hợp là có những người bố thí những cái tài vật rất ít nhưng mà với cái tâm rất là lớn rồi Phật đã ấn chứng là người này đạt
[21:33]được cái quả vị rất là cao vì cái yếu tố tâm gói trong cái tài vật. Nên như vậy ví dụ như trong cảnh nghèo mà chúng ta quyết tâm tu được như vậy, làm phước được như vậy thì đó chính là một cái gốc sen vươn lên từ bùn tanh, làm cái đạo tâm lớn lên từ đau khổ. Thậm chí là có cái người do cái duyên đời xưa oan trái gì đó rồi phải bị vào tù, vân vân. Đối với con người sống bình thường vào tù là một điều mất tự do thê thảm. Nhưng mà ví dụ mình biết tu thì mình lợi dụng cái cảnh tù đày đó để mình tinh tấn hơn, giống như một sự nhập thất vậy, là giống như là mình tu từ trong địa ngục như vậy. Thì trong cảnh khổ chung quanh là bạn tù cũng là dữ tợn,
[22:19]vân vân, ngay trong đó mình vẫn giữ được tâm hồn mình không ngả theo cái người xấu mà còn khuyên được người nào thì thêm được một người để biết tu, lôi kéo dần dần những người xấu về với cái thế giới của điều thiện. Đó, nghĩa là chúng ta lấy cái cảnh đau khổ, nghịch cảnh để làm cái chất liệu mà mình quyết tâm hơn. Nhưng cái người có phước á họ tu trong cái cảnh có phước, còn cái người mà thiếu phước đau khổ thì mình tu trong cảnh khổ. Nhưng mà tu trong cảnh khổ đòi hỏi cái sự nỗ lực rất lớn, không ngờ rằng chính cái nỗ lực rất lớn này lại là cái công đức, công đức rất là vĩ đại, như vậy. Cũng giống như hoa sen vậy, là từ cái sình càng hôi chừng nào
[23:00]thì chúng ta sẽ được những cái cành hoa sen rất là tươi tốt.
[23:06]Rồi đối với cuộc đời này đầy những cái sự ràng buộc, đầy những sự ràng buộc. Chúng ta có mặt trên cuộc đời này là chúng ta bị buộc, bị trói vào những cái bổn phận ở trong đời này. Ví dụ khi mình còn là một con thì mình buộc phải có bổn phận với cha, với mẹ mình, là phải có lòng hiếu thảo. Rồi khi mà lớn lên à làm vợ, làm chồng thì phải có cái bổn phận đối với nhau. Ồ phải sống với nhau cho tốt, cho chung thủy, là chăm lo. Rồi khi có con, có cái thì có bổn phận với con cái, rồi bổn phận với họ hàng, với anh em, với bạn bè, với quê hương, đất nước, với nhân loại, với cả cái hành tinh này, vân vân.
[23:48]Nghĩa là chúng ta có mặt ở đây là luôn luôn chúng ta bị ràng buộc bởi những cái bổn phận chứ chúng ta không có tránh né được. Mà khi mình nói rằng à tôi tu giải thoát thì tôi không có cần phải có cái bổn phận với ai hết để tôi sống một đời tự tại, vô ưu. Cái người như vậy không phải người đó là cái hoa s- giống như là muốn có cái hoa sen mà không muốn mọc lên từ bùn, nên đây là một điều điều dở. Người đệ tử Phật phải hiểu rằng hoa sen mọc lên từ bùn thì người đó vậy, ngay trong cái bổn phận đó là chỗ mà mình tu tập cái tâm vị tha. Mình sẽ làm tròn cái bổn phận của mình đối với cuộc đời này. Là khi làm con trong gia đình thì mình hiếu với cha mẹ;
[24:32]khi làm cha mẹ thì nuôi dạy con cái kỹ lưỡng; khi vợ chồng thì chăm sóc cho nhau; rồi mình bổn phận đối với họ hàng, bạn bè, quê hương, đất nước gì mình đều làm đầy đủ, không có trái với lương tâm theo khả năng của mình. Còn người xuất gia thì bổn phận đối với chùa, đối với thầy tổ, đối với huynh đệ, đối với đạo rất là nặng mình cũng ráng lo chu toàn, chứ không bao giờ có cái ý là tránh né bổn phận. Mà không ngờ rằng cái người mà làm được trọn vẹn cái bổn phận của mình thì người đó lại là một cái gốc sen vượt lên lần lần khỏi mặt nước để đón nhận ánh mặt trời. Còn cái người mà tránh cái bổn phận
[25:13]mà muốn sống sung sướng thì người đó cũng là một cái hoa không có dính từ sình. Người đó sẽ là một cái hoa hay một cái lá gì đó trên mặt nước mà không có dính từ sình thì cái đó là phải hoa sen không? Phải không? Không, không phải hoa sen. Người đó có thể chỉ là một cái bèo thôi. Cái bèo nổi lên mặt nước, hoặc một cái lục bình trôi trên mặt nước vì không có cái gốc từ cái sình. Một cái người mà muốn sống thảnh thơi, tu hành không có bổn phận, không có trách nhiệm gì với ai hết để cho tâm mình nó thoải mái, tự tại thì người đó không phải hoa sen. Người đó chỉ là một cánh bèo trôi giạt trên sông nước mà thôi.
[25:50]Thì ở đây mà nếu là một cánh bèo trôi giạt trên sông nước không phải là hoa sen thì có thể có thể làm cái tòa ngồi cho Phật được không? Không, phải không? Tức là người đó không thể thừa sự chư Phật, không thể cúng dường chư Phật, không thể đền ơn Phật. Có nghĩa là người đó không thể giác ngộ, giải thoát được. Vì không phải hoa sen, không phải hoa sen thì không thể giác ngộ, giải thoát, muôn đời chỉ là một cánh bèo trôi giạt vậy thôi, không dính đâu hết. Còn cái người mà là hoa sen thì lại biết làm tròn những bổn phận của mình. Mà điều lạ, rất là lạ thế này: Mới ban đầu mình nghĩ á là nếu mình sống trên đời mà phải
[26:30]lo nhiều việc như vậy, phải lo bên đông, lo bên tây, lo nam, lo bắc, lo trên, lo dưới, lo cha mẹ, anh em, con cái hoặc là ở trong chùa phải lo cho thầy tổ, huynh đệ, lo cho đạo, lo cho cư sĩ, đủ chuyện hết. Như lo quá rồi sao giải thoát? Nhưng mà không ngờ, không ngờ là chính những người mà lo tròn bổn phận như vậy thì tâm càng ngày càng an, càng ngày càng an. Đây là điều rất là lạ. Tại sao vậy? Tại sao khi mà mình làm tròn những bổn phận của mình thì tâm mình càng lúc càng an? Mình cứ tưởng là mình bận tâm mà đi lo cho mọi người thì tâm mình sẽ động, sẽ loạn, nhưng mà không ngờ là khi mình lo cho
[27:10]mọi người như vậy rồi thì tâm lại càng lúc càng an vui. Tại sao? Tại vì có luật nhân quả chi phối trong đó. Khi mình lo cho mọi người thì tức là mình làm cho mọi người an vui, phải không? À ví dụ bây giờ mình nói là giờ cha mẹ mình đi, cha mẹ mình già yếu đi, thì ông mà không còn không cần phải lo tới cơm, áo, gạo, tiền nữa vì có mình lo rồi thì cha mẹ mình không còn lo nữa, phải không? Thì cái mà cha mẹ mình không lo nữa đó, an tâm đó đó sau này rớt vô tâm mình lại, tâm mình sẽ an. Rồi một người khác cũng vậy, ví dụ mình đi làm việc từ thiện, một người đó họ đang khó khăn, họ đang trong cơn bệnh hoạn,
[27:54]họ không có tiền thuốc thang, cái mình đến mình tặng họ một số tiền thì họ đang lo không biết tìm đâu ra tiền, bây giờ có mình cho cái cái cái lo của họ biến mất, phải không? Như vậy tâm họ yên xuống một chút thì cái yên tâm của họ ngày hôm nay sau này thành cái yên của mình trong tâm mình ngày mai, nhân quả. Cho nên cái người mà hay lo bá ban vạn sự giúp cho mọi người khác an vui thì người đó sau này tâm sẽ rất là an định, rất là dễ tu, được cái phước lớn trong thiền định như vậy. Nhớ lo cho mọi người trong đời sống và lo cho họ trong đạo đức để họ được an vui thì mình có phước lớn chứ đừng lo cho họ nhậu
[28:34]nha, đừng lo cho họ quậy, đừng lo cho họ đi hát karaoke đồ nhiều quá thì tâm họ càng lúc càng vui quá nó nó động lình xình lên, nó lao xao lên thì mai mốt mình cũng nhảy nhót luôn á. Cho nên là nhớ lo người ta trong cái đúng pháp, mình giúp người trong cái đúng pháp, làm cho người ta yên vui, đạo đức thanh khiết, thanh tịnh thì tự nhiên cái phước mình tăng và mình đang đi trên con đường giải thoát thì đúng là mình là một gốc sen mọc lên từ bùn. Đó như vậy. Nên ở đây là trong cái bổn phận đối với cuộc đời chúng ta tránh hai cái cực đoan. Cái cực đoan thứ nhất là không lo cho ai hết, nghĩ rằng như vậy tâm mình thảnh thơi thì người đó chỉ là một
[29:16]chiếc bèo trôi dạt giữa cuộc đời, không đi tới đâu hết, không phải hoa sen. Hoặc là có người hay lo cho mọi người, nhưng lo cho mọi người vui chơi trong cái tầm thường trần tục, nhậu nhẹt này nọ thì cái đó là cũng không phải hoa sen. Cái đó mình cũng chỉ là những con con trạch, con lươn, con hến gì và bò mãi dưới bùn sình luôn, sống dưới bùn rồi chìm luôn dưới bùn, không bao giờ vươn lên được nữa. Tại vì cứ gì, ham vui chuyện trần tục. Đó hai cực đoan. Còn cái trung đạo là gì? Cái trung đạo là mình làm tròn bổn phận mình đối với cuộc đời, nhưng mà lo cho mọi người được an vui về đời sống và được tăng trưởng về đạo đức.
[30:00]Đó, thì có chính thì sau này mình sẽ được an vui trở lại, được thiền định trở lại. Rồi một điều nữa là cũng từ bùn tanh mà sen đã vượt lên là chính bản thân chúng ta đã có những lần vấp ngã, là có những lần chúng ta đã lầm lỗi, có những lần chúng ta đã tạo nghiệp, đã gây nên tội lỗi. Có không? Sống trong cuộc đời này có không? Có ai nhỏ lớn chưa bao giờ lầm lỗi không? Có không? Nếu mà có, giơ tay lên để mình đưa lên bàn thờ. Như vậy là tất cả chúng ta sống trên đời này, ít nhiều mình đều có có tội lỗi, có lầm lỗi, tức là mình gọi là có vấp ngã, có vấp ngã. Thì cũng chính từ cái vấp ngã đó, mình đứng lên mình đi tiếp, mình tu tiếp, chứ không có nản chí.
[30:53]Thì đó người đó là một cái cái gốc sen, một cái cái ngó sen đang vươn lên. Ngó sen đang vươn lên. Chỉ có những người vấp ngã rồi bò luôn, quay lại không đi nữa, thì người đó chỉ là con trạch, con lươn, con ốc, con hến gì nằm luôn dưới sình luôn. Là sao? Ví dụ có một người nghiện rượu. Nghiện rượu rồi cái có người khác mới khuyên, nói: "Anh cứ nhậu nhẹt bê tha hoài thì làm sao mà làm ăn, làm sao mà nuôi dạy con cái này nọ?". Cái nói: "Thiệt cái đời tui nó lỡ hư rồi anh ơi. Thôi bây giờ cho nó hư luôn rồi kiếp sau tính. Thôi giờ để đi nhậu cái đã". Đó là cái người đó vấp ngã rồi nằm luôn, bò luôn, chứ quay trở lại luôn, không đi không đi tới nữa thì
[31:40]đúng là người đó chỉ là con trạch, con lươn, con ốc, con hến gì dưới sình luôn. Còn ví dụ có một cái người như là chích xì ke đi. Chích xì ke thì khó bỏ ghê lắm. Mà mình ví dụ có một người như vậy rồi có bao nhiêu người tới khuyên bảo, cái người này quyết tâm là là cai nghiện. Cai nghiện là bước vào trong cái phòng thờ Phật, là khóa chìa khóa ở trong lại, ném chìa khóa đi luôn, không ai tìm ra được nữa, nhốt mình ở trong đó luôn. Ở trong đó suốt ngày lạy Phật, sám hối. Tới bữa thì người thân đưa thức ăn qua ăn. Rồi chắc là có nhà vệ sinh ở trỏng, rồi rồi cứ lạy Phật thôi. Như vậy cho tới khi nào mà quyết tâm rồi á là lúc đó mới kêu người nhà
[32:19]cạy cửa đi ra, là một người chiến thắng bước ra ngoài, là thoát hẳn. Đó là người vấp ngã mà bước lên đi tới, người đó là một cái gốc sen vươn lên. Nhưng mà thường là chích xì ke rồi thì khó thoát lắm. Nên mình vừa nghe kể câu chuyện đó thì đừng có bắt chước nha. "Để tôi cũng chích xì ke xong là tôi sẽ đóng cửa, tôi nhập thất, rồi tôi lạy Phật" không được. Lúc đó là là là mình cạy cửa ra trước chứ không đợi người ta cạy. Vì có một cái câu chuyện như vậy: có một cái ông đó ổng có đứa con, con trai độc nhất mà ổng rất là thương. Thì nó bị nghiện, thì ổng khuyên gì khuyên, nó cũng không nghe, nó không không chịu cai. Ổng mới nói rằng:
[32:55]"Giờ con muốn gì ba cũng sẽ chiều hết nhưng chỉ với điều kiện là con đừng có hút nữa". Nó chỉ nói: "Con chỉ muốn một điều duy nhất là chích thôi. Không muốn gì nữa hết. Cuộc đời này đối với con vô nghĩa. Ba là vô nghĩa, mẹ vô nghĩa, chỉ thuốc, chích thôi". Cho nên bây giờ nói: "Ba có ngon á, ba chích mà ba cai được, con sẽ bắt chước ba, con cai". Cái ổng nói rồi, ổng sẽ làm vì con ổng nó phải cai để ổng chích thử. Chích rồi ổng không cai được nữa. Ổng treo cổ ổng tự tử ổng chết luôn. Vì ổng mới hay rằng cái cái ma túy nó khủng khiếp như vậy. Với con người ổng là rất có ý chí, rất thành tâm, mà nghiện rồi không cai nổi.
[33:30]Và như vậy là ổng biết rằng con ổng không cai được nữa, vì ổng không cai được thì nó không thèm cai. Ổng tự tử ổng chết luôn. Đây là một điều rất đau lòng. Cho nên vừa mình vừa nói một câu chuyện là có người vấp ngã từ ma túy rồi đứng lên đi tới thì điều đó hơi hiếm, cho nên mình đừng có bắt chước. Đừng có làm anh hùng kiểu đó, mình vấp cái khác thì được, đừng vấp cái đó nha. Cho nên chúng ta nhớ mấy cái câu mà biểu ngữ ngoài đường á, là: "Đối với ma túy là đừng thử dù chỉ một lần". Đó cái đó vấp rồi bò luôn á, không có đứng lên đi nổi nữa. Trong cuộc sống chúng ta cũng vậy, ngoài những cái đó nó còn nhiều cái lỗi lầm khác.
[34:05]Chúng ta nhiều cái lỗi lầm khác lắm, rất là nhiều rất là nhiều, mà mình kể ra không hết. Nhưng chỉ có một điều là là nếu người là một gốc sen, người đó có đạo lý, thì chúng ta sẽ đối diện với lỗi lầm mình và quyết vượt qua. Khi vượt qua được, đi tới để tu tiếp thì chúng ta là những gốc sen. Còn nếu đối với lỗi lầm của mình mà mình chịu thua, mình đầu hàng, mình quỵ ngã thì mình không phải là gốc sen, mà mình chỉ là con trạch, con lươn, con ốc, con hến. Cho nên vì vậy chúng ta phải chọn lựa. Chúng ta có nhiều lỗi lầm. Nói ví dụ như là mình có cái tâm ganh tị đi, mình có cái tâm ganh ghét với với người bạn của mình, với anh em của mình.
[34:47]Có cái tâm như vậy, đó là một lỗi lầm nặng. Thì khi thấy được điều đó rồi, thì mình phải quyết tâm chiến đấu với cái cái sự ganh tị này. Cái quyết tâm mà phấn đấu không phải là phấn đấu để mình giành cái phần hơn mình đối với huynh đệ mình, mà mình phấn đấu tiêu diệt cái tâm ganh tị trong lòng mình. Mình phải tập làm sao là trước cái tốt đẹp, cái thành công của người khác, mình mình có cái tâm vui mừng hoan hỉ. Ngày nào mà mình thấy huynh đệ mình đẹp hơn mình, giàu hơn mình, thành công hơn mình, nghĩa là vinh dự hơn mình, mà mình vui mừng, ngày đó mình đã thật sự chiến thắng được cái tâm ganh tị.
[35:25]Lúc đó là mình vấp ngã mà đã đứng lên, lúc đó mình ở trong sình mình vừa được vươn lên. Nghĩa vậy là mà mình là một gốc sen, mình là con của Phật. Mình sẽ có ngày được giác ngộ, giải thoát. Đó, chúng ta nhớ vậy, là từ bùn tanh hôi mà vượt lên và từ cái vấp ngã của mình, mình đứng dậy để không có bò đi tiếp. Đó là lỗi lầm của mình. Bây giờ cái lỗi lầm của người, đối với lỗi lầm của người, cũng vậy. Là chung quanh chúng ta vậy, mình có lỗi thì người khác cũng có lỗi nhiều lắm chứ không phải không. Cho nên mình sống phải khoan thứ, phải khoan thứ. Khoan thứ không có nghĩa là dễ dãi bỏ qua lỗi lầm
[36:06]người khác để người ta tiếp tục phạm lầm lỗi. Mình sẽ có cách quyết liệt thế nào đó để sửa lỗi người ta cho bằng được, chứ không phải là để yên. Nhưng mà để quyết tâm sửa lỗi cho người ta thì mình phải có lòng thương, không giận không ghét, không giận không ghét. Ví dụ như mình thấy người ăn trộm mình cũng ghét lắm, nghe cái người chửi thề bậy bạ cũng ghét lắm, thấy người sống ích kỷ mình cũng ghét lắm. Nhưng mà bây giờ không ghét nữa, mình phải dùng những người đó để tu tập cái tâm từ bi của mình. Nào giờ mình theo đạo Phật, mình hay nghe nói về cái lòng từ bi thương người, thì mỗi đêm mình cũng quỳ trước bàn Phật, mình phát nguyện là:
[36:46]"Con nguyện trước Phật, con thương yêu tất cả chúng sinh trong trần gian này". Nhưng mà cái khái niệm chúng sinh mà trong đầu mình mình nguyện lúc đó đó, chỉ là những chúng sinh thường thường, hiền hiền thường thường thôi. Người hiền hiền thôi thì mình nói là mình nguyện thương yêu. Chớ bắt đầu khi mà buông cái bàn Phật ra, bước ra ngoài, gặp cái bà hàng xóm mà bả chửi đổng lên cái, thì những cái người đó không nằm trong cái chúng sinh mà mình thương yêu. Nãy mình có nguyện Phật thương chúng sinh, nhưng mà trừ cái bà hàng xóm chửi đổng này. Là đối với người lầm lỗi, mình không có cái lòng từ bi thương thật sự.
[37:18]Nên trong Góp Nhặt Cát Đá có cái câu chuyện vui như vậy: Có cái ông nông dân đó mất vợ, thì ổng mới thỉnh quý thầy về để tụng kinh cho vợ ổng, và bày cơm mà có bày cơm cúng thí thực nữa. Thì ổng mới hỏi cái quý thầy, hỏi: "Cúng như vậy rồi rồi vợ tôi có ăn được hay không?", không biết tại ổng không có thấy. Quý thầy nói là: "Thí chủ hãy yên tâm, là với cái cái sức chú nguyện của quý thầy thì coi như bà nhà sẽ được no đủ, mà không riêng bà nhà, tất cả chúng sinh cũng đều được về đây mà ăn như thế". Cái ổng mới nói là: "Nếu mà nhiều người ăn quá là sợ giành phần của vợ tôi, tại vợ tôi lúc sống ốm yếu lắm".
[38:05]Cái quý thầy mới giải thích: "Không, thí chủ đừng có lo, bởi vì dưới cái sức mà chú nguyện của quý thầy á, thì những cái vong linh chúng sinh mà về đây ăn á, họ đều ăn trong trật tự, trong cái từ ái, trong cái lễ phép, bởi vì có chư thiên, chư thần hộ pháp đều hướng dẫn họ". Cái ổng mới ngồi ổng suy nghĩ, ổng nói: "Nhưng mà nói chúng sinh nào thì cũng được, nhưng mà có cái ông hàng xóm á rất là khó ưa. Chú nguyện giùm cho mấy cái người mà bên hàng xóm đừng qua đây ăn giành của vợ tôi". Cái câu chuyện thì ngắn, đùa, nhưng mà nói lên thế này nè: dùng cái người nông dân để mà làm đại diện cho cái người mà
[38:42]nào giờ chưa có tu, chỉ đụng chuyện mới mời quý thầy tới tụng, chứ trước đó không có tu nên không hiểu về lòng từ bi. Là thì thôi từ từ thì cũng mở rộng lòng từ từ, nhưng mà riêng cái người mình ghét, người mà có lỗi lầm á, mình không thương được. Thì ở đây vậy, chúng ta hãy nhớ đến sen đã vượt lên từ bùn tanh, thì chính từ những người lầm lỗi đó để chúng ta tu tập cái tâm từ bi của mình. Với cái người bình thường, cái người hàng xóm hiền lành mình dễ thương lắm, cái người huynh đệ mà hiền lành mình dễ thương lắm. Nhưng mà trong chùa mình cái người huynh đệ mà quậy quá, mình không thương nổi. Bây giờ ngược lại mình phải hiểu,
[39:18]chính từ những người huynh đệ lầm lỗi đó, mình phải tu tập lòng từ bi. Đó mình mới là một gốc sen. Chính những người hàng xóm hắc ám đó, mình phải tu tập lòng từ bi thì mình mới là một gốc sen. Bây giờ bữa nay về vậy chúng ta nhìn cuộc đời phải thay đổi lại. Những người mà nào giờ mình kêu: "Sao nó quậy quá!", nó dữ quá, thì người đó mình phải có cái tâm thương yêu, thì mình mới là một gốc sen được, nếu mình muốn là một gốc sen. Thì khi mà cái tâm khoan dung như vậy á, là chúng ta tránh được cái nghiệp cho mình, mà cũng là có cơ hội để mình có thể dạy bảo được những người khác. Còn nếu mà mình không có khoan dung, mình sẽ gay gắt và nhiều khi mình tạo nghiệp.
[40:02]Ví dụ như thế này, có cái câu chuyện hôm trước chúng tôi có kể một lần rồi, Là ngài ông quan là quan Trạng nguyên là Giáp Hải thì ông không được lần đó ông được cử làm Chánh chủ khảo một cái khoa thi khoa thi. Thì hôm trong cái trường thi ổng ra cái đề hiểm hóc quá tại ổng quá giỏi, quá hiểm hóc. Thí sinh họ nhao nhao nhao lên họ đòi phá trường thi và bỏ về không thi nữa. Mà nếu mà thí sinh mà phá trường thi bỏ về không thi nữa thì cái tội là ông quan Chánh chủ khảo phải phải chịu. Cho nên vì vậy ổng mới vỗ về cái thí thí sinh: Là thôi ở yên lại đó, ổng sẽ ra cái đề khác nó dễ hơn. Thì như vậy thí sinh họ mới chịu ở lại, ổng đổi đề khác cho họ thi.
[40:45]Nhưng mà trong khi họ đang ngồi thi trở lại đó thì ổng cho người đi điều tra coi ai là người mà cầm đầu xúi giục, thì ổng tìm ra được cái người đó. Cuối giờ thi, ổng mới hài tội người đó ra xong là ra lệnh chém. Thì cái người đó mới quỳ lạy xin tha mạng vì người đó nói họ là độc đinh, độc đinh tức là con trai duy nhất trong gia đình. Mà ngày xưa vậy là con trai duy nhất trong gia đình thì có bổn phận phải nối dõi tông đường, vì nếu mà không có nối dõi tông đường là mắc đại tội bất hiếu, rất là nặng. Là bất hiếu hữu tam vô hậu vi đại, tức là trong cái bất hiếu có ba cái điều lớn mà trong đó không có con nối dõi là một cái điều bất hiếu lớn.
[41:27]Cho nên ổng sợ rồi ổng năn nỉ xin tha, bảo xin nộp tiền để thế. Nhưng mà lúc đó ông quan Giáp Hải này vì có lẽ ổng không biết đạo Phật, vì không biết đạo Phật, cho nên là ổng quá nghiêm khắc, ổng quyết ra lệnh chém chứ không có tha, không có nhận tiền phạt, ổng đem chém luôn. Sau khi chém rồi thì ổng có bốn người con, lần lượt bốn người con của ổng chết ngang hết. Đó là cái quả báo là đã đã gay gắt quá đáng trước cái lỗi lầm người khác. Là lỗi lầm người ta có lỗi nhưng mình phải xử một cách nào để quan trọng để người ta sửa, chứ không phải đến mức độ mà đến mức độ của người đó phải tiêu diệt người ta như vậy.
[42:03]Vì ổng quá tay cho nên ổng bị quả báo là các con của ổng chết hết luôn. Vì vậy chúng ta cũng nhớ trên đời cũng giống như vậy, khi chúng ta thấy một người lầm lỗi mà mình có cái giận ở trong á, thế nào mình cũng có cái xử quá tay. Mà xử quá tay thì thường mình mang nghiệp sau này mình trả cũng thê thảm. Nên do đó, chúng ta nhớ một điều là chúng ta lấy cái lỗi lầm của người để chúng ta tu tập tâm từ bi. Mỗi khi thấy người khác có lỗi, hãy răn nhắc trong lòng mình: Đây là cái cơ hội để mình tập thương yêu, để tập thương yêu, tập tha thứ. Và khi mình thấy thấy lòng mình có thương yêu, có tha thứ, không giận không ghét rồi,
[42:45]lúc đó mình hãy có một cách xử thích hợp nhất để cho người ta sửa lỗi chứ không phải vì cái giận của mình mà mình làm quá tay. Giống như là sen mọc lên từ bùn vậy. Bùn là gì? Là lầm lỗi của mình, lầm lỗi của người; đau khổ của mình, đau khổ của người; bổn phận của mình, bổn phận của người; tất cả những sự ràng buộc như thế gọi là bùn tanh mà chính nơi bùn tanh đó hoa sen vượt lên vậy. Cũng chính từ những điều ràng buộc, lầm lỗi, dơ bẩn, ô trược, ràng buộc đó, tầm thường đó mà chúng ta tu thành đạo giải thoát. Chúng ta nhớ một điều thế này: Là công đức giải thoát bắt nguồn từ đời sống của con người chứ không bắt nguồn giữa hư không.
[43:27]Đây là một cái tiêu chí quan trọng mà chúng ta phải nhớ là công đức giải thoát bắt nguồn từ con người. Tức là chúng ta tu tập đi tìm sự giải thoát là chúng ta tu trước hết với những người chung quanh mình chứ không phải mình tu với với hư không, hư vô. Có những người thấy buồn cái chuyện đời, mình vào chùa để tu thì cái người như vậy rất là khó tu vì họ hiểu lầm điều này. Hiểu lầm sao? Họ nghĩ rằng vào chùa dễ tu bởi vì mình chỉ tu với tu với Phật thôi. Mà Phật là ai? Phật chỉ là một bức tượng im lặng, không nói, mình không thấy được cái vi diệu của Phật, mình không nói. Cái người mà vào chùa tu nghĩ tu dễ đó là bởi vì sao?
[44:12]Nghĩ mình tu với Phật thôi, mà Phật chỉ là một bức tượng im lặng cho nên rất là dễ tu phải không? Mình cúng gì cũng được hết á, cúng nước Phật cũng chịu, cúng cơm cũng chịu, cúng hoa cũng chịu, bữa nào không cúng gì hết thì Phật cũng không nói không cự nự, mình thấy dễ tu vô cùng. Còn nếu tu với con người nó lộn xộn, khó khăn quá à. Thế là cho ăn cơm cái chê cơm cơm sống, cho uống nước cái kia chê nước lạt, cái người khó chịu khó tu quá thôi vô tu với Phật. Mà bởi vì Phật chưa mở miệng nói. Tới chừng Phật mở miệng nói mình thấy còn dễ sợ hơn con người nữa là Phật rầy, Phật quở, Phật phân tích từng cái lỗi mình
[44:47]từng ly từng tí là hết hồn, trốn chùa đi liền. Nếu mà Phật mà mở miệng nói thì mình không dám vô chùa tu. Mình vô chùa tu thôi quay về tu với con người, coi con người cự nự mình vậy chứ mà chỉ cự những cái lỗi sơ sơ cho dễ thấy. Còn Phật mà nói cái lỗi mình rồi, nói trong từng đường tơ kẽ tóc mình chịu không nổi. Nhưng may mà Phật không nói, do đó là chúng ta thấy quý cô vẫn còn tiếp tục ở tu trong chùa là vậy. Chứ Phật mà mở miệng nói rồi là là chùa vắng như chùa Bà Đanh liền. Nên đó tại sao mà nói người ta hay thương chó là vậy đó. Tại con chó có biết nói không? Không, chỉ biết sủa thôi và sủa người lạ thôi.
[45:25]Nhờ vậy thấy con chó dễ thương. Chứ bữa nào mà bỗng nhiên ông trời ổng ổng hô biến, ổng cho coi là tất cả chó trên trần gian này nói chuyện một được biết nói một tuần thì lúc đó mình đuổi chó ra đường hết. Vì sao vậy? Bắt đầu con chó mới nói lên cái cảm nghĩ của nó. Nói: Ông bà là người xấu, người tệ lắm, từ hồi tôi ở đây tới giờ nè cho tôi ăn toàn đồ dơ, đồ rách nè, ông bà đã ban đêm thì lén vô ăn vụng nè. Nghĩa là kể tội mình ra cái đó rồi mình đuổi chó ra khỏi đường, nó nó hết dễ thương. Vì vậy chúng ta thấy cái là nếu mà để được nói chuyện