[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa trên chư tôn đức Tăng Ni, kính thưa quý Phật tử. Thấy cái đạo tràng rất là nghiêm trang thanh tịnh, quý thầy hết sức là cố gắng hoằng hóa, thì chúng tôi rất là mừng. Được biết là trong mấy ngày nay trong ba ngày quý thầy tổ chức lễ chiêm bái Xá Lợi. Mọi người rất là hoan hỷ. Mấy cái đèn chớp chớp này dòm giống như cõi Trời á, cái đâm ra mình cũng thấy thích thú. Mọi việc là hoan hỷ vậy. Thôi sẵn nhân cái cái lễ mà chiêm bái Xá Lợi, trước khi đi vào cái bài giảng chính là cái tựa là Như Đi Trong Sương, là chúng tôi muốn nhắc lại một lời của Tổ Đức, của ngài Quy Sơn,
[0:56]nói về việc tu hành phải thân cận bạn lành giống như đi trong sương. Thì trước khi nói về đề tài chính này, thì chúng ta nói về cái Xá Lợi một chút. Xá Lợi là cái gì? Thì cứ bình thường như vậy, khi cái người chết ta đem thiêu thì ngọn lửa nóng đến cả nhiều khi cả ngàn độ, nó đốt cháy hết là da thịt và xương, tất cả đều thành tro bụi. Nhưng có một số trường hợp, bỗng nhiên cái xương nó không thành tro bụi mà nó kết tinh lại thành từng cái hạt rắn, cái hạt nó cứng. Và có những trường hợp mà có những hạt nó cứng, nó lấp lánh lấp lánh như những viên ngọc mà người ta gọi là ngọc Xá Lợi. Còn nếu mà nó không thành những cái hạt cứng lấp lánh
[1:39]mà nó quánh lại thì ta cũng gọi là những cái Xá Lợi, những cái xương rất là quý. Và có những trường hợp mà nhiều khi nó không thành quánh lại, nhưng nó để lại một mảnh xương mà còn rất là trắng tinh thì cũng đều là rất là quý. Thế thì tại sao ta cứ nghĩ theo cái quy luật vật lý bình thường là khi đốt lên thì xương nó phải tan chảy ra là tro bụi, mà tại sao lại kết thành Xá Lợi? Thì đây vẫn là một bí mật, một bí mật mà khoa học vẫn chưa lý giải được. Nhưng mà trong đạo Phật thì ta ta biết rõ điều đó. Thì cái người nào mà khi chết thiêu thì có Xá Lợi? Thì cái việc mà thiêu xác như vậy á, thì khoa học không giải thích được là tại sao
[2:21]lại xương không tan thành tro mà lại kết tinh thành những cái hạt rắn lấp lánh? Đẹp nhất từ xưa tới giờ là Xá Lợi của Phật. Đây là điều mà ta phân biệt giữa Xá Lợi của Phật và những vị cao tăng. Ta phân biệt thế này. Của Phật, Xá Lợi Phật khác với Xá Lợi A La Hán, rồi Xá Lợi A La Hán nó lại khác với Xá Lợi của bậc thánh tăng vừa vừa. Xá Lợi của thánh tăng khác với Xá Lợi của những bậc cao tăng. Và Xá Lợi của cao tăng nó cũng khác với những người thiện nhân, những người có phước trong đời. Khác á. Ví dụ như cái viên mà Xá Lợi của Phật khi thiêu ra đó thì nó lấp lánh như kim cương thật sự, lấp lánh lấp lánh hào quang như kim cương.
[3:04]Đó là điểm mà ta phân biệt. Mà những cái viên Xá Lợi đó mà đặt ở đâu thì ở đó trở thành linh địa, bởi vì trời, rồng họ cứ vẩn vơ vẩn vơ trên không để họ bảo hộ cái khu vực đó. Còn của những bậc A La Hán thì cái mức độ mà lấp lánh á kém hơn một chút. Có một số vị cao tăng cũng được Xá Lợi nhưng mà mức độ nó chỉ là những viên cứng vậy thôi, viên cứng trăng trắng vậy thôi, chứ không có thành được cái cái Xá Lợi. Thời đại gần gần đây nhất có ngài Thái Hư Đại Sư vậy. Ngài là một pháp sư giảng rất là giỏi nhưng mà tâm ngài cái mức ngộ đạt cũng khá cao. Khi thiêu ngài ra được hơn 100 viên Xá Lợi lấp lánh lấp lánh.
[3:40]Và rất nhiều người, kể cả cư sĩ, khi chết rồi thiêu cũng có những viên Xá Lợi, dĩ nhiên là mức độ lấp lánh không bằng. Nghĩa là cái mức độ tu chứng càng cao thì cái viên Xá Lợi càng lấp lánh. Như vậy ta có thể nói rằng hễ cái người mà tu chứng thì thiêu ra có Xá Lợi, đúng không ạ? Đúng. Nhưng mà thiêu ra có Xá Lợi thì chưa chắc là tu chứng. Nhớ giùm thầy điều này. Đây là hai cái định lý không có đảo chiều, không có đảo, định lý thuận thôi chứ không có định lý nghịch. Tức là người mà tu chứng đốt ra chắc chắn có Xá Lợi, nhưng mà người đốt ra có Xá Lợi thì chưa chắc tu chứng. Đây rất là lạ. Nghĩa là cái Xá Lợi chỉ bảo đảm là ta tu tốt thôi chứ không phải là tu chứng.
[4:24]Đời xưa có câu chuyện thế này. Một lần trong một cái pháp hội đó, thì cái ngài tri sự á là cũng là một thiền sư ngộ đạo. Thì trong chúng có một cái người ngồi thiền rất là đắc lực, có những lúc ngồi nhiếp tâm ngồi luôn hai ba ngày. Cái trong chúng mới báo cho ông tri sự biết là có một vị tăng tu rất là đắc lực, có thể nhập định hai ba ngày thì không biết là cái trình độ của vị đó như thế nào. Cái ông tri sự kêu ông tăng đó lên hỏi. Ổng đưa ra một câu thiền ngữ, ông kia không trả lời mà giống như là không trả lời được, không trả lời và ổng lặng lẽ đi vào đơn ổng ổng ngồi ổng tịch luôn, bỏ thân luôn.
[5:00]Tức là ổng tu đến mức độ thế này: có thể nhập định hai ba ngày và có thể tịch, ngồi nhập định bỏ thân đi luôn, chết luôn. Thì khi mà ổng tịch rồi mới đem xác ổng thiêu, ra được một số Xá Lợi, lấp lánh lấp lánh. Thì khi làm lễ cho ổng vậy thì ông tri sự mới lại gõ vô cái chén mà đựng Xá Lợi và ổng nói thế này: "Bây giờ thiêu ông ra được một đống Xá Lợi chẳng bằng lúc tôi hỏi ông một câu thiền ngữ ông trả lời cho đúng." Tức là ông tri sự ổng lại chê, ổng cho rằng cái mà thiêu ra Xá Lợi không bằng cái trí tuệ của cái sự ngộ đạo. Rồi đó là một chuyện. Rồi có một chuyện đó là ta thấy đó, tức là người tu tốt có Xá Lợi chứ chưa hẳn là tu chứng.
[5:44]Rồi có những vị tu ta thấy rất là bình thường, cũng tốt vậy thôi, tới chừng tịch thiêu lại có Xá Lợi. Cái mọi người nói: "Trời ơi, ổng là thánh nào giờ mình không hay." Nhưng sự thật chưa phải, chưa phải chứng mà chỉ là tu tốt rồi có Xá Lợi chứ chưa có chứng. Người tu chứng thì chắc chắn thiêu có Xá Lợi, nhưng mà người thiêu có Xá Lợi thì chưa chắc tu chứng. Đây là một điều rất là lạ, ta cần phải hiểu điều đó. Rồi rất nhiều vị tu tốt mà có Xá Lợi rải rác nơi này nơi kia trên thế giới mà tập trung ở những cái vùng như là Tích Lan, Miến Điện, Thái Lan, Lào, Việt Nam, Campuchia, rất là nhiều. Ở Trung Hoa thì là ít thiêu, Trung Hoa nhiều khi quý vị nhập tháp
[6:20]luôn, nhập tháp nguyên thân luôn, nên ta không có biết. Nhưng mà nhập tháp nguyên thân á thì lại để lại Xá Lợi toàn thân. Tức là những vị mà họ tu có mức định sâu á, họ để lại Xá Lợi toàn thân là sao? Là thân không hoại. Có vị như là Thiền sư Minh An á, để ngài vô tháp rồi mười năm ra khui ổng vẫn còn tươi, mặt vẫn hồng hào. Còn một số vị thiền sư ngoài Bắc ta nhập tháp bây giờ khui ra thấy cái thân vẫn còn, nó không hoại. Đó là trường hợp để lại Xá Lợi toàn thân không phải do thiêu. Nhưng đều có một cái giống nhau là các ngài đều để lại một cái gì nơi thân mình mà tồn tại rất lâu. Cái tồn tại rất lâu đó hoặc là xương thành Xá Lợi hoặc là thân rất lâu hư hoại.
[7:00]Điều đó dấu hiệu cho biết rằng cái cuộc đời tu hành của các ngài có điều rất là đặc biệt. Rồi sau này nhiều cái du khách khi sang các nước như là Thái Lan, Miến Điện, nhất là Thái Lan, Miến Điện, chứ Tích Lan thì ít bị vụ này, là đều được các vị Tăng gả, thỉnh các viên Xá Lợi. Các vị du khách thì do hâm mộ Xá Lợi nên thỉnh về rất là nhiều. Chính vì vậy mà cái nguồn gốc Xá Lợi dần dần dần dần trở nên không còn rõ ràng, không còn rõ ràng. Cho nên khi mà thấy mọi người sùng kính thì ta tùy thuận ta sùng kính, vì ta cũng biết rằng là nếu thật là Xá Lợi của một vị nào đó đều là những vị rất là đáng kính.
[7:44]Bây giờ ta lý giải là tại sao là đốt không cháy mà lại thành Xá Lợi? Thì ở đây là một cái bí mật. Bí mật ở chỗ thế này: khi người đó tu tốt, tâm hạnh tốt, thiền định tốt, sống có đức, những cái công đức đó nó quyện vào trong xương, nó tác động lại vô trong xương của người đó. Thì cái xương người đó bỗng nhiên nó thành một cái chất liệu gì rất là lạ, mà khi ngọn lửa thiêu thì đáng lẽ nó cháy thành tro mà đây nó chảy, nó khác nhau cái dấu hỏi và dấu sắc. Cái người bình thường á đốt xương cháy, còn người đặc biệt đốt xương chảy. Chảy như là cát mà ta nấu nó chảy thành thủy tinh. Thì cái xương của một bậc mà chân tu, cao tăng là vậy,
[8:27]khi ta đốt nó chảy chứ nó không cháy, mà nó chảy ra cái nó trở thành tinh thể nguội lại cái nó quánh lại nó cô đặc lại lấp lánh thành những cục cứng cứng cứng cứng và nó biến thành ta gọi là Xá Lợi. Quý Phật tử hiểu chưa ạ? Cho nên ta tu thế nào mà khi ta chết đốt ta xương ta chảy chứ không cháy là đúng. Nhưng cũng có những vị họ biết, họ biết là khi họ chết thiêu sẽ có Xá Lợi và họ không muốn để lại Xá Lợi, họ không muốn để lại dấu vết gì giữa cuộc đời, họ muốn đi mất luôn. Ví dụ như trường hợp của ngài Phổ Hóa. Ngài Thiền sư Phổ Hóa là đồng thời với ngài Lâm Tế. Khi ngài Lâm Tế về, ngài Lâm Tế là Nghĩa Huyền,
[9:06]khi ngài về cái vùng Lâm Tế ngài giáo hóa, bây giờ ta gọi là thiền Lâm Tế, phái Lâm Tế. Sự thực Lâm Tế là tên của một cái chùa và cái vùng thị trấn. Về đó giáo hóa thì ở đó có sẵn thiền sư rất kỳ lạ, tên là Phổ Hóa. Ngài cái hành trạng ngài như điên như khùng á, nói năng những câu ngược ngạo khó hiểu, nhưng mà ngài Lâm Tế rất kính trọng vì biết đó là một bậc thánh tăng đắc đạo. Đến khi mà ngài Phổ Hóa ổng tịch, thì ổng tịch cái kiểu này: ổng ấy đi ra ngoài chợ, ổng nói ngày mai tôi tịch ở cửa Đông chợ. Ta cái ngày mai người ta theo ổng rần rần rần rần, ổng vác cái quan tài ổng đi, cái ổng thấy người ta theo đông quá ổng nói:
[9:41]"Thôi ngày mai tôi tịch ở cửa Tây chợ." Cái người ta bỏ về, ngày mai người ta chạy lại cửa Tây tịch xem ổng thì ổng lại nói: "Thôi mai tôi ra cửa Bắc tịch." Cái người ta theo cửa Bắc, tới ngày nữa cái ổng nói: "Thôi mai tôi theo cửa Nam." Cái bắt đầu người ta nói ổng làm sao? Ông này? Ông này xạo! người ta không theo nữa. Tới cái chuyện ổng vác cái quan tài tới cửa Nam mà không còn ai theo nữa rồi đó, ổng mới mở quan tài ra ổng chui vô trỏng đậy nắp lại. Ổng đậy nắp lại rồi có vài người mới thấy, bắt đầu mới đồn lan ra. Người ta mới lần lần người ta kéo tới, kéo tới rồi cái người ta không biết như thế nào mà thấy ổng cứ nằm trong đó hoài hổng thấy ra.
[10:14]Thấy chui vô mà hổng thấy chui ra rồi người ta sợ. Nói: "Ông này ổng giỡn kiểu gì kỳ quá! Mà giỡn kiểu này nguy hiểm lỡ chết thiệt!" Cái người ta mới sau khi mà phân vân quá sức rồi người ta mới quyết định cạy luôn, cạy cái quan tài ổng ra. Thì khi xô cái nắp ra không thấy ổng đâu hết mà vừa xô cái nắp ra rồi thì nghe tiếng mõ: "Cóc cóc cóc cóc" vang trong hư không rồi biến mất luôn. Tức là ổng không để lại gì cả, bỏ thân đi luôn, bỏ thân đi. Đây là trường hợp mà một thánh Tăng không chịu để cái gì lại hết, chứ còn bình thường là sẽ có một cái gì đó để lại cho đời để cho đời biết rằng người này trong cái thời gian tu hành rất là có kết quả.
[10:54]Đó là cái dấu hiệu như vậy. Nay ta biết được cái yếu tố thành cái xá lợi tức là xương chảy chứ không cháy mà thành xá lợi. Rồi ta cũng biết rằng cái viên xá lợi nó khác nhau từ Phật cho đến A La Hán đến vị thánh Tăng, cao Tăng, cả Phật tử tu tốt cũng thiêu có xá lợi. Nhưng mà cái dấu hiệu có xá lợi chưa bảo đảm gì cả, chưa bảo đảm là có kết quả gì cả. Rồi nhiều người nói: "À, cái người Phật tử này tu đốt có xá lợi chắc là vãng sinh". Xin thưa cũng không chắc luôn, cũng không chắc. Và nói: "Ờ, ông này ổng có xá lợi, nào giờ thấy ổng mình không hiểu, thiêu ổng có xá lợi chắc ổng đắc đạo". Xin thưa cũng không chắc đắc đạo luôn.
[11:26]Ta hiểu cái công thức nó vầy, cái định lý nó vầy: là người tu chứng thì đốt ra có xá lợi, nhưng người đốt ra có xá lợi chưa chắc tu chứng. Cái công thức nó vậy, nó chỉ là tu tốt thôi, chưa phải là tu chứng. Và như vậy, nhiều cái điều khác nữa, nhiều cái điều khác nữa trong cái chết mà ta không được quyền là kết luận vội vàng. Ví dụ bây giờ ta nghe một người đó nói là: "3 ngày nữa tôi chết", 3 ngày nữa vị đó chết thật, thì ta kết luận vị đó là đắc đạo chưa, chứng chưa? Cũng chưa chắc nữa, chưa chắc. Những vị đắc đạo thì có thể biết trước ngày chết của mình. Ví dụ như là Hòa thượng Phước Huệ ở ngoài Nha Trang, ổng nói:
[12:04]"Tôi sinh vào ngày Phật đản sinh cho nên là kỳ tới này đản sinh tôi tịch á". Lấy ngày 8 tháng 4. Tới ngày 8 tháng 4 cái ngài đi ra ngài thấy: "Ủa, sao bữa nay 8 tháng 4 mà không thấy mấy thầy mà làm lễ Phật Đản, không treo cờ treo phướng gì hết trơn vậy?" Cái mấy thầy ở Phật học viện Hải Đức Nha Trang mới nói: "Dạ bạch ôn là hôm nay là làm theo lễ Phật Đản quốc tế là không có làm ngày 8 tháng 4 nữa mà làm ngày rằm". Ổng nói: "Thôi, thôi vậy thôi tôi đợi tới ngày rằm tôi chết". Nói như giỡn chơi, mà tới ngày rằm khi bắt đầu quý thầy mình treo cờ treo phướng lên là ngài vô ngài ngồi tịch liền. Thấy những vị đắc đạo họ báo trước và muốn chết lúc nào chết lúc đó, thật là tự tại.
[12:41]Nhưng không phải riêng các ngài. Rồi có một số nhà Nho là tu theo đạo Nho thôi, suốt đời chỉ giữ là: nhân, lễ, nghĩa, trí, tín. Nói lời nào là chắc lời đó, làm việc gì là nhân nghĩa đâu ra đó, mà theo như đạo của Khổng Tử là phải sống cho có "nhân", tại vì có một người học trò hỏi Khổng Tử: "Thưa thầy, toàn bộ cái đạo lý của ngài có thể gom lại được trong một chữ nào?" Khổng Tử nói chữ "nhân", tức là yêu thương muôn loài muôn người, rất giống với đạo Từ Bi của đạo Phật mình nha. Rồi có một người khác hỏi là: "Thưa ngài, cái chữ "nhân" của ngài có thể diễn tả như thế nào?" Khổng Tử trả lời là: "Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân.
[13:18]Cái điều gì ta không muốn đừng làm cho người khác. Kỷ sở dục lập nhân, kỷ sở đạt đạt nhân. Điều gì ta muốn hãy làm cho người khác, điều gì ta thành tựu được hãy giúp người khác cùng thành tựu, đó là đạo nhân". Là Khổng Tử ổng định nghĩa như vậy. Và có những người đi theo cái đạo lý của Khổng Tử suốt đời sống trong cái nhân nghĩa như vậy, nề nếp, trật tự, kỷ cương, luân thường, đạo lý, tín nghĩa đầy đủ, chết báo trước ngày chết luôn. Rất nhiều nhà Nho thanh thản báo trước ngày chết, kêu bạn bè lại thăm hỏi hết rồi vào trong giường nằm nhắm mắt đi luôn. Có những nhà Nho vậy. Thì có bác Hai Như Sanh, bác là người đạo Hòa Hảo,
[13:56]hôm rồi chúng tôi về thăm bác thì bác có kể chuyện này. Bác nói là cái dòng họ của bác rất là lạ là ai chết cũng báo trước, mà lại có lẽ bác cũng nói là bác sẽ chết bác cũng báo trước. Nhưng bác kể một câu chuyện rất là lạ, bác nói có ông bộ đội, hồi cũng mấy mấy năm trước thôi, có ông bộ đội, thì ổng là người đi lính bộ đội thôi chứ không gì lạ. Thì ổng mới nói là: "Thôi tuần sau tôi chết đó, thì coi đãi ăn mọi người rồi đi". Thì ổng cũng đãi mặn thôi, ổng bộ đội mà. Ổng đãi mọi người ăn xong thì đúng là qua tuần sau ổng chết. Thì bác Hai Như Sanh đó bác cũng không hiểu tại sao. Sự thật thì nếu mà nói theo nhân quả đạo lý
[14:31]thì không phải là không có gì không hiểu. Tức người nào mà sống tốt, không có lỗi lầm thì họ được cái phước cuối đời họ ra đi nhẹ nhàng và có thể biết trước cái thời điểm mình ra đi. Cho nên ta thấy rằng bậc thánh đắc đạo sẽ biết trước thời điểm mình ra đi, nhưng mà người biết trước thời điểm mình ra đi chưa chắc là bậc thánh, đúng không ạ? Chỉ là tốt thôi chứ không phải bậc thánh. Cái này nó cũng giống như mà xá lợi vậy. Bậc thánh tu đắc đạo thiêu sẽ có xá lợi, nhưng người chết thiêu có xá lợi thì chưa chắc phải là người đã chứng thánh. Nên ta phải hiểu điều này để đừng bị lầm. Đừng bị lầm là cứ nghe người ta đồn lên:
[15:10]"Ồ, cái bà đó bả báo trước 2 ngày nữa bả chết, bả chết thiệt, chắc bả đã được này được kia", nói xin thưa chẳng có gì cả. Chỉ là tốt thôi, không lỗi lầm thôi là đã hiện được cái tướng tử được báo trước vậy thôi. Cũng như thiêu xá lợi thì đừng nói là vị đó chứng thánh hay gì hết, mà nói là người đó tu tốt vậy là được rồi. Còn những cái xá lợi mà quý thầy ngày hôm nay thỉnh về đây để cho ta chiêm bái thì sự thật là ta rất khó biết cái nguồn gốc. Tuy nhiên ta rất hy vọng rằng đây là xá lợi của Phật và của những vị thánh Tăng. Và trong cái niềm tin đó ta cũng dâng lên cái niềm tôn kính của mình và cầu nguyện rằng cái uy lực của xá lợi và với những công
[15:51]đức tu hành của ta, cái lòng tôn kính đối với xá lợi nó sẽ thành một cái công đức cho đời tu của ta, cho đời tu của ta. Và cũng cầu nguyện cho quốc thới dân an, thế giới hòa bình, chúng sinh an lạc. Vậy nha! Bây giờ là ta nói về cái bài truyền vị Tổ. Những người mà khi xuất gia vào trong đạo Phật đều buộc phải học một cái bài văn Cảnh Sách. Cảnh Sách tức là bài cảnh cáo, sách tấn á, của ngài Quy Sơn Linh Hựu, ngài là Thiền sư Linh Hựu mà ngài ở núi Quy Sơn nên gọi là ngài Quy Sơn. Thì ngài có viết một bài văn Cảnh Sách để đời lại sau này ai xuất gia phải học mà văn quá hay đi, cái văn chương quá tuyệt vời như là một áng văn kiệt tác trong đạo Phật vậy.
[16:34]Bài văn thì dài lắm nhưng trong đó ta trích ra một câu nói là: "Thân phụ thiện giả, như lộ trung hành, tuy bất thấp y, thời thời hữu nhuận". Nghe hiểu không ạ? Giống đọc thần chú hồi nãy á. "Thân phụ thiện giả" tức là ta gần gũi được, ta phụ giúp được, ta hầu cận được với bậc thiện lành. "Như lộ trung hành", như đi trong sương. "Tuy bất thấp y", tuy chẳng ướt áo. "Thời thời hữu nhuận", nhưng dần dần sẽ thấm. Đó. Là ý ngài khi khuyên những người xuất gia khi đã vào tu rồi thì nên phải tìm những bậc thiện lành mà nương tựa, chứ đừng có mà duyên ở đâu thì ở đó, tức là ngài buộc ta phải cưỡng cái duyên mà phải đi tìm bậc thiện lành để nương náu.
[17:23]Bậc thiện lành để nương náu đó nó gồm hai hạng: một là bậc thầy lành để ta nương tựa, hai là cái đại chúng mà ta đến ở chung á phải là một đại chúng tu hành nghiêm túc, ừm chứ đừng có mà cứ buồn buồn muốn xuất gia cạo đầu ở đâu là cứ vô xuất gia đại mà không có biết chọn lựa thì cuộc đời tu sẽ uổng phí. Vì sao? Vì ta sẽ bị nhiễm cái xấu. Ở gần ai thì ta sẽ bị ảnh hưởng bởi điều đó, mà ta đã đem cuộc đời đi theo đạo rồi thì sá gì, lỡ cái gì hay để xảy ra cái gì mà ta hư một đời tu của mình thì rất là uổng phí. Mà để cho đời tu mình được thành tựu tốt thì buộc phải thân cận những người lành. Khi thân cận những người lành như vậy,
[18:08]có khi là ta học được từ nơi cái lời dạy răn của những vị đó, có khi ta học được từ nơi hành động của những vị đó, nhưng mà đặc biệt một điều nữa là ta học từ nơi tâm thức của vị đó. Học tâm thức là sao? Tâm thức ở trong bí mật của tâm của vị đó thì làm sao mà ta học được? Là xin thưa đây là điều rất là đặc biệt mà chính điều này ngài Quy Sơn nói rằng như là đi trong sương, lâu ngày rồi thấm. Thật sự tâm chúng ta tuy vô hình vô tướng nhưng mà nó luôn lan tỏa ra chung quanh, luôn lan tỏa ra chung quanh. Do đó là khi ta gần một cái người có tâm lành dù người đó chưa nói gì, chưa làm gì tâm ta vẫn bị ảnh hưởng.
[18:52]Còn khi ta ở gần một người xấu ác thì dù người đó chưa làm gì, chưa nói gì, tự nhiên cái xấu ác trong lòng ta vẫn bị lớn dậy rất là lạ. Như có trường hợp vầy, ví dụ như một cái gia đình có những bậc cha mẹ rất là sang trọng, rất là tri thức. Khi sinh con ra thì do thời gian bận quá cái giao con cho người vú em. Mà cái tâm của người vú em á là cái người mình thuê đại ở dưới quê, mà cái người này chưa hề có cái ý về đạo đức cũng chưa có hề có ý thức về sự tri thức, sang trọng trong đời sống. Tối ngày cái người vú em đó cứ vỗ về, nuôi nấng, ôm ấp cái đứa bé đó, không ngờ đứa bé nó lớn lên nó không giống cha mẹ
[19:35]nó mà nó giống người vú em, tức là nó sẵng giọng, nó quê mùa, nó cục mịch, nó thô lỗ. Trong khi cha mẹ nó rất là là sang trọng, rất là lịch sự. Chỉ bởi vì từ nhỏ không chăm sóc và cái tâm của người vú em nó chảy qua tâm của thằng nhỏ. Lớn lên cha mẹ mới than, đến chùa than: "Tụi con là những người có có học thức, tụi con đối xử đàng hoàng, mà sao lớn lên đứa con con nó thô bỉ, thô lỗ, nó chửi bậy không?" Hỏi lại: "Rồi hồi nhỏ ai nuôi nó?" "Dạ có nhờ người vú em." "Người vú em đó làm sao?" "Tụi con thuê ở quê thế này kia." Rồi xong, nói: "Bị ảnh hưởng cái tâm." Dù đứa bé nó chưa biết bà vú em nói gì nhưng mà từ tâm đi vào tâm. Thì đây là cái ảnh hưởng vậy.
[20:13]Cho nên vì vậy mà Tổ đã răn nhắc ta là phải gần gũi cái bậc thiện lành để mà mà được trở nên tốt hơn. Thì nói người tốt nó có hai loại và người xấu cũng có hai hạng. Người tốt có hai hạng là sao? Là tuy ban đầu là tốt nhưng mà nếu gần người xấu rồi thì sẽ mất cái bản chất tốt của mình và trở thành người xấu. Như vậy cái tốt của người này không có chắc. Là ban đầu mình thấy đó là người lễ phép, siêng học, nhưng mà đi đâu một thời gian nó quay trở về nhà thấy nó chửi bậy và nó lười học. Không biết ảnh hưởng của ai. Như vậy ban đầu tốt rồi về sau trở thành thành xấu, đó là cái tốt này không có chắc tí nào hết.
[20:54]Và trường hợp tốt thứ hai là gì? Là một người tốt mà đi vào bất cứ môi trường nào không bao giờ bị ô nhiễm. Chẳng những như vậy mà còn gây ảnh hưởng cho người xấu phải tốt trở lại theo mình luôn. Tức là cái tốt của người này tốt rất chắc, tốt rất là chắc. Tức là sống giữa người xấu là ảnh hưởng làm cho người xấu tốt lại như mình. Thì cái quan trọng là ta cần là cần như thế này, ta phải trở nên một người tốt như thế này. Mà những người mà tốt đến mức độ là không bị ảnh hưởng bởi cái xấu, mà còn đủ sức cảm hóa cái xấu để tốt lên như mình thì những người này thường là thầy của thiên hạ, vì những người này đã tự làm thầy được chính mình.
[21:32]Này những người này thường là thầy của thiên hạ. Ví dụ như cái người đó mà xuất gia sẽ trở thành bậc thầy lỗi lạc, mà nếu người này không xuất gia là một cư sĩ sẽ là một cái nơi mà chỗ có uy tín để cho những người bạn hữu của mình được nương tựa cái đức của mình. Đó là những người tốt mà cái số người này thì hiếm, còn đa phần chúng ta ngồi đây thì hầu hết chúng ta là người tốt. Vì nếu không tốt chúng ta đã không về chùa để tu tập, để học hỏi đạo lý. Đa phần chúng ta là người tốt, nhưng mà cái tốt chúng ta chưa bảo đảm, vì nếu mà ta gần phải người xấu có thể ta sẽ trở nên xấu. Ví dụ ta gần cái người nóng một thời gian ta cũng
[22:09]nóng lên, thì gặp nhau toàn là gây gổ không; hoặc ta gặp người ích kỷ, người đó làm cái gì cũng lo cho mình trước, tự nhiên ta thấy ta cũng phải thủ thế, ta thấy ai cũng lo cho mình bây giờ mình mà không lo cho mình cái mình mất phần, cái mình cũng ích kỷ, mình cũng thủ thế lo phần mình, tức là mình bị cái ảnh hưởng bởi cái người xấu đó luôn. Mà Phật thì dạy ta gì? Giữa những người hận thù ta sống không hận thù, giữa những người sân hận ta sống không sân hận. Mà cái bản lĩnh đó phải là những người rất là tốt, những người mà có thể làm thầy thiên hạ là giữa những điều xấu ác mà ta vẫn giữ được lòng mình
[22:44]thiện lành, đó là bậc thầy để cho nhiều người phải nương tựa. Mà ngay cả những người xuất gia cũng vậy, những người xuất gia có những khi ta được ở trong cái môi trường tốt thì đại chúng kềm giữ nhắc nhở lẫn nhau. Nhưng có những lúc giai đoạn ta ở một mình thì cái thử thách cái đạo lực của cái người xuất gia, cái đạo hạnh của người xuất gia là lúc ở một mình, ta ở một mình mà ta có nghiêm túc tu hành hay không, thời khóa giữ chặt hay không, có giao du bừa bãi hay không, hay là ỷ ở một mình rồi muốn quen ai là quen, muốn đi nói chuyện đâu nói chuyện, muốn tu tu muốn nghỉ thì nghỉ. Thì cái người mà khi ở một mình mà mình không tự làm thầy
[23:22]mình được thì người đó ta biết rằng suốt đời chẳng làm thầy ai được hết, không làm thầy mình được thì đi dạy ai. Nên cái quan trọng là cái người tu vậy, người tu sĩ có những lúc cái nhân duyên mình phải ở một mình thì tu hành rất nghiêm túc, rất tinh tấn, rất quyết liệt thì những người đó ta biết rằng sau này sẽ làm thầy thiên hạ được vì họ tự làm thầy chính mình được, và những người đó ít bị ảnh hưởng bởi cái xấu. Chứ còn cái tốt tuy nói rằng ta tốt nhưng phải hiểu rằng cái tốt ta vẫn còn rất là rất là mong manh, mà nếu không được củng cố, vun bồi, gần gũi bậc lành thì cái tốt nó sẽ bị bị mai một,
[23:58]mà nếu xui là ta ở gần người xấu nữa thì một thời gian mình xấu luôn. Nên vì vậy có những tập thể, có những cái nhóm mà khi ta bước vào ta thấy người nào người nấy hiền lành hết vì họ ảnh hưởng lẫn nhau, nhưng có những tập thể, có những cái nhóm mình bước vào mình thấy họ hơn thua gây gổ, rồi buồn thì thôi kiếm gặp nhau cho vui, gặp nhau cho vui ít bữa gây gổ lại bỏ nhau đi, cứ sàng qua sàng lại hoài nó không thành được một cái tập thể tu hành tốt. Đó là vì sao? Vì họ bị ảnh hưởng bởi cái xấu. Tuy tốt ban đầu nhưng rồi cái tốt đó không không kéo dài. Cho nên ta nói người tốt cũng có hai hạng: Thứ nhất là tuy tốt ban đầu nhưng nếu gặp môi trường xấu là bị thay đổi;
[24:37]và cái tốt thứ hai là gì? Là những người tốt mà vững chắc có thể cảm hóa được người xấu trở thành tốt luôn, đó là thầy của mọi người. Thì bây giờ ta xem lại tâm mình, ta thuộc hạng người tốt nào? Tốt nào? Nhưng người xấu cũng vậy, người xấu cũng có hai hạng: Là có những người ban đầu xấu, nhưng nếu gặp được môi trường tốt thì lại từ từ tốt lên. Ví dụ cái người đó mới ban đầu chưa biết đạo cũng là người câu mâu, ích kỷ, nóng nảy, khi vào chùa gặp được ông thầy ổng rất là tốt, rồi lại gặp những huynh đệ của mình cũng rất là tốt, cái lần lần cái mình thấy lỗi. À nói vô đó thì tới giờ cơm cái là mình mình theo thói quen cái nhảy phóc
[25:18]lại nơi cái bàn nào mà mình thấy thức ăn nó mòi nó ngon hơn mấy mâm kia nhảy vô mình ngồi, giả vờ giả vờ vô tình sàng qua sàng lại vô ngồi mâm ngon nhất, nhưng mà trong đầu nó tính rồi, tức là cái ích kỷ nó tiềm tàng. Nhưng mà khi mình đang ngồi chờ ăn cái mâm ngon nhất thì mình lại thấy ông thầy của mình ổng không ăn, ổng đi qua đi lại ổng lo cho mọi người ăn, ổng lo mọi người ăn, rồi ổng thấy cái mâm mà riêng dành cho ổng đó tự nhiên ổng thấy ngoài kia thiếu cái ổng vô ổng bưng cái mâm của ổng đem cho Phật tử ăn luôn, cái tự nhiên mình thấy xấu hổ. À mình nói ông thầy mình như vậy, tức là ổng không lo cho ổng
[25:48]mà ổng lo cho mọi người, còn mình liếc qua liếc lại mình chạy kiếm mâm ngon mình vô mình ngồi trước, cái hối hận. Thì ban đầu là xấu nhưng rồi biết lỗi cái từ từ tốt lên dần, tốt lên dần. Rồi thấy huynh đệ mình ai cũng vậy, nói năng với nhau nhã nhặn, lễ độ, lịch sự, còn mình đụng chút cái mình sừng sừng lên ứng nổi gay cái mình hối hận. Nhờ biết lỗi, biết hối hận, biết so sánh như vậy từ từ mình trở nên tốt. Như vậy là có những người xấu mà không xấu lắm mà có thể được ảnh hưởng bởi người tốt để tốt lên, đó là hạng thứ nhất. Còn hạng xấu thứ hai là cái xấu mà thành ác quỷ á là không bao giờ thay đổi được mà làm lây lan qua người khác,
[26:24]ai ở gần người đó một thời gian xấu lên luôn, từ người tốt cũng thành người xấu, tức là cứ bơm cho người ta những cái tư tưởng xấu, kích động cho người ta để hận thù, chống nhau, hơn thua với nhau. Cái đó là ai vậy? Ở đây thì ta khó tìm cái người đó, tại cái người đó bây giờ đã thành băng đảng đâu tùm lum hoặc là ở dưới địa ngục hết rồi chứ không có ngồi đây nha, không có ngồi đây. Bây giờ vậy, còn chúng ta là người như thế nào? Bây giờ tự đánh giá mình lại đi, chúng ta là người như thế nào? Mình có xấu không? Có không? Có không? Nói xấu thì mình không đến nỗi xấu như chằn tinh gấu ngựa đâu phải
[27:02]không, tức là không đến nỗi trở thành một ác quỷ mà để làm lây cái điều ác vào đời, mình không phải là hạng người như vậy. Nếu mình có lỡ xấu một chút thì có lẽ mình đang từ từ tốt lên vì mình đang đang đến chùa tu tập, không phải như vậy. Nhưng mà nếu tốt thì mình có tốt không ạ? Có tốt không? Ai nói "có" mạnh miệng coi nè. Thì tốt thì chắc cũng có tốt chút đỉnh á, nhưng mà không tốt như một vị thánh được phải không? Không tốt như một vị thánh được, cho nên là ta thuộc loại là sao? Ta được thuộc loại là hơi cà lơ, tức là nếu mà gặp người xấu ta có thể xấu theo và nếu gặp người tốt thì ta có thể tốt theo.
[27:38]Thôi mình đánh giá mình như vậy đi nha là chắc ăn, chứ đừng có xác định nói "Ôi tôi tốt lắm", à người đó là rất đáng ngờ, nhưng mình cũng không mặc cảm là "Tôi xấu xa", cũng không phải như vậy, vì xấu xa thì chẳng ai đi đi chùa làm gì. Thế bây giờ theo lời tổ Quy Sơn dạy là ta phải tìm người tốt để thân cận. Giờ hiểu rồi, à hiểu rồi, hiểu là mình chưa tốt đến nỗi là một bậc thánh, chưa tốt đến nỗi có thể làm một bậc thầy thiên hạ, thì mình cái tốt của mình còn có thể bị ảnh hưởng trở thành xấu, và mình xấu mình chắc đang xấu mà xấu không đến nỗi như ác quỷ, nhưng cái xấu này có thể gặp người tốt thì sẽ sẽ tốt lên.
[28:13]Và vì vậy mình quyết định là theo lời tổ dạy là "Thân phụ thiện giả" là đi nương tựa với người người thiện lành, người tốt để mà học hỏi. Nhưng mà ta có cái trở ngại là: Thứ nhất, ta chỉ thích gần gũi cái người nào mà có duyên nợ với ta ở quá khứ, còn người không có duyên với ta, ta không thích. Đó là cái cảm tính, là cái duyên nghiệp. Giờ bây giờ mình đến ông thầy, người ta nói chứ: "Trời, cái ông thầy chùa Hoa Quang ổng tốt nha, ổng dễ thương nha, ổng tụng kinh hay nha." Mà công nhận tụng kinh hay thiệt á. Nói tụng kinh hay thiệt. Mình nghe nói vậy khi mình cũng tới thăm, tới thăm vô chùa cái mình thấy thầy sao mình thấy không ưa?
[28:56]Không ưa thôi mình đi qua chùa khác. Đó, rất bình thường là như vậy. Vì sao vậy? Là bởi vì giữa thầy với mình không có duyên quá khứ. Quá khứ là thầy không cho mình ăn cơm, ổng không giúp mình cái gì rồi mình cũng không có duyên nợ ân nghĩa gì với ổng hết, tự nhiên gặp nhau nó cứ dửng dưng à, không thấy thương, cho nên là cái thôi mình đi qua chùa khác. Nhưng mà đâu ngờ biết rằng ổng là người tốt. Đó, cái khó, cái trở ngại mà khiến ta không gần được người tốt là gì? Chính là vì ta theo duyên quá khứ chứ ta không theo cái lý trí. Ví dụ như bây giờ là bao nhiêu người ngồi đây vậy, nhìn lên trên bục giảng thấy có cái ông ngồi ổng lải
[29:30]nhải ổng nói gì nãy giờ mà dòm thấy có ưa không ạ? Có ưa không?
[29:37]Thấy cái ông này khó ưa quá à. Ví dụ có nghe nói là ổng khó ưa vậy chớ ổng giảng cũng đúng lắm không đến nỗi tệ, nhưng mà nói cái mặt khó ưa quá à, ổng xấu xấu khó ưa quá à. Thì cái này đó là cái ưa hay không ưa á là do đâu? Là do đâu? Duyên nghiệp quá khứ, ân nghĩa quá khứ. Ví dụ giữa thầy với quý Phật tử đời xưa mà không có ân nghĩa nhiều với nhau á, quý Phật tử vô ngồi á: "Trời ơi, khi không bắt mình vô ngồi nghe ông thầy này ổng giảng hoài, ổng nói nghe chán quá à." Trong khi người khác nói: "Ông này nói nghe được chớ." Đó là ta thấy ta bị cái duyên quá khứ nó ảnh hưởng vào cái cảm tình của ta khiến cho ta không muốn gần.
[30:12]Ví dụ bây giờ như quý thầy bên đây cũng vậy, khi ta nhìn quý thầy ta thấy có ưa không ạ? Ưa không? Có mà nói yếu quá à, nói yếu. Lịch sự nói yếu quá. Ta phải hiểu nhiều khi là ẩn chứa trong những quý thầy trẻ như vậy là có những thầy rất là tốt, nhưng mà ta vì cái duyên quá khứ ta chỉ lựa cái người có duyên thôi, vì người có duyên gặp nhau tự nhiên thấy thương mến liền, còn người không có duyên gặp nhau mình thấy dửng dưng. Mà ở đây vì vậy là ta không theo cái lời tổ dạy là gần người tốt, mà ta đi theo cái duyên nợ của quá khứ, hễ ai có duyên mình theo, mà không biết người đó tốt hay xấu. Như vậy là ta không chuyển nghiệp được,
[30:49]tức là ta theo nghiệp chứ không chuyển nghiệp. Chuyển nghiệp là gì? Chuyển nghiệp là ta phải theo lời tổ, chớ không phải theo cái nghiệp của mình. Nghiệp của mình là gì? Là mình có duyên với mấy cái người bạn nhậu, nên mình rất thích mấy người bạn nhậu, bữa nào ổng gọi điện thoại tới: "A, bữa nay có chầu nhậu, đi không?", đi liền. Nhưng mà ông thầy ổng gọi tới: "Nè, bữa nay thầy có buổi giảng, đi không?", "Ơ, con hơi mệt quá, nhức đầu." Đó là gì? Là mình không theo lời tổ dạy để gần gũi bậc thiện lành, mà theo nghiệp của mình, theo nghiệp quá khứ của mình thích chơi vui gần gũi người tốt không biết, xấu không biết nên ta không chuyển nghiệp được.
[31:24]Rồi bây giờ chuyển nghiệp là gì? Ta dùng lý trí, dùng ý chí của mình. Hôm nay cái đứa bạn mình rất là thương nó vì có duyên quá khứ rủ mình đi nhậu, nhưng mà thầy gọi điện thoại tới: "Chùa thầy hôm nay có lễ, có bài giảng, có khóa tu, Phật tử đến phụ thầy." Trong tình cảm á mình khoái đi nhậu hơn là khoái phụ ông thầy, nhưng mà nhớ lời tổ dạy quyết tâm chuyển nghiệp, từ chối cái buổi đi tiệc tùng đó để đi về chùa tu tập với thầy. Được không ạ? Cái quyết định này, cái quyết định mà ta cắt đứt cái tình cảm mà không đi chơi với bạn mà để về chùa đó, đó gọi là chuyển nghiệp. Ta không theo nghiệp nữa mà ta theo lời Tổ dạy:
[32:02]"Thân phụ thiện giả, như lộ trung hành." Gần gũi bậc thiện lành như đi trong sương, thì người đó là bắt đầu biết chuyển nghiệp. Đó là dấu hiệu của sự chuyển nghiệp. Mà trong suốt cuộc đời ta, rất nhiều lần ta phải chuyển nghiệp bằng ý chí như vậy. Chứ còn nếu ta buông xuôi theo cái tình cảm, theo sở thích là ta cứ mãi mãi đi theo nghiệp xưa mà thôi, đi theo nghiệp xưa mà thôi. Ví dụ như nghiệp xưa làm sao? Nghiệp xưa làm sao? Ví dụ có người mới hỏi này, nói: "Thưa thầy, chúng con thương nhau muốn đi đến hôn nhân. Nhưng bây giờ nghe quý thầy giảng rằng là đời là bể khổ, tình là dây oan, tu là cội phúc.
[32:42]Như vậy nên chúng con muốn tu. Nhưng mà trong cái tình thương yêu nó cứ ràng buộc và chúng con cứ muốn là phải đi đến hôn nhân. Nhưng một bên là sự réo gọi của chân lý, ánh sáng của Phật Đà, hình bóng của chư Tăng, những cái gì đẹp quá. Nhưng một bên là nước mắt của người yêu nó thổn thức nó nhức nhối quá, con không biết tính làm sao." Thì nói có tính gì nói dễ tính chứ có gì đâu. Thì cứ vô chùa Hoằng Pháp hỏi mấy thầy, mấy thầy làm sao mấy thầy bỏ người yêu đi tu được? Thưa thầy xin cho biết tại sao thầy bỏ đi tu được? Thì như vậy thôi, ta nhớ là ta đi theo nghiệp thì ta đi theo cái tình cảm, vì tình cảm là do duyên nghiệp mà có.
[33:22]Còn nếu ta đi theo lời Phật, đi theo lời của Tổ đức thì ta đi theo con đường của lý trí, của ý chí. Cho nên lúc đó là sao? Sau khi đó ta quyết định rồi ta mới biết à cái tình cảm đây rất thôi thúc ta đi đến hôn nhân, đó là cái nghiệp. Còn cái lý tưởng cao vời của sự tu hành réo gọi ta, đó là sự chuyển nghiệp, cái lý trí là ý chí. Thì thôi ta lấy viết ra ta viết một bức thư: Em yêu, đời là vô thường, mọi cái tình yêu mến trên đời là mong manh. Nay có, mai không, chẳng có gì bền bỉ. Cho nên anh nguyện theo Phật tu hành và em phải hiểu một điều là dù anh ở đâu, về đâu, trong lòng anh cũng lúc nào cũng mong cho em trở thành ni cô cạo đầu cả.
[34:06]Như vậy, như vậy mới được. Hồi sáng cười lắm nha. Hồi sáng thầy giảng cái bài bài Pháp Cú. Trong cái câu chuyện Pháp Cú đó, có câu chuyện là có một kỹ nữ rất đẹp mà khi bà gặp Phật cái bà được ngộ đạo, mà ngộ đạo mà chứng Tu-đà-hoàn. Rồi sau đó bà mới phát tâm, bà cứ mỗi ngày bà cúng khoảng năm vị tỳ-kheo. Thì cứ mỗi ngày là cúng năm vị, hết năm vị này tới năm vị kia. Thì trong một số một lần năm vị có một ông gặp bà cái ổng bủn rủn tay chân. Có ông tỳ-kheo đó ổng về ổng tương tư ổng bệnh luôn, ổng nhớ bà kỹ nữ. Rồi sau đó thì bà mất. Rồi Đức Phật mới nhân cái mất của bà mà cái xác của bà sình trướng mới dạy
[34:45]cho một bài kệ là phải thấy cái sắc đẹp nó không là gì, vân vân vậy. Thầy vừa mới giảng xong cái thầy đi về, gặp lại một vị thầy. Ổng than, ổng nói: "Thầy, tình yêu quá mong manh." Mới hỏi: "Ủa sao vậy? Sao tình yêu mong manh?" "Người ta hứa thương con mà người ta không thương nữa." Mà cũng là ông thầy. Nói ủa thầy mới giảng cái bài kinh nghiệm linh thiệt á, giảng cái bài gì nó ra bài đó à. Thôi thầy cũng thông cảm mới khuyên mới nói cho ông nghe. Nói vậy, nói cho nghe là đúng như vậy, chuyện trên đời mọi cái đều không có cái gì nó bền lâu, chắc thật. Ngay cả những lời mà hứa hẹn, thề non hẹn biển của con
[35:23]người nha nó vẫn là vẫn theo mây theo gió thôi. Nên chỉ có cái tu hành mới là cái chân lý bền vững và vì vậy ta phải quyết tâm, phải dùng ý chí, dùng lý trí của mình mà đi theo con đường đạo để chuyển bứt cái nghiệp của mình đi. Chứ còn ta cứ xuôi theo cái tình cảm, tức là ta bị theo nghiệp đời xưa mà không chuyển được. Thì cũng vậy, trong cái cuộc sống này, những người mà ta thấy ta có cảm tình, ta yêu mến, coi chừng nó chỉ là nghiệp, chứ nó không phải là bậc thiện lành để cho ta nương tựa như mà Tổ dạy ta. Nên vì vậy mà khi ta theo lời Tổ dạy ta là: "Thân phụ thiện giả, như lộ trung hành." Là gần gũi người thiện lành như là đi trong sương,
[36:06]thì ta phải dùng lý trí và dùng ý chí, chứ không phải là thích người nào theo người đó, mà phải xem người nào tốt để ta kết bạn, ta nương tựa. Ta kết bạn ta nương tựa và cái tâm tốt nó ảnh hưởng qua lại với nhau hoặc là ta đến chùa gặp vị thầy tốt để ta nương tựa mà ta được học hỏi biết bao nhiêu là điều hay lẽ phải. Đó là cái trở ngại thứ nhất ta phải vượt qua là không theo nghiệp, không đi theo cái người mà ta yêu mến mà đi theo người ta biết là tốt. Đó là cái cái thứ nhất. Cái trở ngại thứ hai là thế này: là sự thật ta không biết ai là người tốt. Thật sự trên đời này ta cũng không biết ai là người tốt thật sự, phải không?
[36:42]Rất khó, cho nên nó tương đối thôi. Tương đối là nhiều khi thấy người đó tốt ban đầu, về sau lại xấu, cho nên đời rất là khó lường, đời rất là khó lường. Bây giờ nếu mà nói cái câu hoài nghi như vậy thì làm sao ta tìm được người tốt để ta nương tựa? Sự thật ta rất là khó tìm, khó biết. Do đó là ta nhờ Phật gia hộ. Mỗi ngày lễ Phật vậy, ta đều cầu Phật gia hộ: Xin Phật gia hộ cho con được gần những bậc minh sư thiện hữu để con được thấm nhuần như đi trong sương. Thì khi mà nhờ cái lời cầu nguyện như vậy, cái khiến Phật gia hộ đưa đẩy ta đưa đẩy ta đến những người tốt thật sự. Chứ còn tự mình ta, nhiều khi bằng cái trí tuệ non nớt
[37:24]của mình, ta rất khó biết ai là là người tốt thật sự. Như vậy nha. Đó là cái trở ngại thứ hai là khó biết ai là người tốt thật sự. Thì bây giờ ví dụ ta biết có người là tốt rồi, biết ông thầy đó là tốt rồi, biết cái nhóm bạn đó tu hành là chân chính rồi, rồi ta muốn kết thân. Nhưng mà ta chưa có duyên. Khi ta đến, tự nhiên thầy cũng ít quan tâm, rồi thầy cũng ít có duyên với ta nên ổng lo nhiều việc, ít để ý. Hoặc là cái nhóm bạn đó, nhóm đạo tràng đó tu tập là tốt rồi, nhưng mà ta cũng ít duyên, nên những cái người đó họ cũng không quan tâm tới ta và ta cũng ít có cơ hội đến gần họ, thì sao ạ?
[38:00]Thì sao? Thì ta phải gieo duyên, phải chủ động gieo duyên. Nghĩa biết thầy đó là thầy tốt, dù là thầy với mình ít có duyên, nhưng mà cứ tới chùa, cứ lân la làm công quả hoài. Nghĩa là thầy làm cái gì ta cứ phụ giúp, lễ lộc đủ thứ chuyện trong chùa. Như vậy là gieo duyên. Từ ít có duyên đời xưa, bây giờ ta chủ động ta gieo duyên. Nhờ gieo duyên mới, ta đến ta hầu thầy, ta phụ công quả trong chùa, rồi cái duyên ta với thầy bắt đầu nảy nở dần nảy nở dần mà do ta chủ động gieo. Rồi khi gieo duyên với thầy nhiều rồi là khiến cái duyên thầy trò bền chặt, từ đó ta được gắn bó với thầy luôn và ta sẽ được
[38:36]học nhiều điều hay lẽ phải từ nơi thầy của mình. Hoặc là một nhóm bạn cũng vậy. Ta thấy có một nhóm bạn cư sĩ họ tập hợp với nhau họ tu hành rất là tốt, nhưng mà ta đến họ cũng hờ hững, mình cũng không thấy gắn bó, nhưng mà mình quyết tâm gieo duyên là mình cứ đến với người đó. Họ làm việc gì mình cũng phụ theo. Ví dụ nói hôm nay tổ chức là đi lượm rác hết trên cái đoạn đường đó cho nó sạch, thế là ta đi đến ta mang giỏ, mang đồ, mang gắp rồi theo phụ họ để đi làm phụ. Cứ như vậy gieo duyên mà từ từ từ từ rồi cái ta kết duyên lành được với họ. Thế là ta gần gũi được được bạn lành. Đó là vậy. Chứ không phải là có sẵn người tốt và có sẵn duyên để ta đến là yêu mến nhau.
[39:17]Đời không phải là luôn luôn có sẵn như vậy mà ta phải biết gieo duyên. Cái quan trọng là thế này: ta vâng lời Tổ dạy, quyết chí gần gũi bạn lành thầy tốt dù là có khi bạn lành đó, có khi thầy tốt đó không phải có duyên với ta từ quá khứ, như vậy. Nha, đó là ta vâng lời Tổ dạy. Nhớ như vậy giùm thầy, ghi khắc cái câu này, nguyện hứa như câu này là phải gần gũi thầy lành bạn tốt để được mà như đi trong sương, dù chẳng ướt áo nhưng lâu dần sẽ thấm. Nhớ cái lời lời Tổ dạy mà phải làm, chứ đừng theo cái cảm tính của mình, cứ đi tìm cái người mà mình thích. Không, cái người mình thích là nghiệp, mà cái người tốt mới là sự chuyển nghiệp.
[39:58]Giữa nghiệp và chuyển nghiệp là như thế. Chuyển nghiệp, nghiệp và chuyển nghiệp là như thế. Ta đồng ý phải không? Thầy nhắc lại không? Thầy nhắc lại. Nhớ, ta theo người ta thích tức là ta theo nghiệp, còn ta đi theo người tốt là ta chuyển nghiệp. Vậy ta muốn theo nghiệp hay ta muốn chuyển nghiệp? Chuyển nghiệp phải không? Đó, vì vậy là từ đây phải dùng lý trí của mình, dùng ý chí của mình chứ không đi theo cảm tình của mình nữa, như vậy nha. Bây giờ cái học với người tốt thì ta học cái gì ạ? Ta học trong cái cách sống của người đó. Ta học trong cái cư xử, ta học trong cái lời nói, trong cái phong cách, trong việc làm của người đó.
[40:35]Nghĩa là thấy người đó đối xử với mọi người ra sao thì ta để ý. Ví dụ như nãy nói mình đến gặp ông thầy mình, mà lúc mà Phật tử thiếu ăn ổng lấy luôn đồ ăn ổng ra cho. Ta thấy cái hành động đó ta suy nghiệm thôi. Ta suy nghiệm là một người sống vị tha, lo cho mọi người trước rồi lo cho mình sau. Thế rồi mình nghĩ rằng trong cuộc sống bây giờ ta ứng dụng được hay không? Ví dụ khi mà ta đến một nơi cần phải ngồi, ta nhìn một loạt ghế, trong đầu mình có nghĩ cái chỗ ngồi tốt nhất hay không? Hay là khi mà được một cái phần thưởng thì ta hưởng liền hay là ta muốn nhường cho người khác? Cứ như vậy so sánh đối chiếu với mình. Mình đã lo cho người, thương người,
[41:12]để ý đến người, nhường nhịn cho người hay là cứ mãi giành cho mình? Mà cái tấm gương của ông thầy là vậy, ông thầy ổng sống vị tha, ổng không có ích kỷ, cứ lo cho người khác trước. Mà đáng lẽ là ổng làm thầy thì được người ta cung phụng, không, ổng lại lo cho người khác trước. Thì nhìn cái cư xử đó mà ta học. Mà ta phải biết học mới học được, còn người không biết học nhìn những cái đó nhìn không ra. Nhìn không ra thấy: "Ờ, ông thầy ổng khờ quá ha, đồ ăn ổng đem cho người ta, còn mình lo ăn cái đã no". Tức là người không biết học. Mình ở đây thuộc loại biết học hay không? Mình phải biết học. Tức là nhìn thầy, nhìn bạn, thấy người ta yêu mến nhau, không nói nặng với nhau.
[41:46]Ví dụ bây giờ hôm đó cái trong chùa đông như vậy, có một người họ đi vội, mình đụng một cái cái đổ nguyên cái hất cái chén canh vào người họ luôn. Chén canh đầy đủ là muối mắm bột ngọt, tương vị nằm trong chén canh á rót hết vào trong áo người ta, mà đang lễ như vậy không thay được. Thì mình đang chuẩn bị chờ một cái câu sừng sộ, bỗng nhiên mình thấy người đó mỉm miệng cười, họ nói: "Lỗi tại em", nhận lỗi về họ liền. Mình tưởng là họ mắng mình: "Bộ đuôi mắt sao mà đi không thấy tui mà đi đổ canh vô tui?", tự nhiên họ đụng mình, họ bị ướt áo họ lại nhận lỗi: "Ô, xin lỗi lỗi của em, thôi để em đi thay đồ.
[42:19]Thôi chị kia xin lỗi chị". Là cái điều đó thôi cho ta suy nghĩ một năm trời. Tại sao trong lúc bất ngờ nhất, dường như là giống như là bị xúc phạm nhất, bị lỡ việc nhất, mà người ta vẫn vui vẻ, vẫn nhận lỗi về mình? Cái đó đâu ra vậy? Cái đức hạnh nó ở đâu ra vậy? Cái đó làm cho ta phải suy nghĩ rất nhiều, xem coi mình đã được một phần nào trong cái đạo hạnh đó hay chưa. Hay là ai vừa mới đụng mình cái là mình xừng lên mình cãi lại, ai vừa mới nói xấu mình câu là mình xừng lên muốn mắng lại? Còn cái người bị tạt luôn cái tô canh ướt đầy đủ mắm muối gia vị, bột ngọt tiêu, hành, tỏi, ớt trong đó hết mà vẫn mỉm cười,
[42:55]vui vẻ nhận lỗi về mình, ta bắt chước được như vậy hay chưa? Những cái điều đó, những cái cư xử của bạn lành của thầy tốt đó cho ta những bài học, bài học mà nó hay hơn cả muôn vạn cuốn sách, hơn muôn vạn cuốn sách. Mà cũng là do ta có tấm lòng, do ta biết học, ta mới nhìn ra những điều đó. Còn nếu mà ta không có tấm lòng, thì ta nói: "Hơ, thằng đó nó ngu ha, mình đổ ướt tô canh người nó mà nó còn nhận lỗi ha ha". Rồi mình không biết học, tức là mình không thấy được cái vĩ đại cái đạo hạnh người ta mà còn chê cười người ta. Còn ta biết học, ta sẽ thấy cái hay từ trong từng chút từng chút như vậy, phải?
[43:29]Rồi ví dụ như là mình thấy cái cô đó cô vô chùa, cô cắm hoa, rồi sau đó cô kêu vài người lên phụ cô cắm hoa cho nó nhanh, thì biến bình hoa rất là đẹp. Rồi cái một lát cái thầy trụ trì đi lên, thầy nhìn bình hoa, nói: "Ai cắm bình hoa này đẹp quá ha?". Thì mình mình đứng đó mình biết rõ là cổ cắm, cổ nói: "Dạ dạ cái chị gì gì đó, chị Dịu Dàng, Dịu Gì gì đó chị cắm", nói thôi mà không nhận của mình. Cái ông thầy ổng gật đầu, ổng ờ cái cô đó cắm khéo ha, rồi ổng đi ra. Hồi lúc đó cho mình bài học liền, cái người không nhận công về mình và muốn nhường cái hay cái tốt, cái lời khen về cho người khác.
[44:01]Cái điều đó cho ta suy nghĩ biết bao nhiêu trong cuộc sống này. Giữa cái cuộc sống mà con người ta cứ giành giật hơn thua từng chút từng chút, thì người này có được chút công thôi, chỉ được một chút xíu lời khen mà cũng từ chối nhường luôn cho bạn mình. Những điều đó cho ta biết bao nhiêu điều thấm thía. Và ta hiểu rằng cái con người mà một chút lời khen cũng nhường, một chút quyền lợi cũng nhường, thì khi mà họ từ giã cuộc đời này, họ bỏ cuộc đời này dễ dàng để đi về cõi đi về cõi thánh. Còn ta, ta cái gì ta cũng giành, một chút lời khen ta cũng giành, chút tiêu, chút bột ngọt cũng giành, thì ta biết khi chết ta đi về đâu?
[44:37]Ta sẽ đi về cái chỗ mà luôn luôn gặp những người cũng giành giật nhau cả, mà nơi đó chỉ đầy đau khổ vì sống trốc là giành nhau. Còn cái người mà họ không giành, họ buông tay khỏi cuộc sống này họ đi về cõi thánh, nơi mà chẳng có ai giành ai, nơi mà mọi người luôn luôn nhường nhịn và yêu thương nhau. Nên khi mà ta cứ đi vào chùa, ta gần nơi cái thầy lành bạn tốt, ta thấy thầy ta tốt như vậy, huynh đệ ta tốt như vậy, mà ta quan sát thôi, ta học hỏi từng chút từng chút rồi chính những cái suy nghiệm đó làm cho tâm hồn ta tốt lên dần, tốt lên dần. Thật là hạnh phúc biết bao nhiêu phải không ạ? Không uổng công mà ta đã gieo duyên với thầy ta,
[45:14]không uổng công mà ta gieo duyên với với bạn ta. Đó là những điều nho nhỏ, nhưng mà sự thật là nếu là một bậc cao cả thánh thiện thì suốt đời ta học không hết, học không hết mà hiểu không hết, hiểu không hết nữa. Ví dụ như thế này, có người đó tới mắng ông thầy, mắng ông thầy: "Từ lúc mà thầy về cái làng này, thì trong làng này có ba người chết yểu, nên thầy về đây thầy xui quá, thầy về đây thầy trụ trì chùa ở đây cái làng này nó xui, ba người chết yểu". Ông thầy ổng chỉ mỉm cười, ổng chắp tay, ổng không trả lời. Thì cái việc mà khi người ta kết tội ổng như vậy ờ và ổng mỉm cười ổng không trả lời,
[45:51]thì ta không hiểu được cái vĩ đại trong đó, ta không hiểu. Ta phải tu nhiều lắm ta mới hiểu cái im lặng của ông thầy, khi mà có cái người chê bai, chê trách, kết tội, gán tội, ta không hiểu. Cái này ta phải tu nhiều năm nữa ta mới hiểu cái vĩ đại trong tâm hồn của ông thầy. Tại sao mà bị gán tội ổng im lặng, cười cười không nói gì? Nên vậy, nên nói rằng là: "Thân phụ thiện giả, như lộ trung hành", là gần bậc thiện lành như đi trong sương. Nhưng ta đừng nghĩ rằng khi ta gần một bậc thiện lành, ta hiểu hết người đó, đừng nghĩ như vậy. Bởi vì cái bậc thiện lành họ vời vợi ở trên cao á, mà mình thì sao?
[46:29]Mình thì như những viên sỏi đá ở dưới đất, ta không hiểu nổi. Ta ngước mắt lên, ta nhìn thấy đỉnh núi, nhưng ta không bao giờ biết thật sự trên đỉnh núi có gì. Cũng vậy, những bậc cao cả thánh thiện như ngọn núi, ta ngước mắt lên ta trông các ngài, nhưng mà ta đừng hòng ta hiểu hết cái tâm hồn của các ngài. Do đó là ta chỉ học được chút nào thì hay chút đó mà thôi, chứ không bao giờ ta có thể dám tự phụ. Bây giờ nói là: "Anh là đệ tử của ai vậy?", nói: "Dạ thưa là tôi là đệ tử của Hòa thượng Thượng Thanh Hạ Từ", à vân vân. Người ta nói: "Ồ hay quá ha, ồ vậy là chắc anh cao siêu lắm", nói: "Xin thưa, chưa chắc". Bởi vì sao?
[47:06]Bởi vì thầy ta vời vợi như ngọn núi, còn ta ở mấy mươi năm với ngài hoặc là bao nhiêu năm với ngài thì ta vẫn chỉ như một viên sỏi mà mà ngước nhìn lên cao. Không bao giờ ta hiểu hết, cũng không bao giờ ta đạt hết những điều cao cả mà thầy ta có được. Nhưng mà ta học được phần nào là tùy cái trí tuệ của ta, tùy cái tâm của ta thôi, chứ không có bao giờ mà ta có thể hiểu hết được cái cái bậc thánh. Ở trong đạo Phật thì thiền định là một tấm gương lớn. Ví dụ ta đến một cái môi trường mà ta thấy các vị thầy đó, các huynh đệ ta ngồi thiền đều đặn, thì ta là người có duyên phước rất là lớn. Bởi vì thiền định là một tấm gương lớn, khi ta thấy mọi người ngồi phăng
[47:47]phắc, nhiếp tâm yên ổn, tự nhiên ta bị thôi thúc là ta phải ngồi thiền. Mà khi ta bắt đầu phát tâm ngồi thiền, sự thật là ta đã bước vào một cái cảnh giới khác. Người có tu thiền khác xa với người không tu thiền. Như chúng tôi vẫn giảng cho Phật tử, nói thế này: Ta đến học Phật, ta có ba bước. Bước thứ nhất là phải hiểu sâu đạo lý. Bước thứ hai là ứng dụng được đạo lý trong cuộc sống. Và bước thứ ba là phải nhiếp tâm được trong thiền định. Ba bước. Nhắc lại, thứ nhất là? Quên rồi. Thứ nhất là phải hiểu sâu đạo lý. Thứ hai là? Ứng dụng được đạo lý trong cuộc sống. Thứ ba là? Nhiếp tâm được trong thiền định.
[48:32]Hỏi lại. Cái này phải kiểm tra kỹ à, không cho quên, không cho nghe tai này qua tai kia. Ta học Phật ta tu Phật là ba bước, bước thứ nhất là gì? Hiểu sâu đạo lý. Bước thứ hai? Ứng dụng đạo lý trong trong cuộc sống. Thứ ba? Nhiếp tâm được an ổn trong thiền định. Đó là ba bước, nhớ nha, nhớ cho chắc à. Thì bây giờ, cái hiểu đạo lý khó không ạ? Khó không? Khó. Phải nhiều kiếp ta mới hiểu hết, có khi vài trăm kiếp ta mới hiểu hết. Nhưng mà thôi, hiểu được chút nào cũng là tốt chút đó. Ứng dụng đạo lý trong cuộc sống dễ không ạ? Dễ không? Rất khó. Ví dụ thế này, ví dụ như bây giờ ta đến ông thầy ta, ông thầy ta ổng dạy câu này:
[49:16]"À, con đừng có nổi sân nha, đừng nổi nóng nha, ai chửi mình kệ người ta con ơi, thôi đừng có nổi sân". Mình nghe mình hiểu không? Hiểu không? Hiểu liền. Ông thầy vừa dạy xong ra tới ngoài cổng chùa, có người lại tát vô mặt cái bốp: "Hừm, hôm qua là mày mày giành cái cây cà rem của tao", ví dụ vậy, lúc mình nổi sân không? nổi liền. Mặc dù là nghe ông thầy dạy trong chùa hiểu liền, nhưng mà ra có người xúc phạm ta, ta quên liền, ta không ứng dụng được. Cho nên giữa cái mà hiểu đạo lý và cái ứng dụng đạo lý là cách nhau rất là, rất là xa. Hiểu đạo lý chỉ khó một, nhưng mà ứng dụng được đạo lý trong cuộc sống là khó gấp, gấp, gấp mấy lần?
[49:57]Ai nói đúng khen hay. Ngàn lần, chính xác. Đúng như vậy, khó gấp 1.000 lần. Đó là lý do tại sao mà ta ứng dụng được đạo lý trong cuộc sống công đức ta rất lớn, còn cái mà ta chỉ hiểu đạo lý thôi công đức ta rất là nhỏ. Ta ví dụ thế này: bây giờ ta đi nghe một thời pháp, ta có phước không? Có không? Có phước. Hiểu được đạo lý, học đạo lý có phước. Bởi vậy khi mà nghe pháp xong ta mới đứng lên ta nói câu gì? "Nguyện đem công đức này", phải không, "hướng về khắp tất cả", nếu không có công đức thì làm sao mà, mà hướng về được. Nên khi nghe pháp là đã có công đức, mà nghe pháp chăm chú lại rất có phước nữa.
[50:33]Vì sao vậy? Vừa rồi là chúng tôi giảng ngoài Đền Hùng á. Ngoài Đền Hùng vì sắp sửa là tới Lễ Giỗ Vua Hùng Vương thì ban giám đốc nó mời về đó giảng. Thì giảng buổi sáng là giảng ở hội trường, buổi chiều giảng ở cái chùa, cái chùa am đường nó cũng nằm trong cái Đền Hùng. Chúng tôi có nói thế này: là để có một bài giảng hay thì chúng ta cần bao nhiêu yếu tố ạ? Thứ nhất là phải nhờ Phật gia hộ. Nếu không có Phật gia hộ thì đừng hòng ai ngồi lên pháp tòa mà giảng được. Thứ hai là nhờ cái gì? Nhờ thầy của mình đã dạy mình bao nhiêu năm. Phải không? Không có thầy mình dạy mình nên người mình lấy cái gì mà giảng. Thứ ba là nhờ gì?
[51:11]Là những bậc thầy gián tiếp đã viết những cuốn sách xuất sắc lỗi lạc mà mình có đọc, có tham cứu, có học hỏi. Nếu không có tham cứu như vậy thì làm sao mà mình học, phải không? Thứ tư là gì? Thứ tư là nhờ biết bao nhiêu bạn lành ở trong cuộc sống, những huynh đệ tốt trong cuộc sống đã, đã dìu dắt, đã nâng đỡ mình, đã nhắc nhở mình để mà đạo hạnh mình được tăng lên. Nhờ như vậy, nhờ có đạo hạnh, tu hành trong cuộc sống mình mới có thể giảng được, chứ không phải mình chỉ là người mà nghe nói lại suông. Mình có tu rồi mới giảng được. Mà cái sự tu của mình là nhờ gần gũi huynh đệ. Và cái thứ năm nữa giảng hay là nhờ cái gì?
[51:47]Là nhờ sự chăm chú của người nghe. Chúng tôi nói câu này mọi người ngạc nhiên nhưng đó sự thật á. Chính nhờ người nghe cứ lom lom mà dòm ông thầy á cái tự nhiên nó thêm sức mạnh cho ông thầy cái ông thầy ổng giảng hay lên. Còn ví dụ như ông thầy ổng giảng người dòm chỗ này người dòm chỗ kia ông thầy ổng giảng không nổi, ổng mất lực liền. Không tin bây giờ quý Phật tử dòm chỗ khác đi, trên này nín liền hết, hết giảng được. Nhờ quý Phật tử dòm lom lom lom lom lên á mà cứ giảng nữa. Cho nên vì vậy là ta thấy cái mà ứng dụng đạo lý trong cuộc sống, cái ứng dụng đạo lý trong cuộc sống cái phước rất là lớn.
[52:18]Còn quý Phật tử như khi ngồi nghe pháp á là hiểu cũng có công đức, mà khi mình nghe chăm chú mình hỗ trợ ông giảng sư mình cũng có công đức rất là nhiều, mà kiếp nào đó chắc chắn mình sẽ thành giảng sư. Là vì mình nghe chăm chú, mình trợ sức cho giảng sư. Cho nên vì vậy khi nghe pháp đừng xao lãng. Khi nghe pháp cố gắng chăm chú vì ta đâu có biết rằng chính cái chăm chú của ta cũng là sự trợ lực cho vị thầy đó giảng được bài pháp rất là tốt. Nhớ như vậy nha! Nhờ cái công đức nghe pháp là một nhưng mà nghe xong bước ra ngoài thực hành công đức cả 1.000 lần. Cho nên cái mà ứng dụng được đạo lý trong cuộc sống á công đức ta rất là lớn.
[52:53]Mà cái người nào cũng vậy, từng giây từng phút của cuộc sống mỗi cái suy nghĩ của mình đều so sánh coi mình nghĩ như vậy có đúng với đạo lý hay không, mình nói như vậy có đúng với đạo lý hay không, mình làm như vậy có đúng với đạo lý hay không. Cứ suốt ngày cứ so sánh so sánh như vậy để mà sửa cái hành vi của mình cho nó đúng với đạo lý để ứng dụng được đạo lý trong cuộc sống, người này phước vô lượng, phải phước gấp 1.000 lần cái mà hiểu đạo lý. Nhưng vô lượng gì thì vô, nếu chưa ngồi thiền được thì chưa có con dấu mộc của Phật đóng dấu trong tâm hồn mình. Phải ngồi thiền, nhiếp tâm được thì đó mới là cái dấu mộc
[53:25]của Phật đóng dấu trong tâm hồn mình mới công nhận: "À đứa này nó là đệ tử ngoan", chứ còn mà chưa ngồi thiền vẫn còn long bong, chưa biết chắc được sẽ đi về đâu. Cho nên ta tu theo Phật phải có ba bước như vậy đó: hiểu sâu đạo lý, thứ hai là... dám quên lắm à ta... Ứng dụng đạo lý trong cuộc sống. Thứ ba là... nhiếp tâm trong, trong thiền định. Nhớ như vậy, phải ba bước như vậy. Và như vậy nếu ta đến được nơi nào mà có những tấm gương thiền định là cuộc đời ta có duyên phước rất là lớn, có duyên phước rất là lớn là như vậy. Ví dụ như là khi ta đến chùa ta tụng niệm cũng đem cho ta những điều ấm áp, những hạnh phúc, đạo lực ta tăng lên.
[54:05]Như hồi nãy vậy, hồi nãy chúng tôi ngồi trong phòng nghe ngoài này quý thầy, quý Phật tử tụng Chú Đại Bi mà tôi cảm thấy lòng mình rất là ấm áp, rất là ấm áp. Nghe điệu tụng hay, mọi người thanh thản mà tụng thì lòng mình rất là hạnh phúc. Và đó cũng là một cái hạnh phúc ở trong đạo. Tuy nhiên sao? Ta cuối cùng cũng phải cần phải có, có thiền định, không cách nào khác. Ở trong chùa ta tụng niệm, ta nghe pháp là nền tảng, ra ngoài đời ứng dụng đạo lý trong cuộc sống đó là cái sự phát triển, nhưng rồi cuối cùng vẫn phải có, phải có thiền định. Nhớ như vậy. Và ta đến nơi nào mà có được những tấm gương thiền định để ta được thấm nhuần
[54:44]trong đó, để ta được tưới tắm trong đó là cái duyên rất là lành cho ta nha. Khi mà ta tu tốt á, khi ta bỏ thân này ta sẽ về cái cõi thánh. Cõi thánh là toàn là người tốt, cho nên cái sức ảnh hưởng qua lại với nhau nó rất là mạnh, nên khi đã về cõi thánh rồi là tự nhiên ta vượt lên vượt lên ta chứng lên những quả cao hơn cao hơn, cho đến khi giác ngộ hoàn toàn. Mà không sợ nữa, nên thường gọi là "bất thoái Bồ Tát vi bạn lữ" á. Khi về cái cõi đó rồi, cái sức cộng hưởng ảnh hưởng tâm hồn qua lại với nhau của những vị thánh ảnh hưởng qua lại qua lại cái nâng nhau lên, nâng lên nâng lên là mọi người cứ vượt lên trên những đạo quả cao cho tới tột cùng.
[55:25]Mà ngược lại, khi một cái người gây tạo tội lỗi, rớt xuống đọa địa ngục hay vào trong cõi ngạ quỷ thì tâm của những ngạ quỷ là tâm gì? Tâm tham, tâm sân. Và những cái tâm đó nó ảnh hưởng qua lại với nhau, nó dao động qua lại với nhau rồi kéo nhau đi xuống thêm, kéo nhau đi xuống thêm, càng lúc càng nặng thêm nữa, rất khó thoát ra. Cũng giống như là trong trại tù vậy. Nghĩa là ở ngoài đời mình xấu quá rồi cái mình vào trong trại tù thì thường là phạm nhân á ngàn người thì oan chừng 20-30 người, còn lại là người có tội thật. Mà những người có tội thật tâm họ làm sao? Tốt hay xấu? Xấu. Và cái tâm xấu đó ảnh hưởng qua lại với nhau trong tâm thức,
[56:02]trong lời nói, trong cái phong cách sống và làm cho cái xấu càng lúc càng xấu nhiều hơn, xấu nhiều hơn. Cho nên thường là cái người mà ra tù khó trở thành người tốt vì ảnh hưởng trong môi trường xấu quá. Do đó là các nước trên thế giới phải có một cái chính sách giáo dục mới cực kỳ tinh tế hơn, mạnh mẽ hơn để bảo đảm làm sao mà những người ở trong tù không bị ảnh hưởng bởi cái tâm lý xấu của nhau, mà được nâng cái tâm hồn lên trở thành tốt đến khi ngày kia họ ra tù thì họ sẽ tốt hơn hồi họ mới vô tù. Phải bảo đảm điều đó. Mà nghiên cứu cái tâm lý làm sao để cho trong bạn tù không ảnh hưởng cái tâm
[56:39]xấu của nhau mà lại nâng cái tâm tốt của mọi người tù nhân lên để đến khi họ mãn hạn tù họ tốt hơn thì đây là một cái công trình nghiên cứu rất là khó khăn, rất là lâu dài nhưng mà rất là cần thiết cho thế giới này. Thì ta mong rằng các quốc gia trên thế giới hãy, hãy quan tâm điều này. Mà ta nhắc nhau một điều này nữa là thân cận với người tốt nó khác với cái việc kết bè đảng riêng. Khác nhau. Kết bè đảng riêng là sao? Ví dụ ta vô trong chùa, ta thấy có một số người ta gọi là tốt, cái ta bám theo, ta kết bạn, rồi mình nói tổ dạy mà, gần người tốt mà, phải không? "Tôi phải bám theo những người này".
[57:16]Nhưng khi bám theo những người này rồi cái ta kết thành một phe riêng để giành quyền lợi về cho nhau, để bảo vệ nhau, rồi để bênh vực nhau thì đó không phải là gần gũi bạn lành mà đó là kết phe đảng riêng. Mà cái người kết phe đảng riêng là người gây chia rẽ cho đại chúng, lại là mang tội. Nên do đó, ta gần gũi thầy lành bạn tốt nhưng không có ý riêng tư, không có ý kéo thành cái phe đảng cho riêng mình mà thành ra cái sự chia rẽ. Tuy nhiên cái cảm tính, cái cảm tình của con người nó lại rất là lắt léo, phức tạp. Thấy người đó là tốt cái ta muốn thân cận, nhưng thân cận rồi ta lại muốn làm cái kết thân riêng, thành một phe riêng.
[57:58]Rồi kết thân riêng rồi bắt đầu thành cái tội là phá hỏng cái sự hòa hợp của đại chúng. Nên do đó, ta nghe lời tổ dạy nhưng đừng làm sai lời tổ dạy. "Thân phụ thiện giả" nó khác với cái mà phá hòa hợp chúng. Thân phụ thiện giả là gần gũi người lành nó khác với cái kết bè đảng riêng. Nhớ như vậy nha. Để cho ta không bị phạm sai lầm trong cái, trong cái việc tu tập. Thì cha mẹ dạy con cũng vậy, nói là gần mực thì đen gần đèn thì sáng, chọn bạn mà chơi thì những cái điều đó là chính cha mẹ mới sáng suốt. Vì vậy là cha mẹ trong việc mà chăm sóc dạy dỗ con mình là phải biết luôn con mình chơi với ai,
[58:42]những lúc vắng mặt mình, trong lớp nó nó thân với ai, phải nắm được từ trong lớp luôn, chứ không phải là chỉ nó dắt đứa bạn nào về nhà rồi mới biết là nó chơi với đứa bạn đó, muộn rồi. Nghĩa là dù mình ở nhà mà phải biết luôn chắc trong lớp nó ngồi gần bên cạnh đứa nào, bên phải nó là đứa nào, bên trái đứa nào, trước mặt đứa nào, sau lưng nó thường kết bạn với ai và những người đó tâm tính như thế nào, phải biết luôn chứ đừng để con mình muốn chơi với ai chơi, lâu lâu nó dắt một đứa về nhà không biết là thế nào. Mình biết là thân phụ thiện giả như lộ trung hành mà, gần người tốt như đi trong sương thì phải cho con mình cũng vậy và
[59:14]phải bảo đảm, phải biết rất rõ bạn của con mình nó là những, những đứa nào. Nhưng mà tuy nhiên cái thời đại này nó có một cái khó khăn khác là gì? Là nó giao du qua web, qua internet á, chat ở trên mạng với nhau cha mẹ không kiểm soát nổi. Và nhiều đứa nó chat, truyền bá cho nhau những tư tưởng xấu xa, độc hại cha mẹ không kiểm soát được. Rất nhiều đứa trẻ đã hư vì cái chat trên internet, cha mẹ không kiểm soát nổi. Và nó có những cái cách nó qua mặt cha mẹ nó vì cái thời đại kỹ thuật số, kỹ thuật mới cha mẹ không rành nên nó qua mặt cha mẹ nó vù vù và nó hư luôn. Nó có những cái mánh lới như vậy. Cho nên vì vậy là cha mẹ phải cố gắng nắm vững
[59:49]được kỹ thuật mới, theo sát con mình, vừa cương vừa nhu để cho nó thương mình, nó sợ mình, nó kính mình mà nó tâm sự hết, kể hết cho mình nghe mà mình biết mà mình khuyên răn nó. Đừng làm cho nó sợ quá nó tránh xa mình nhưng cũng đừng chiều nó quá nó lờn mặt mình, nó coi thường, bản ngã nó tăng lên. Vừa cương vừa nhu, vừa thương yêu nhưng vừa nghiêm khắc thế nào đủ để cho nó vừa tin tưởng thương mình, vừa biết sợ những lời dạy, biết vâng lời mình để cho nó tránh được cái, những cái môi trường xấu, những bạn xấu của nó. Bây giờ ta nói về ngài Quy Sơn một chút. Ngài Quy Sơn Linh Hựu là đệ tử của Tổ Bá Trượng.
[1:00:29]Tổ Bá Trượng là một vị thiền sư đắc đạo mà nổi tiếng với cái câu là: "Nhất nhật bất tác, nhất nhật bất thực. Một ngày không làm, một ngày không ăn". Không làm đây không phải đi ra cuốc đất, mà nếu một ngày ta không làm điều gì có lợi cho cộng đồng, cho cuộc đời thì một ngày đó ta ăn bát cơm, bắt đầu mắc nợ, ngài dặn như vậy. Thì ngài có một người đệ tử nổi tiếng là ngài Linh Hựu. Ngài Linh Hựu ban đầu là theo hầu thầy mình, mà ngài tâm ngài rất là thanh tịnh. Một lần đó, trời lạnh, cái ngài Linh Hựu mới đốt lửa để sưởi cho thầy mình ở trong cốc. Thì hai thầy trò ngồi bên nhau cũng ít nói, tại ai nấy là tâm thanh tịnh, cũng không có gì để nói.
[1:01:08]Cái lửa nó tàn dần, tàn dần cái nó thành tro. Cái ngài Bá Trượng mới quay qua nói với ngài Linh Hựu, Linh Hựu là ngài Quy Sơn á: "Con coi coi có còn lửa hay không?" Cái ngài Quy Sơn Linh Hựu mới nhìn vô cái đống củi tàn mới nói: "Dạ thưa thầy, hết lửa rồi." Cái ngài Bá Trượng mới lại lấy cái đũa bếp vạch vạch vạch ra gắp được cục than bấy lớn đưa lên trước mặt ngài Quy Sơn Linh Hựu, nói: "Con nói hết lửa rồi, vậy cái này là cái gì?" Ngay đó ngài Quy Sơn bừng ngộ liền, giác ngộ liền. Gọi là đốn ngộ, trong nhà Thiền gọi là đốn ngộ, bừng ngộ liền. Thì bây giờ ta thắc mắc ta hỏi là tại sao gắp cái cục than đưa lên trước mặt mà ngộ?
[1:01:46]Mà ngộ đạo liền. Tâm thức thay đổi liền, chuyển sang một trạng thái khác liền. Ngài hỏi: "Còn lửa không con?" Ngài Quy Sơn trả lời: "Dạ, hết lửa rồi, tắt hết rồi, tro tàn bếp lạnh." Nghĩa là gì? Rồi ngài Bá Trượng gắp một cục than đưa lên trước mặt: "Vậy cái này là cái gì?", ngài bừng ngộ liền, là ngộ cái gì? Ai biết? Ai biết thì tôn xưng làm thiền sư liền tại chỗ rồi. Đây là một ẩn ngữ của thiền, mà khi ta ngộ đạo rồi ta sẽ hiểu nhá. Và thầy không được phép giải thích. Giải thích những cái thiền ngữ của các thiền sư là mang tội, không được phép, này để cho ta tu ngộ mà biết. Thì khi mà ngài đã ngộ đạo rồi thì ngài rất là có uy tín với chúng.
[1:02:28]Lần đó có một ông thầy phong thủy địa lý đến thăm ngài Bá Trượng, ông nói thế này, nói: "Tôi đi nơi này nơi kia tôi thấy ở nơi cái núi Quy Sơn á có ngọn núi phong cảnh rất là đẹp. Nếu mà ở đó cất cái tu viện, cái chùa có thể quy tụ được 1.500 chúng." Cái ngài Bá Trượng mới nói: "Đâu ông xem cái tướng ta coi có về được hay không?" Nói: "Dạ không, cái núi đó núi thịt, ngài là người xương, ngài đến đó chúng cũng không quá 500." "Vậy đâu ông coi trong chúng đệ tử ta ai là được?" Cái kêu người này người kia, cuối cùng kêu ngài Quy Sơn Linh Hựu thì ông thầy phong thủy nói: "À đây, ông thầy này. Ông thầy này là được đây nè." Thế là Tổ Bá Trượng cho ngài Linh Hựu đi
[1:03:03]về núi Quy Sơn, bây giờ ta gọi ngài là ngài Quy Sơn á, để trụ trì. Mà cho đi là cho cái gì? Cho đem theo bao nhiêu tiền để mà cất chùa? Ai biết? Không cho cái gì hết trơn. Không biết sao kỳ quá không biết nữa. Thì ngài đi về núi Quy Sơn ngài ở là lúc đó là rừng rậm. Ngài cứ cất một cái chòi nhỏ ngài ở và không có gì ăn, ngài chỉ lượm trái lật, trái dẻ ăn. Lạ lùng vậy! Rồi lúc mà ngài đi vào rừng vậy ngài gặp cọp, cọp chặn đường. Cái ngài mới nói: "Nếu duyên ta ở đây để mở được đạo tràng, giáo hóa Phật pháp thì ngươi hãy tránh ra, đừng có ở vùng này nữa, đi lảng đi chỗ khác, để đây dựng được cái ngôi Tam Bảo.
[1:03:44]Còn nếu ta không có duyên mà dựng được ngôi Tam Bảo, giáo hóa Phật pháp thì ngươi ăn thịt ta đi." Nói rồi ngài nhắm cọp ngài đi tới, con cọp chạy mất, đi luôn. Cho nên mai mốt mà chúng ta có gặp cọp á, chúng ta cũng nói như vậy, nghe không? Chúng ta cũng nói như vậy, gặp cọp. "Nếu ta có duyên ở đây mà ta phụ với quý thầy để tu hành, đó, thì ngươi đừng ở đây, ngươi đi chỗ khác. Còn nếu không ngươi cứ ăn thịt ta đi." Mình cứ bước, cọp gí mình ngay, mình đi ngay nha. Thử, bữa nào thử coi nó trả lời làm sao. Thì sau đó rồi những người tiều phu họ lên rừng đốn củi, họ mới phát hiện tự nhiên cọp, gấu đi mất tiêu hết trơn.
[1:04:22]Mà chính vì cọp đi hết rồi cái họ mới đi sâu lên núi lần lần họ mới phát hiện có ông thầy tu ở trên, mà ông thầy tu tướng mạo rất là đẹp đẽ, phúc đức. Đến hỏi đạo ngài, chào ngài thì ngài nói những câu điềm đạm, hư vô nên họ yêu kính quá sức, cái họ về họ đồn lan lan lan lan dưới, cả cái vùng dân cư kéo lên cất cho ngài cái chùa. Cất cho ngài cái chùa từ từ rồi cái chúng nghe tiếng ngài cứ kéo tới tu tập, mà đúng sau này cái thiền viện đó tới cả 1.500 chúng tăng ở tu tập như vậy, rất là đông. Và ngài thành lập cái tông mới luôn, vì đồ chúng theo đông quá ta có cái tông gọi là tông Quy Ngưỡng. Quy Ngưỡng là sau này ngài Quy Sơn có một người
[1:04:56]đệ tử rất là giỏi là ngài Ngưỡng Sơn Huệ Tịch. Tên của hai thầy trò ghép lại là Quy Sơn - Ngưỡng Sơn, gọi là tông Quy Ngưỡng, một trong những tông phái lớn của Thiền tông Trung Hoa. Sau này thì hình như thất truyền rồi, nhưng đó là một tông phái lớn. Thì ngài Quy Sơn ngoài cái việc mà ngộ đạo, ngài còn là một người mà phải nói hay chữ cực kỳ, văn rất là hay, đã viết lại một cái bài Cảnh Sách mà đời đời truyền tới bây giờ mà ai xuất gia cũng phải cũng phải học vậy. Thì khi mà ngài để lại cái câu đó, nhiều lời răn nhắc lắm, nói là người tu phải hết sức là tinh tấn tu hành, đừng bao giờ mà cô phụ công ơn,
[1:05:33]nhất là bỏ cha bỏ mẹ rồi vô chùa mà không chịu tu thì mang tội rất là nặng. Ơn thầy tổ, ơn Tam Bảo, ơn đàn na tín thí, đủ thứ ơn. Đời thì nó vô thường mà không tinh tấn tu thì cái lỗi rất là lớn. Những cái lời đó nó thật là cảm động, thật là thống thiết mà người xuất gia học tới bài đó rồi ai cũng rơi lệ, là vậy mà ráng mà mà tu. Nên công đức của ngài thật là vô hạn. Thì một trong cái ý mà ngài nói lên mà nhắc ta hôm nay ta lặp lại, đó là: "Thân phụ thiện giả, như lộ trung hành, tuy bất thấp y, thời thời hữu nhuận", là gần gũi bậc thiện lành như đi trong sương, dù không ướt áo nhưng mà thế nào rồi cũng thấm, cũng thấm là vậy.
[1:06:14]Và chính vì ta cần những người tốt để nương tựa với nhau, mà ta hiểu rằng là cái xã hội này cũng vậy, xã hội phải phấn đấu làm sao tăng cái tỉ lệ người tốt lên để cái điều tốt nó giữ gìn lẫn nhau. À, còn mà hễ xấu lên rồi thì điều xấu nó sẽ giữ lẫn nhau, nó kềm cái xã hội đó cứ xấu hoài, cái điều tốt không lọt vô được. Còn nếu mà trong cái xã hội đó điều tốt nó nhiều lên rồi, nó giữ lẫn nhau rồi thì điều xấu không lọt vô được. Và vì vậy, cái việc mà xây dựng cho xã hội được nhiều người tốt lên để cái tốt nó giữ lẫn nhau là trách nhiệm của ai? Trách nhiệm của ai? Thứ nhất là trách nhiệm của của những người lãnh đạo quốc gia.
[1:06:58]Những người lãnh đạo quốc gia phải luôn luôn vạch ra một cái chiến lược, một cái sách lược để làm cho đạo đức của xã hội được được tăng lên. Mà trong cái việc mà xây dựng làm cho đạo đức xã hội được tăng lên thì nhà nước cũng thực hiện trên trên nhiều hướng, trên nhiều hướng. Ví dụ như trong học đường thì phải dạy đạo đức như thế nào, rồi trong khu phố phải xây dựng khu phố văn hóa như thế nào, ở trên bình diện xã hội thì học tập gương đạo đức của Hồ Chí Minh như thế nào, và cũng bên mặt trận thì hỗ trợ các tôn giáo phải xây dựng cái đạo đức cho tín đồ mình như thế nào, vân vân. Tức là những người lãnh đạo quốc gia đã luôn luôn khéo léo vận
[1:07:39]dụng mọi nguồn để làm cho điều tốt tăng lên trên trên xã hội. Còn mỗi người, ví dụ như cha mẹ thì phải làm cho con mình tốt lên, còn các vị thầy cô là người xuất gia phải làm cho cái đạo đức của tín đồ mình mình tăng lên. Còn những người Phật tử, mình phải ráng rèn luyện chính mình, hoàn thiện chính mình và nhắc nhở huynh đệ mình cùng tu tiến lên để cho điều tốt tăng lên giữa cuộc đời này. Và khi mà có nhiều người tốt tăng lên tăng lên như vậy thì điều tốt nó sẽ tự giữ lẫn nhau và cái xấu khó lọt vô được. Còn nếu ít điều tốt quá thì cái điều xấu nó lan tràn. Và khi điều xấu lan tràn rồi điều xấu nó tự giữ nhau thì
[1:08:16]điều tốt không lọt vô được nữa, rất là nguy hiểm. Nguy hiểm và cái thế giới này thành một nơi tối tăm đau khổ. Hiện nay thì trên thực tế thì ai cũng cố gắng làm cho cái người tốt nó tăng lên trên xã hội, nhưng mà nó có một cái chỗ nó đánh vô ngang hông, đánh vào sau lưng ta mà ta không lường được, đó là cái internet. Những cái trang web đen, những trang web xấu, những hình ảnh xấu, những thông tin xấu nó tràn ngập trong mạng, nó đánh vào tâm hồn của những đứa trẻ của ta, con cháu ta mà ông bà cha mẹ không kiểm soát được. Nên ta cố gắng xây dựng cộng đồng cho tốt bấy nhiêu thì những cái trang web đen nó phá hỏng lại bấy nhiêu.
[1:08:52]Nên vì vậy, cái mặt trận mà chiến đấu trên internet lại là một mặt trận mới, một mặt trận mới rất là quyết liệt mà nào giờ ta không quan tâm, nhưng bây giờ đã đến lúc phải báo động. Trước đây ta lo xây dựng cái đạo đức, cái điều tốt cho xã hội trên bình diện xã hội mà ta nhìn thấy được. Bây giờ trong cái thế giới không gian ảo đó, của internet đó, nó đánh vào cái thế giới thực của ta, nó đem cái điều xấu vào thế giới thực của ta. Và bây giờ tất cả những bậc ông bà cha mẹ phải hiểu về internet. Đừng nghĩ: "Ờ, tôi thấy nó gõ gõ gì trên màn hình", không có. Tôi cũng phải vô gõ luôn coi nó là cái gì ở trong.
[1:09:26]Tôi sẽ vô gõ nhưng mà tôi đừng mê ghiền giống nó không được à! Tôi biết nó là cái gì mà tôi nói chuyện với con cháu thôi, để kéo nó ra khỏi cái thế giới ảo mà rất nhiều điều nguy hiểm rình rập ở ở trong đó. Nên hôm nay, khi nói rằng cái điều tốt nó cộng hưởng với nhau, nó lây lan với nhau mà cả xã hội, từ cái người lãnh đạo nhà nước cho tới thầy cô giáo trong nhà trường, cho tới cha mẹ, tới khu phố, cho tới mọi mặt, cả tôn giáo đều góp sức để xây dựng một xã hội đạo đức hơn thì ta lại có một cái mặt mới, một mặt trận mới rất là đáng sợ, đó là internet. Và hôm nay, ta cần có những chiến sĩ trên mặt trận internet để gieo
[1:10:04]rắc điều tốt vào trong đó và ngăn chặn điều xấu từ trong đó. Nên mọi người, ai là người giỏi về lĩnh vực này phải cố gắng mà trở thành cái anh hùng trong cái thế giới inter internet này. Và một điều nữa là ta phải phản kháng lại sự lây lan của điều xấu. Cái điều xấu nó sẽ lây lan trên hai phương diện: một là trên dư luận rộng lớn, và hai là rỉ tai nói nhỏ. Ta thấy mà cái dư luận mà cái điều xấu mà nó lan đi, ta phải quyết tâm phản kháng, chống lại, không cho cái điều xấu nó lan. Ví dụ như người ta cứ đồn nhau là thích mặc cái đồ hở hang, thấy ai cũng vậy nói: "Bây giờ người ta mặc đồ vậy không mà ba mẹ quê quá không cho con mặc." Nói:
[1:10:41]"Đông thì đông, mà quyết không là không. Nếu mày mà mặc bộ đồ đó là tao đốt bộ đồ đó liền, không có cho mày." Và dứt khoát là phải kín đáo, chứ không được mà hở bụng, hở rốn, hở gì hết, dứt khoát là không. Cứ vậy, không biết nói vậy có đụng chạm tới ai không biết nữa. Đó là dù phong trào mô đen cái gì, dù những điều những thông tin xấu lây lan, ta quyết tâm phản kháng không cho lây lan. Và những ai nói rỉ tai riêng tư những điều xấu, ta cũng quyết tâm phản kháng, tỉnh táo không cho cái điều xấu, xấu lây lan. Và khi nào mà ta đã thân phù thiện giả, ta gần người lành đến khi ta tốt mà ta tốt vững vàng rồi thì ta mới đủ sức mà hóa độ người xấu, nhớ như vậy.
[1:11:21]Đến lúc đó ta mới được quyền gần người xấu để mà hóa độ họ. Còn trước đó thì tổ dạy ta phải tránh, chỉ gần người tốt mà thôi để được hưởng cái tốt. Đến khi nào ta trở thành vững vàng như là ngọn núi cao, trở thành là người có thể làm thầy thiên hạ được, là ai gần mình người đó phải tốt theo thì lúc đó ta mới dám gần người xấu để cảm hóa họ. Và ai cũng phải đi tới chỗ này. Ban đầu khi ta nói cái bài này thì ta đều tự cho mình là người không tốt lắm, không xấu lắm, có thể bị ảnh hưởng. Nhưng mà ta tu đến mức độ nào ta phải trở thành con người mà cái tốt từ nơi ta nó mạnh mẽ, nó lan tỏa ra chung quanh, ai đến gần ta đều phải, đều phải tốt.
[1:12:02]Phải như vậy thì lúc đó ta mới là những cái viên ngọc giữa cuộc đời này. Ta đem lại lợi ích cho cuộc đời này bởi cái nhân cách sống của mình. Và khi ta từ bỏ cõi đời này thì chắc chắn ta về một nơi mà chỉ toàn là toàn là thánh ở với ở với nhau. Cái câu mà tổ nói là như đi trong sương, như đi trong sương, ta phải hiểu điều này nữa là nó ảnh hưởng qua tiềm thức mà hồi nãy ta nói đó. Nhiều khi ta gần cái bậc thiện lành, có khi ta không học được nhiều từ nơi lời nói đâu. Nhưng mà cái tâm tốt của vị đó nó trong cái vô hình nó lan tỏa vào trong tiềm thức của ta và tâm ta tốt lên dần dần mà ta không ngờ được.
[1:12:40]Nên cái mà nói là như lộ trung hành là như đi trong sương á, sự thật nó là sự lây lan vô hình của tiềm thức mà rất là, rất là quý. Do đó, làm gì làm, ta đều phải cố gắng mà tìm người tốt mà mà thân cận. Để chấm dứt bài này ta có một bài thơ nho nhỏ: Nhớ ơn tổ đức mênh mông, cho con tắm gội trong dòng kinh thiêng. Cõi đời u tối đảo điên, một lời chỉ lối ưu phiền biến tan. Như sương giăng phủ chứa chan, đi vào chẳng ướt cũng thành thấm sâu. Tìm người nghĩa trọng đức cao, nương thân học hỏi thế nào cũng hay. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.