[0:20]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Trước kia thì à thì Thầy có giảng Tứ Thánh Đế nhưng 20 năm rồi.
[0:30]Hồi đó thâu bằng cái băng cassette á rồi âm thanh nó cũng bị nhòe. Rồi nhiều người cũng nói nghe không rõ. Rồi nói thưa sư giảng lại.
[0:41]Thì sư giảng lại. Biết mọi người đồng ý không à? Nếu đồng ý thì giảng, còn không đồng ý thì đổi bài. Rồi rồi, giảng lại Tứ Diệu Đế nha. Giảng lại Tứ Diệu Đế. Đây là một bài, đây là một bài loạt bài nghe rất là khổ. Nghe rất là khổ. Tứ Diệu Đế. Nghe rất là khổ tâm. Nên nghe bài này thì nó có tính hàn lâm nữa, có tính phân tích học thuật nên sẽ rất là khó nghe. Nên ta nghe có thể nếu khó quá thì ngủ.
[1:13]Đây là bài kinh được gọi là bài kinh Chuyển Pháp Luân đầu tiên. Nói đầu tiên chứ sự thực cũng là bài thứ nhì. Nhưng đây là bài quan trọng giống như một tuyên ngôn của đạo Phật của Đức Phật. Thì cái câu chuyện lịch sử thì nó như thế này: là khi mà Đức Phật 6 năm khổ hạnh, cái khổ hạnh của Đức Phật có nghĩa là tu yoga đó, với những cái tư thế rất là khó, vừa tiết chế ăn uống, vừa tu tập những cái tư thế yoga mà trên thế giới này không ai làm được. Ví dụ ta bẻ tay, bẻ chân, uốn vặn người qua, vặn người lại chút xíu thôi. Còn Đức Phật giữ cái tư thế đó nhiều khi 5 ngày, 7 ngày. Nên không ai làm được.
[1:52]Năm anh em Kiều Trần Như là những người mà được lệnh của vua Tịnh Phạn đi theo để vừa tu mà vừa bảo vệ, vừa chăm sóc cho Thái tử. Thì họ thật lòng tu nên họ ngưỡng mộ cái khổ hạnh của Thái tử. Và đồng thời cái văn hóa của Ấn Độ ngày xưa là ngưỡng mộ người nào tu khổ hạnh. Nên ai mà tu khổ hạnh người ta quý trọng. Mà cái tinh thần đó đến bây giờ vẫn còn, đến bây giờ vẫn còn. Ví dụ như thế này: ví dụ như buổi chiều cái à mấy thầy mình ăn thì thôi bình thường, nhưng buổi chiều có một thầy ổng nhịn không ăn, ổng chỉ ăn trưa thôi thì mình thương ông nào? Mình thương cái ông thầy nào mà buổi chiều nhịn ăn đúng không ạ?
[2:39]Còn buổi chiều ông kia cũng ăn bình thường thì mình thôi cũng tu hành mình cũng quý nhưng mình cái mức độ kính trọng mình giảm xuống một chút, ông kia ông nhịn ăn mình cưng hơn. Đúng không bạn? Cái tâm lý nó như vậy đó. Nên ai mà ép xác thì mình thương hơn. Nhưng mà sự thật nếu mà nhìn sâu hơn chút á cái ông mà ổng nhịn ăn buổi chiều rồi ổng phải ổng phải đi ngủ sớm tại mệt đói, không có năng lượng. Còn cái ông ăn buổi chiều xong buổi tối ổng làm tới khuya, rất nhiều việc để làm cho đạo nhưng mà ta không để ý. Ta chỉ để ý ổng có ăn cái ta coi thường. Chùa mình nhiều khi ăn luôn buổi tối. Hễ tối đó mà lao động là buổi tối sư phải bắt ăn thêm.
[3:17]Nhiều khi phải làm xuyên đêm, quý thầy phải ăn luôn buổi tối cho có sức khỏe và không có bệnh. Chứ không có đùa. Hồi nãy sư bác Từ Tân cũng có tâm sự nói sao thấy chùa Phật Quang cứ bày ăn hoài. Nhưng rồi ngẫm tới ngẫm lui nói: "Ờ, chính nhờ ăn Phật tử mới tới tu. Không có ăn không phải tới tu." Nói ăn quan trọng lắm. Rồi sư bác mới nói trong kinh Đức Phật cũng dạy cái đó. Tất cả chúng sinh sống được, tu được là do ăn. Trong kinh có nói rồi. Nói cái ăn quan trọng. Nhưng mà cái tâm lý mà ai nhịn ăn thì ta ta quý hơn. Đó là tâm lý rất bình thường. Và khi Đức Phật, nghĩa là sau 6 năm khổ hạnh khốc
[3:58]liệt, Ngài không khai mở tâm linh hơn, mặc dầu trước đó Ngài đạt được cái sức định rất là sâu. Ngài nói con đường này trật rồi. Ngài đổi, bắt đầu Ngài ăn lại cho có sức để chuẩn bị một con đường khác thì năm anh em kia thấy vậy bất mãn, bỏ đi, không nói lời nào. Nên cái người đầu tiên trên thế giới mà bị đệ tử mình từ bỏ bỏ đi là Đức Phật chứ không phải sư phụ.
[4:25]Ổng đi mà năm ông đi thì sợ triều triều đình truy sát đi, tại đó lệnh vua mà. Giao cho các ngươi đi theo hầu Thái tử mà nửa chừng các ngươi bỏ không biết vì bất cứ lý do gì phạm tội triều đình là giết liền. Là mạng sống nếu mà khi mà biết rồi là triều đình truy sát liền, lệnh vua không đơn giản. Nên các ngài vượt đi rất là xa, từ cái cái xứ
[4:52]cái cái xứ mà chỗ Bồ Đề Đạo Tràng bây giờ đó, các ngài vượt đi phía bắc phía bắc, vượt qua sông Hằng đi luôn tới xứ Ba-la-nại Benares vào luôn cái Vườn Nai - Lộc Uyển. Thực ra là uyển nhiều chỗ lắm chứ không phải chỉ có một chỗ. Nhưng mà chỗ đó là chỗ gọi là Chư Thiên Đọa Xứ, nghĩa là chỗ mà chư thiên giáng phàm ngay chỗ đó. Không biết cái tích tại sao mà cái thời đó người ta gọi chỗ đó là Isipatana là Chư Thiên Đọa Xứ. Thì vô đó núp trong đó là để tu, tu mà buồn. Buồn vì mình mất cái một người mà mình thần tượng, mình bỏ đi mà lại sợ triều đình truy sát nên cứ núp núp. Thì Đức Phật đây có một mình lặng lẽ, Ngài khỏe mạnh xong Ngài xuống sông Ni Liên
[5:34]Thiền Ngài tắm rồi Ngài nhập định như ta biết vậy, 49 ngày rồi Đức Phật đắc đạo. Đắc đạo xong rồi Ngài mới định là độ lại hai cái ông thầy mình mà trước đây mình đã học đạo.
[5:52]Ngài Alara Kalama với ông Uất Đầu Lam Phất á. Thì cái tình nó tự nhiên lắm. Khi mình đắc đạo rồi mới phát hiện mấy ông thầy mình bị kẹt cái chỗ nào, lòng mình khởi lên một cái lòng thương, đó là điều rất tự nhiên. Mới phát hiện thầy mình bị kẹt cái chỗ này. Ngày xưa ông thầy ổng cũng thương mình, ổng cũng dạy hết lòng. Nhưng mà không thoát. Đến khi mình đắc đạo rồi phát hiện thầy mình kẹt chỗ này chưa chưa thoát được, mình quay lại mà hướng dẫn cái ổng thoát liền, ổng đắc đạo liền. Nhưng lúc đó thì ổng mất rồi. Hai ông cũng mất rồi. Thôi. Thì việc đầu tiên là phải độ cho năm ông này vì nếu mà không
[6:31]tìm độ, triều đình tới truy sát giết năm ông này liền. Nên Đức Phật tìm tới độ năm anh em Kiều Trần Như. Trong cái thâm ý đó là cứu mạng cho năm vị đó nữa. Đây là điều thâm ý ta không biết đâu. Ta đọc lịch sử ta thấy cứ đều đều đi tìm năm anh em Kiều Trần Như tại vì nghĩ là năm người có duyên với mình. Cho nên đi độ trước, không phải đâu. Phật gấp rút độ để trước khi triều đình truy sát. Vì lệnh vua Tịnh Phạn mà, đâu có đùa chuyện đó. Bẫy giao cho ngươi các ngươi là là canh giữ, bảo vệ Thái tử mà ngươi dám bỏ đi, trái lệnh triều đình giết liền. Cho nên đến độ là để cứu mạng, đây là điều bí mật mà ít ai biết.
[7:08]Thì khi đến á, năm người nhìn thấy Phật rồi giận không thèm tiếp. Nhưng Đức Phật cứ lặng lẽ Ngài đến, Ngài Ngài không có giận, Ngài không có lẫy như mình đâu. Mình như mình thì còn chảnh nữa, nói thôi không chơi tui tui không chơi. Chứ Đức Phật không có, Ngài vẫn tới à. Ngài tới rồi cái uy nghi hào quang, cái cái cái sự thanh tịnh vĩ đại của Đức Phật làm cho năm anh em đồng lòng không biết tại sao mới lại người chào, người đón, cái y bát của Phật đến rồi lấy nước Phật rửa chân. Rất là ngoan, mà không biết tại sao chứ ban đầu là dặn với nhau là giận nha, nghỉ không chơi Đức Phật nữa. Rồi khi Đức Phật ngồi thì mấy anh em mới ngồi xuống.
[7:49]Đức Phật mới nói cái ý nghĩa Trung Đạo trước. Chớ đừng có cái gì cực đoan, đừng có cái gì căng thẳng. Thế vậy vậy mới có thể đi xa được. Sau rồi bắt đầu Đức Phật mới giảng cái bài kinh gọi là kinh Chuyển Pháp Luân là bài Tứ Thánh Đế này. Khi giảng xong thì Ngài Kiều Trần Như ngộ đạo trước. Ngài Ngài gọi là gọi là A Nhã Kiều Trần Như có nghĩa là Kiều Trần Như đệ nhất, Kondañña đệ nhất. Năm anh em đó là Kiều Trần Như nè, Ba Đề Thích Vương Bhaddiya, Mahanama, Vappa với Assaji. Assaji, Assaji. Ba năm anh em, đại khái là vậy. Kìa rồi lần lượt sau đó những ngày sau đó Đức Phật thuyết pháp và độ cho năm anh em đều chứng A La Hán hết.
[8:36]Đó là những năm năm vị A La Hán đầu tiên. Mà Ngài Kiều Trần Như thì lớn tuổi hơn cả Đức Phật, Ngài lớn hơn nhiều. Mấy vị kia thì có khi lớn hơn chút hay bằng hay trẻ hơn một chút. Như vậy. Tập 51 ta sẽ gặp lại ngài Ba Đề Thích Vương Bhaddiya. Ngài cùng với Phật cũng trở về Lộc Uyển rồi Ngài đi độ những người ngoại đạo quanh vùng đó. Đó là tập Đỉnh Núi Tuyết 51 ta sẽ gặp lại Ngài.
[8:59]Thì vì sao mà Đức Phật giảng cái bài kinh Tứ Thánh Đế là bài đầu tiên trong cuộc đời của mình cho năm người này? Là bởi vì đây được gọi là bài kinh quan trọng nhất. quan trọng nhất của đạo Phật. Từ cái bài kinh này là nền tảng, là tuyên ngôn mà ta mở ra vô lượng những cái giáo nghĩa khác trong trong đạo Phật của ta. Chính là vậy. Nên có thể gọi là một bản tuyên ngôn của của đạo Phật. Và sau này Đức Phật dùng cái bài kinh Tứ Thánh Đế này độ không biết bao nhiêu người đắc đạo. Khi gặp mọi người á là Đức Phật cứ dạy về nhân quả trước. Đó, cái cái tin hiểu về nhân quả là cái nền tảng. Đức Phật cứ kể chuyện này chuyện kia về nhân quả cho mọi người
[9:41]nghe, kể chuyện kiếp trước kiếp sau đủ thứ chuyện hết. Đến khi người ta nhờ cái luật nhân quả mà người ta mềm lòng dần mềm lòng dần, không còn cố chấp, không còn phiền não, là mềm lòng trước biết trước biết sau rồi. Khi tâm người ta sẵn sàng, Đức Phật giảng bài Tứ Thánh Đế xong là người ta đắc đạo. Thấp nhất cũng là Tu-đà-hoàn. Đó. Còn không thì chứng những quả vị cao hơn. Nên bài kinh này là bài kinh mà là suốt đời Đức Phật dùng để độ người. Và cho đến ngày nay cũng vậy, bài kinh này là một bài rất là quan trọng. Nên nếu ta là một người đệ tử Phật, buộc ta phải thông hiểu bài kinh Tứ Diệu Đế này.
[10:24]Có thể ta nghe Tứ Diệu Đế mà ta không cảm xúc hoặc là nghe lặp đi lặp lại thấy nhàm, chỉ bởi vì sao? Bởi vì ta kém trí tuệ, ta chưa thông hiểu. Chứ còn nếu ta hiểu rồi, ta mới thấy cái sự vĩ đại của bài kinh Tứ Diệu Đế này nó bao la, vô tận. Đây là một cảm xúc không bao giờ dừng. Còn ta cứ nghe Tứ Diệu Đế giảng cái gì? Dạ Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Nghe có bốn chữ. Lòng ta không mảy may rung cảm, không xúc động, chỉ bởi vì ta nghe không kỹ, người giảng cho ta cũng giảng không hết ý và ta cũng không đủ trí tuệ. Chứ còn nếu ta có nhân duyên nghe giải thích cho kỹ, rồi ta có cái tu tập chuyên sâu thì bài kinh Tứ Diệu Đế này
[11:14]là một một cái điều vô giá của loài người, của nhân loại. Mà nhân loại sau này phải tôn thờ cái bài kinh Tứ Diệu Đế này. Không ai làm cái gì đi ra khỏi Tứ Diệu Đế cả. Tất cả mọi triết thuyết, tất cả mọi đạo lý nếu đúng đều phải nằm gọn trong Tứ Diệu Đế này. Ví dụ như cái chân lý đầu tiên Đức Phật nói là cái gì? Khổ đế. Thế giới này là đau khổ. Cái câu nghe rất kỳ lạ. Mình nghe mình ngỡ ngàng, mình tưởng có cái gì nó quan trọng, tưởng có gì nó cao xa, tưởng cái gì lớn lao, tưởng cái gì vĩ đại, tưởng cái gì mênh mông, rực rỡ, sáng chói để Đức Phật mở ra cho mọi người hướng về, Đức Phật lại nói khổ.
[12:04]Thế giới này là đau khổ. Cuộc sống này là đau khổ. Ta ngỡ ngàng vì vì cái đạo lý có vẻ như tiêu cực
[12:16]á, buồn chán nè. Tưởng nói cái gì nó vinh quang rực rỡ như là các tôn giáo khác. Các tôn giáo khác khi mà kêu gọi người ta đến với đạo thì họ bày ra một cái vinh quang của thiên đường, của thần thánh, ánh hào quang chói lọi giữa hư không, những tầng trời, sự hạnh phúc. Và nếu thấy không có gì vui thì họ cấp cho mình những cái gì? Trinh nữ để cho vui. Đại khái là cái gì phải rất là vui để họ mời gọi mọi người đến với đạo. Còn riêng cái chân lý đầu tiên Đức Phật dạy là khổ. Ta ngỡ ngàng. Và chính vì cái chỗ này nhiều người cứ nói đạo Phật bi quan là là một cái sự hiểu lầm rất là lớn. Mà tại sao cái điều đạo lý đầu tiên Đức Phật dạy lại là khổ?
[13:04]Bởi vì khi Đức Phật đắc đạo một cái, Đức Phật mới phát hiện một điều: sao chúng sinh khổ dữ vậy trời? Đây là cái Đức Phật nhìn ra đầu tiên. Sao chúng sinh quá khổ, quá đau khổ? Đó là một sự thật.
[13:22]Mình có thấy mình khổ không? Hầu hết chúng ta không thấy. Người nào mà gật đầu thấy khổ là bởi vì lịch sự. Tại mình đang nghe giáo lý về Tứ Diệu Đế, nghe thầy nói về khổ thì thấy có khổ không? Dạ khổ, có thấy khổ đâu. Thật sự trong lòng chúng ta chưa ai thấy mình khổ cả. Mà nhiều khi thấy mình đang hạnh phúc nữa.
[13:50]Bây giờ có ai thấy con dòi chưa nhở? Bây giờ ít ai thấy con dòi. Tại vì sao? Ta sống trong thời đại văn minh. Cái nhà nước sau bao nhiêu năm vất vả dựng xây, đất nước ta từ từ phát triển. Mà khi đất nước phát triển rồi thì có một cái điều thay đổi rất lớn trong nhà của ta là cái gì? Giỏi, đúng cái toilet. Gương mặt khờ khờ mà khôn ghê. Đúng rồi, đúng rồi, cái toilet đúng rồi. Cái toilet chứ. Thời mà đất nước ta còn nghèo á, cái bệ cầu xí của ta rất là đơn giản. Nhà quê là chỉ đào cái hầm, gác hai cái cây qua, rồi mình hỏi: "Nhà có nhà vệ sinh không?" Người ta chỉ cái chỗ mà che che mấy cái tấm
[14:45]liếp á, vô đó mà làm gì đó làm, lỡ rớt té dưới thì ráng mà chịu. Còn nếu mà cẩn thận không rớt thì còn sống để mà trở ra với cuộc đời, còn nếu mà lỡ rớt ráng chịu. Mà nhờ là có cái cầu xí đó ta mới trông thấy được đời sống của các con con dòi. Nó ăn những cái phân đó đó. Thật ra dòi mà ăn phân á, ta thấy sợ nhưng nó nó làm sạch môi trường có phải không? Ruồi nó đẻ dòi, đẻ trứng rồi nó biến thành dòi, dòi nó ăn phân. Bây giờ nhiều người không nhìn thấy cảnh đó đâu, bởi vì ta sinh được trong lúc đất nước nó đã đã phát triển. Bao nhiêu năm từ lúc mà thống nhất, dựng xây, về ta hết thấy cái nhà vệ sinh đó rồi,
[15:30]chỉ những người thế hệ lớn lớn chút đó thì mới thấy. Bây giờ ta hỏi con dòi: "Mày có khổ không?" Nó trả lời sao? Không. Nó rất sung sướng vì sao? Vì nó được ăn cái thức ăn mà nó thích, đúng. Cho nên rất là không có khổ. Nhưng mình nhìn nó thì mình thấy nó làm sao? Bởi vậy mới có làm sao? "Tao cực như con con dòi." Ví dụ như là cái ông bố ổng đi làm, ông bố đi làm về, như về cái thấy cái nhà cửa nè, chén quăng đầu này, cái khăn quăng đầu kia, sách vở nọ, hỏi ra nó nó nó bữa nay thằng này thì trốn học, thằng nọ thì không dọn dẹp nhà cửa. Thì ông bố ổng nói: "Tao đi làm cực như con dòi! Tụi bay ở nhà không biết dọn nhà,
[16:14]dọn cửa." Vậy đó, đại khái có cái chữ "tao làm cực như con dòi". Thật là bởi vì mình nhìn thấy con dòi rất là khổ, nhưng mà hỏi con dòi nó khổ không thì nó nói làm sao? Không, vì nó ăn được thức ăn nó sung sướng. Nhé, cái tâm trạng của một người giác ngộ và chúng sinh là chỗ này. Chúng ta là chúng sinh, chúng ta là con... Tự mấy người nói nha, tôi không nói à. Mấy người tự nhận nha, tôi không có nói à. Cho nên đừng có đi bắt là tôi nói á, tôi tôi tôi đừng có nói là tôi mắng mấy người là con dòi, mấy người tự nói nha, nghe rõ ràng nha, làm chứng à.
[16:52]Chúng ta là chúng sinh, là chúng ta giống như là những con... Không ai nói nữa. Khôn rồi không nói nữa. Còn Phật thì giống như là cái con người nhìn xuống thì thấy: "Trời, sao chúng sinh khổ như vậy nè?" Nhưng mà chúng sinh thì không tự thấy mình mình khổ. Chúng ta được chút gì, chúng ta vui mừng và thấy mình hạnh phúc, vui vẻ. Nhưng sự thật với những cái bậc giác ngộ trên cao nhìn thấy mình rất là rất là khổ, rất là khổ.
[17:27]Ví dụ như bây giờ ta nhìn vào trong rừng, ta mới thấy con báo nó rình rập trong cái bụi cỏ. Sau khi nó rình rập trong bụi cỏ, nó nhìn một bầy nai, nó mới đánh giá con nai nào dễ ăn thì nó lần mò nó bò chầm chậm lại, nó vung tới, nó phóng tới thì nguyên cái bầy nai chạy hết, chỉ còn một con nai mà bị nó ngắm, nó bám theo cho bằng được, nó khóa móng được và nó cắn cổ, lôi xuống nó vật cổ nó ăn. Thì bây giờ ta hỏi con báo khi mà nó bắt được cái con con con nai đó nó vật cổ nó ăn, nó sung sướng không? Sung sướng. Vì nó chiến thắng, nó có được thức ăn và nó ăn nó thỏa mãn được cái cơn đói của nó, nó sung sướng.
[18:10]Nhưng ta nhìn cái cảnh đó ta thấy con báo nó sướng không? Thấy không? Sướng hay khổ? Quá khổ. Cái cảnh mà rượt để bắt một con vật mà giết nó, cắn xé nó mà ăn, thấy thỏa thuê, thỏa mãn đó, hả hê đó, nhưng bằng cái con mắt của con người mình văn minh mình nhìn mình thấy cảnh nó quá khổ. Chúng ta cũng vậy, chúng ta cũng giành giật, cũng giết hại để chúng ta có miếng ăn, có miếng lợi và cảm thấy như mình chiến thắng, mình sung sướng. Nhưng với cái nhìn của bậc Thánh thì thật ra chúng ta vẫn lăn lộn trong gì? Trong tội lỗi và đau khổ, trong tội lỗi và đau khổ. Đó là cái nhìn của bậc Thánh. Nên khi mà nói chúng ta đau khổ là một cái nhìn của gì?
[18:58]Của bậc Thánh. Còn mà mình tự thấy mình khổ, không, mà ai bắt mình thấy mình khổ, mình mắng người ta, nói: "Sao bi quan, sao tiêu cực vậy?", chứ mình không thấy khổ. Rồi bây giờ ví dụ như mình nhìn thấy một cái người thanh niên lấm la lấm lét lắc qua lắc lại ở đầu hẻm, mình đứng ở trên lầu mình nhìn xuống coi nó làm gì nó lấm la lấm lét vậy. Cái nó đi vô trong hẻm, cái đi nó đi ngó quanh ngó quất nó tìm, nó gặp được một người nó mừng quá nó chạy lại. Cái nó móc tiền ra nó đưa người kia và người kia dúi vào tay nó một cái cái túi, túi ni lông nhỏ nhỏ. Biết chưa? Biết cái gì chưa? Có ai làm vậy chưa? Có ai từng làm vậy chưa? Chưa.
[19:43]Không có kinh nghiệm. Rồi thấy nó hớn ha hớn hở, cái nó cầm cái túi trăng trắng đó nó đi vô đâu á, có thể nó vô nhà vệ sinh công cộng hay ở đâu á, rồi nó làm gì trong? Nó lấy ống chích ra, nó trộn gì đó rồi nó tiêm vào người nó, tiêm vào người nó xong rồi, có khi nó chưa kịp ra khỏi cái phòng vệ sinh đó nó ngã nằm trong đó luôn, vì nó bị phê. Rồi hỏi nó: "Có sung sướng không?", nó trả lời sao? Sung sướng. Tại vì cái ma túy vào trong máu nó, xức, tạo cho não nó một cảm giác, một cảm thọ đê mê, sung sướng gì đó, đại khái là nó cảm, hỏi nó, nó sung sướng vô cùng. Nhưng mình nhìn cảnh đó mình thấy sướng không?
[20:25]Mình thấy đó là sung sướng hay thấy đó là tội lỗi, là đau khổ, là nghiện ngập, là lệ thuộc, là ràng buộc, là ngu si? Phải không ạ? Đó. Nên cái hai cái nhìn khác nhau. Đứa kia nó chích được mũi ma túy rồi, nó sung sướng, mình nói: "Thiệt cái thằng ngu". Lệ thuộc, khổ đau, dằn vặt, rồi phải dối trá, phải lừa gạt để kiếm được miếng tiền mỗi ngày. Bữa nay kiếm lừa được một người kiếm được miếng tiền để mua thuốc, ngày mai phải đi lừa đầu này lừa đầu kia kiếm miếng tiền để mua thuốc tiếp, tại vì nếu không có thuốc kịp thời thì sao? Bộ não nổi loạn, nó giằng xé, giống như mọi cảm giác giống như là muôn ngàn con kiến mà nó cắn ở trong xương rất là là đau đớn.
[21:10]Nghe thầy nói đừng tưởng thầy kinh nghiệm chắc ổng có nghiện rồi ổng biết, thầy toàn nghe kể không à. Đừng có đừng có hiểu lầm tội nghiệp. Đây nói tổng quát để ta thấy vậy. Cái Đây là ta nhìn cho tổng quát đó là cái lầm giữa cái cảm giác của chúng sinh, cứ tưởng mình không khổ, nhưng mà thực sự với cái nhìn của bậc thánh ở trên cao thì mình thật là thật là đau khổ, là loạn động, là tội lỗi. Mà tội lỗi cũng là một loại đau khổ. Tưởng là sung sướng, sự thực đau khổ.
[21:49]Với cái
[21:53]cái nhìn ngày xưa và kiến thức ngày xưa, Đức Phật phân ra tám loại khổ căn bản. Từ tám loại khổ này, ta có thể phân tích ra hàng triệu, hàng tỷ loại khổ khác. Nó cũng đều tập trung về tám cái loại chính này. Tám loại chính đó là gì? Sinh, lão, bệnh, tử, gì nữa? ái biệt ly, oán tắng hội, cầu bất đắc và ngũ ấm xí thạnh. Đây là như chữ Nho. Từ từ rồi ta biết. Trong đó cái ngũ ấm xí thạnh là do cái chữ ngôn ngữ ngày xưa thì ta không hiểu ngũ ấm xí thạnh là gì. Thực ra ngũ ấm xí thạnh là điên loạn. Điên loạn cực kỳ đau khổ.
[22:40]Đi đầu tiên ta nói về cái cái khổ của sinh. Sinh nó có hai nghĩa: một là ta sinh ra, hai là một đời sống, là cuộc sống. Vì ta sinh ra là đau khổ và cuộc sống này là là đầy đau khổ.
[22:58]Xuất hiện giữa cuộc đời này là đau khổ. Đầu tiên cái nhận định này cái đã.
[23:07]Ta nói điều này một chút rồi sẽ nhắc lại sau. Khi đặt cái vấn đề đau khổ như vậy
[23:16]thì có phải đạo Phật bi quan không?
[23:23]Ví dụ như bây giờ
[23:29]con à thầy có một cái anh a có cái em đó làm điêu khắc. Thì ừm pháp danh là Tuệ Mỹ đó, làm điêu khắc tượng Phật, tượng Chúa rồi nhiều lắm, đi đi nhiều chùa. Thì em mới kể một câu chuyện thế này: À: "Con của con được phát thưởng học sinh giỏi.
[23:54]Và hôm đó thì con mới giành với vợ con là con đi dự cái buổi họp phụ huynh, để được nghe tuyên bố con mình là được học sinh giỏi. Thì khi mà nhà trường công bố danh sách thì có tên của con mình là học sinh giỏi, thì con mới đứng lên con phát biểu. Con nói là: 'Nhà trường dựa vào tiêu chuẩn nào để nói rằng con của tôi là học sinh giỏi, vì con tôi ở nhà tôi biết nó chưa thuộc bảng cửu chương?'"
[24:26]Nhà trường lính quýnh liền. Nói: "Con tôi chưa thuộc cửu chương ở nhà tôi kiểm tra nó làm toán nhân chưa được, mà vô đây nó được học sinh giỏi là vì sao?" Thế là lần đó là cả trường náo động lên vì đứng lên phản đối nó làm cho ra điều này cho bằng được. Phải nhìn thẳng cái sự thật là: "Con tôi còn học rất là dở để mà tìm cách dạy nó cho nó nó học lên cho cho đàng hoàng. Không cần nó giỏi đâu, nhưng học đâu hiểu đó cái đã. Còn nó học còn dở, cửu chương chưa được thuộc mà trường tuyên bố nó học sinh giỏi đây là điều gì? Dối trá. Mà nếu dối trá thì những thế hệ học sinh này nó ra sao? Là hư hỏng hết những thế hệ công dân về sau của đất nước này.
[25:12]Cái tai hại cực kỳ lớn là do sự dối trá của nhà trường." Nhà trường bữa đó xin lỗi quá chừng luôn. Tại vì họ tất cả phụ huynh đều thích con mình được học sinh giỏi, chỉ anh này đứng lên nói: "Không được công nhận con tôi là học sinh giỏi, vì tôi tự tôi biết nó là chưa thuộc bảng cửu chương." Trong cuộc thì anh này là một cái người gì? Khôn hay ngu? Khôn hay ngu? Khôn. Can đảm hay hèn nhát? Can đảm. Thì cũng vậy, khi ta nhìn cuộc đời này là đau khổ thì thứ nhất là ta khôn hay ngu? Khôn. Can đảm hay hèn nhát? Can đảm. Chỉ có những con người can đảm và có những con người có trí tuệ mới dám nhìn thấy cái đau khổ của của cuộc đời này.
[26:00]Còn những người nào mà tự huyễn hoặc mình, khổ gần chết rồi vẫn nói: "Không, tôi an lạc, tôi nhẹ nhàng, tôi thảnh thơi." Đó là gì? Vừa hèn nhát, vừa che đậy, vừa giả dối và không giải quyết được vấn đề. Tại có thấy cái sai đâu mà sửa. Thấy sai mới mới sửa, thấy khổ mới tu. Còn thấy: "Tôi sướng rồi, tôi tốt rồi" thì không cần sửa, không cần sai không cần sửa, không cần tu nữa. Thì con người đó ra sao? Giống như đứa học sinh á, không thuộc bảng cửu chương mà cứ cho nó học sinh giỏi lên lớp, lên lớp sau này nó thành cái gì? Thành một loại công dân gì đối với đất nước này? Thì cũng như vậy, khi ta nhìn thẳng vào cái nỗi
[26:43]khổ của cuộc đời thì ta mới mới biết để mà tu. Ta nhìn vào cái sai lầm của mình, ta mới biết để mà sửa. Còn bây giờ cứ tự huyễn hoặc mình: "Ô, đời là hạnh phúc, tâm tôi thanh thản, an nhàn, ngồi đây buổi sáng uống một ly trà, hớp từng ngụm trà an lạc." Rồi thôi, chúng ta bị cái gì? Bị mãn nguyện, giống như con giòi nó đã đã thỏa mãn với thức ăn của nó rồi, giống như con báo đã thỏa mãn với cái kiếp sống của nó đó là đi cướp sinh mạng con vật khác để sống qua từng ngày rồi, xong rồi. Và chúng ta không cứ mãi mãi trầm luân và cứ đau khổ mà không biết mình đau khổ. Chính vì không biết mình đau khổ nên ta mãi mãi khổ đau.
[27:34]Nên nếu có một người nào đến đánh thức ta dậy từ cái sai lầm, từ cái si mê đó, nói: "Này bạn, bạn đang đau khổ, bạn đang ngu si, bạn đang lầm lỗi", thì người đó là như thế nào? Người đó là một ân nhân vĩ đại của cuộc đời ta.
[27:54]Ví dụ như có một người nhìn vào gương thấy mình rất đẹp, bỗng nhiên có người đến nói: "Không, bạn còn xấu lắm." Mình có giận không? Mình giận. À. Nhưng mà nếu mình tin được
[28:10]thì mình sẽ làm sao? Mình sẽ rất là cảm ơn và phải ráng làm sao? Đi sửa sắc, sửa sắc đẹp cho đẹp hơn, đúng không ạ? Và biết rằng nếu mà biết mình chưa phải đẹp, biết rằng công đức mình chưa chưa đủ mà ráng ráng tu hành. Thực sự, ai cũng nhìn thấy mình đẹp chứ sự thực mình chưa đẹp đâu. So với trên các thiên nữ trên trời, mình là hạng gì? Mình là hạng ô sin, tầm thường không có gì đâu, thiên nữ họ đẹp lắm. Giống như câu chuyện mà ngài A Nan Nanda, em của Phật vậy, ổng sắp cưới được cô vợ đẹp, bị Đức Phật kéo đi tu. Ổng buồn mà không dám trách, vì thương anh mình, kính anh mình. Sau đó, Đức Phật mới đưa lên cõi trời cho nhìn các thiên nữ.
[28:55]Nhìn xong ổng mới phát hiện ra: "Trời ơi, cái cô vợ mà mình tính cưới giống như con khỉ đột vậy đó." Nói câu này đừng buồn chứ nên ở đây nên ở đây rất nhiều người đẹp, dạ, nhưng nếu so với thiên nữ trên trời thì mình cũng giống như những những
[29:13]Chứ không phải là con khỉ đột nha, cái đó mấy người tự nói, tui không có nói à, không có nói. Ừm. Vậy, nên cái việc mà nêu thẳng ra cái dở của ta, cái xấu của ta, cái tệ của ta, nỗi đau khổ của ta, cái lầm lỗi của ta, đó chính là gì? Là ân nhân của ta. Nên người xưa cũng có một cái câu nói thế này: "Cái người thấy ta sai mà dám nói lỗi của ta, người đó là thầy ta.
[29:45]Người thấy ta sai mà khen ta, người đó là kẻ thù của ta. Người thấy ta tốt mà khen ta, người đó là bạn của ta", công nhận được cái hay của mình. "Người thấy ta tốt mà không khen ta, người đó là
[30:09]Người dưng nước lã với ta, không có tình cảm với ta, họ không thân ta, không nhìn ra điểm hay của ta, nhưng họ không phải nguy hiểm như cái người mà mà che đậy lỗi lầm của ta. Nên vì khi có một người dạy cho ta biết ta sai lầm, ta xấu xí, ta đang đau khổ, ta đang trầm luân, người đó chính là thầy của ta, và Đức Phật chính là người đó.
[30:36]Đức Phật chính là bậc Thầy vĩ đại dám nói thẳng nỗi đau khổ của ta, mà Đức Phật nói cái nỗi đau khổ này từ địa ngục lên tới cõi trời luôn. Cả những chư thiên tử vậy, sống trong cái cảnh thiên đường cực kỳ sung sướng, hạnh phúc, Đức Phật vẫn nói cũng còn đau khổ. Đây là một điều rất là đụng chạm nhưng đó là sự thật, bởi vì sao? Bởi vì Đức Phật nhìn thẳm sâu trong nội tâm của những vị đó vẫn còn gì? Vô minh, chấp ngã. Mà vô minh, chấp ngã còn thì đau khổ vẫn còn. Cái hạnh phúc mà Đức Phật thực sự nói đến chính là Niết bàn vô ngã, chính là cái mà mình không nói là hạnh phúc nữa mà đó chính là là hạnh phúc, vậy.
[31:20]Nên ta hiểu về cái chân lý Khổ mà Đức Phật nói, ta mới thấy sự vĩ đại, siêu tuyệt của Đức Phật. Mà chúng ta cố gắng nghe lời Phật dạy để cảm nhận, để hiểu sâu sắc về cái Khổ đế, về nỗi khổ của cuộc đời, và từ đó ta mạnh dạn đứng lên sửa lỗi của chính mình, nha, tu hành vượt thoát cái khổ đau, cái là quan trọng như như vậy. Bây giờ ta nói về xuất hiện giữa cuộc đời là là khổ. Đầu tiên ta vừa lọt lòng mẹ là cái khổ đầu tiên. Vì sao vậy? Có ai đẻ chưa kìa? À. Mấy ông này biết không? Đứa bé sơ sinh vừa lọt lòng mẹ
[32:09]thì đó là tình trạng gì? Cực kỳ mong manh, nguy hiểm, lúc đó rất dễ chết. Mẹ cũng dễ chết mà con cũng dễ chết. Cái điều kiện sống vừa mới lọt lòng mẹ là rất mong manh, đúng không ạ? Nếu ta không có phước, không có đội ngũ y bác sĩ chăm sóc, có người có bà mụ đó đàng hoàng, không có điều kiện sống thì thường đứa bé lọt ra lòng mẹ xong 3-4 tiếng đồng hồ sau tắt lịm chết liền nếu không có điều kiện được chăm sóc. Nên khi ta vừa ra khỏi bụng mẹ, vừa xuất hiện giữa cuộc đời này, cái điều ta đối diện đầu tiên là gì? Nguy cơ bị chết, mong manh vô cùng. Chỉ người nào có phước mới vượt qua giai đoạn đó để từ
[32:54]từ mà củng cố lại cái cái cơ thể của mình, như vậy. Rồi cái gì nữa? Mẹ chết. Ngày xưa cái việc mà đẻ con xong mẹ chết là chuyện rất bình thường, đánh đổi cái mạng sống của mẹ để lấy cái mạng sống của đứa con. Cái thời nay đỡ hơn, thời nay là do cái ngành y học tiến bộ nên ta có nhiều cái cách để chăm sóc bảo vệ được bà mẹ, chứ ngày xưa sinh con xong mẹ chết và rất nhiều bà mẹ khác như vậy do điều kiện chăm sóc y tế không đủ, ngày nay thì khá hơn chút vậy. Rồi cái nguy cơ gì nữa? Bệnh chết. Sinh ra xong rồi đó, được rồi, nhưng nhiễm bệnh rất dễ. Nên có những cái sư nghe nói vậy, đứa bé trong 3 năm đầu nó nhiễm đủ thứ bệnh.
[33:43]Dễ không ạ? Dễ bệnh vô cùng là ba mẹ cứ bồng tới bồng lui Bệnh viện Nhi Đồng hoài. Tại vì 3 tuổi từ trong 3 tuổi trở xuống là cơ thể còn yếu và bệnh đủ thứ bệnh hết. Có đúng không ạ? Đây sư nghe kể không biết có đúng không không biết. Phải phải phải gật đầu đồng ý confirm giùm cái.
[34:05]Tại nhiều thông tin là là là là sư cũng không rành lắm, tôi nghe ngóng người này kể người kia kể, nói là trong 3 tuổi đầu đứa nhỏ rất là dễ bệnh, mà nếu không được chăm sóc chết liền. Nhiều đứa bé chết non là vậy. Một nguy cơ nữa là gì? Sinh ra xong rồi bị bỏ rơi.
[34:23]Mà có khi bỏ rơi vào nơi đống rác là cho chết luôn, có khi bỏ rơi trong cái thùng rồi gắn thêm một tờ giấy: Mẹ xin lỗi con, ai xin từ bi nuôi giùm đứa bé này. Rồi đi đâu mất không biết, không biết tại sao, không biết ngang trái gì, hoàn cảnh gì nuôi con rồi bỏ rơi. Còn có đứa thì ta nhặt được đứa bé ở trong trong đống rác, nghĩa là mẹ cố tình bỏ cho chết luôn. Có đứa bỏ trong cái thùng rác của nhà vệ sinh, kiến cắn tùm lum hết là không cố ý cho bé sống, vứt luôn đó, hủy hoại luôn. Nên cái nguy cơ khi ta vừa mới lọt lòng là cũng rất là rất là lớn. Mà nếu không có chăm sóc, không người chăm sóc đàng hoàng, rất là nguy hiểm.
[35:04]Phải có phước thì vượt lên lớn dần lớn dần, giờ ngồi đây chình ình đây đó là có phước lắm á, ta mới vượt qua giai đoạn mà sơ sinh nguy hiểm, mong manh. Đó, còn nếu không có phước, không vượt qua giai đoạn đó được thì giờ này đang làm vong ma vất vưởng đâu đó. Rồi một cái nữa, khi còn bé có một cái nguy cơ khi còn bé nữa là gì? Là bị vong tiếp cận. À.
[35:29]Ta thấy một đứa bé ta cưng không ạ? Hầu hết vậy, cái bản năng tự nhiên là ta nhìn thấy đứa bé ta cưng, ta thích nựng, thích ôm, thích bồng bế, thích hun, thích hít, có không ạ? Đó là vậy đó, trời sinh như vậy để đứa bé nó được tiếp năng lượng nhân điện của người lớn. Ta gặp đứa bé ta thích bồng liền để ta truyền cái năng lượng ta qua cho nó một chút, đó là trời sinh. Đó là điều tự nhiên. Và không phải mình ta, ma cũng vậy. Nên đứa bé trong ban đêm là ma tới liền. Mà nhiều khi ban đêm ma nó quấy rồi nó cứ quấy là bởi vì ma tới, thế là mẹ phải thức canh vỗ con, mà có người mẹ bồng lên thì ma nó dạt ra một chút tại có cái điện của người dương,
[36:10]người sống bảo vệ đứa con, ma nó lùi ra đứng góc phòng đó đứng chờ. Mẹ mệt quá để con xuống nằm là nó tới liền, nó tới nó nựng, nó nó giỡn với đứa con liền. Mà nếu như gia đình mà không đủ người chăm sóc đứa bé đó thì nó lớn lên trong vòng tay yêu thương của ma, nó nói ngôn ngữ của ma, và ma bắt đầu ra lệnh cho nó cắt đứt với loài người. Không coi trọng ba mẹ nó nữa, không coi trọng người sống nữa, chỉ thương vong, thương ma thôi, và ta gọi đó là đứa bé gì? Bệnh tự kỷ. Và đứa bé bệnh tự kỷ ta hỏi gì nó cũng biết, là có phải nó biết không? Không, ma mách cho nó. Cho nên ta nói trời những đứa bé tự kỷ này là thiên
[36:52]tài, nhưng sự thật là ma mách nó mọi chuyện. Còn chuyện này mới ghê nữa là trong đêm đứa bé nó nó nó ngợp, nó ọc sữa, nó bệnh, ma ép nó chết luôn và chiếm xác nó luôn. Ta bồng lên ta cứ tưởng đứa con mình, sự thực ma đã nhập vô rồi. Chuyện rất nhiều ta không hay. Có thể trong những người ngồi đây cũng là những người đang chiếm xác lớn lên sống tới bây giờ, đi chùa Từ Tân không biết chừng.
[37:27]Nên làm sao biết được là đây là đứa con thật của mình hay là cái vong ma đã nhập vào chiếm xác? Ta nhìn ta biết liền. Là đứa bé nó đã mất cái vẻ ngây thơ mà đôi mắt nó như người lớn vậy, nó liếc thế này, nhìn chằm chằm thế này. Là ma chứ không còn là đứa bé. Còn đứa bé nó ngây thơ nó nhìn nó ngây thơ rồi đó. Thấy không? Đó như sư phụ nè, nhìn ngây ngô là không biết gì hết, đây là người thiệt nha, không biết người thiệt. Nhìn ngơ ngơ đây là người thiệt, à. Còn mà nó mới có mấy tháng tuổi à mà nó ngồi tròng nó liếc qua, nó liếc lại là ma nhập vô chiếm xác mất con mình đã chết rồi, bị cướp mất mà không hay.
[38:08]Đó là cũng cái nguy cơ đó của mà mới sinh ra đủ thứ nguy cơ như vậy. Nên những gia đình nào mà ít chăm sóc được con vì bận làm việc thế nọ, thực ra coi chừng bồng đứa con mình nó lớn lên từ từ là ma, ma nó chiếm mất xác rồi. Mà đó là lý do mà đứa bé nó có cái thái độ kỳ lạ, nó ít thương gia đình, mà khôn ranh chuyện gì cũng biết nhưng mà nó giấu thôi, nó không lộ ra vì nó chiếm cướp xác người ta mà nên nó không lộ ra, giống như thằng ăn cướp vậy đâu có lộ ra, đâu xưng mình là ăn cướp. Thì con ma mà nó cướp được xác đứa bé rồi nó lớn lên nó được vỗ về, được nâng niu, được ăn uống đầy đủ chứ trước kia nó
[38:44]đói thấy mồ thì nó cũng giấu, nó không cho biết. Rồi đến thời gian nó cũng bỏ đi tại vì nó bị phạt, rồi bị bắt đi là con mình bỗng nhiên 6-7 tuổi chết ngang. Thấy trời sao nó khôn quá, con tôi nó khôn hơn là người lớn nữa, trời nó già dặn nó nói chuyện đâu rõ ràng đó, chuyện gì nó cũng biết, 6-7 tuổi tự nhiên nó chết tôi thương tôi khóc, đâu ngờ ma. Tới đó là bị cũng như nó nó nó cướp người ta và nó hết cái phước rồi, là có quỷ sứ tới lôi nó đi liền. Là không cướp, rồi trả cái xác, không lạnh lại. Người ta than, người ta khóc sự thật là ma nó bỏ đi thôi. Đây là những trường hợp mà lúc mới sinh ra
[39:20]rất là nguy cơ ta không biết trước, vong đoạt xác. Qua được cái giai đoạn sơ sinh mà qua được hết những giai đoạn đó thì ta mới mới lớn dần lên rồi cũng phải có phước, do cái phước điều hành ta, chứ sự thật cơ bản của một kiếp sống của một đứa bé sơ sinh là đủ nguy cơ hết, đủ nguy cơ, đủ rủi ro hết: dễ sống, dễ chết, dễ bệnh, dễ bị cướp xác, dễ bị tự kỷ, đủ thứ nguy cơ. Nhưng mà chỉ những người nào có phước thì vượt qua được giai đoạn đó mà mà lớn dần lên. Mà lớn dần lên thì bắt đầu gặp những sao? Những nguy cơ khác trong cuộc sống. Cuộc sống này đầy nguy cơ. Cuộc sống này đầy nguy cơ. Đó là lý do mà khi Đức Phật đắc đạo rồi, Ngài nhìn hết trong pháp giới, Ngài nói:
[40:05]Ủa, cái vũ trụ này đâu phải chỗ để ta sống? Tại vì điều kiện để sống trong vũ trụ ít quá.
[40:14]Giống như là ta cảm cái cái cái cái Thái Dương Hệ của ta gồm mặt trời và bảy tám ngôi sao vậy đó. Nhìn vô cái điều kiện sống chỉ có Trái Đất này, mà điều kiện sống Trái Đất này chỉ từ cái mặt đất này lên trên khoảng một độ cao nào đó là hết. Vượt lên cao nữa là ta không sống được. Giống như nếu ta đi trên máy bay vậy, ở độ cao 10.000m rồi là máy bay nó báo cái nhiệt độ là bao nhiêu? Âm ba mươi mấy độ, âm 40 độ, cửa mở ra tất cả hành khách chết sạch. Nếu cửa mở ra cái hơi lạnh mà âm 40 độ đó lọt vào là ta chết liền trên máy bay liền. Ở trên độ cao đó không có điều kiện để ta sống. Và nếu đào xuống đất dưới đại dương thì sao?
[40:51]Cái nước ép ta bể lồng ngực chết liền, nổ đại não chết liền. Và nếu đi vào lòng đất thì sao? Dưới đó nóng cực độ, đào càng sâu xuống không phải càng mát mà dưới đó càng càng nóng. Núi lửa rồi và nước ngọt nhầy nhụa ở dưới đó không phải chỗ để sống. Cái điều kiện sống chỉ từ đây lên được một độ cao nào vừa chừng thôi. Và ra ngoài không gian thì không còn chỗ sống, các hành tinh các không có chỗ sống, các thiên hà, các thiên thể ngôi sao chiếu sáng nổ bay tùm lum trên đó không có điều kiện sống. Đức Phật mới ngỡ ngàng, cái vũ trụ này nó làm sao vậy? Không không phải chỗ để chúng sinh sống, quá khổ đi.
[41:25]Nên các phi hành gia mà bay lên trên không gian là phải đủ thứ quần áo nặng nề vất vả để mà xoay xở mà lỡ tay sơ sẩy cái chết liền à, chết ngoài không gian liền. Cho nên không có điều kiện sống. Ta lớn lên vậy ta lớn lên trong một môi trường, trong một cuộc đời, trong một xã hội, trong một không gian, trong một vũ trụ thật sự rất thiếu điều kiện sống, rất là khổ. Nói thẳng lại vậy rất là khổ. Nên đây là điều Đức Phật thấy, Ngài ngộ đạo Ngài mới thấy, còn ta sống đây ta không thấy, vì sao? Mình chỉ nhìn là trong một cái căn phòng này ta có trời đang nóng bên ngoài nhưng trong đây ta có máy có máy quạt, ta có máy lạnh.
[42:06]Chốc nữa tới giờ giảng xong thì huynh đệ cùng nhau chia sẻ nhau bữa cơm ăn, rồi ta đi xe ta về, cuộc sống ta rất bình an. Nhưng nếu cái tầm nhìn ta lớn hơn một chút xíu nữa vượt ra khắp nơi, đi vào mọi ngõ ngách của cuộc sống này, đi xuống dưới biển sâu, ra ngoài không gian ta mới phát hiện ra là cuộc sống này quá quá bấp bênh, khổ sở. Còn trong cái nhìn tạm tạm thì thôi, ta lê lết mà từng bước đi qua cuộc đời tạm bợ này, cuộc đời mong manh, thực sự đau khổ này. Chứ còn đủ thứ khổ sở ngoài kia rồi ta sẽ nói lại.
[42:44]Cuộc sống chúng ta vậy, lớn lên rồi ta có nhiều cái nguy cơ rình rập. Nguy cơ gì?
[42:54]Hôm qua ta đọc báo vậy là
[42:58]mẹ đón con từ trường học về, va chạm xe tải, tử vong. Đứa con cũng bị đó rồi gào khóc bên cái thi thể của người mẹ. Cuộc đời này là như vậy, tai nạn bất ngờ ta không lường được, ta không lường được. Đang vừa đi vừa cầm điện thoại bấm bấm bấm bấm thì lọt xuống cái hố mà ga không ai đậy, chết luôn dưới đó luôn, không ai hay được. Bởi vậy ta phải hiện cái điện thoại của ta trên cái màn hình đó nha. Khi ta gài cài đặt cái màn hình chờ đó, khi mở điện thoại ra thì cái dòng chữ đầu tiên: "Coi chừng rớt xuống hố ga". Thì sau đó rồi bắt đầu mà hễ bấm gì đó bấm, mở gì đó mở. Nhá! Nhớ cái câu đó là cái câu câu quan trọng nhất thì đó.
[43:44]Cứ mải mê vừa đi vừa bấm rớt hồi nào không hay á. Những tai nạn bất ngờ, rồi cái gì nữa? Bệnh tật bất ngờ. Cuộc sống này sơ sẩy cái là nhiễm bệnh, ra ngoài kia trúng gió trở trời bệnh, lây nhiễm bệnh, rồi ho, bệnh, ôi đủ thứ bệnh. Cả triệu thứ bệnh được liệt kê ra cũng chưa, không phải mà chưa hết bệnh. Nên cái hệ thống y tế làm việc rất vất vả, chưa bao giờ xử lý hết mọi cái bệnh trong trong cuộc đời này. Rất nhiều bệnh vẫn gọi là gì? Mãn tính, nan y, chưa chữa được, chưa tìm ra cách chữa. Trong y văn cái đó nhiều lắm. Trong y văn liệt kê một số bệnh xong đặt cho một cái tên nước ngoài nào đó,
[44:25]tên ô ô ê ê a a gì đó rồi thôi không chữa nữa, coi như chưa chữa được. Nhiều lắm. Và nếu mà ta không có cái phước, vướng một cái bệnh rồi là xong, tốn hết bao nhiêu tiền vẫn không chữa được. Bệnh tật bất ngờ, rồi bất ngờ cái gì nữa? Bố mẹ bất ngờ mất việc.
[44:45]Bố mẹ bố mẹ mất việc làm rồi ở bên Việt Nam còn đỡ, bên nước ngoài bố mẹ mất việc làm rồi cả nhà ra đường ở nha, vì cái nhà trả góp mà. Bên đó là chủ trương là mua cái gì cũng trả góp, chứ không có giống như Việt Nam là ta dành dụm để tiền mua nhà. Bên đó cái tiền mà mình dành dụm bị đánh thuế liền. Không ai dám dành dụm hết. Ở Việt Nam mình thì cứ mà nhịn ăn nhịn mặc, ta dành dụm được số tiền rồi ta mua xe, ta mua nhà, có cái nhà rồi yên tâm. Nhưng bên nước ngoài anh mà ráng dành dụm nó đánh thuế cái tiền dành dụm liền, saving đánh liền, rồi đứt liền không ai dám dành dụm. Nên muốn mua nhà hả? Cứ mua đi rồi mượn nợ thôi.
[45:23]Mượn nợ rồi cày cả một đời mà trả, lúc nào cũng chỉ làm con con nợ. Bởi vì chính sách họ gài như vậy. Chỉ có Việt Nam mình thôi. Nên có nhiều người về Việt Nam rồi họ mới ngỡ ngàng: Ủa, Việt Nam mình mới có nhân quyền? Tại vì có được rất nhiều tự do, bên kia nhúc nhích chết liền với nó. Mà đau khổ nhất là mình nhịn ăn nhịn mặc để dành tiền tiết kiệm bị đánh thuế cái tiền đó liền. Đó là điều kỳ lạ không hiểu nổi. Đó, bố mẹ mất việc rồi là sao? Cả nhà ra đường ở. Vỡ nợ, không trả nổi tiền thì sao? Ra đường ở. Đây những rủi ro trong cuộc đời. Rồi nhiều khi làm sao? Mình không bị nạn nhưng gia đình mình có người gặp nạn.
[46:06]Mình vẫn khỏe khoắn, nhưng ông anh mình bị xe tông gãy chân nằm một chỗ kéo cả gia đình đi xuống luôn. Một người gặp nạn rồi thì cả gia đình rơi vào túng quẫn liền, ảnh hưởng đến đời sống của cả cái gia đình này, đủ thứ chuyện. Rồi có một cái rủi ro nữa mà không gọi là rủi ro.
[46:28]Học không giỏi.
[46:32]Lớn lên chứ phải đi học mà học không giỏi. Cái đó khổ hay sướng? Khổ vô cùng, học mà không giỏi là điều cũng đau khổ lắm á. Học giỏi mình cứ vượt lên từng lớp, đáp ứng được mọi yêu cầu của gia đình, của nhà trường nó cũng nhẹ lòng mà cũng phải có phước. Nhưng cái tỷ lệ học giỏi trong lớp được mấy người? Bao nhiêu? Nhớ không? Đứng từ hạng nhất tới hạng 10 thì có 10 người. Còn lại bao nhiêu là học? Yếu cả. Sự thực là như vậy, nên cái tỷ lệ học giỏi không nhiều, nghĩa là cái số người đau khổ là người làm sao? Chiếm số chiếm số đông. Còn cái người học đâu biết đó, gọi là để gọi là không bị đau khổ vì học dở đó là người chiếm số ít.
[47:24]Cuộc đời này là như vậy. Thế hồi xưa ai ai học giỏi giơ tay lên?
[47:32]Không lẽ nhiêu đây học dở hết á trời!
[47:37]Không, cũng có nhiều người học giỏi nhưng mà do khiêm hạ đó, không có giơ tay, chứ ấm ức nãy giờ muốn giơ lắm, mà giơ thì thấy chung quanh người ta chọc thì thôi. Chớ sự thật là vậy. Nên học không giỏi cũng là một cái một cái một nỗi khổ nhiều người bị gặp. Còn cái này mới sợ nè:
[47:59]Mình chưa tới lúc lao động để kiếm tiền được, chưa tới lúc học xong thành tài để đi làm kiếm tiền được mà phước hết rồi. 14 tuổi hết phước rồi. Cha mẹ bỗng nhiên qua đời hay cha mẹ bỗng nhiên bệnh hoạn già yếu không làm nuôi mình được nữa, gia đình mọi người bế tắc hết. Mình mới 13, 14 tuổi, chưa có thành tài, chưa thành nghề, không thể đi làm mà phước cả nhà đã hết. Cái này mới ghê, cái này cũng nhiều người bị lắm á. Có không? Có nhiều người bị.
[48:39]Phước cạn trong khi chưa thể lao động kiếm tiền. Có một lần thầy gặp một gia đình đó vậy. Hai vợ chồng rất là đàng hoàng, đẹp đẽ,
[48:53]mấy đứa con cũng rất là ngoan nhưng hết phước rồi. Nhìn mình hỡi ôi luôn. Thấy gia đình thấy đàng hoàng vậy chớ gia đình hết phước rồi. Làm ăn không ra tiền nữa. Ngồi mình lại nghĩ là như vậy là bốn cái con người này sẽ ra sao vì họ không còn phước nữa. Lý do là gì? Lý do là họ cứ nghĩ rằng là họ ráng làm ăn thì họ có tiền, ráng buôn bán thì có tiền. Rồi khi có tiền thì được quyền sao? Tiêu. Họ quên mất một điều là lúc làm có tiền phải lo làm phước. Không, họ quên điều đó, nên cứ có tiền thì tiêu, có tiền thì tiêu. Thì chưa già, chưa chết, con chưa thành tài, cả nhà hết phước. Không xoay xở gì kiếm tiền được nữa hết vì hết phước rồi.
[49:45]Rồi họ cũng bỏ chùa không tới luôn, mình cũng ngại không tìm, không liên lạc nữa. Nhưng mà đây là một cái loại cảnh, hết phước nửa chừng rất đáng sợ. Nhiều người ta bị cái đó. Chỉ những người nào biết Phật pháp, biết tin nhân quả, chút chút bòn từng chút phước, làm từng chút phước vậy mà còn phước bước tới dần, bước tới dần đi qua hết cái cuộc đời đen bạc này. Thế còn mà không biết nhân quả, không biết làm phước, cứ moi từng đồng để hưởng, kiếm từng đồng để để ăn, để tiêu, bất ngờ hết phước, không cách nào xoay xở được nữa rồi chỉ còn một con đường ngã ngang chết thì thôi, trở làm ma đói thì thôi.
[50:23]Mọi người quên mình đi. Mà những người như vậy mọi người quên mình liền. Mình chết 3 tháng sau không ai nhắc tới nữa.
[50:34]Sợ nhất là vậy đó.
[50:38]Một cái rủi ro của người của tuổi mới lớn nữa là gì nữa? Là gặp bạn bè rủ rê bậy bạ. Liền rơi vào cái này cha mẹ không biết để kiểm soát. Để đi học chơi với bạn không à. Về giấu bố giấu mẹ hết mà mấy bạn bè nó rủ toàn chuyện tầm bậy không. Mà cha mẹ không biết. Chính cái cha mẹ không biết cái chơi với bạn gì bạn nó nói cái gì, rủ nó cái gì, nó trở thành người xấu hồi nào cha mẹ không hay. Làm tầm bậy tầm bạ hết phước hồi nào cha mẹ không hay, đời rơi vào cảnh khổ liền. Mà tại sao bạn bè hấp dẫn như vậy? Tại cái mối quan hệ bạn bè là một mối quan hệ đặc biệt. Hôm trước như thầy có nói ở đâu, biết có nói ở đâu không?
[51:18]Cái quan hệ bạn bè là một loại quan hệ rất là lạ trong xã hội này. Ví dụ như bạn bè là quan hệ ngang hàng,
[51:27]không có ràng buộc. Ví dụ như ta ta chơi với người trên mình á thì ta phải kính trọng, còn ta chơi với người thấp hơn mình ta phải có trách nhiệm. Ví dụ mình là em mình à ví dụ như mình là em mình phải kính trọng người anh, cha mẹ ông bà. Còn nếu mình là người lớn người là anh chị thì mình phải có trách nhiệm với với các em. Còn bạn bè là loại ngang nhau, không ai có trách nhiệm với ai hết. Và vì không có trách nhiệm nên nó tạo ra một tâm lý gì? Thoải mái, à không bị ràng buộc, không có áp lực. Và chính vì cái mối quan hệ không có áp lực này không ngờ người ta rất là thích. Muốn nói gì nói thoải mái, muốn chơi gì chơi,
[52:04]muốn có ý kiến gì thoải mái, mày tao thoải mái. Và cái thoải mái đó làm người ta đâm ra người ta thích cái mối quan hệ bạn bè hơn, người ta thành có cái bạn thân. Ta không có cha thân, mẹ thân, không có con thân, không có bà ngoại thân, bà nội thân mà có bạn thân. Cũng không có bồ thân, không có vợ thân, chồng thân nha, không có. Chồng không có thân, vợ không có thân nhau. Hai vợ chồng không hề thân nhau mà chỉ có gì? Bạn mới thân. Nên bạn tới rủ chồng đi chơi rất dễ vợ cằn nhằn. Tại lý do tại sao? Tại vợ đâu có thân mà bạn mới mới thân. À mối quan hệ rất kỳ lạ. Mà bạn vì có cái tình thân ngang hàng thoải mái,
[52:47]không có trách nhiệm, không ràng buộc, không áp lực, rủ nhau đủ thứ chuyện bậy bạ trên đời mình không biết. Lớn lên chuyện này mới là nguy hiểm. Đó là lý do mà trong các khóa hè ta trên chùa ta đều dạy cái bài là cảm hóa bạn xấu. Phải biết nó là bạn xấu và chặn đứng nó cảm hóa nó chứ không có nghe lời nó. Chứ thường là cái xấu đem về nhà mình là do mấy thằng bạn ở ngoài đường. Nó đem về nó chửi cha nó mắng mẹ nó xấc xược đủ thứ. Mẹ bỗng nhiên thấy thằng con mình trở thành người khác. Hôm trước nó còn nghe lời bữa nay bắt đầu nó vùng vằng vùng vằng, không hiểu tại sao. Thì ra là vì ảnh hưởng mấy thằng mấy thằng bạn hư bên ngoài.
[53:25]Cũng là một cái nỗi khổ của gia đình, nỗi khổ của kiếp người mà cha mẹ rất khó kiểm soát tại vì cha mẹ không thân, bạn mới thân. Lạ lùng như vậy, ta cẩn thận điều này. Rồi trong cái tuổi mà mới lớn như vậy còn cái rủi ro gì nữa? Nhiều cái nguy hiểm mà con nít nó không phòng tránh được. Thí dụ ở nhà một mình có người lại: "Có ba con ở nhà không? Dạ không. Mẹ con ở nhà không? Không. Ồ ồ, bác qua bác sửa cái này nè, bác đem cái này cho con có quà ăn." Lật đật mở cửa vô, vô lấy hết nhà bắt cóc đem đi luôn. Phải không biết trước những nguy hiểm để phòng tránh, bởi vì trẻ người non dạ đủ thứ rủi ro như vậy.
[54:03]Còn nếu ai có phước vượt qua cái tuổi mới lớn đó để bước vào một cuộc đời có trách nhiệm nha, trưởng thành và làm sao? Và đau khổ hơn nữa.
[54:15]Nãy mới đau khổ sơ sơ thôi, cái tuổi mới lớn hồi nãy là đau khổ sơ sơ thôi. Bây giờ bắt đầu mới đau khổ nhiều hơn nữa.
[54:27]Khổ quá đi, nói nãy giờ nghe nản chưa? Chưa hả? Rồi nói nữa nản nữa nản nữa ráng. Con người mới nói:
[54:42]"Sao nay khớp chân con đau quá?" Khớp chân bị đau. Có ai bị đau khớp chân chưa ạ? Có phải không? Tại sao khớp chân lại bị đau? Bởi vì hai cái xương đó tựa lên nhau và nó mang cả cái sức nặng cơ thể này nó đè lên đó.
[54:59]Cái căn bản của cơ thể này là đau. Đau là điều tự nhiên. Vì cái khớp xương hai cái đầu nó chịu nhau, nó vặn qua vặn lại mình đi là nó cọ nhau nó vặn qua vặn lại thế này, làm sao mà không đau? Mọi cái sự chuyển động cơ thể mình đều trên cơ sở là gây ra đau đớn cả. Nên căn bản của cơ thể ta là đau đớn. Nhưng nếu ta còn phước thì cơ thể luôn luôn nó tiết ra những cái chất bôi trơn và chống đau, cho nên ta đi tới lui thoải mái. Rồi vận động đồ tưởng khỏe, sự thực ta đang còn phước để chống lại cái cảm giác đau. Chứ còn đau mới là điều bình thường, không đau mới là điều đặc biệt. Không đau mới là ta đang còn phước. Còn đau, ví dụ ai lại nói:
[55:45]"Sao tôi đau lưng đau chân quá?" À nói: "Đúng, tốt, anh đã trở về trạng thái bình thường." Nói vậy để cho người ta đừng buồn. Nói: "Sao tôi đau quá, đau chân đau lưng quá?" Nói: "Tốt, vậy là anh trở về với con người bình thường của anh." Còn nói: "Sao anh không đau?" Nói: "Tại tôi đang hơi phi thường, tôi còn phước hơn anh, tôi còn cơ thể tôi còn tiết ra cái chất này chất kia nó chặn cảm giác đau." Còn tất cả chúng ta được cấu tạo bởi một cái hình thức lúc nào cũng phải đau. Đó là lý do mà Đức Phật nhìn thấy rồi Ngài ngỡ ngàng, Ngài nói: "Cái thế giới này kỳ lạ thiệt nà, cái chúng sinh kỳ lạ, cấu tạo là để đau." Nà chưa đau vì còn hên.
[56:27]Buông cái đó ra rồi là các khớp vặn vẹo đau mà đặc biệt nhất là bộ não của mình. Các tế bào não được sắp xếp với nhau theo một cái tình trạng luôn luôn tạo ra cảm giác u buồn. Đây là điều rất là lạ mà khoa học chưa khám phá, chỉ có ở Từ Tân hôm nay mọi người mới nghe cái khám phá đặc biệt này.
[56:56]Nhưng mà tại sao ta không buồn? Tại vì ta còn phước nên trong tế bào não nó tiết ra một chất gọi là dopamine. Cái chất đó chặn cảm giác u buồn lại để ta ngồi mà sống vui, gặp nhau còn nở nụ cười. Chứ nếu cái chất đó nó dừng lại một cái ta buồn mà không biết lý do tại sao. Đó là những người bị bệnh gì? Trầm cảm. Những người bệnh trầm cảm là những người buồn không có lý do, cứ buồn không có lý do. Và chính vì không biết lý do gì họ tạo ra, tự tạo ra lý do. Họ tự nói này nói kia và họ tự tìm cách giải quyết cái nỗi buồn đó bằng cách gì? Hầu hết là tự tử. Vì sao? Vì não họ không còn tiết ra chất dopamine nữa.
[57:36]Vì sao não họ không tiết ra dopamine nữa? Bởi vì họ hết phước rồi. Còn ta không thấy cảm giác u buồn vì ta còn còn phước. À chứ cái cấu tạo bộ não tự nhiên là phải u buồn, luôn luôn u buồn. Cho nên ai nói: "Sao tôi buồn quá?" nói: "Rất đúng." Đó, cái đây là anh đang trở lại trạng thái bình thường của bộ não anh. Còn nói: "Sao anh không buồn?" Nói: "Tại tôi tôi hơi đặc biệt hơn anh chút, não còn có dopamine." Chứ còn cái cấu tạo bộ não, các tế bào não nó sắp xếp nhau nó gài gài nhau luôn luôn tạo ra một cảm thọ u buồn. Cho nên đừng có nói buồn từ đâu tới, buồn là bản chất của của não bộ. Nói: "Đâu có đâu, tại vì tôi nghe chửi tôi mới buồn." Nói:
[58:20]"Lúc chửi đó, lúc anh nghe chửi anh sốc là lúc đó cái não nó phản ứng nó dừng dopamine lại để nó nghe cái lời chửi cho kỹ, nên anh buồn." Có nói: "Còn cô kia cổ vì người yêu bỏ cổ mới buồn." Nói: "Đúng, người yêu bỏ là một trạng thái mà nó bù đắp lại những cái lúc mà họ gọi là hạnh phúc bên nhau. Những cái tin nhắn, những cái bài thơ, những cái bức thư là: "Trong đôi mắt anh, em là..." gì đó, là: "Tất cả là niềm vui là hạnh phúc anh ước mơ." Đại khái như vậy, cho nên là lúc nó tạo ra cái hạnh phúc ảo, có thật không? Không, mấy cái người lời đó nó là ảo, không có thật, nhưng mà làm cho ta hạnh phúc, thì có hạnh phúc rồi phải có lúc nó bù lại.
[59:12]Ta đọc những cái lời đó cái dopamine nó tiết ra ào ào ào ào thì nó tiết xong nó mệt nó, lúc sau nó không thèm tiết nữa. Thì lúc đó làm sao? Ta buồn, ta buồn ta mới trách: "Anh hết thương em rồi hả?" Ông kia đang làm đầu bù tóc rối, đang phải cày bừa để kiếm ăn, tự nhiên nhận được nhắn tin: "Anh hết thương em rồi hả?" muốn điên lên, thế là ổng mới chửi. Mới nói ổng nói là là là ổng nói cái đại khái là thầy cũng không rành cái chửi nhau bằng cách gì, thôi ai rành rành nói nói coi, chứ thầy cũng không rành. Đại khái là là là là bắt đầu mới chia tay, giận qua giận lại vô cớ. À giận qua giận lại vô cớ rồi chia tay, chia tay rồi buồn.
[59:47]Buồn là nghĩa là gì? Buồn nghĩa là gì?
[59:53]Ta nhớ nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9 không? "Buồn ơi, ta xin chào mi", con hát vậy đó. "Khi người yêu đã bỏ ta đi", đó, bỏ người yêu bỏ đi là dopamine nó dừng lại, không tiết nữa, vậy thôi, nghĩa là buồn chứ không gì hết. Cái cấu tạo não bộ của ta là buồn, vậy thôi. Rồi do những hoàn cảnh nào đó hoặc là do thiếu phước, bỗng nhiên nó không tiết nữa mà không có lý do gì để nó ngưng tiết thì ta gọi là bệnh trầm bệnh trầm cảm. Bệnh trầm cảm là điều tự nhiên. Nếu ta không còn phước, tất cả chúng ta đều thích tự tử hết. Tất cả chúng ta đều thích tự tử vì chịu không nổi cái nỗi buồn nó dày vò, cái nỗi buồn nó dày vò mình, mình chịu không nổi.
[1:00:34]Vì chúng ta chưa bị buồn cái đó nên không hiểu, chứ có những con người buồn không có lý do rồi chịu không nổi và thường thường là tự họ chết hết, nhảy lầu, nhảy sông, thắt cổ gì đó cho cho xong cho rồi. Cái dày vò của nỗi buồn nó kinh khủng. Cái dày vò của nỗi buồn nó giống như người đói mà không có ăn, giống như người nghiện ma túy mà không có thuốc vậy đó. Cái dày vò nó như vậy, kinh khủng hơn nhiều, cứ day dứt, day dứt. Mà cái nỗi buồn này ta sẽ thấy nè, nếu ai còn bé đó, do cái não bộ của ta chưa có mạnh, có những lúc cái não bộ chúng ta nó ngưng tiết dopamine trong một vài giây, bỗng nhiên ta bị buồn vô cớ mà không biết tại sao, có không?
[1:01:12]Có ai có rơi vào trạng thái đó không ạ? Tự nhiên đang bình thường bỗng nhiên buồn. Lúc ta còn bé cái đó hay bị, là vì do cái tuổi ta còn bé, bộ não chưa mạnh nên nó đôi khi nó tiết chập chờn cái dopamine, có khi tiết chút rồi nó không tiết nữa. Lúc bỗng nhiên ta thoáng buồn mà không biết buồn chuyện gì. Thực ra không có chuyện gì để buồn cả, chỉ bởi vì não nó tạm ngưng dopamine một chút xíu vậy thôi. Rồi nếu còn phước nó tiết ra lại rồi ta vui trở lại rồi đi chơi trở lại, ăn cơm nước trở lại. Còn nếu mà nó ngưng luôn một, hai ngày là mình nhảy sông mất rồi. Nó dày vò mình chịu không nổi cái nỗi buồn đó, vậy.
[1:01:54]Cái cấu tạo của cơ thể của ta là không hoàn hảo, không hoàn hảo.
[1:02:05]Có nhiều người nói Thượng đế rất là thông minh, tạo ra một cơ thể con người rất là hoàn chỉnh. I am sorry, không dám đâu. Vì sao mà nói? Ờ, vì cái thận nó hoạt động nó nó lọc nước, gan nó tiết ra lọc máu, mà thức ăn vào trong dạ dày được tiêu hóa, vào đường ruột được tiêu hóa, rồi tim nó co bóp để đưa máu và oxy đi khắp nơi, não ta biết suy nghĩ, cả một hệ thống hoạt động cực kỳ tinh vi của cơ thể này và ta ngỡ ngàng, ta càng học ta càng ngỡ ngàng với cái sự tinh vi của cơ thể, nó tinh vi hơn tất cả những cái bộ máy nào trên thế giới này và ta khâm phục, mà ta không biết khâm phục ai, ta khâm phục Thượng đế, Thượng đế đã tạo ra một cơ thể hoàn hảo.
[1:02:52]I am sorry, cơ thể này không hề hoàn hảo. Nội cái răng thôi đã rắc rối rồi. Có sâu răng không? Nơi đây có bị sâu răng không? Nếu nó hoàn hảo đâu có sâu răng. Nó sâu răng rồi sao nữa? Nó rụng răng. Rồi cái răng khôn nó làm sao? Mọc rất ngu, làm mình đau thấy mồ luôn. Rồi răng thường xuyên hư, mà răng là cái gì? Là cái thẩm mỹ, là cái đẹp. Mình cười ra mà tự nhiên mất đi hai ba cái, làm sao mình dám cười nữa? Cuộc đời này ta không còn nụ cười nữa. Nên vì vậy để có thể cười được thì ta phải làm sao? Phải tới bác sĩ răng. Cơ thể này không hoàn hảo. Rồi tại sao thầy phải đeo kiếng? Bi vì mở kiếng ra là nhìn người này nhìn ông này
[1:03:35]tưởng là bà kia, thì do đó rất là mất lòng. Tự nhiên cái ông ta đẹp trai vậy lại nói: "Chị chị, lại đây nói chuyện coi!" Rồi làm sao? Rồi từ đây mãi mãi không thấy nhau nữa, không gặp nhau nữa. Người ta hờn. Còn người ta đang con gái người ta đẹp vậy nói tới đây này: "Cụ cụ, lại đây nói nghe." Rồi! Là cuộc đời chia tay nhau vĩnh viễn luôn, không bao giờ gặp mặt nhau lại. Vậy con mắt đâu có hoàn hảo, và mọi bộ phận của ta đều không hoàn hảo. Coi nó tinh vi vậy chứ nó sẵn sàng virus xâm nhập vô là bệnh liền, trục trặc một cái là bệnh liền, đủ thứ bệnh tật đang chờ ta. Vậy là khổ hay sướng hả? Khổ thấy mồ luôn chứ sướng cái gì!
[1:04:12]Bây giờ ăn ngon không ạ? Mỗi khi ta ăn ta cảm thấy ngon là bởi vì sao? Nó thỏa mãn được cái cơn cơn đói. Cơn đói là cái gì? Rất là đau khổ. Nãy sư bác có nói Sư bác Hồi nãy sư bác nói thấy chùa Phật Quang gì cứ lo ăn không à, kỳ quá. Người ta tu ta phải ít ăn đi chứ. Chùa Phật Quang đụng cái ăn, đụng cái ăn, kỳ quá à. Nhưng rồi sư bác nói nhưng mà nghĩ đi nghĩ lại mới thấy là ủa, nhờ ăn Phật tử mới tới chùa đông, không có ăn đâu có ai thèm tới chùa. Đó, ăn là ngon thì có hai cái nữa. Một là nó giải quyết cái đau khổ của cơn đói, hết hết cái đau khổ của đói. Và cái thứ hai, khi ta đưa thức ăn vô miệng,
[1:04:54]cái vị giác của ta nó có một cảm giác khoan khoái, hạnh phúc, sung sướng nên gọi là ăn ngon. À, chúc bạn ăn ngon miệng nha. Nhớ cái người hầu bàn họ phục vụ ta xong á, họ đều nói câu đó: "Rồi, chúc ông bà ăn ngon miệng." Vậy đó rồi họ đi. Thì đó là cảm giác ngon, nên cái ăn rất là quan trọng và người ta rất thích ăn. Bởi vậy cái nhạc sĩ Đức Huy có sáng tác một bài nhạc: "Trong đôi mắt em, ăn là tất cả." Đó là Đó là bài "Và tôi cũng yêu em".
[1:05:31]Và nhiều người sống để ăn, vì họ có phước, họ sống để ăn.
[1:05:40]Nhưng mà rồi ăn mới sinh tai họa. Cái đầu tiên, cái mặt trái của ăn là cái gì? Bài tiết. Phải không ạ? Dù có cao sang cách mấy, dù có đẹp đẽ cách mấy rồi cũng phải có những lúc vô trong nhà vệ sinh, toilet, xử lý nỗi buồn trong đó. Lúc đó khổ hay sướng? Đó làm cái gì ta không biết nhưng phải che cho kín lại, đừng cho ai nhìn thấy. Cái mà ta không muốn cho ai nhìn thấy thì cái đó là cái vinh quang hay là ô nhục? Nó rõ là ô nhục. Ngay cái ăn mà sung sướng thì nó đã bắt đầu nó cho chúng ta một cái gì? Hậu quả ngược lại liền, một mặt trái của nó liền. Đó là lý do mà trên chư Thiên họ nhìn xuống chúng sinh họ thấy tội nghiệp.
[1:06:32]Có cuộc đời này có cái gì đâu, mặt này rồi qua mặt kia. Rồi trên chư Thiên họ cũng có vậy, nếu mà họ còn hưởng thụ thì họ sẽ còn cái mặt trái của họ. Hễ ta còn một cái gì để hưởng thụ thì luôn luôn có cái mặt trái. Bởi vậy rồi chỉ còn những vị A-la-hán nhập Niết bàn mới không bị điều đó thôi. Nên nhìn rồi nhìn tới nhìn lui mọi phương diện rồi, thực sự bản chất cuộc đời này là đau khổ, đúng như vậy. Những cái mình thấy sung sướng, nhìn lại mặt trái của nó là đau khổ. Nhìn kỹ rồi là như vậy, thực sự như vậy.
[1:07:10]Rồi ví dụ như người có phước á thì có công ăn việc làm sống qua ngày. Những người mà không có phước thì đi tìm kiếm việc làm cũng rất là rất là vất vả, không phải dễ.
[1:07:24]Nên có nhiều khi như bên nước Tây phương người ta thấy một đứa bé nó cầm cái bảng đứng ngoài đường, nó nói: "Xin hãy cho ba con một việc làm. Give my dad a job." Vì bố nó mệt quá rồi, không ra đứng ngoài đường nữa. Hoặc là mình thấy một ông nhìn mặt rất manly, tóc tai bù xù nhìn rất là đẹp cầm cái bảng: "Homeless and hungry." Không có nhà và không có gì để ăn. Rất là tội trong khi người còn rất khỏe mạnh chỉ vì không có việc làm. Rất là những cảnh cảnh đời như vậy. Rồi bây giờ vậy rồi bây giờ ta
[1:08:03]ta bước vào trong một cái tập thể, tập thể đạo này còn dễ. Tập thể đạo này ta có biết thương nhau, biết nhường nhịn, biết tha thứ, có độ lượng, ta đỡ phải đối phó. Hén! Mình gặp nhau mình ngồi bên cạnh nhau vậy chứ mình thoải mái tâm hồn lắm, vì ai cũng biết tu. Không ai giận hờn, không ai trách cứ, không ai sống ích kỷ. Thật ra môi trường đạo rất là hạnh phúc là vậy. Nhưng mà nếu không phải là môi trường đạo, ta đang ngồi trong một cái hội trường để họp của một công ty, một cơ quan thì ta không có một cái tâm thế mà thoải mái như thế này. Là vì sao vậy? Vì một lát nữa bầu chọn hén, cái người nào được bầu chọn là tiên tiến hay không
[1:08:47]tiên tiến để tăng thưởng, tiền thưởng hay không tiền thưởng, lúc đó làm sao? Mọi người cười với nhau nhưng mà trong lòng làm sao? Giết nhau được là giết liền, giành nhau được là giành liền, sơ hở là phê bình, là chỉ trích, hại nhau liền để làm sao? Để mình được đưa lên tiên tiến mà lấy cái tiền thưởng đó. Là chúng sinh như vậy. Để có thể sống trong cuộc đời mà giữ được hòa khí, bình yên, yêu thương với mọi người là một điều cực kỳ khó khăn, vất vả, không dễ chút nào. Giữa cái thế gian này con người ta hơn thua, ganh tị, ích kỷ, đố kỵ, tham lam, thù hận, để mà ta sống bình yên được giữa một những cái con người như
[1:09:24]thế, giữa chúng sinh như thế rất là vất vả, rất là đau khổ, không dễ chút nào. Thật ra chỉ có môi trường đạo làm cho ta lắng lòng ta nhẹ lại. Có thể ngoài kia cuộc đời đau khổ nhưng về một môi trường ta cùng một lý tưởng tu tập, một đời sống hiền lành buông xỏ xả hết, lỡ ta có lỗi người huynh đệ ta cũng cười, tha thứ cho ta, giúp ta sửa lỗi, chứ không phải canh ta có lỗi mà chê bai mà chỉ trích mà phơi bày mà kể ra hạ nhục ta. Không có. Huynh đệ ta thương ta, bỏ lỗi cho ta. Mà ngày nào đó ta già, ta yếu, ta bệnh huynh đệ ta sẽ chăm sóc cho ta. Lỡ ta chết, huynh đệ ta sẽ đi đám tang rất là đông, nên lúc đó ta chết ta cũng ấm lòng, nhớ như vậy.
[1:10:09]Đến với đạo tu, chết được ấm lòng hơn. Còn mà nếu mà không đến với đạo tràng để tu tập, chết làm con ma cô cô đơn, ráng chịu à. Đó là vậy đó.
[1:10:31]Rồi còn cái gì khổ nữa? Chiến tranh là khổ. Thiên tai sóng thần động đất là khổ. Bão tố là khổ. Nắng nóng là khổ. Thời gian vừa qua rất nhiều người chết chỉ bởi vì vừa đi qua một đợt đợt nắng. Đợt nắng nóng rồi cơ thể người ta đang yếu yếu như vậy có thể người ta sống được vài năm nữa, nhưng bỗng nhiên qua một đợt nóng rồi vài tháng sau họ chết vì cơ thể suy sụp liền. Rồi dịch bệnh như cái vừa rồi cái dịch COVID như vậy. Đánh tàn phá cả thế giới đánh luôn cả kinh tế. Bao nhiêu rồi bao nhiêu trẻ mồ côi đủ thứ chuyện trên đời này. Trong cái cuộc đời này rồi. Và nếu ta có phước thì ta đỡ khổ một chút, chứ không phải có phước là sung sướng đâu.
[1:11:17]Nhớ như vậy. Giờ ví dụ như bây giờ ta không có tiền thì ta khổ. Ta có tiền thì ta
[1:11:28]Ta thường hay trả lời thế này: "Không có tiền là khổ và có tiền là sướng." Ta đi ngược lại. Nhưng sự thật không phải. Đối với con mắt của các bậc thánh, ta không có tiền là khổ và nếu có tiền thì đỡ khổ hơn một chút, chứ không phải là hết khổ, không phải là sung sướng đâu. Mà nếu có tiền mà xài bậy một cái là thê thảm, là cái mầm đau khổ đang chờ đợi ta ở ở đằng sau ở xa ngoài kia. Ấy. Nên cái người có tiền thì lại khổ theo kiểu có tiền mà không có tiền thì khổ theo kiểu không có tiền. Không có tiền thì ta không có chọn lựa. Và cuộc đời cho ta được bao nhiêu thì sống bấy nhiêu. Muốn này muốn kia không bao giờ được, cầu bất đắc á.
[1:12:15]Còn nếu ta có tiền lo giữ tiền và sử dụng tiền cho đúng, còn sử dụng bừa bãi thì thê thảm lắm. Đấy, cuộc đời này là như vậy.
[1:12:27]Khổ nhiều quá. Nhiều cái khổ quá. Nói riết rồi bắt đầu ta phát khổ luôn vậy đó. Nghe mà phát chán luôn. Cái bài hôm nay nghe phát chán chưa hả? Nói rất là thật á mấy Có bé nào nó nói chán hả? Thật thà dũng cảm, thường thua thiệt nha con.
[1:12:51]Nên ở đây khi Đức Phật nói về khổ là Đức Phật dạy ta đối diện với một một sự thật không tốt đẹp. Mà người dám đối diện thì người đó mới vượt qua. Còn ta không dám đối diện ta không vượt qua được, đó là công thức á. Nhớ. Có thể ta có khó khăn, ta có lầm lỗi, ta có đau khổ, nhưng những người nào dám đối diện với những điều đó, dám đối diện với khó khăn, với lầm lỗi, với đau khổ thì người đó có thể vượt qua được. Đó là công thức và đó chính là lý do tại sao Phật nói về chân lý về sự sự khổ. Đức Phật rất là hay, buộc ta phải đối diện. Mà ngay từ đầu đến với đạo ta phải đối diện với khổ đau, đối diện với lầm lỗi, đối diện với khó khăn.
[1:13:45]Mà dám đối diện người đó sẽ vượt qua. Cũng vậy giống như trong tu thiền vậy, ta đối diện với lỗi lầm của mình là quán tội trên trên tội, vậy mà coi vậy chứ mà tâm ta được yên. Còn nếu ta không nhìn thấy cái lỗi lầm của mình từ vô lượng kiếp, thì tâm cứ loạn hoài không vượt qua được. Rồi ví dụ như bây giờ ta có một cái nhược điểm là nóng giận. Mà nếu ta không nhìn thẳng cái lỗi đó mỗi ngày chiêm nghiệm về nó để hối hận, không bao giờ hết, nó cứ còn hoài. Hoặc là bây giờ mình nói ồ thôi tôi, mình tự mình nói mình tự mình ảo tưởng mình nói: "Thôi tôi là người nguội, tôi không có nóng, tôi là người không nóng." Đó chỉ ảo tưởng. Còn phải đối diện thấy:
[1:14:29]"Mình là người nóng, mình là người nóng." Vậy đó mà mới hết nóng. Nên nó có hai cách chữa nóng: một là khỏa lấp cái nóng lại bằng một cái nhãn hiệu: "Tôi là người nguội." Vậy chứ cái nóng nó còn ở dưới á. Còn cái người vạch ra hết những cái che đậy, nhìn thẳng vô cái nóng: "Tôi là người nóng." Vậy mà hết hết nóng, đó là nguyên tắc như vậy. Nên ta phải nhìn thấy cái khổ của cuộc đời và nhìn thấy toàn diện mọi phương diện của cái khổ của cuộc đời này. Vậy đó mà sẽ có ngày ta hết khổ. Còn ta không dám đối diện với nỗi khổ cuộc đời, cứ tránh tránh né né, cái khổ sẽ đeo đuổi ta đến vô lượng kiếp sau nữa.
[1:15:10]Nên cái ngày mà ta đối diện với nỗi khổ của cuộc đời và đối diện với nỗi khổ này một cách toàn diện từ thân tới tâm, thẳm sâu trong cái vô minh chấp ngã của mình, cho tới cả cái thế giới cả cái pháp giới này thấy rõ bản chất nó là đau khổ, đó chính là ngày mà ta đặt một bước chân đầu tiên lên trên lộ trình giải thoát. Còn nếu chưa có cái ngày đó thì ta vẫn còn đi đâu á, chưa có ngày đó. Nên hôm nay vậy, ừ dưới cái bầu trời nắng đẹp của Từ Tân, nha. Với cái uy đức của hòa thượng trụ trì, hôm nay chúng ta cùng nhau đối diện với nỗi khổ một cách toàn diện. Thẳm sâu từ trong cái vô minh chấp ngã rồi,
[1:15:55]cái nội tâm loạn động, tới cái cơ thể không hoàn hảo của mình, tới những hoàn cảnh sống của mình, tới cả cái thế giới này, cả pháp giới, cả cả vũ trụ này. Thì nếu mà ngày hôm nay ta nhận định được về cái nỗi khổ đó, thì hôm nay cũng chính là ngày ta đặt được bước chân đầu tiên trên con đường giải thoát, vì ta dám đối diện với nó. Nha, nhớ như vậy. Ta can đảm, không tránh né, ta phân tích ra được cái đau khổ, ta an trú trong đau khổ chứ ta không tránh né. Đó mới là con người tích cực và lạc quan. Ta không nói lạc quan nhưng đó chính là lạc quan. Chứ không phải nói về nỗi khổ là bi quan, người dám nói về cái nỗi khổ đó là người mạnh mẽ, là người lạc quan.
[1:16:43]Cũng giống như bây giờ vậy, ta là người nghèo. Ta bước vào một đám bạn giàu cái ta mắc cỡ, ta cũng giả vờ ta đi thuê một cái áo đẹp cái hàng hiệu, ta thuê một chiếc xe Rolls-Royce đưa ta tới đó dự buổi tiệc, ta che đậy cái nghèo của mình để chơi với đám bạn cho đừng ai biết ta nghèo, để cho ta được vui tạm thời trong một buổi tiệc, rồi ta trở về lại với cái kiếp nghèo của mình. Có hết khổ, hết nghèo không? Không. Nay ta cứ can đảm đối diện với nghèo. Nếu mà phải đến dự với đám bạn nghèo, ta cứ mặc bộ đồ nghèo của mình. Ta có cái tự trọng của mình. Ta biết rằng cái nghèo này là do ta thiếu phước,
[1:17:29]trước đây chắc ta cũng bủn xỉn gì đó hay là ta tiêu tiền sai lầm gì đó bây giờ nghèo. Và ta đứng giữa người giàu để nhìn rõ cái nghèo của mình. Ta đứng giữa những người giàu để đối diện với cái sai lầm trong quá khứ của mình. Và sao? Và người như vậy mới dám vượt lên mà thoát nghèo. Còn ta che đậy cái nỗi nghèo trở về với sau cái buổi tàn tiệc rồi, trà đã nghiêng rượu đã nhạt rồi, ta sẽ trở về lại với cái kiếp nghèo của mình còn gì? Nó còn thấm thía nhiều hơn trước nó nữa. Còn ta cứ mang cái nỗi nghèo của mình tới để ta đối diện với nó, thấy được cái lầm lỗi của nó vậy mà có ngày ta vượt được cái nghèo của mình.
[1:18:13]Cũng vậy ta nhìn thấy cái đau khổ của kiếp người, phân tích về nó rất rõ, từ đâu từ đâu, nguyên nhân từ chỗ nào, cái tập đế nó là cái gì. Vậy mà có lúc ta sẽ vượt qua được cái đau cái đau khổ, nha. Chứ không có ru ngủ mình bằng những cái vỗ về hạnh phúc an lạc giả dối. Tâm mình loạn động cứ nói là thôi ta an vui, ta thảnh thơi, giả dối và không bao giờ ta hết được cái loạn động cái mất an. Nhìn thẳng mình: "Ta là đang bất an, ta đang loạn động." Vậy mà ta từ từ thực sự vượt qua khỏi nó. Còn cứ tự vỗ về mình: "À tâm tôi an tâm tôi an, tôi từng bước chân tôi đi an lạc đây." Bước là té sấp chết bây giờ, vấp đá té chết bây giờ.
[1:18:58]Nên cứ phải đối diện với đau khổ, với sự bất toàn, với cái khó khăn, với lầm lỗi, vậy mà ta vượt qua.
[1:19:09]Rồi có người mới nói: "Đời đang bình yên bỗng nhiên thầy cứ nói nó khổ." Đúng, có cảm giác đó. Ta cũng có cái cảm giác đời nó không khổ. Vì sao vậy? Vì ta quen rồi, ta cam chịu rồi.
[1:19:28]Ta cam chịu rồi nên ta tưởng đời không khổ. Bây giờ mà nói ngồi đây có khổ không? Không, không ai thấy khổ, không có cảm giác đó. Ta đang rất thoải mái, ta đang ngồi nghe pháp một cách rất hạnh phúc. Chung quanh ta là những người bạn đạo thân mến, làm cho ta không bị cảm giác phải đối phó. Nghe pháp xong rồi thế nào ngoài kia cũng có mì xào cho ta ăn. Nói chung là mọi cảm giác rất dễ chịu, mà nói đời khổ đời khổ nghe nó khổ quá đi, phải không? Đời không thấy khổ mà tại thầy nói khổ mới thấy khổ. Nhưng cái cảm giác đó là thực sự là ta không cảm giác khổ vì ta quen, vì ta cam chịu, vì ta không hiểu được có những cái hạnh phúc lớn lao hơn.
[1:20:12]Ví dụ như có người nói: "Ô tôi giàu. Tôi giàu, thoải mái." Nói sao giàu? Lý do gì giàu? Nói: "Trong ngân hàng tôi có mấy tỷ, ha. Tôi có một cái nhà để ở, tôi có chiếc xe hơi để đi, tôi giàu." Nhưng mà nếu tôi cho anh biết rằng có người kia ngân hàng họ tới cả mấy trăm tỷ kìa. Họ có tám cái biệt thự kia kìa. Xe họ đi xe mấy xe kìa. Và đồ đạc trong nhà họ tiện nghi và thông minh không à, thì cái gọi anh gọi là anh giàu anh sung sướng, chỉ thực sự chỉ là đồ bỏ với họ. Nên ta tưởng ta an vui vì ta không biết rằng cái an vui thật sự là là thế nào. Nên ta cứ tưởng ta an vui, đó là do ta cam chịu rồi ta quen.
[1:21:05]Cũng giống như bây giờ ta nhìn thấy một đàn kiến, ta đứng ta ngồi lặng lẽ ta quan sát đàn kiến nó đi đâu về đâu, ta mới thấy à nó đang nối nhau thành dãy để nó nó không biết có ai làm rớt đâu một cái nhúm gạo á. Một nhúm gạo đâu khoảng chừng là là hai chục hạt gạo, cả huy động cả một đàn kiến nó đi nối nhau mà nó khiêng. Từng con cứ lùa lùa lùa lùa rồi mấy con kia nó lùa đi, để đem về tổ đó mà để dành nó ăn. Bây giờ ta hỏi nó: "Khổ không?" Nó trả lời sao? Không. Lượm được mấy hột gạo mừng thấy mồ.
[1:21:41]Nhưng mà ta thấy nó làm sao? Trời ơi tụi bây sao mà khổ dữ vậy nè. Trong nhà tao là cả lu gạo thấy không, cơm nè, thịt, cá nè, tàu hũ nè, thức ăn đầy trong tủ kia kìa, đó. Tao mới là sung sướng vậy nè, chứ còn mày nguyên cái bầy kiến đi vậy, tụi bây quá khổ đi. Nhưng mà con kiến nó nó quen rồi, nó cam chịu, nó không thấy nỗi khổ. Bây giờ ai nói nó đang khổ nó làm sao? Nó giận. Thì nãy giờ khi mà thầy nói cuộc đời này nó khổ, mà ai ai trong lòng bật lên chán giận như thằng bé khi nãy: "Chán quá", đó, nói nói khổ hoài: "Nói tui khổ hoài" là đang giận thầy thì người đó cũng rất giống với con... Cái đó mấy người nói nha, tui không có nói là con kiến à.
[1:22:23]Đó rồi, đó làm chứng cho tui nha, tui không có nói à. Đó là mình cái đó ai nói mình khổ cái mình giận, tại vì sao? Thực sự là mình quen, mình cam chịu. Còn cái người họ nói mình khổ bởi vì cái nhìn họ lớn hơn rất rất nhiều, họ nhìn rõ ra ra mọi điều, họ mới biết rằng thực ra mình đang quá khổ. Giống như bây giờ đó, mình ngồi pháp nghe pháp hạnh phúc thấy mồ, khổ cái gì. Sự thực là mình ở trên họ nhìn xuống mình, họ thấy mình sao? Ngồi rất là khổ. Vì sao vậy? Ngồi cái ghế cái nhựa không có hai cái tay để, trong phòng cũng đang nóng, mà ở ngoài trời thì còn nóng hơn, nhưng sao ở trên cõi trời nghe pháp rất là hạnh phúc.
[1:23:02]Cái thế ngồi nó rất là dễ chịu, nhiệt độ người ta mát rượi, à cảm giác người ta thư thái. Bài pháp nghe hay hơn rất nhiều, chứ không giống như cái ông thầy ổng ốm ốm xấu xấu mà nói hoài không hay. Ở đây các Bồ Tát người ta thuyết pháp rất là là hay. Lòng mình nghe được cái đạo lý, lòng mình phơi phới, mọi cái rất là hạnh phúc, chứ không phải chỉ nhiêu đây đâu, không phải chỉ nhiêu đây. Cho nên khi mà Phật nói về cái đạo lý về khổ, có nhiều khi ta nghe ta ngỡ ngàng, nói: "Ủa có khổ đâu?". Thực ra chỉ bởi vì ta ở trong thân phận của con kiến, ta cam chịu và quen rồi, vậy thôi. Giờ ví dụ như ta thấy con chim nó hót,
[1:23:43]nó nhảy nó chuyền cành nó hót, ta thấy vui không? Mình không bay được mà nó nhảy nó bay được, thì nó hơn mình nó hạnh phúc hơn mình à? Thì thử làm chim ba ngày rồi biết. Thử làm chim ba ngày, lúc mới phát hiện điều gì? Con chim rất là đau khổ. Vì sao? Đi tìm ăn. Nó phải nhảy chuyền cành nó bới ra nó tìm những con sâu trong cái lá đó. Mà nếu nó bới ra nó vạch cái lá ra nó không thấy con sâu mà thấy con rắn thì chuyện gì xảy ra? Rắn đớp nó liền, thấy nó bới ra cái con mèo đớp nó liền. Tức là giữa cái mà nó đang đi tìm cái sự sống, thực sự nó cũng đang đối diện với nguy cơ bị bị giết chết, không sung sướng chút nào.
[1:24:28]Vậy nó bay lên trời cao thì có một con đại bàng lớn hơn canh nó, sà xuống gắp nó đi liền. Cuộc đời này thật là bất an. Nhưng mình hỏi nó khổ không, nó không thấy vì nó quen và nó cam chịu rồi. Thực sự là như vậy. Rồi bây giờ vậy, trời lạnh giá ta nhìn những người nông dân đi xuống ruộng đồng mà họ cấy lúa, nước lạnh như cắt vào mùa đông, nhất là ở miền Bắc của ta á, lúc mà làm ruộng, mùa đông lạnh như cắt mà tới lúc là phải phải đi cắt lúa, tới lúc là phải đi cấy lúa, phải chân phải giẫm lên cái nước lạnh. Mà hồi đó cũng không có đủ cái ủng như bây giờ, bây giờ ta còn có mua sắm ủng, hồi đó không có.
[1:25:05]Khoác cái áo tơi thôi mà xuống ruộng cấy lúa rất là tội, cuộc đời như vậy. Bây giờ nói khổ, họ nói không, thấy cũng hơi có khổ đó nhưng vì sao? Vì tình yêu thương với gia đình, ráng làm miếng gạo miếng lúa cho con mình nó có cơm mà nó nó ăn mà nó đi nó đi học. Nó vậy, rồi cam chịu sự thật. Rồi những người ngư dân mà giong thuyền ra biển đánh cá, cái thuyền giữa biển giống như một chiếc lá nhỏ, biển khơi mênh mông sóng vỗ, nó chỉ cần mạnh con sóng lật úp chết liền. Thật là cuộc đời này rất là là khổ. Cho nên là hết giờ rồi mà nói không hoài. Ta nghe cái khổ này xin vui lòng nghe thêm mấy lần nữa,
[1:25:43]chứ chưa hết đâu, thầy phân tích chưa hết khổ đâu nha. Hôm nay là mới nói tổng quát về khổ thôi, còn chi tiết về khổ thì nghe mấy lần sau. Tuy nhiên, lúc mà khi giảng lại bài Tứ Thánh Đế thì thầy định giảng vắn tắt thôi, nhưng mà khi soạn bài thì nó lại nhiều quá.
[1:26:01]Cố gắng viết gọn, mà bài Tứ Thánh Đế này hết cái phần khổ không nó đã đi hết bảy bài. Nên sẽ không đợi để giảng ở Từ Tân mà thầy sẽ giảng ngoài Pháp Vân. Tuần sau ra Pháp Vân là giảng tiếp cái bài hai của Tứ Thánh Đế, vẫn còn đang khổ, chưa hết khổ đâu nha, đúng không? Nên ta sẽ đây ta sẽ đón nghe cái bài Pháp Vân online, còn cái người ở ngoài Hà Nội thì nghe online bài số một, đến khi nghe giảng bài thứ hai là ở ngoài Hà Nội, và bài thứ ba ta sẽ nghe ở đây, bài thứ tư ta sẽ nghe ngoài kia. Tức là bài lẻ thì ta nghe ở Từ Tân, bài chẵn ta sẽ nghe ở ở ngoài Pháp Vân Hà Nội nghe online. Cứ vậy để cho nó mau hết, chứ cái
[1:26:40]viết ra rồi mới thấy nó nhiều quá, thấy bởi vì quá khổ đi nha. Mà nói không hết nỗi khổ thì ta không nhìn được cái khổ toàn diện và sâu sắc, mà khi không nhìn được cái khổ toàn diện và sâu sắc thì ta không vượt qua được nỗi khổ, nên hôm nay ta phải can đảm là như vậy.