[0:08]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Con kính bạch trên hai hòa thượng. Vì là buổi sinh hoạt á, cho nên đáng lẽ có nhiều mục, và con có câu chuyện con xin báo cáo hai hòa thượng chút xíu. Hôm nay tụi con về đây có cái a làm việc công đức nho nhỏ là đi phóng sinh thả cá ở nơi cái sông Sa Đéc, hổng biết kêu sông Sa Đéc không ta? Đúng rồi. Tiền Giang. Tiền Giang hén. Nãy hổng biết mình phóng sanh được bao nhiêu há anh anh Nghiêm Châu càn? 5.300 ký cá, dạ. Thì con cũng xin báo cáo lên để cho quý hòa thượng khen tụi con một tiếng á, để cho tụi con Đó là cái thứ nhất con báo cáo với a với nhị vị hòa thượng để chứng minh cho tụi con được a được vui mừng,
[0:57]mà tụi con cứ tiếp tục kiếm chuyện công đức là làm hoài, là cái thứ nhất. Cái thứ hai, có cái chuyện này nữa. Cái chuyện này thì à hôm rồi có ông a ông Kim Quốc Hoa là ông Tổng biên tập của báo Người cao tuổi ở Hà Nội. Thì ông hẹn gặp con ở a thành phố Hồ Chí Minh. Ông mới bàn về một cái Phật sự là phát động một cái chương trình từ thiện là vì mái ấm cho người cao tuổi khó khăn. Tức là theo ông nói rằng là có những người già mà không có chỗ ở, hoặc là có chỗ ở mà chỗ ở không đàng hoàng, ở trong cả nước của mình. Và nhiều người nhiều nhà hảo tâm sẵn sàng làm những điều từ thiện, ví dụ như trẻ em mồ côi người ta làm
[1:46]nè, cái người tàn tật giúp đỡ nè, người khiếm thị nè, chất độc da cam nè, rồi những người thiên tai, động đất, bão lụt, rồi cháy nhà gì đó vân vân. Thì người ta đều có quan tâm có những chương trình hoạt động, riêng cái người lớn tuổi nghèo khổ, neo đơn mà không có chỗ ở thì ít ai để ý. Cho nên vì vậy là ông cũng muốn kết hợp với Giáo hội Phật giáo Việt Nam và chùa Phật Quang phát động kêu gọi một cái chương trình quan tâm đến cái đối tượng này. Bởi vì người cao tuổi mà nói theo đạo lý Á Đông là những cái gì rất là đáng quý giữa cuộc đời này. Vì nó không giống như là ở những xã hội khác người ta không biết như thế nào,
[2:27]riêng xã hội Á Đông Việt Nam ta lúc nào ta cũng quý kính những người cao tuổi. Mà đặc biệt cái người mà cao tuổi ở trong Phật pháp á, những vị xuất gia cao tuổi trong Phật pháp, thì lại giống như là những viên ngọc sáng ngời trước mắt của quần chúng. Giống như là hiện nay trước mắt ta có nhị vị hòa thượng là hai viên ngọc chói ngời ở trong Phật pháp mà hàng đệ tử chúng con hết sức là yêu kính. Thì nhìn đây là cái đạo lý thiêng liêng, một cái nét đẹp của Á Đông, một cái văn hóa rất là đặc sắc mà ta phải giữ gìn. Là cái người càng lớn tuổi càng được kính trọng, mà cái người lớn tuổi ở trong Phật pháp đến độ như nhị vị hòa thượng
[3:15]của chúng ta là đã vào hàng hộ trong hội đồng chứng minh của Giáo hội Trung ương, tức là những người làm tiêu biểu cho Phật pháp. Các vị mà ở trong hội đồng chứng minh á là nhiều khi các vị cũng không chắc là quý vị đó đảm đương một cái chức vụ gì đâu, một nhiệm vụ gì đâu. Nhưng mà chữ chứng minh có nghĩa là sự hiện diện của vị đó nó là biểu tượng cho cái điều gì cao đẹp trong Phật pháp. Cho nên trước mắt chúng ta có nhị vị hòa thượng là ở trong Hội đồng Chứng minh Trung ương có nghĩa là biểu tượng cho cái gì cao đẹp nhất ở trong Phật pháp vẫn đang hằng hiện hữu giữa cuộc đời này với chúng ta,
[3:54]mà hằng ngày chúng ta được chiêm ngưỡng đời sống của các ngài. Chỉ chiêm ngưỡng thôi, các ngài chưa cần nói gì. Chỉ các ngài ngồi lặng lẽ nhìn chúng ta, hoặc chỉ một nụ cười, một ánh mắt đã làm cho ta ấm lòng và biết bao nhiêu điều mà chúng ta phải học, phải làm theo dù các ngài chưa nói tiếng nào. Có phải vậy không ạ? Có phải vậy không ạ? Cho nên hôm nay, cũng nhân cái ngày vẫn còn là cái tiết của đầu năm, cái tết vẫn còn phảng phất hương xuân đâu đây, chúng con được duyên lành về đây thăm Tổ đình Kim Huê. Con được rước hòa thượng Chánh Giác cũng về đây cùng chứng minh để tham dự, tham gia, chứng kiến cái buổi sinh hoạt của đạo tràng Phật Đồng chúng con.
[4:43]Với cái tấm lòng, thứ nhất, là theo đạo lý Á Đông của những người còn nhỏ tuổi mà yêu kính cái người lớn tuổi. Thứ hai, là đối với trong Phật pháp là những hàng hậu học của chúng con mà yêu kính với cái người tiền bối của mình, người trưởng thượng của mình, thì hai cái niềm yêu kính đó cộng lại ở trong những ngày đầu xuân này. Cho nên vì vậy là chúng con xin thay mặt cho tất cả tăng ni, Phật tử ở đây trong cái tiết đầu năm xin dâng lên nhị vị hòa thượng cái lòng kính yêu vô hạn, như là cái biểu tượng cao đẹp để cho chúng con từng ngày, từng giờ mà noi theo trong bước đường tu học của Phật pháp.
[5:27]Xin nhị vị hòa thượng chứng minh cho chúng con với tấm lòng để cho chúng con được lễ bái hòa thượng ba lễ như là cái lời chúc Tết đầu năm. Kính thưa.
[5:49]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Kính thưa Thượng tọa giảng sư, Trụ trì chùa Phật Quang, Bà Rịa - Vũng Tàu. Hôm nay đầy đủ duyên lành được Thượng tọa về viếng Tổ đình chùa Kim Huê.
[6:11]Thượng tọa bày ra cái vẻ kính trọng người già, người cao tuổi ờ chúng tôi thay mặt toàn thể chư tăng Giáo hội Phật giáo Đồng Tháp và tăng ni Phật giáo Đồng Tháp thành thật cám ơn và biết ơn. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[6:42]Để con xin báo cáo nhị vị hòa thượng tiếp cái câu chuyện như thế này nữa. Là trong cái buổi mà để phóng sinh cá hôm nay thì quý Phật tử đóng góp được 167 triệu, nhưng mà sự thật cái số tiền mà để chi ra thả cá chỉ có 80 triệu, là lúc anh Nghiêm Châu anh mua hết một cái ao cá thì được nhiêu đó được, là hết 80 triệu. Cái số tiền còn lại là 87 triệu, và chính vì vậy cái cái việc mà ta chuẩn bị phát động cái chương trình là vì mái ấm cho người cao tuổi khó khăn. Cho nên hôm nay con cũng xin phép nhị vị hòa thượng chứng minh và cũng xin à khuyến hóa quý Phật tử mà đã đóng góp vào cái tiền phóng sinh
[7:31]hôm nay là xin chuyển cái phần tiền còn lại đó vào cái quỹ từ thiện sắp tới mà chúng ta phát động, đó là vì mái ấm cho người cao tuổi khó khăn.
[7:44]Xin hòa thượng chứng minh cho quý Phật tử. À như vậy là quý Phật tử đã đồng ý phải không? Dạ. Như vậy là thôi chứng minh được ta sẽ chuyển. Em nói rằng cái việc từ thiện như vậy là ta bên hội từ thiện anh a anh Nghiêm Bảo ghi nhận điều này nhá. Anh Nghiêm Bảo ghi nhận điều này để chúng ta chuyển qua cái chương trình sắp tới, vì chương trình sắp tới sẽ phát động rất là nhiều. Mà cái đặc biệt là là cái chương trình về cái người cao tuổi hiện nay là đang mạnh lên dần dần. Mà người cao tuổi thì có nhiều thành phần rất là đặc biệt, vì những cái vị mà cán bộ lớn ở Trung ương nhiều khi các vị về hưu đều là những người cao tuổi cả.
[8:23]Các vị có cái tiếng nói rất là lớn, có cái quan tâm đến cuộc sống, đến đất nước, đến xã hội. Rồi ở trong cái giới mà văn học nghệ thuật có nhiều bậc lão thành về văn chương cũng là những người cao tuổi, họ cũng quan sát đến những cái hoạt động này. Và trong cái xã hội có những người cao tuổi nhưng mà lại vì một cái nguyên nhân gì đó, các vị gặp khó khăn trong cuộc sống mà phải lệ thuộc vào sự giúp đỡ của những người trẻ tuổi. Cho nên nhân cái dịp mà đầu xuân Canh Dần này, cái dịp xuân mà cái ý nghĩa truyền thống của dân tộc ta là quý kính cái người lớn tuổi, và cái báo Người Cao Tuổi cũng sẵn đó họ phát động cái chương trình vì mái ấm của người
[9:05]cao tuổi luôn, nên cái ý nghĩa công việc cũng rất là lớn. Mà nhân hôm nay con cũng báo cáo nhị vị hòa thượng và thầy cũng thông báo luôn cho quý Phật tử như vậy, là sắp tới ta sẽ bước vào cái chương trình này để hưởng ứng với cái việc mà báo Người Cao Tuổi họ, nghĩa là Hội Người cao tuổi của toàn quốc á họ sẽ kết hợp với Giáo hội Phật giáo Việt Nam để mà làm cái chương trình này. Mà chúng ta biết trước để chúng ta từ từ mà bước vào đó. Trong cái năm này ta phát động điều này. Song song với nhiều việc từ thiện, chương trình từ thiện khác mà chúng ta phải làm như vậy. Đó là cái phần báo cáo chút xíu.
[9:38]Lẽ ra trong cái sinh hoạt đạo tràng thì như anh Nghiêm Châu nói, ta còn nhiều cái phần việc phải sinh hoạt, phải phải lấy ý kiến, phải bàn cãi, nhưng mà có lẽ sợ không có thời giờ. Cho nên thôi con cũng xin phép nhị vị hòa thượng qua cái phần nghi lễ vừa rồi, phần báo cáo việc làm vừa rồi, bây giờ thì con có vài cái lời đạo lý để trao đổi với các Phật tử một chút. Mà mong được sự chứng minh và gia hộ của chư chư tôn đức. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[10:09]Chúng ta biết rằng sống trên đời này, để làm một con người tốt, chân chính là hoàn toàn không dễ. Muốn làm con người xấu rất dễ, ai đánh mình, mình đánh lại, ai chửi mình, mình chửi lại, rất dễ. Ai hại mình, mình hại lại, ai ghét mình, mình ghét lại, rất dễ. Nhưng mà cái dễ đó, nó sẽ đưa đến một cái hậu quả, một cái quả báo khốc liệt về sau là không bảo đảm ta tồn tại được cái thân người. Có thể ta phải đọa vào súc sinh, địa ngục, ngạ quỷ. Mà giữa cái cuộc đời mà thánh ít, phàm nhiều này, ta phải luôn luôn đối mặt với những điều bất như ý, những người mà không phải là tốt, những cái hoàn cảnh không
[10:58]phải thuận lợi, luôn luôn là chờ chực ta, bao vây ta, là đối mặt với ta.
[11:08]Thì giữa những cái điều bất toàn như thế, mà ta phải xử sự làm sao cho chân chính, cho đúng, biết kiềm chế mình, để định cái hướng làm sao không sai với đạo lý, cái đó mới là khó. Mà chính vì cái điều khó khăn đó mà biết bao nhiêu bậc thánh triết từ xưa đến hôm nay đã phải xuất hiện mà nối tiếp nhau để nhắc nhở con người, để cho con người đừng lầm lạc. Đừng lầm lạc, bởi vì các vị đều biết rằng đời này thánh ít, phàm nhiều. Nói chữ thánh ít, phàm nhiều là nói hơi không đúng sự thật, phải nói thêm chút nữa là thánh rất ít mà phàm rất nhiều. Nên vì vậy là cái điều mà chắc chắn chúng ta phải đối diện, phải gặp gỡ là thường là những điều bất như ý. Bất như ý vì sao?
[12:02]Vì con người cứ phải đối phó với nhau, con người cứ phải đối phó với nhau. Vì trong lòng ai cũng có cái tham lam, cái sân hận, cái hơn thua, cái thủ đoạn, cái lừa dối. Trong lòng chúng ta cứ tiềm tàng, tiềm tàng cái đó. Ngay cả khi những người nghe được đạo lý, thấy như là mình đã hiểu đạo lý rồi, nhưng mà khi đụng việc, bỗng nhiên cái tập khí cũ khởi lên, ta trở thành con người như cũ cũng tham lam, cũng thủ đoạn, cũng hơn thua, cũng lừa dối. Nên giữa cái hiểu đạo và cái sống cho đúng đạo, cái khoảng cách nó cũng rất là xa chứ không phải là dễ. Mà chính ta là như vậy, thì người bên cạnh ta cũng vậy,
[12:44]người sau lưng ta cũng vậy, người trước mặt ta cũng vậy, là ta phải hiểu điều đó để không có bất ngờ nếu rủi cuộc đời ta mà phải gặp những điều trái ý, nghịch lòng. Vì cuộc đời vốn là như thế và cuộc sống là phải như thế, nên Khổng Tử đã than một câu là: "Vi nhân nan", làm người rất là khó. Nên vì vậy là để xác định ta phải sống cuộc đời như thế nào cho đúng, thì hoàn toàn đó là cả một cái quá trình, những cái bài toán, từng cái bài toán khó khăn mà ta phải giải một cách vất vả, không có không có đơn giản. Ví dụ như là thỉnh thoảng lúc nào đó trong cuộc sống này, ta gặp được những người tốt, có phần nào phẩm chất của một vị thánh, thì ta được cái niềm hạnh phúc.
[13:38]Niềm hạnh phúc đó là gì? Là ta có niềm tin với cuộc sống hơn, ta bớt phải bận tâm, nghi hoặc, đối phó hơn.
[13:49]Tin hơn, bớt đối phó, bớt bận tâm hơn, có nghĩa là ta an lòng hơn, cái an lòng đó chính là hạnh phúc. Nhớ, hạnh phúc chính là cái an lòng. Còn ví dụ như ta sống với một người mà trong lòng ta cứ nghi hoặc, ta nghĩ rằng người đó xấu, người đó sẽ nói dối chỗ này, lừa ta ở điểm kia thì cái nghi hoặc đó làm cho ta phải bận lòng đối phó, ta gọi đó là đau khổ. Còn ta sống được với một người mà cho ta được cái niềm tin là người đó sẽ không gạt ta, không hại ta, người đó yêu thương ta, nếu ta có lỡ sai lầm, người đó cũng sẽ tha thứ cho ta và nhắc nhở ta một cách chân thành, thì đó là niềm hạnh phúc vì ta không phải
[14:33]đối phó, không bận tâm, ừm không phải chuẩn bị, đó là ta được an lòng và an lòng đó là hạnh phúc. Thì cuộc sống là như vậy, thì ngược lại cũng vậy, nếu ta là những người hiền lành thì ta cũng cho những người chung quanh ta những cái niềm vui, những cái hạnh phúc như thế. Đó, nếu ta là người đạo đức, ta biết tu dưỡng, ta có phẩm chất thánh, ta không sân hận, ta không lừa dối, ta không thủ đoạn thì thực sự ta cũng cho được, đem đến được cho người chung quanh ta cái niềm vui, cái hạnh phúc như thế. Và hiểu được như vậy thì bây giờ ta phải chọn cái thái độ sống làm sao để cho gì? Chính ta đem được hạnh phúc cho người
[15:18]mà cũng để cho người đem được hạnh phúc cho nhau. Ví dụ, ta không đòi hỏi người phải tốt lại với ta, nhưng ta đòi hỏi người đó phải tốt với người khác. Ví dụ ta sống tốt cho một người thì không phải để mong rằng người đó tốt lại với ta. Vì nếu ta tốt với người nào, ta mong người đó tốt lại thì đó vẫn là tính toán, vẫn hơn thua, vẫn là mong cầu, không nó vẫn là cái ích kỷ tiềm tàng. Mà ta đã là đệ tử Phật, ta hiểu đạo lý rồi, nên khi ta đối xử tốt với ai thì ta không nghĩ rằng cái người đó sẽ tốt trở lại với ta, mà mong rằng người đó tốt với người khác. Có một lần vậy, có một cái cái chú học sinh đó
[16:01]trong cái hoàn cảnh khó khăn nghèo đến gặp một ông thầy, thì ông thầy thấy chú hoàn cảnh nghèo trong lúc bức súc khó khăn quá, ông thầy mới giúp đỡ. Ông thầy mới giúp đỡ thì chú đó mới ái ngại, mới nói rằng: "Con là cư sĩ, con không cúng dường cho thầy thôi, mà tại sao lại nhận sự giúp đỡ của thầy?" Thì ông thầy ổng trả lời thế này: "Nếu sau này con có sự nghiệp, con làm ăn được tốt mà con còn nhớ đến cái ngày hôm nay thầy giúp con, thì con hãy ráng kiếm người khác mà giúp lại, đó là con đền ơn thầy." Câu nói như vậy, và cái câu nói đó mang theo trong lòng cái chú học trò đó suốt đời. Thì sau này cái chú đó cũng không gặp lại ông thầy mà đã giúp đỡ
[16:42]mình, nhưng chú mang cái lời nói đó để sống suốt cuộc đời còn lại, là mà biết yêu thương, biết giúp đỡ những người khác. Thì cuộc sống là như vậy, thì bây giờ cũng vậy, giữa cuộc sống nó đầy cái cái mưu mô, cái giả tạo, cái thủ đoạn, cái lừa dối, mà ta may mắn gặp được cái người tốt trong đời cũng làm cho ta thêm được một niềm hạnh phúc. Hiểu như vậy cho nên ta tự dặn mình, mình phải là niềm hạnh phúc cho mọi người bằng cách là mình sẽ trở thành một người để cho người khác tin cậy. Tức là khi gặp ta, người kia sẽ không có phải đối phó, sẽ không phải nghi ngờ, không phải bận tâm mà sẽ có được niềm tin yêu để sống.
[17:26]Đó, và nếu mà họ có được cái niềm tin yêu để sống, thì ta cố gắng truyền cho họ cái sức mạnh cũng như ta vậy, họ sẽ trở thành một người như ta để đem được cái hạnh phúc đến cho những người khác trong cuộc đời mà họ sẽ đi qua. Tuy nhiên, nói đi thì nó cũng nói lại, cái người hiền lành á thì có thể là đem an vui cho đời, nhưng mà chính ta cũng là miếng mồi béo bở cho những kẻ lừa đảo. Thì trên cuộc sống này cũng vậy, có những người lừa đảo thấy ai là người hiền lành thì họ tiếp cận để tìm cách lừa gạt liền. Và đó cũng là một cái mặt trái khiến cho những người mà muốn sống tốt giữa cuộc đời này họ đâm ra do dự, ngại ngần.
[18:14]Và cứ phải thủ thế, nói: "Thưa thầy, tôi cũng muốn sống tốt, tôi cũng muốn là một người đem niềm vui cho người khác, à nhưng mà hễ tôi hiền thì có có cái người tới gạt thôi. Cho nên buộc tôi không hiền được, nghĩa là tôi phải biết ăn miếng trả miếng, như vậy thì để không ai gạt tôi." Chúng ta thấy đó cũng là một cái mặt trái của cuộc sống này, nghĩa là ta muốn tốt mà đời không cho ta tốt. Nhưng ở đây, vì ta là người đệ tử Phật nên ta phải xác định cái con đường của mình. Ta phải xác định cái con đường của mình là sao? Giữa thế gian mà đầy phiền động này, giữa cái thế gian mà đầy mưu toan lừa gạt này,
[18:52]ta vẫn phải là một người tốt, người tốt, người hiền lành nhưng mà tương đối phải đủ bản lĩnh, đừng để cho cái cuộc đời mà họ lừa gạt ta một cách quá đáng. Dù nghiệp thì phải trả, nhưng mà đừng để trở thành một cái cái bi kịch khác, nó là như vậy. Cái đó là phần khác thì ta không nói tiếp. Rồi bây giờ ta đặt vấn đề: "Nói thưa thầy, thầy nói cuộc đời nó đầy những cái bất toàn như thế, nhiều kẻ xấu ác như thế, nhiều cái trái ý nghịch lòng như thế, thì như vậy có những vị đạo sĩ hay những tu sĩ chủ trương là từ bỏ cuộc đời để sống một đời ẩn dật, thanh bai thì như vậy có đúng chăng?" Xin thưa cũng không đúng luôn. Vì sao vậy?
[19:36]Vì nếu ta vì sợ cuộc đời, bởi thấy cuộc đời này sao nhiều người xấu ác quá nên ta muốn từ bỏ cuộc đời thì ta phạm lập tức ba cái lỗi liền. Cái lỗi thứ nhất là ta là người hèn nhát, mà người hèn nhát thì sẽ sẽ là một người không làm gì được nữa. Cái điều thứ hai nữa là vì ta xa lánh cuộc đời nên ta không thể làm điều tốt cho đời, ta sẽ dần dần hết phước luôn. Cái này mới là đáng sợ, người mà không còn phước rồi thì chẳng còn giá trị gì trên cuộc sống này nữa. Và cái thứ ba là do không có phải đối tiếp với mọi người, không có tiếp xúc, không gặp gỡ ai, ta chẳng bao giờ biết trải lòng yêu thương ai hết, nên lòng từ bi không phát triển. Thì ba cái nhược điểm:
[20:29]hèn nhát nè, hết phước nè, không có lòng từ bi, thì ta không thể nào trở thành một vị thánh cao cả được. Do đó, cái chủ trương, cái quan niệm rằng là hễ vì cuộc đời này là đau khổ mà ta phải lật đật từ bỏ cuộc đời này, thì đó là một quan niệm sai lầm, không phải quan niệm của đạo Phật. Thế còn nói là lìa thế gian là sao? Đó là một đạo lý lớn mà ta phải hiểu rất là kỹ, chứ không có đơn giản. Nên vì vậy mà ta nghe những vị Bồ Tát tu hành qua bao nhiêu đại kiếp, một vị Phật mà muốn thành Phật phải bao nhiêu ức kiếp chứ không phải là dễ là vì sao vậy? Là bởi vì lý do thế này: là trước khi gặp Phật pháp, hoặc là trong khi gặp Phật pháp,
[21:19]chúng ta đã đi qua nhiều kiếp luân hồi với rất nhiều lỗi lầm. Đó là điều ta không chối cãi được. Trước khi biết Phật pháp, ngay trong kiếp này thôi ta đã phạm rất nhiều lỗi lầm, đúng không ạ? Đúng. Nhưng chính vì ta mới nghiệm ra rằng, từ lúc mà ta biết đạo, ta tin vào nhân quả, biết đến chùa lễ Phật, tụng kinh hay là cung kính chư tăng ni thì ta
[21:47]bắt đầu bớt được cái lỗi lầm của mình, đó, bớt thôi chứ không có hết. Rồi ta nghiệm lại: à, chỉ trong kiếp này kể từ cái giây phút mà ta gặp được Phật pháp là ta đã biết rằng trước đó ta đã phạm nhiều lỗi lầm, thì bây giờ suy ngược ra vô lượng vô lượng kiếp trước nữa thì ta biết rằng ta đã đi qua luân hồi với biết bao nhiêu là lầm lỗi. Và chính vì những lầm lỗi mà ta đã để lại trong cái dòng nghiệp của mình, những lầm lỗi ta đã để lại trong tâm hồn của mình, những lầm lỗi mà ta đã để lại cho cuộc đời chung quanh mình đều phải có cái giá phải trả. Đều phải trả giá hết, không có cái gì mà không trả giá.
[22:31]Và để trả giá cho những lầm lỗi mà ta đã làm thì buộc ta phải đi lại cuộc đời đó, không tránh được. Ta phải đi lại những cuộc đời mà ta đã đi qua một cách sai lầm và phải đi lại cho đúng. Cái câu nói này như thế này: ta phải đi trở lại những cuộc đời mà ta đã đi qua một cách sai lầm và để đi lại cho đúng.
[22:58]Đó là cái công hạnh của Bồ Tát. Mà dù không phải Bồ Tát, cái nhân quả và chư Phật cũng buộc ta phải làm điều này, chứ ta không còn cách nào khác. Chứ đừng có nói rằng, đừng nghĩ rằng là kể từ khi tôi biết đạo, tôi lìa xa thế gian. Không có chuyện đó. Vì vô lượng kiếp ta đã sai lầm, bây giờ ta phải trả giá cho tất cả những sai lầm đó, ta phải đi trở lại cái cuộc đời của mình đã đi qua để đi lại cho đúng. Nó rất giống như những người học sinh, sinh viên mà thi trong trường ấy, hễ thi rớt môn nào thì trở lại thi môn đó. Phải thi từng môn cho đậu hết rồi bắt đầu mới lên lớp, mới được tốt nghiệp. Thì cũng như vậy, là trên bước mà ta tu tập
[23:45]để đắc đạo, làm một vị thánh triết, giác ngộ giải thoát thì cũng vậy, bao nhiêu môn mà đã rớt phải thi lại hết. Những đoạn đời ta đã đi qua sai lầm, ta phải đi trở lại cho đúng, chứ không có tránh né được. Ví dụ như trước đây là ta đã đối xử ác với ba người thì bắt buộc đến một kiếp nào đó ta phải gặp lại ba người đó đối xử lại cho tốt. Làm sao thì khi mà gặp lại ba người đó thì ba người đó sẽ à có thể là giận ta, ghét ta, thế này thế thế kia, nhưng mà ta phải chọn thái độ đúng để cho cái bài học đó cho qua. Còn nếu mà ta đối xử sai lầm với ba người đó, mai mốt gặp lại nữa. Phải trả lại, nghĩa là thi môn đó rớt, mai mốt thi lại nữa, chưa hết chuyện.
[24:31]Nên vì vậy là ta phải đi lại những đoạn đời ta đã đi qua, ví dụ như ta có cái tham lam, một kiếp nào đó ta có cơ hội ta đã lấy tiền của người khác về làm tiền của mình. Thì bây giờ ta phải đi trở lại mà phải đi bằng cái hạnh buông xả để trị cái bệnh tham lam trong cái kiếp xưa đó. Tức là có lúc đó ta làm cái chức gì đó, ví dụ như làm cái chức địa chủ đi, thì những người mà làm công cho ta, ta đã trả lương cho họ không tương xứng. Và bây giờ ta phải gặp lại những người đó, và ta phải phục vụ lại, phụng sự lại người đó với cái thành tâm của mình để trả lại hết những cái nợ mà ta đã mắc nợ họ. Phải gặp lại, phải đối diện lại.
[25:15]Hoặc là một ông quan là vì chèn ép người mà làm cho người ta sợ mình, người ta phải tìm cách hối lộ mình, thì một kiếp nào đó phải trở lại trả lại cái tiền đó, mà trả gấp nhiều lần. Nghĩa là nếu ta tham lam thì ta phải trở lại để buông xả trở lại. Mà phải trở lại là gì? Là gặp lại những người mà ta đã đối xử không đúng. Hễ là ta đã tham lam thì bây giờ ta phải trở lại để tu hạnh buông xả. Rồi ví dụ như là ta đã nóng nảy, ta đã nói những lời thô bỉ, thô lỗ, xúc phạm nặng nề với ai đó thì nhân quả buộc ta phải trở lại gặp người đó để coi coi mở miệng nói lại những lời yêu thương, nhã nhặn, hiền lành để trả lại cái nghiệp xưa.
[26:06]Chứ không bao giờ mà hồi ba kiếp trước mình đã chửi ai rồi cái bây giờ thôi mình sám hối với Phật cái rồi mình quên luôn, đi luôn, không bao giờ gặp lại, không có chuyện đó. Nhớ, ta càng sám hối Phật chừng nào thì Phật càng kiếm người đó trở lại cho ta gặp cho nhanh để ta phải học lại cái bài học của sự hiền lành. Ba kiếp trước mình nóng nảy, nói nặng lời người nào thì bây giờ hoặc lúc nào đó phải gặp lại người đó để có thái độ hiền lành, nhã nhặn, nhỏ nhẹ, lịch sự để bù lại cái mà ta đã nặng lời với người kia. Là ta phải đi trở lại hết những cuộc đời mình đã đi qua sai lầm, mà hãy nhớ là trong vô lượng kiếp, vô số lần ta tham lam,
[26:47]vô số lần ta nóng nảy thì ta phải trở lại trả hết, trả cho hết lại, chứ không có trốn cuộc đời, không có trốn cái nợ mà mình đã làm. Hoặc là kiếp nào đó ta đã ích kỷ thì bây giờ ta phải trở lại để tập sống vị tha. Ví dụ trong một cái môi trường, có một lần ta đã sống trong một cái đồng đội gồm 30 người ở trong một khu rừng với nhau, mà trong cái khu rừng 30 người đó kiếm ăn rất là vất vả, thì thay vì là trong hoàn cảnh mà thiếu thốn, đói kém đó thì ta phải có một chút phải chia sẻ, nhưng lúc đó ta đã ích kỷ, hễ kiếm được miếng ăn nào cứ giấu riêng cho mình để ăn riêng. Của ai tìm được thì mình lại mình chia ăn,
[27:27]còn của mình thì mình giấu, thì thành một cái nghiệp ích kỷ, bây giờ ta phải trở lại gặp lại cái hoàn cảnh giống như vậy với những con người đó để tập vị tha. Bây giờ là có là chia sẻ, sống là vì người để lật ngược lại cái nghiệp mà ta đã gây ra từ lúc trước. Không có trốn chạy đi đâu được hết. Ta phải trở lại hết, trở lại để làm lại, thi lại cái bài toán mà ta đã làm sai từ một kiếp nào đó. Là ích kỷ thì bây giờ phải vị tha. Hoặc là một kiếp nào đó ta làm người giàu sang quyền thế, ta sống hưởng thụ trên nhung lụa, ta ăn ngon, ta mặc đẹp, nhà cửa sang trọng thì ta phải trở lại kiếp sống đó mà phải sống khắc khổ, đơn giản để học lại cái hạnh đó.
[28:12]Không được phép là vì ỷ mình có tiền, có quyền, có thế mà hưởng thụ nhiều hơn người khác một cách quá đáng. Đó vẫn là một cái tội. Nhân quả cho ta, trời Phật cho ta cái quyền thế không phải để ta hưởng thụ, mà nhân quả cho ta, trời Phật cho ta quyền thế để ta dùng cái quyền thế đó mà giúp đời, giúp người, chứ không phải để hưởng thụ cho ta. Nhưng mà có những lúc ta đã hiểu sai, khi ta thấy ta có tiền bạc, có quyền thế, ta hưởng thụ cho riêng mình, đâu biết rằng đó là cái tội. Và một lúc nào đó ta phải trở lại cuộc sống đó để trả lại cái bài học đó. Nghĩa là ta phải tập sống một đời sống khắc khổ, đơn giản.
[28:57]Cái đời sống khắc khổ đơn giản đó hoặc là ta tự nguyện ta sẽ trở lại một đời sống có tiền, có quyền mà phải sống khắc khổ, hoặc là ta bị bắt buộc phải rơi vào cảnh nghèo khổ để phải tập sống khắc khổ mà cảm thông được với bao nhiêu người nghèo ở trong cuộc sống này, chứ không còn cách nào khác. Đó là ta đã đi qua một đoạn đời sai lầm bởi sự hưởng thụ thì phải đi trở lại để sống một cuộc đời khắc khổ, đơn giản. Do đó mà hiện nay ví dụ nếu người nào đó đang sống hưởng thụ thì hãy cẩn thận, vì ta đã sống sai lầm. Hoặc có người nào đó đang sống khắc khổ thì coi chừng đây là lúc mà ta phải trở lại đền trả lại cái lúc mà trước kia ta đã từng sống hưởng thụ.
[29:43]Cuộc đời này là như vậy, cái gì cũng phải phải trả giá, hoặc là Một lúc nào đó, ta đã phản bội, thì bây giờ ta phải trở lại để học bài học trung thành, không còn cách nào khác. Mà trở lại để học bài học trung thành là sao? Là hoặc là nhân quả đưa ta trở lại gặp cái người chủ ta, người thầy ta mà ta đã phản bội và ta phải phát nguyện sống trung thành để trả lại cái nghiệp mà ta đã từng phản bội. Còn nếu mà ta không có phước mà không có phát nguyện để sửa lỗi đó, thì nhân quả buộc ta phải sống trung thành ở trong thân phận một con chó để ta phải học bài học trung thành với thân phận của một súc sinh.
[30:27]Bằng cách nào ta cũng phải trả lại cái sai lầm mà mình đã tạo ra, chứ không có tránh né được. Nhưng mà nếu cái người biết đạo á thì ta tự nguyện ta đền trả lại cái sai lầm của mình, chứ không phải là để cho nhân quả ép ta, buộc ta. Ví dụ như ta đã từng phản bội mà sau đó ta biết cái lỗi à với người chủ của mình, với người thầy của mình mà mình phản bội như vậy là không đúng, mình hối hận. Mình mỗi ngày mình lạy Phật sám hối cho cái nghiệp mà con đã từng phản bội, à con xin sám hối và con nguyện sống trên đời biết là một người trung thành. Thì do mình biết sám hối, cho nên nhân quả trời Phật đưa mình
[31:08]trở lại gặp lại cái người chủ cũ để mình coi mình thực hiện được hay không, theo như cái điều mình đã sám hối hay không. Đó là cái người biết lỗi thì ta vẫn mang thân phận của một con người có đạo đức mà gặp trở lại cái hoàn cảnh cũ để ta làm lại một bài toán đó, giải lại cái bài toán đó. Còn nếu mà ta không biết lỗi, là một người phản bội mà cứ giương giương tự đắc mà không biết lỗi, thì nhân quả sẽ đưa ta vào cái thân phận phải làm kẻ trung thành, đó là súc sinh, con chó. Và như vậy, ta thấy rằng là những gì ta đã sai lầm, ta phải trở lại đối diện để trả lại hết. Nhưng ta trả lại với hình thức là của một người có phước
[31:51]và tự nguyện trả nó khác với cái việc mà trở lại để trả dưới thân phận bị đày đọa, bị ép buộc nó khác nhau. Giống như cái người giàu khi biết mình có lỗi hưởng thụ thì sẽ còn được phước giàu, nhưng mà lúc đó ta sẽ sống đơn giản, cần kiệm để trả lại nghiệp xưa. Còn nếu không, ta không biết cái lỗi, không biết sám hối, thì ta cũng sẽ phải sống cần kiệm, khắc khổ, nhưng với thân phận của một người nghèo nàn, hai cái đó khác nhau. Và như vậy, nãy giờ ta nói như vậy để nói cái gì? Để nói thế này: Không thể nào ta quay lưng từ bỏ cuộc đời được, không bao giờ. Bởi vì vô số kiếp, ta đã đi qua cuộc đời một cách
[32:32]sai lầm, bây giờ ta phải đi trở lại để trả lại những sai lầm đó hết, không còn cách nào khác. Nhưng có hai cách để trả cái sai lầm mà ta đã phạm: Một, là với thân phận của một con người có trí tuệ và có phước đức trả lại cái nghiệp xưa, làm lại bài toán đó; hai, là ta trở lại với thân phận bị ép buộc để mà giải lại cái bài toán đó, làm lại một cách đúng đắn hơn, hai cách khác nhau. Như vậy, ta sẽ chọn cái cách nào? Ta sẽ trở lại nghiệp đó với cái tính cách, phong cách của một con người có ý thức, có đạo lý, có trí tuệ và còn phước đức, chứ không phải bị ép buộc. Mà do đâu ta được như vậy? Do đâu ta được là ta sẽ đi trở lại cái đoạn đường mà ta đã đi sai để
[33:19]đi cho đúng lại, nhưng với thân phận của một người có phước đức? Bằng cách nào?
[33:29]Bằng cách nào? Bằng cái cách là ta có đạo lý, ta biết lễ Phật sám hối, ta biết khiêm tốn, biết cung kính người trên kẻ dưới. Thì đó là cái cách mà ta giữ được trí tuệ của mình, giữ được cái phước đức của mình rồi nương vào cái phước đức đó, cái trí tuệ đó mà ta sẽ trở lại hết, trở lại nhưng mà trở lại với cái tư cách đàng hoàng, đường bệ mà tự nguyện, chứ không phải bị ép buộc. Cho nên, Phật, Pháp đã cho ta cơ hội để trở lại làm người để đi lại những con đường mà ta đã đi qua sai lầm, đi trở lại một cách đường bệ, đàng hoàng. Còn nếu không có Phật Pháp, ta sẽ cũng phải trở lại, nhưng trở lại với cái thân phận hết sức là thấp hèn, hết sức thấp hèn.
[34:25]May là chúng ta được gặp Phật Pháp, chúng ta biết lễ kính Phật, chúng ta biết học hỏi giáo lý, chúng ta biết làm những điều công đức lành, chúng ta biết kính trên nhường dưới, thì cái phước đó nuôi dưỡng ta, phát triển tâm hồn ta, thăng hoa trí tuệ ta. Rồi để ta cũng phải trở lại đối diện với những sai lầm ở vô số kiếp xưa mà ta đã phạm. Ta sẽ trở lại, nhưng trở lại với thân phận của một con người có phẩm chất của một vị thánh, hiền lành, đức độ, từ bi, điềm đạm để đối diện lại với cái nhân duyên ngày xưa hết. Nhưng mà ta đối diện lại với một cách đường bệ, đĩnh đạc mà trả nghiệp, làm lại cho tốt hơn. Ta có vui không ạ?
[35:12]Vui.
[35:17]Như một kiếp nào đó ta đã lừa dối, thì ta cũng sẽ gặp lại cái người đó, nhưng ta phải sống chân thật. Đều phải đi qua cái đoạn đường mà ta đã đi, không còn cách nào khác được. Và chỉ khi nào mà ta đi qua lại hết những cái đoạn đường xưa, mà đi lại cho đúng rồi, ta mới từ bỏ cuộc đời được. Đến chỗ này, bắt đầu mới nói tới chuyện mà giải thoát khỏi cuộc đời, từ bỏ cuộc đời, thanh thản trút áo bước ra đi. Chứ còn trước đó, ta còn đầy nợ với cuộc đời, đầy những cái nghiệp oan trái xưa thì đừng nói chuyện mà từ bỏ, trốn khỏi cuộc đời này, không có. Nên vì vậy, ta thấy có những vị xuất gia vậy, ta đừng nghĩ là những người xuất gia
[36:05]vào chùa rồi là đã từ bỏ thế gian, không có, đừng nghĩ như vậy. Mà cái người xuất gia vào chùa rồi, sự thực là lại còn nặng trách nhiệm với đời hơn nữa. Mà tu càng lâu thì trách nhiệm càng nặng. Đến như những vị tôn túc lớn, nhiều khi đã đến tuổi lớn tuổi rồi, chẳng làm gì được nhiều, nhưng mà vẫn phải đứng đó làm trụ cột, làm cái đức cho hàng hậu học noi theo. Giống như như vị hòa thượng mà nãy giờ chúng ta tôn vinh. Chúng ta tôn vinh không hề giả dối, chúng ta đã nói thật lòng. Đừng ai nghĩ thầy là nói dối mà tôn vinh hòa thượng là lịch sự, là đãi bôi, là khách sáo, không có nha. Thầy nói thật, đây là bài học cho chúng ta.
[36:47]Vì cái người xuất gia cũng không hề thoát khỏi cuộc đời. Ví dụ bây giờ ta thấy rằng những vị xuất gia ở trong chùa có rảnh không? Thầy có rảnh không? Nhiều khi thầy còn bận hơn một người có gia đình, có vợ, có con nữa. Có những người xuất gia sự thật là cực hơn một người có một cái gia đình, có vợ, có con. Lo hết chuyện này tới chuyện kia, nhưng mà có cái khác là: Ví dụ, cái người có gia đình, có vợ, có con thì phải lo trong cái trách nhiệm bổn phận đè nặng trong sự bắt buộc; còn người xuất gia thì lo việc đạo, lo đủ thứ, lo cho thầy tổ mình, lo cho bổn đạo, lo cho đủ thứ chuyện trong giáo hội, chuyện xã hội, chuyện chính quyền,
[37:27]đủ thứ hết, nhưng mà lo với tâm tự nguyện, không có ai ép mình hết, không ai ép mình, nên cái lo đó nó hạnh phúc thôi, nhưng mà vẫn phải lo, vẫn phải cực. Tức là quý thầy cũng đang đi trở lại cái cuộc đời đó, chứ không phải không. Hồi xưa, quý thầy đã lo trong cái phiền toái, bực bội lúc nào đó, nhưng khi xuất gia rồi cũng lo cuộc đời đó, chứ đâu phải không lo, nhưng lo trong cái yêu thương, trong cái tự nguyện, nó hạnh phúc hơn rất là nhiều. Cho nên, người xuất gia không hề từ bỏ cuộc đời. Nên vì vậy, mà lúc nào đó chúng ta bỗng thất tình và chúng ta muốn đi tu để theo gương cái cô Lan trong chuyện tình Lan và Điệp là một điều sai lầm.
[38:09]Vì sao vậy? Vì chả bao giờ mà trốn cuộc đời được, sẽ có một ngày Điệp tới tìm Lan. Lan có cắt đứt dây chuông, Điệp cũng leo hàng rào đi vô. Vì sao vậy? Vì ta phải đối diện lại với những gì mà ta đã đi qua để xác định lại ta đã vượt qua, chứ không còn cách nào khác hết. Nghĩa là sao? Nghĩa là điều này cũng nhắc cho những vị thầy ở trong chùa hiểu một điều thế này: Là khi nhận một người đệ tử xuất gia là không phải nhận một người đi trốn cuộc đời, mà đó là nhận một người sẽ làm gì? Sẽ làm gì?
[38:51]sẽ gánh vác cuộc đời, sẽ làm thầy mọi người
[38:56]chứ không phải là nhận một người đi trốn cuộc đời. Nhưng mà sự thật thì quý thầy từ bi. Do từ bi nên quý thầy cũng chia làm hai hạng đệ tử. Có những đứa nó khổ quá, thôi cho nó vô chùa nó tu cho rồi cho nó yên thân. Thì thôi, cho nó tu thì nó được tu. Nhưng mà khổ cái là khi xuất gia rồi, thọ giới rồi cái người ta kính trọng mình như bậc thầy rồi cũng tổn phước. Nhưng mà cũng có những người khi đến đi tu thì ổng thầy mới nhìn ổng biết á: "À, cái thằng này nữa nó làm thầy thiên hạ được, nó gánh vác được Phật pháp." Mà sự thật á, cái người xuất gia á là ở cái vị trí cái thứ hai mới là đúng. Như hôm vừa rồi vậy, sau Tết thì Mặt trận tỉnh
[39:36]Bà Rịa Vũng Tàu có mời một số vị tôn túc của Phật giáo đến gặp gỡ đầu năm chung với các vị chức sắc của các tôn giáo bạn. À thì trong cái buổi đó đó, à ừm cái a khi mà họ đọc báo cáo thống kê ra thì Phật giáo là tín đồ là đông nhất: 192.000. Còn kế đến là Công giáo là một trăm hai mươi mấy ngàn tín đồ. Thấy thì đông hơn một chút, nhưng mà khi mình nhìn qua số tu sĩ bắt đầu mình mới sợ. Là linh mục là 118 vị. Còn người tu sĩ Phật giáo 3 ngàn mấy trăm vị.
[40:20]Tức là cái chênh lệch giữa tu sĩ rất là lớn, nhưng mà tín đồ thì chênh lệch không bao nhiêu. Nghĩa là sao ạ? Nghĩa là một người linh mục của bên đạo Thiên Chúa họ cai quản được, giáo hóa được rất đông cái tỷ lệ họ giáo hóa được rất đông, phải không? Còn bên Phật giáo tu sĩ ta rất đông, nhưng mà cái chênh lệch tín đồ không nhiều, nghĩa là nếu chia ra tỷ lệ thì một người tu sĩ Phật giáo chăn dắt không được nhiều tín đồ Phật giáo như một linh mục, đúng không ạ? Cái chênh lệch này là như vậy. Và như vậy sau khi đọc xong cái kết quả đó rồi thì quý thầy đều thầm thấm thía thấm thía cái năng lực của một người tu sĩ trong Phật giáo. Bởi vì sao?
[41:09]Bởi vì bên tôn giáo bạn là bên Kitô đó, họ có một cái quan điểm rất rõ: một cái người mà làm linh mục là cái người làm cha chăn một bầy con chiên. Cái nhiệm vụ của họ là như vậy. Và họ học để nhắm tới cái mục tiêu đó là chăn dắt con chiên. Và người đó phải đủ năng lực. Một người mà làm được rất nhiều việc, chăn dắt được rất nhiều tín đồ. Còn trong đạo Phật ta thì từ bi hơn, là có những người đến xuất gia để thoát đời, trốn đời, tránh đời và có những người xuất gia với hạnh nguyện cao cả là để tu tập rồi đem giáo pháp mà giáo hóa chúng sinh, có hai hạng như vậy. Nên chính vì là ta bị sa cà nhiều thành phần như vậy,
[41:57]cho nên đôi khi cái hướng mà ta đào tạo người tu sĩ Phật giáo nó không có đặt ra yêu cầu cao lắm. Cứ miễn cái người đó yên tu là được rồi. Nhưng ở tôn giáo bạn thì không có cái chuyện yên tu được rồi, mà anh phải thật sự giỏi, phải giỏi để chăn dắt tín đồ. Còn ta thì không yêu cầu đó quyết liệt, miễn người đó hiền lành tu là được rồi. Thì đây là cái quan điểm khác. Thì thôi, ta thấy đạo Phật cũng có cái hay, là đôi khi trong đạo Phật cũng có cái hơi dung dị, dễ dãi một chút để tiếp độ cái người mà có muốn tu hành. Thì họ phải tu, nhiều khi thôi kiếp này họ tu hiền lành lúc khác họ sẽ tu tốt hơn để mà làm thầy người khác được.
[42:38]Nó cái cái nó khác nhau như vậy. Thì đây ta nói vậy, là ta phải đi trở lại những đoạn đường mà ta đã đi qua một cách sai lầm mà đi lại cho đúng rồi ta mới thoát khỏi cuộc đời được. Ta mới thoát khỏi cuộc đời được. Chứ không phải là hễ thấy cuộc đời khó sống quá, chung quanh ta nhiều cái nghịch cảnh bất toàn quá, con người sao lừa lọc gian dối quá, cái thôi mình muốn trốn cuộc đời đi vào núi cho yên, không. Khi ta vào núi, ta sẽ gặp cái loài nó còn xấu ác hơn con người. Đó là loài nào?
[43:13]Tức là bây giờ ta sợ đời quá, ta thấy đời nó xấu ác quá, ta trốn vào rừng vào núi thì không ngờ vào rừng đó ta sẽ gặp loài khác còn xấu ác hơn con người nữa. Ta phải đều phải đối mặt hết, đó là loài nào ạ? Nếu ta vào rừng vào núi, ta sẽ gặp mấy loài nào mà xấu ác hơn con người? Những con rắn ở hang á, rắn, bọ cạp vô nó chích cho một cái biết liền. Hoặc là nếu mà rừng còn rậm thì ta sẽ gặp cọp. Có phải xấu ác hơn con người không ạ? Con người còn chửi ta, chứ con cọp nó vô nó cắn cổ nó ăn ta tan nát liền. Con người lừa ta lấy cái nhà ta thôi, chứ không có mà cắn xé tan nát đời ta như vậy. Nhưng cọp nó cắn xé tan nát đời ta luôn á, không phải đơn giản.
[43:53]Cho nên là ta tưởng trốn con người xấu ác này, ta đi vào rừng vào núi không ngờ trong đó có loài xấu ác hơn. Chưa kể đến là trong đó còn rừng thiêng nước độc, có ma, có quỷ ở trỏng nữa. Có dạ xoa ở trỏng. Và chưa kể là cái rừng ta ở ta đang yên yên được chút xíu, hết nạn rắn, nạn cọp rồi tới khi vô gặp cái thằng phá rừng nó vô nó cưa phá luôn cái rừng ta tiêu luôn. Cũng có. Những kẻ đó còn xấu ác hơn những người mà ta đã gặp trong đời. Quý Phật tử có gặp ma chưa kìa? Gặp ma chưa? Có câu chuyện "Cái đầu lâu vô tội". Câu chuyện hơi vui chút xíu thầy kể cho nghe. Kỳ đó ở ngoài đâu ở ngoài tỉnh Bình Thuận á, Bình Thuận thì bãi cát nó nhiều lắm.
[44:37]Do nhu cầu xây dựng người ta phải mở rộng ra. Thì khi mà mở rộng ra như vậy người ta phải gặp mấy cái mả, người ta phải đào mả để mà di dời. Thì khi đào xuống gặp cái mả có một cái bộ xương còn có cái đầu lâu. Nhưng hễ tới để mà tính bưng cái đầu lâu đi thì cái đầu lâu nó lắc. Cái người ta dừng lại liền không dám đụng tới. Hễ kêu thợ tới tính lại là nó lắc, cái đầu nó lắc. Thấy không dám đụng, cái người công nhân mới báo cáo lên cán bộ. Cái ông cán bộ lại ổng ổng khấn, ổng lại ổng tính bưng, cái đầu lâu nó cũng lắc, không cho bưng. Sợ quá, cái kêu ông cán bộ cao hơn, ông cán bộ mà có quyền quyết định á.
[45:12]Ổng lại ổng thắp nhang ổng khấn, nói: "Thôi thì ngài sống khôn thác thiêng, bây giờ cái nhu cầu chúng tôi phải xây dựng cái nhà ở mở rộng đô thị cho nhân dân nên phải quy hoạch. Bây giờ chúng tôi cũng hứa là đem cho ngài một cái chỗ nào ở cho nó tốt lành hơn, chớ ở đây là cái nhà cửa xây tới rồi, ngài phải thông cảm thương dân chứ ngài không thể mà mà chấp cái chỗ ở của mình được. Nên thôi ngài vui lòng đi." Mà ổng khấn đã đời xong bước lại là cái đầu lâu nó cũng lắc. Lắc không không chịu. Ổng khấn nữa, ổng khấn quá chừng, mồ hôi mồ kê đổ như ở ngoài, mà dưới trời nó nóng nữa. Ổng nói: "Bây giờ ngài không đi tôi cũng bắt ngài đi!" Ổng la lên, ổng dữ lên, kêu:
[45:45]"Lính, vô bứng đi!" Thì lính vô bưng lên cái con dông nó chạy ra. Thì ra nó có con kỳ dông núp trong cái sọ đó. Ai tới gần cái nó nhúc nhích, rồi thôi. Rồi cái bài báo nó viết là "Chiếc đầu lâu vô tội".
[46:00]Rồi cái thầy cũng có câu chuyện là "Cái hồn ma vô tội". Thầy cũng có câu chuyện hồn ma vô tội. Thì à ăn Tết xong cái khi mà trở lên Sài Gòn đi đi về đây, cái thầy nghỉ trong cái phòng của thầy. Cái phòng thầy cũng bỏ lâu không ai ngủ. Thì sau khi mà khuya về cái thầy ngồi thiền xong rồi cái bắt đầu ngủ. Tắt đèn lên ngủ thì bên cái giường kế bên đó có cái võng. Thì lên giường mình tắt đèn nằm thì bên ngang cái võng có một người bẻ tay bẻ chân rắc rắc à. Bẻ kiểu cốp cốp cốp vậy đó. Lắng tai nghe cốp cốp. Cái nói: "Ủa, có cái vong nào vô đây mà dám giỡn mình kìa?" Cái nói: "Thôi đi ra nha, để để cho thầy nằm."
[46:37]Nói gì nói nó cũng bẻ tay bẻ chân cốp cốp vậy nè. Cái mới mở mùng ra bật đèn lên đi tìm cũng không thấy gì, trong cảm giác không thấy gì, mà mở đèn lên thì nó im. Tắt đèn lên nằm cái nó cũng bẻ tay bẻ chân rốp rốp mà nó càng nhích nhích lại gần gần cái giường mình nữa chứ. Nói: "Cái vong này nó gan thiệt á. Vong này nó không nể mặt thầy chùa gì hết trơn, kỳ quá à." Nhưng mà lúc đó mệt quá rồi, bị khuya quá rồi, cái thôi cho bẻ tay bẻ chân gì đó rồi ta cũng ngủ. Thì cứ nằm thôi nhiếp tâm ngủ luôn. Ngủ luôn tới sáng dậy thì sau khi sinh hoạt trưa lên thì nhìn thấy con bửa củi á nó nằm ở dưới giường.
[47:09]Thì ra hôm đó nó cứ nhảy lóc cóc lóc cóc. Đúng là mình trách oan cái hồn ma vô tội.
[47:18]Nói đùa chút xíu để thấy thế này là trong cái thế giới của chúng ta vậy nó tồn tại nhiều cái dạng dạng chúng sinh. Mà trong đó có một dạng chúng sinh mà ta cũng hơi ớn lạnh, đó là dạng mà những cái người vong, những cái vong linh đã khuất. Vong linh đã khuất thì nhiều hạng, họ cũng cần sự giúp đỡ của ta mà đây cũng là một cái nợ mà ta phải trả. Cái nợ phải trả. Thường thường á cái như ta thầy cũng đã nói nhiều lần vậy, cái người chết không phải là đã yên, không phải đã hết mà họ vẫn còn tồn tại đâu đó. Nếu người có phước thì họ được ấm êm, cái người không phước họ vẫn cần sự cúng kiến mà ta đã quên không cúng kiến.
[47:58]Đến khi ta chết ta cũng vất va vất vưởng người ta cũng quên không cúng kiến mình rồi đói khổ. Bây giờ mình phải trở lại cái cuộc đời này, mình phải trả lại điều đó. Là khi ta sống, ta biết Phật pháp, biết tu rồi, ta phải nghĩ đến những người đã khuất quanh quẩn chung quanh ta. Họ vẫn đang cần sự giúp đỡ của ta. Ta giúp đỡ họ bằng câu kinh, tiếng kệ và bằng những cái vật thực mà cúng kiến. Đừng quên điều đó. Đừng quên còn rất nhiều người cần sự giúp đỡ của ta. Còn nếu không thì ban đêm họ sẽ đến gần ta họ bẻ tay bẻ chân lóc cóc lóc cóc để mà mà nhắc ta như vậy. Nãy ta nói về cái sống làm người rất là khó
[48:35]vì đời đã được Phật ví như một vũng bùn, trong đó phàm thì nhiều mà thánh thì thánh thì ít. Cho nên những đau khổ, những cái hiểm ác cứ phải chực chờ ta. Nhưng mà giữa cái cuộc đời như thế đó, bất toàn như thế, ta vẫn phải vươn lên, vẫn phải sống tốt như một đóa sen tinh khiết, ngạt ngào hương. Ở giữa những người mà gian tham, ta sống không gian tham. Giữa những người sân hận, ta sống không sân hận. Đức Phật đã dạy ta ta như thế, cho nên là con người dù có ác độc, ta vẫn nguyện lòng giữ cho mình không có đem cái ác độc để đáp trả lại với họ. Đó là cái phẩm chất của thánh. Đó là cái tính chất của một hoa sen mọc lên từ bùn mà không nhiễm mùi bùn.
[49:33]Đó là tính chất của một phẩm chất thánh như Phật đã dạy, là giữa trần gian nhiều phàm tục mà ta không bị nhiễm cái sự phàm tục đó. Nhưng mà cái khó là gì? Là cái ác nó rất là dễ lây lan. Nhiều khi ta dùng cái ác để ta đối phó lại với cái ác là cuộc đời ta chìm luôn. Cái khó là chỗ là cuộc đời là ác mà ta không đem cái ác để đối xử lại. Đó là cái khó, đó là cái mà đoạn đời ta phải đi trở lại cho đúng. Vì nhiều kiếp xưa ta đã đem cái giận đối lại với cái giận, ta đã đem cái thù đối lại với cái thù, ta đã đem cái đánh đối lại với cái đánh, ta đã đem cái ác để đối lại với cái ác, bây giờ ngược lại.
[50:16]Ta phải đem sự hiền thiện, sự độ lượng để đáp trả lại cái ác của của cuộc đời, của con người. Có khi ta phải khéo léo, phải cương, phải nhu tùy lúc để không phạm sai lầm giống như một cái hoa sen mà vượt lên giữa bùn như vậy. Ta hiểu rõ sự xấu xa, cái phức tạp của cuộc đời, nhưng mà không thất vọng, bình thản đi qua cuộc đời mà giữ mình cho chân chính.
[50:47]Không bao giờ ta được quyền thất vọng, vì thất vọng rồi là ta sẽ nối tiếp sai lầm. Ví dụ như khi có một người nào đó hại ta, ta buồn chán là ngay đó ta đã sai lầm. Khi một người hại ta thì ta sẽ phát sinh một trong hai thái độ sai lầm: Một là ta hại lại bằng cái ác, hai ta không hại lại nhưng ta thất vọng, ta buồn chán cuộc đời này. Cái đó cũng là một cái sai lầm. Người Phật tử, người đệ tử Phật chỉ có một thái độ đáp lại trước sự mưu hại của người khác, đó là sự hiền lành, sự bình thản, sự độ lượng, sự từ bi, chứ không còn con đường nào khác cả. Và phải như vậy ta mới giải quyết được cái bài toán
[51:28]khó mà ta đã giải sai từ những kiếp trước. Từ những kiếp trước ta đem ác đối lại với ác, hoặc là không làm lại được thì ta buồn chán, ta tuyệt vọng. Bây giờ không có chuyện đó, vẫn phải lạc quan, vẫn phải bình thản, vui sống, vẫn phải từ bi, độ lượng dù cuộc đời có biết bao nhiêu là sự hiểm ác như vậy. Cái sự thánh thiện thật sự của ta nó chỉ có là sau khi ta chứng được thiền định thôi. Còn trước đó, dù bao nhiêu là lý luận, dù bao nhiêu là hiểu biết, thậm chí là ta thực hành được cái đạo đức luôn cũng chỉ là cái bên ngoài và có thể bị thoái lui, bị biến chất, bị hư đốn bất ngờ.
[52:15]Ví dụ ta học được cái đạo lý từ bi, thì ta nói trong lòng là ta yêu thương con người, rồi khi ta gặp con người khó khăn, khổ sở, ta đem tiền bạc ta giúp đỡ, ta thực hành được luôn. Tức là ta hiểu được rồi, ta thực hành được rồi, nhưng chưa chắc ăn. Lúc nào đó vì một lý do gì đó ta bất ngờ trở thành một người ác độc không ngờ được, ta hư đốn một cách không ngờ được, hư đốn không ngờ được. Cho nên vì vậy là những cái điều mà tốt đẹp, những cái đạo đức tốt đẹp, những đạo lý cao đẹp mà ta học được, ta hiểu được, thậm chí ta có thực hành được vẫn chưa hề chắc ăn nếu ta chưa chứng được thánh quả, thiền định.
[53:01]Chỉ khi nào ta chứng được thánh quả, thiền định thật sự thì những đạo lý cao đẹp mới trở thành bản chất của ta mà ta không bị đổ vỡ bất ngờ, ta không bị đổ vỡ bất ngờ. Còn không thì rất có thể lúc nào đó ta bị đổ vỡ mà ta không ngờ tới được. Ta thấy một người đạo mạo, hiền lành vẫn có thể vấp ngã, hư hỏng. Ta thấy một người có thể là theo đạo được bao nhiêu năm rồi, vẫn có thể trở thành một người ác độc không ngờ được, không lường được. Đó là điều rất dễ xảy ra. Vì sao vậy? Vì người này chưa chứng được thánh quả, thiền định. Cho nên do đó, hiểu được điều này ta phải hết sức cảnh giác với chính mình.
[53:45]Ví dụ như ta đã được bao nhiêu điều tốt, hiểu được bao nhiêu đạo lý hay, thậm chí làm được bao nhiêu điều cao quý, đừng bao giờ cho rằng mình đã tốt rồi. Vì bất ngờ lúc nào đó sự hư đốn với sự sai lầm vẫn ập trở lại, kéo ta tụt xuống vũng bùn trở lại, không ngờ được đâu. Cho nên vì vậy song song với những cái đạo lý đã hiểu biết, với những cái đạo lý đã thực hành được, ta còn phải hết sức tinh tấn tu tập thiền định. Vì phải tu tập thiền định tinh chuyên, nhiếp được tâm trong an tĩnh, phá được từng những cái triền cái, tham, sân, chứng được thánh quả, phá được những kiết sử, thì lúc đó tâm ta mới thật sự là tâm của một bậc thánh không
[54:30]còn bị lung lay bởi những cái xấu xa, bởi những cái xấu xa, vô minh nữa. Cho nên vì vậy là
[54:41]khi ta đến với Phật pháp, ta hiểu rõ bản chất cuộc đời, rồi ta không thất vọng, không buồn chán, dù biết rằng đời nhiều cái cạm bẫy, gian dối, bất toàn, nhưng ta vẫn bình thản, vui vẻ, kham nhẫn, bước tới để tu tập, học hỏi. Đó là điều tốt. Nhưng mà đừng vì những điều đó mà ta cho mình đã tốt rồi, vì những cái xấu vẫn còn tiềm ẩn trong lòng ta rất nhiều. Những cái xấu vẫn còn tiềm ẩn trong lòng ta rất nhiều. Chính vì vậy mà ta phải tinh chuyên thiền định, và đó là cái con đường duy nhất mà Phật đã dạy, không còn con đường nào khác nữa. Phải nhập định vào sâu, ta mới phá vỡ được những cái tâm thức
[55:34]ẩn giấu, những tâm thức sai lầm ẩn giấu sâu xa trong đó. Còn nếu không có thiền định thì cái vỏ bên ngoài tâm hồn ta nhiều khi được trang bị bởi những đạo lý, những câu kinh tiếng kệ, ta không thấy được thẳm sâu bên trong vẫn còn rất nhiều điều sai lầm, xấu xa. Ví dụ bây giờ vậy, khi ta đến chùa, ta tụng kinh thì ta toàn đọc những lời tốt đẹp của Phật dạy. Là khi quý thầy hôm nay à hôm nay quý Phật tử tụng Pháp Hoa, hôm nay quý Phật tử tụng Địa Tạng, hôm nay quý Phật tử tụng Phổ Môn, thì ta đến ta tụng ta đọc toàn những lời tốt đẹp. Và đôi khi tâm ý của ta vậy cũng nhớ những cái lời kinh đó, nhắc đi nhắc lại những điều tốt đẹp, thì đó là bên ngoài của sự tốt đẹp.
[56:20]Hoặc là ta gặp người ta đối xử tốt đẹp, thật sự cũng chỉ là cái bên ngoài cả, chưa có hề chắc ăn. Vì thẳm sâu trong tâm hồn ta tồn tại từ vô lượng kiếp còn rất nhiều điều mà không tốt. Mà chỉ có bằng cái con đường thiền định thọc sâu vào trong tâm thức thâm thẳm đó, ta mới thấy biết bao nhiêu những cái lầm lỗi của mình còn tồn tại. Mà cũng phải cũng phải nhờ cái định sâu, đào sâu thẳm vào trong đó thì ta mới nhổ ra được, mới bứng lên được, chứ không có bằng con đường nào khác. Ví dụ nói là nó dùng từ bi đối trị sân hận là đối trị sơ sơ thôi. Ví dụ bây giờ ta thấy ta hay nóng giận thì ta cứ nghĩ thôi mình thương người, cứ ngồi mình tập thương người,
[57:04]thương người, cái mình thấy mình bớt nóng, thì cái bớt nóng đó cũng chỉ là cái bên ngoài, không có thật. Chỉ khi nào ta nhập vào định được thì từ cái gốc của cái nóng bứng nó mất tiêu thì ta mới vượt qua được cái sân hận thật sự. Cho nên đi cho sâu rồi cuối cùng cũng phải là bằng con đường thiền định thẳm sâu. Mà con đường thiền định thẳm sâu này không thể mà tu một cách dễ dãi một ngày vài tiếng đồng hồ mà thành tựu được. Nên do đó ví dụ cái đạo tràng ta sinh hoạt cứ một tháng thăm bao nhiêu ngày đó ta đến chùa, huynh đệ ngồi nhắc nhở nhau tu tập đạo lý, rồi cùng nhau ngồi thiền, rồi bao nhiêu phút đó thì ta phải hiểu
[57:44]đây chỉ là cái động viên nhau thôi, nương tựa nhau tu hành, gọi là ăn cơm có canh, tu hành có bạn, được nhìn thấy mái chùa yêu thương, được nhìn thấy tượng Phật uy nghi, được nhìn thấy chư tôn đức nghiêm trang mà ta thêm được sức mạnh để tu hành. Rồi khi huynh đệ đồng đạo cùng ngồi thiền với nhau, mỗi người cứ truyền sức mạnh cho nhau như vậy mà ta mang cái sức mạnh đó để mà ta trở về nhà mình mà tinh tấn tu tập. Chứ chừng bấy nhiêu thời giờ không đâu đủ đâu cả. Nên để gọi là thành tựu được thánh đạo giải thoát nó là cái khổ công của bao nhiêu là mồ hôi, nước mắt, bao nhiêu là sự tinh tấn hết lòng, chứ không phải dễ dàng mà có thể đạt được.
[58:28]Chúng ta biết là Cái thánh vị rất là cao siêu, rất là khó đến. Hiểu như vậy không phải là để mình nản, mình buông trôi, hiểu như vậy để mình có cái chí hướng, mình chuẩn bị tinh thần vượt xa ngoài ngàn dặm, chứ không phải là cái chí hướng, cái tâm tưởng, cái lý tưởng của mình chỉ có vài cái kilômét rồi đi tới đó là dừng lại, không phải. Phải hiểu rằng: đường còn xa, nhà còn xa, bầu trời Phật pháp còn rất thênh thang mà ta phải đi mãi đi mãi, hết kiếp này đến kiếp khác, mà mỗi bước chân của ta đi đều chứa đựng trong đó tất cả sự quyết tâm của mình. Thì hôm nay thầy nói như vậy cũng là nói đến cái sự tinh
[59:16]tấn quyết tâm á, chứ không có tu dễ dàng mà được đâu. Thì có thể là những ngày tháng qua ta đã chuẩn bị cái tư thế, cái tâm thế, cái tinh thần của mình khi ta đến với Phật pháp, được sống trong niềm vui do huynh đệ đem lại với nhau, được sống trong cái niềm hạnh phúc, cái đạo vị do các vị tôn túc ban cho ta, được sống trong cái mái chùa ấm áp, linh thiêng thế này là ta có được sức mạnh, nhưng ta phải hiểu rằng tất cả những điều đó đều chỉ là sự chuẩn bị, chuẩn bị cho một cái lớn hơn rất nhiều, đó là sự tinh tấn quyết liệt, chứ còn không thể tu một cách hời hợt, dễ dãi được vì đạo pháp sâu xa, rất là khó nghĩ bàn.
[59:58]Những cái gì dễ dãi, tầm thường chẳng bao giờ đem đến những cái giá trị lớn cả. Ở bước ban đầu ta có niềm tin với Phật, ta tránh điều dữ, ta làm điều lành, đó là những cái căn bản thôi, chứ còn để đi thật xa thật xa thì chí hướng ta phải rất là lớn, trí tuệ ta phải rất là là cao, công đức ta phải rất là dày và thiền định phải rất là sâu, thiền định phải rất là sâu. Nên khi ta chuẩn bị mọi mặt rồi thì đừng bao giờ mà quên, quên thiền định. Cái đó cái thiền định mới là cái quan trọng. Tuy nhiên khi nghe nói như vậy, ta hiểu một điều thế này: ta rất cố gắng nhưng mà không tham vọng. Tại vì tham vọng ngay cả tham vọng làm thánh cũng là một tham vọng.
[1:00:44]Ví dụ có người vậy, khi vào chùa tu thì ông khi mà nghe nói rằng à những vị đắc đạo, những thiền sư đắc đạo, những vị thánh đắc đạo được cả quỷ thần cung kính, biết bao nhiêu chúng sinh tới quỳ lạy, tôn xưng, cái người này thích quá, thích quá ráng tinh tấn ngày đêm, tinh tấn ngồi thiền, nhưng mà thực sự ẩn sâu trong đó là một loại tham vọng mới. Người thế gian người ta tham vọng quyền uy, tiền bạc, thì ở trong đạo ta tham vọng cái thánh vị, tham vọng cái làm thánh để mà được mọi người cung kính, đó cũng là một loại tham vọng trá hình. Mặc dầu nhìn vô ta vẫn thấy người này tinh tấn tu và muốn chứng thánh quả, nhưng không ngờ đó vẫn là một loại tham vọng
[1:01:27]mới, mà tham vọng này vẫn là một loại một loại bất thiện tâm, một cái tâm bất thiện. Nên ta biết như vậy, ta rất cố gắng tu tập, rất tinh tấn tu hành, nhưng mà điềm đạm, hư vô, không có tham vọng, mà chỉ mong là bản ngã mình tan vỡ không còn. Không còn bản ngã để chi vậy? Để mình yêu thương và tôn trọng được mọi người, chứ không phải là để mình chứng thánh vị mà cầu được cái sự cung kính của người khác, hai cái khác nhau. Nên do đó là cái người càng tu càng thấy mình nhỏ bé, khiêm cung lại. Như có người hỏi thầy, nói: "Thưa thầy, con nghe thầy nói giảng là tu thành đất chứ không phải tu thành Phật thì con ngạc nhiên.
[1:02:12]Vì nói là hỏi là tu phải thành Phật?" Nói: "Ờ, mình phải tu để mình thấy mình là đất thì người khác nhìn vô thấy mình là Phật. Còn mình tu mà mình thấy mình là Phật thì người khác nhìn vô thấy mình là cái gì? Không phải thấy mình thằng điên."
[1:02:30]Hễ tự thấy mình là thánh thì mình đã hư thần kinh rồi, cái não đã hư rồi. Nhớ như vậy. Hễ mà cái người tu sao hổng biết, tu bao nhiêu năm rồi tự thấy mình là thánh thì bộ não người đó đã hư. Nên vì vậy mà ta không có tham vọng làm thánh, mà ta tu để làm gì? Để không còn bản ngã. Ta vô ngã, không thấy mình là gì nữa. Chỉ còn lại cái gì? Chỉ còn lại cái gì trống rỗng, trong cái trống rỗng đó nó tràn đầy lòng yêu thương và tôn trọng mọi người. Không là gì nữa. Tu vậy chịu không? Chịu. Hay là hổng chịu? Hay là đòi tu phải thấy ở trong đó Phật Phật mới được? Hễ tu mà thấy mình làm Phật làm thánh là bộ não đã hư, nhớ như vậy.
[1:03:17]Phải tu làm sao thấy mình không là gì nữa, không còn là gì nữa, chỉ còn lại cái lòng thương yêu bao la đối với mọi loài, cái sự tôn trọng đối với mọi loài, đó là chuẩn xác.
[1:03:30]Nên là ta cố gắng rất nhiều nhưng mà mà không tham vọng. Và trong cái cố gắng đó, ta không được an phận thụ động, cứ phải cố gắng làm điều tốt hơn. Nhớ: không tham vọng mà phải cố gắng, cố gắng mà không được tham vọng, hai cái đó khác nhau. Mà phải tách nó ra: rất cố gắng nhưng không tham vọng, bởi vì ta đi tìm cái vô ngã. Do đó, do chính vì cố gắng tốt thêm chút nữa nên ta phải sửa tâm mình thêm một chút nữa, phải làm phước thêm chút nữa, phải yêu thương chúng sinh thêm nữa, phải thiền định thêm nữa, phải rèn luyện học tập thêm nữa. Và nhớ một điều: không bao giờ tuyệt vọng, buồn chán vì hiểu đời vốn là như thế.
[1:04:14]Đời vốn là bất toàn, phàm nhiều hơn thánh, đầy chông gai, cạm bẫy, gian dối, hơn thua, mà giữa những điều bất toàn đó ta vẫn phải giữ mình chân chính như lời Phật dạy để đem lại niềm vui, hạnh phúc cho người, để cho người sống bên cạnh ta không còn nghi ngờ, không còn phải đối phó. Và ta truyền cái hạnh phúc, cái đạo đức đó cho người để người tiếp tục sống yêu thương với những người khác. Còn phần ta, ta biết cái con đường đi rất là xa, phải đi qua bao nhiêu những gian khó, phải đi trở lại những điều sai lầm ta đã đi để làm lại cho đúng, rồi phải tinh tấn biết bao nhiêu trong thiền định để phá đi cái ngã chấp, những tâm thức bất thiện của mình.
[1:04:57]Ta phải cố gắng rất nhiều, mà dù cố gắng rất nhiều, vẫn không bao giờ tham vọng. Nên hôm nay vậy là vẫn còn cái tiết của ngày đầu xuân thì thầy về đây thăm Đạo tràng Phật Đồng mà thầy không có cơ hội để sinh hoạt nhiều, nên chỉ giao lại cho ban điều hành cố gắng, quý thầy quý cô có thể thăm viếng, hướng dẫn. Và mong rằng quý Phật tử được cái phước lành rất là lớn là nương tựa nơi mái chùa Kim Huê này, nương tựa nơi chư tôn túc ở địa phương này. Đó là cái phước mà Đạo tràng Phật Đồng có được, mà rất nhiều đạo tràng khác không có. Thì thầy, thứ nhất là thầy chúc cho quý Phật tử năm mới được nhiều cái thắng duyên trong cuộc sống của mình.
[1:05:42]Như là trong cuộc sống mình sẽ may mắn hơn, được phát đạt hơn, sức khỏe tốt hơn, công ăn việc làm phát triển hơn. Và đặc biệt là trên sự tu tập tinh tấn hơn, thành tựu nhiều hơn nữa. Con cũng xin kính chúc nhị vị hòa thượng cùng chư tôn túc ở địa phương cũng một năm mới như vậy, vượt qua những cái khó khăn của Phật sự để luôn luôn hoàn thành được những Phật sự. Và chính vì những Phật sự mà chư vị tôn túc đang tu, đang sống, đang thực hiện đó đã nuôi dưỡng tâm hồn của chúng con biết là bao nhiêu. Chính nhìn nơi các vị đã khổ công tu hành mà làm lụng, mà phục vụ đó, chúng con đã được tắm mát, được lớn lên từng ngày trong Chánh pháp.
[1:06:33]Và một lần nữa, chúng con xin gửi đến các ngài cái lòng kính yêu vô hạn của mình. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.