[0:09]Hôm nay mùng bốn Tết, quý Phật tử lại đến chùa rất là đông, làm cho cái ngày xuân ở trên núi nó không chịu hết, nên ta cứ vui vẻ mà đón Tết.
[0:24]Trong cái ngày Tết này thì ngày nào chùa ta cũng có sinh hoạt giáo lý, thầy thì giảng buổi sáng bắt đầu từ chín giờ, còn buổi tối thì quý thầy quý cô thay phiên nhau giảng.
[0:43]Hôm nay là ngày mùng bốn Tết rất là cảm động trước cái tấm tình của quý Phật tử đối với chùa đường xa lặn lội về đây để viếng chùa những ngày Tết, thì thầy cũng có món quà giáo lý để kính tặng, kính biếu rồi lát kính chúc sau. Cái tiêu đề ngày hôm nay là "Có gì đó", có gì đó. Cái bài hôm nay là nhân một lần vô tình buổi sáng cái thầy nhìn lên cái tờ lịch, cái thầy thấy có một cái câu nói, không biết của ai thì quên tên, cũng thấm thía, cái câu nói như thế này: "Sống trên đời con người ta cần có việc gì đó để làm, có người nào đó để yêu thương, và có điều gì đó để hy vọng". Câu này nghe rất cảm động, nên hôm nay thầy muốn
[1:33]muốn chia sẻ cái cảm nghĩ của thầy về cái câu nói này. Nhưng mà nghe xong mình hiểu liền phải không? Hiểu không? Nếu ai cũng hiểu hết thì thôi thầy khỏi giảng, thầy xuống. Thực sự là những cái câu như thế này mình nghe mình cũng cảm thấy hiểu liền, nhưng mà hỏi hiểu như thế nào thì cái để suy nghĩ một chút, sự thực như vậy, chứ những câu mà danh ngôn những nhà tư tưởng nói đều có cái hay và hầu hết chúng ta đọc đều có cái hiểu liền đúng không ạ? Tuy nhiên, mỗi người sẽ có một cách hiểu nào đó và ở đây hôm nay chúng ta chia sẻ và trao đổi với nhau một chút. Riêng vì chúng ta ở chùa, cho nên chúng ta sẽ nhìn cái câu nói này
[2:15]trên cái góc nhìn của Phật giáo, qua cái triết lý của đạo Phật. Cái câu nói mà sống trên đời ai cũng cần có một việc gì đó để làm, một người nào đó để yêu thương và một điều gì đó để hy vọng.
[2:31]Ba cái tiêu chuẩn mà để làm cho người ta nên phải sống, đáng phải sống là, thứ nhất là việc làm, thứ hai là yêu thương và thứ ba là hy vọng. Ba cái điều đó cấu thành cái động cơ của sự sống, ý nghĩa của cuộc sống, giá trị của của đời sống chúng ta. Nếu mà thiếu ba điều này thì đời sống chúng ta vô vị, không có ý nghĩa, và không có giá trị. Vì thế ấy để đánh giá một con người có giá trị hay không, người đó đáng sống hay không, động cơ sống có mạnh hay không thì ta hãy nhìn vào ba cái điều của người đó: Người đó có việc gì để làm hay không? Cái việc đó có tốt hay không? Thứ hai, người đó có yêu thương ai hay không?
[3:19]Người yêu thương được nhiều người hay không? Yêu thương những người đáng thương hay không? Và thứ ba là người đó có cái điều gì để hy vọng phía trước tương lai của họ hay không? Họ hy vọng những điều lớn lao, cao cả hay không, vân vân. Nghĩa là đánh giá một người chúng ta hãy xét ba cái điều đó và biết người đó thuộc hạng người nào, có giá trị hay không, sống có ý nghĩa hay không, vân vân. Và ta cũng xét lại ta, à là trước khi ta đi chùa rồi bây giờ đã biết đi chùa thì ta có việc gì để làm ở trên cuộc đời hay không? Ta có yêu thương ai hay không? Và ta có hy vọng điều gì hay không? Nghĩa là dựa vào ba điều đó để đánh giá cái đời sống của ta, cái giá trị của ta.
[3:59]Ừ. Thì cái việc làm có nghĩa là người có lao động, rồi có đóng góp một cái gì đó cho cuộc đời này, không phải là vô tích sự. Có một thời gian dài ta hay nghe cái câu nói là: "Lao động là vinh quang mà lang thang là..." Nói thầy không biết đâu. Dạ. Thì cái câu nói đó không phải là vô nghĩa đâu. Đầu tiên chúng ta nghe câu nói, chúng ta tưởng là ai nói câu đó để dụ chúng ta phải đi cuốc đất trồng khoai, không phải. Nó thực sự đó. Nó thực sự là vậy. Lát từ từ chúng ta sẽ thấy là nếu ta sống trên đời mà ta không có việc gì để làm ta vô nghĩa liền. Mà lúc đó ta khi hiểu ra điều đó thì ta thèm một việc
[4:41]làm, nhiều khi chỉ cần là đi nhặt rác cho vui ngoài đường, chúng ta cũng cảm thấy cuộc sống mình vui nữa. Hôm qua có một ông ông Phật tử, ông ở Đà Nẵng, sáng nay có lẽ ông về rồi, tại hôm qua ông chào thầy rồi. Ông ở ăn Tết từ trước giao thừa thì ông nói thế này, là ông ở Đà Nẵng, ông được ông Bí thư tỉnh Đà Nẵng là khen ngợi bởi vì ông có đặt một bài nhạc ca ngợi những người dọn vệ sinh trên đường trong ban đêm. Nghĩa là ông không ca ngợi ai, mà cái người mà làm lặng lẽ, âm thầm trong bóng đêm đi quét đường không ai để ý lắm, nhưng mà ông nhìn hình ảnh đó ông lại thương quý, nên ông đã cảm xúc và viết
[5:22]một bài nhạc, thì cái cảm xúc của ông được một người đồng cảm, đó là ông Bí thư thành phố Đà Nẵng. Hôm qua ông có khoe thầy. Và thầy thấy điều đó rất là hay. Ông cảm xúc được điều đó ông cũng hay, mà ông Bí thư tỉnh Đà Nẵng cảm xúc được, chia sẻ được cảm xúc đó ổng cũng hay luôn. Vì một con người không cần biết họ làm việc cao sang hay là thấp hèn, nhưng mà có một cái việc làm gì đó để đóng góp cho đời đều là một trong những động cơ để họ sống, làm nên cái giá trị cái cuộc sống của họ. Họ hay hơn rất nhiều những người nhiều tiền mà trong ngày không làm được điều gì. Lát chúng ta sẽ xét điều này, đó là yếu tố việc làm.
[6:00]Yếu tố thứ hai là yêu thương, tức là tình cảm. Bài tình cảm này ta sẽ nhấn một cái chuyên đề của nó vào ngày mốt, tức vào sáng mùng sáu, ngày mốt, thầy sẽ có nguyên một bài giảng cái tựa đề là "Tình cảm". Nếu ai thích nghe thì hẹn mùng sáu quay lại chùa nghe. Tức là cái người sống trên đời thêm một cái giá trị nữa là yếu tố tình cảm, yếu tố lòng thương yêu. À nếu ta sống trên đời trái tim ta khô cằn, ta không có gì để thương, ta không có ai để thương yêu, ta sống không còn ý nghĩa nữa. Ví dụ bây giờ có thể là người đó không có người quen, không biết thương ai, ít ra cũng thương được một vài con chó, con mèo nuôi trong nhà.
[6:44]Mà nếu không có con mèo, con chó, ít ra họ cũng phải thương được cây cỏ, tức là có cái gì đó để thương yêu, thì cuộc sống họ có ý nghĩa liền, họ cảm thấy họ đáng sống liền. Còn nếu mà một người nào đó sống với trái tim cằn cỗi, hư vô mà tưởng mình là hay, không ngờ là sai lầm, tự đánh mất cái ý nghĩa sống của mình, cái động cơ sống của mình và mình không có giá trị. Và thứ ba nữa là cái hy vọng. Hy vọng là cái niềm tin hướng tới tương lai để ta bước tới, bởi vì cái cuộc đời, thời gian luôn luôn buộc ta phải bước tới phía trước. Không có ai mà cứ sống mỗi ngày thì lùi lại quá khứ hết. Không bao giờ có. Ờ.
[7:28]Cái ngày hôm qua đặt ở phía trước. Chúng ta luôn luôn đi tới, đi tới ngày mai, rồi ngày mai nữa, ngày mai nữa, nên luôn luôn chúng ta nhắm tới trước. Quá khứ là chuyện đã qua, chỉ để cho ta có kinh nghiệm và sự khôn ngoan, mà thực sự cuộc sống của chúng ta luôn luôn cứ nằm ở phía trước, cứ nằm ở phía trước. Giống như là nhiều khi mình thấy cũng buồn cười, giống như một con bò bị cột cái bó cỏ trước miệng á, nó cứ bước tới để ăn mà không bao giờ ăn được. Cái đó là một hình ảnh buồn cười, nhưng trong thực tế thì đúng vậy, cuộc sống của ta đều ở phía trước. Và nếu phía trước chúng ta là niềm tin,
[8:10]là hy vọng, là những điều tươi sáng thì ta có sức mạnh để bước tới. Không có gì đáng sợ bằng là phía trước ta là vũng lầy, là bóng đêm, là gai góc, mà đằng sau thời gian cuộc đời cứ đẩy ta tới, mà nếu ta bước tới thì lọt xuống vũng lầy liền, thật là đáng sợ. Sống như vậy thật là đáng sợ. Còn ở đây cái hạnh phúc của ta, cái sức mạnh của ta là chính vì ta biết, ta tin rằng, ta hy vọng rằng khi ta bước tới thì ta sẽ bước vào một vùng đất đầy hoa thơm, cỏ lạ, có ánh sáng, có mùa xuân, có chim hót, có hoa nở, có những người thân yêu đang chờ đón ta, có vinh quang, có có tươi sáng, vân vân. Thì đó, thì ba cái điều đó là có một cái việc làm,
[9:00]có cái tình yêu thương và có niềm hy vọng tạo thành cái sức mạnh của cuộc sống này. Bây giờ ta sẽ phân tích từng điều một chút. Thứ nhất là việc làm. Cái hay của cái nhà tư tưởng này là họ đặt cái việc làm là cái giá trị đầu tiên, ừ giá trị đầu tiên. Là sống trên đời cái ý nghĩa đầu tiên, giá trị đầu tiên của con người chính là việc làm, là lao động. Chúng ta hiểu chữ lao động thì chúng ta hay hiểu nghĩa hơi thấp, giống như là làm những việc tay chân. Cho nên đây hay dùng cái chữ là "làm việc" hay "việc làm" là cái ý nghĩa nó tổng quát hơn. Ừ nghĩa là có thể ta làm bằng đầu óc, ta làm bằng tay chân, ta suy tư,
[9:40]ta tính toán, nhiều khi chỉ bằng cái miệng, vân vân. Kể hoặc người lao động nghệ thuật, nói chung là làm được cái điều gì có ích cho cuộc đời, cho gia đình, cho xã hội thì đều gọi là việc làm, mà không phải là sống vô tích sự. Cái chữ việc làm cái nghĩa ngược của nó chính là vô tích sự, một người không làm được gì hay là không chịu làm gì. Nó nhớ có hai cái trường hợp mà làm cho người ta trở thành vô tích sự là không còn giá trị, là làm mà không làm được điều gì, hoặc là không muốn làm điều gì. Nghĩa là họ muốn làm mà làm không được, họ trở thành người vô tích sự. Lý do tại sao thì ta chưa tính tới.
[10:26]Cái thứ hai là không muốn làm điều gì, hai hạng người đó đều là không có giá trị trong cuộc sống này. Thì cái gọi là định nghĩa thế nào là việc làm, thì chúng ta định nghĩa thế này: Đó là khi con người tốn công sức, phải có tốn công sức, để làm nên cái điều có lợi cho đời, cho cuộc đời.
[10:54]Cái chữ cuộc đời rất là rộng gồm cả bản thân ta, gia đình ta, đất nước ta, cái xã hội ta. Đó. Như vậy nó có hai nghĩa. Nhất là phải tốn công sức và thứ hai là có lợi ích cho cuộc đời. Ví dụ bây giờ thì mình thử mình nghĩ coi một người họ ừm chiên chuối rồi đi bán.
[11:17]Như vậy có phải là làm việc không? Có phải không? Phải làm việc á. Vì ví dụ như là tiền lời đó không có à đủ để nuôi gia đình đi, họ chỉ nuôi duy nhất một mình bản thân họ thôi, cũng gọi là đã có lợi cho cuộc đời. Vì họ cũng đã nuôi được bản thân họ, khiến cho là họ không trở thành cái gánh nặng của của xã hội nữa. Là dù họ không nuôi được người thứ hai nhưng mà cũng làm cho xã hội không phải cưu mang họ, thì vẫn được xem là một điều có ích lợi. Còn những người mà tỉ như một ngày lao động của họ họ nuôi được cả bao nhiêu người khác thì cái điều đó rất là quý rồi. Nhưng ở đây ta nói rõ ràng, cái định nghĩa gọi là công
[11:58]việc làm là tốn công sức mà làm điều có lợi cho đời. Còn những trường hợp tốn công sức mà không có lợi cho đời thì ta không gọi là không gọi là việc làm. Như hình như hôm qua hôm kia thầy có nói đó. Ví dụ như một người à họ ra bãi biển vậy, họ đắp lấy cát họ đắp lên thành những cái hình người, những lâu đài rồi lát sau cái nước biển cuốn vào trôi mất hết, thì cái đó có gọi là việc làm không? Không, bởi vì đó là giỡn chơi, họ chỉ giải trí cho mất thời gian. Hoặc là người ngồi đánh cờ. Mặc dầu họ cũng tốn công sức, cũng lao động trí óc á, nhưng mà có gọi là việc làm không? Không gọi là làm việc bởi vì nó không có lợi.
[12:42]Trừ trường hợp ví dụ như họ có đi thi đấu để giành giải gì cho quốc gia thì thầy ra nó cũng có một cái đóng góp. Ừm. Hoặc là những cái người mà họ ở những cái vùng băng tuyết khi mùa đông xuống cái họ lấy băng đá họ khắc thành hình người, rồi khi mà mùa hè tới thì những bức tượng nó tan từ từ tan từ từ mất hết. Vậy đó có phải là làm việc không? Có khi có, có khi không. Khi không là thế này, ví dụ cái việc làm đó không có lợi cho ai, họ làm để họ giải trí cho giết thời gian, rồi nắng lên nó tan hết thì không gọi là việc làm. Nhưng mà nếu những bức tượng họ tạc như vậy để hấp dẫn du khách trong mùa đông đi đến những cái xứ lạnh như vậy thì
[13:22]để thu hút du khách, cũng làm thành cái dịch vụ kinh tế của vùng đó thì cái việc đó cũng biến thành việc làm. Nói chung cái gì phải có lợi, cái gì có lợi cho đời thì biến thành việc làm, còn cái gì không có lợi cho đời thì tốn công sức đôi khi chỉ gọi là giải trí thôi. Còn những cái việc ví dụ như một cái tên à ăn cướp rất là cực khổ, cầm súng, cầm dao đi vô hù dọa người ta để mà cướp tiền, có phải việc làm không? Không phải, ngược lại nữa, đó là phá hoại, cái đó không gọi là việc làm mà gọi là phá hoại. Cho nên cái gọi là cái người có việc làm á là có cái gì đóng góp vào đời sống, dù cho đó là một việc rất cao sang, cao cả, sang trọng.
[14:04]Ví dụ như một cái người họ làm quyền chức cao, họ chỉ suy nghĩ và chỉ đạo. Họ không có làm tay chân thì cũng là việc làm. Hoặc là một người nông dân trồng lúa, người thợ dệt, may, rồi thầy cô giáo đi dạy học hay người nhân viên bảo vệ à thì cũng đều là những việc có đóng góp cho cuộc đời và làm cho cái cuộc sống của họ đáng sống, đáng sống rồi, có ý nghĩa hơn. Còn bây giờ cái người Phật tử của ta là ta làm cái gì? Ví dụ có người đã lớn tuổi, đã về hưu mà ở không thì thấy buồn. Những người trẻ thì thầy không nói nhưng mà những người lớn hay bị cảm giác thế này: Ở không thấy buồn, có không? Đúng không? Chính xác không?
[14:50]Người trẻ thì không, nhưng người già bị đó. Ở không thấy buồn. Là vì sao vậy? Bởi vì cái việc làm mà có lợi cho đời luôn luôn tạo thành cái sức mạnh nội tâm, làm thành niềm vui nội tâm để cho ta sống. Còn ta không làm gì hết, bỗng nhiên ta trở thành vô tích sự, nó xuất hiện một cái nỗi buồn, một cái sự buồn chán, một sự yếu đuối, một sự suy nhược của tâm hồn liền lập tức. Cho nên việc làm chúng ta đừng tưởng đó là sự vất vả, chúng ta làm việc đóng góp cho đời không ngờ chính nó nuôi dưỡng tâm hồn chúng ta, chính nó tạo thành sức mạnh cho cuộc sống của chúng ta, nên việc làm quan trọng lắm. Bây giờ ví dụ như một người Phật tử lớn tuổi đã về hưu,
[15:31]rồi nhà cửa thì con cháu lo được hết, mình không cần phải bươn chải gì nhưng mà ở không vẫn thấy buồn. Thấy lúc đó mới kiếm chuyện để làm, làm việc cho có lợi ích thì thường ta làm việc gì? Thường ta làm việc gì? Chúng ta để ý chỗ này một chút nha. Có khi ta thấy buồn quá không có việc gì làm, cái tới chùa tu. Tới chùa tụng kinh, niệm Phật, gọi là cho nó đỡ buồn. Có đỡ buồn không? Có đỡ buồn không? Cái tụng kinh niệm Phật á thì thấy có hay, cao siêu phải không? Thấy mình tu mà. Nhưng mà nếu xét trên ba tiêu chuẩn vừa nói là thiếu nhiều lắm. Ba tiêu chuẩn vừa nói là: Cái việc làm để có lợi cho đời thì tụng kinh niệm Phật có lợi gì cho ai không?
[16:19]Hổng thấy rõ. Nếu mình ráng suy thì chắc nó cũng có lợi, nhưng mà trước mắt không thấy rõ. Rồi thứ hai là có một ai đó để yêu thương thì mình ngồi tụng kinh niệm Phật có thương ai đó không? Không. Nhưng mà thứ ba là có điều gì đó để hy vọng thì có không? Có, hy vọng chết đỡ khổ. Cho nên cái người mà lúc về già buồn quá không có chuyện gì làm vô chùa tụng kinh niệm Phật á thì trong ba điều họ chỉ còn được có điều cuối à. Là họ nhờ tụng kinh niệm Phật vậy cái họ hy vọng, hy vọng là chết sẽ được Phật rước hay là về cõi an lành đỡ bị đọa lạc, vân vân. Đó là được một cái. Nhưng mà nếu một người Phật tử mà khôn hơn chút nữa đó,
[17:00]là khi mình ở không, mình rảnh rỗi, thay vì đến chùa niệm Phật tụng kinh ròng rã, một ít thôi, chia thời gian ra. Đến lễ Phật một chút, tụng một bài kinh ngắn, sau đó đi công quả. Quét chùa, ừm rửa chén, phục vụ những người khách tới. Nhất là những ngày mà Tết đông thế này nè, mà mình đến, mình đừng có thèm làm khách. Tại vì ở đâu á mình đến thăm một người bạn mình làm khách được, nhưng mà tới chùa thì đừng làm khách. Mãi làm gì? Nhưng cũng đừng làm chủ, tội nghiệp thầy. Đây, chủ có một mình thầy. Chúng ta làm cái gì đó không biết nhưng mà để phụ với quý thầy, quý cô tiếp khách ha. Mình bước vô chùa mình má mình là khách mà không thèm làm khách nữa.
[17:42]Đó, mình thấy ai mình phụ người này mình giúp người kia. Có những người họ xa lạ, họ mới biết đạo á, họ còn ngỡ ngàng, cái mình mời họ uống nước, tới giờ cơm mời họ ăn cơm. Vân vân, rồi có ai có gì mệt nhọc thì mình phụ giúp. Thì những việc làm vậy có ý nghĩa. Hoặc là khi mình hiểu được cái đạo lý hay thì mình đem cái đạo lý đó mình san sẻ cho người này người kia. Thì đó đều là những việc làm có lợi cho đời, làm cho cuộc sống mình vui hẳn lên liền. Vui hẳn bởi vì nó được ba yếu tố luôn. Nghĩa là khi mà ta đem đạo lý đến cho người, ta phục vụ cho bạn đạo của ta, à ta biết tu hành, lễ Phật, tụng kinh, ngồi thiền thì ta được ba điều, ba yếu tố đầy đủ luôn.
[18:21]Là có một việc gì đó để làm, phải không? Đó là đem đạo lý để san sẻ hay là ta phục vụ Phật tử đến chùa, giúp cho quý thầy quý cô. Thứ hai là có người nào đó để thương yêu, có không? Ta có thương ta mới phục vụ Phật tử, ta mới phục vụ huynh đệ của ta. Ta có thương ta mới đem đạo lý để san sẻ cho nhau. Ta được hai yếu tố. Vậy nó xuất hiện luôn yếu tố thứ ba: Là có điều gì đó để hy vọng. Chúng ta hy vọng cái gì? Có hy vọng không? Hy thấy mồ luôn chớ. Thấy không? Mình làm phước như vậy thì chắc chắn là kiếp sau làm sao? Thế nào mình cũng ngon lành. Ngon lành là gì? Mình đi đâu cũng được đón nhận tình thương yêu.
[19:00]Sinh về chỗ nào đều có Phật pháp hết và chắc chắn là sinh vào cái nơi giàu có, sung sướng. Để hy vọng nữa, để làm việc nữa và để thương yêu nữa. Thế cho nên là nếu nói theo ngoài thế gian thì ai có bất cứ việc gì làm dù là thấp hèn, dù là sang trọng mà miễn có lợi cho đời đều làm thành cái cái ý nghĩa để cho ta sống, ta không còn cảm thấy buồn chán nữa. Việc gì cũng được, không nệ hà, chứ đừng nghĩ: Trời ơi, tui cái tướng tui là phải đi làm là ca sĩ siêu sao chứ giờ bắt tui đi làm thợ mộc, tui không chịu, đừng nghĩ như vậy. Việc gì đó để làm có lợi cho đời là làm liền. Chứ không phải là đợi một cái việc nào mà nó danh giá, họ nói:
[19:44]Trời ơi, cái tướng tui vầy phải đi làm giám đốc chứ bắt tui đi làm công nhân tui không làm đâu, đừng nghĩ như vậy. Dù làm công nhân nhưng miễn việc đó có lợi cho đời là đều đáng để cho ta làm, đáng để cho ta sống hết. Còn khi một người Phật tử đã biết đạo rồi thì ngoài cái việc mà tu dưỡng nội tâm, thay đổi nội tâm mình, hoàn thiện nội tâm rồi tụng kinh, niệm Phật, ngồi thiền gì đó, thì ta còn phải thêm cái việc làm nữa là phụ giúp chùa để chùa lo cho Phật tử, phụ giúp chùa. Và chính bản thân ta cũng vậy, luôn luôn đi tìm những người nào chưa biết đạo để ta giúp cho người đó biết đạo. Đó gọi là cái công việc cao quý của người Phật tử.
[20:25]Cái công việc cao quý của người Phật tử là vậy đó, chính là đem được đạo lý đến cho một người khác nữa. Đó là công việc rất cao quý mặc dù rất âm thầm, đó là những chiến sĩ rất âm thầm. Còn ví dụ như bây giờ thầy, thầy ngồi trên bục giảng, thầy ngồi thầy giảng trước mặt mọi người thì nhìn có vẻ sang trọng, nhưng đó là cái duyên của mỗi người khác mà coi vậy chứ cũng không ngon đâu. Nhưng mà cái người ngon á là cái người thầm thầm lặng lặng không ai biết, nhưng mà trong cái đời sống của mình, trong những mối quan hệ của mình tại gia đình, bạn bè, láng giềng, thân quyến mình đem được đạo lý đến cho từng người từng người, tăng thêm đạo lý cho mọi người,
[21:00]giúp cho người chưa biết, những điều đó đều rất là quý, làm cho ta đáng sống vô cùng. Cái công việc của ta làm á mà càng có lợi cho cuộc đời chừng nào thì cuộc sống ta càng có ý nghĩa. Đó là cái thứ nhất. Là ví dụ như một cái người nông phu họ làm họ nuôi được một gia đình họ thì họ có ý nghĩa, có giá trị chừng đó. Nhưng nếu một cái người bác sĩ họ có thể là chữa bệnh cho trăm ngàn bệnh nhân trong suốt cả năm của họ, thì cái đời sống cái ý nghĩa nó lớn hơn nhiều. Nghĩa là số người mà ta đóng góp lợi ích nó lớn chừng nào, nhiều chừng nào thì cái cuộc sống ta càng có ý nghĩa chừng nấy. Đó là cái cái thứ nhất. Cái thứ hai đó ta làm có lợi cho người hơn cho
[21:50]mình thì ý nghĩa của ta lại lớn hơn nữa. Ví dụ như là bây giờ một người giáo viên đi dạy học, công sức đổ ra thì nhiều, dạy rất là cực, soạn giáo án đêm hôm, chuẩn bị bài vở, chấm bài, lên bục giảng rất là cực nhưng mà đồng lương thì ít. Thì tính so ra đó cái mà người giáo viên hưởng thì ít nhưng mà cái đóng góp thì nhiều thì cái phước rất là lớn. Và ta có thể nói là cái ý nghĩa người đó sống thì lớn hơn. Hoặc là có những người họ quyền cao chức trọng, đáng lẽ họ được nhiều người cung phụng, à tặng biếu, bởi vì cái công việc của họ, quyền hạn họ lớn, họ lo được nhiều cho xã hội, nhưng mà họ khước từ, họ không có hưởng thụ nhiều.
[22:34]Họ chỉ miễn làm lợi cho xã hội, cho cuộc đời thôi, chứ họ không có hưởng thụ, nhất là không nhận hối lộ, thì những người đó cái ý nghĩa cuộc sống họ rất là lớn, giá trị của họ rất là cao, cái niềm vui tồn tại trong tâm họ thật là mênh mông. Nghĩa là khi mà một cái người mình làm lợi cho cuộc đời thật nhiều mà bản thân mình mình không hưởng gì nhiều, nghĩa là cái lợi cho người nhiều hơn lợi cho mình thì cái công việc đó cực kỳ có ý nghĩa, có giá trị và công đức lớn. Và cái như vậy cái niềm vui của nội tâm thật là lớn lao. Rồi chúng ta trở lại cái chỗ mà hiện tượng, ví dụ cái người không có việc gì làm,
[23:09]thấy buồn á, bây giờ trở lại là cái người mà làm được thật nhiều cho cuộc đời thì ta hiểu ngược lại ngay là trong tâm họ cực kỳ vui sướng, đúng không? Ta thử rồi sẽ thấy. Hễ mình cứ làm cho cuộc đời, cho người khác có lợi thôi, không cần cho mình, thì ta sẽ thấy cuộc đời sống rất là vui. Ta suy luận ngược lại từ cái mà người không làm được gì thì buồn, thì ta hiểu ngược lại cái người nào mà làm lợi rất nhiều rất nhiều cho người khác mà bản thân mình không màng thì rất là vui, phải không? Giống như khi thầy giảng vậy đó mà thầy thấy nhờ nghe thầy giảng lát cái từ từ mọi người được ngủ ngon á, thầy cũng thấy rất là vui, rất là vui, mấy người ngủ ngon.
[23:49]Người đầu ngả qua ngả lại, mắt híp lên híp xuống, không biết thầy nói cái gì vừa ý mà cứ gục gặc gục gặc hoài, thì thầy thấy rất là vui, ừ hứ. Còn ai á mà không làm gì hết mà vẫn hưởng sự sung sướng, đừng tưởng mình ngon. Tại có nhiều người á họ cứ coi phim coi truyện á, trong cuốn phim nó chiếu cảnh nhà giàu, họ thấy cái người nhà giàu đó tối ngày lo yêu đương ghen tuông, còn công việc thì có người làm làm hết rồi. Bữa ăn thì có người làm dọn lên ăn, à đi đâu thì có tài xế, à làm vườn thì có người làm vườn, mình thấy cái người đó họ giàu ở trong phim họ đóng phim giàu, họ không làm gì hết á, họ chỉ lo yêu, lo ghen để làm thành mấy cái phim à.
[24:29]Phim gì thấy người giàu cũng khóc rồi yêu mà không ghen, ghen mà không ghét gì đó không biết, thầy cũng không rành lắm. Nhưng đại khái có những cái bộ phim nó tả những cảnh người giàu không làm, không lao động, làm gì hết trơn á. Rồi nhiều khi ta cứ tưởng sống như vậy mới sang, không phải, sống như vậy là bất hạnh. Đó là lý do tại sao mà ta thấy họ cứ đau khổ hoài, ở trong phim đau khổ, tới cái lúc mà họ vừa hết đau khổ thì hết phim luôn. À, kỳ khôi vậy. Cho nên mình cứ tưởng mình bắt chước, nhưng nếu mình bắt chước mình cũng sẽ đau khổ như những người trong phim vậy. Còn nếu mình là không bắt chước trong phim,
[25:02]mình ví dụ có khá giả, vẫn chịu khó làm một việc gì đó, mình sẽ không bị những đau khổ. Có một lần, có một cái cô đó cổ là cái người Việt kiều ở bên nước ngoài về, thì cổ mới kể chuyện. Cổ nói: "Hồi xưa thì gia đình con khá giả, ông xã con thì ổng làm giám đốc, ổng có một công ty tư nhân, nhà sung sướng giàu có, cho nên con cảm thấy mình cần gì phải làm, ở nhà trông nhà, nuôi con tàn tàn vậy thôi. Và con cảm thấy cái tình vợ chồng mất dần mất dần. Không biết tại sao? Thì mình vẫn sống đàng hoàng, vẫn yêu thương chồng mình, nhưng cảm thấy tình vợ chồng nó lạnh nhạt từ từ, không biết tại sao. Cho đến khi con nghe băng thầy, thì con mới sực hiểu một
[25:40]điều là từ lâu mình chỉ hưởng mà không làm gì hết. Thì con mới xin ổng là con sẽ vào cái xưởng của ổng con làm việc như mọi người. Ổng giao việc gì đó làm, thì ổng giao việc trông coi kế toán giùm cho ổng, tính tính toán sổ sách, bởi vì con cũng có cái nghề. Thế là con vào con làm như một cái người nhân viên đi làm thuê thật sự, và bỗng nhiên cái tình vợ chồng nó đậm lại từ từ từ từ, hạnh phúc lại lần lần. Và thấy rất là rõ, đúng là cái giá trị của mình nó tăng lên do cái lao động, cái công việc mà mình đóng góp cho cuộc đời. Còn mình ỷ mình giàu sang mình không làm gì hết, bỗng nhiên cuộc đời cứ đau khổ.
[26:16]Nói: "Ủa sao kỳ?", thì ra chỉ là vì ở không vô tích sự. Rồi bắt đầu mới thành ra yêu, rồi ghen, rồi bỏ nhau, rồi chia tay, rồi khóc lóc, cái viết tiểu thuyết, lãng nhách, lý do chỉ là tại không chịu làm gì hết. Còn bây giờ ta chịu làm một cái, thì những cuốn tiểu thuyết đó phải viết sửa lại hết, những bộ phim đó phải viết sửa lại hết. Không còn cái cảnh mà người giàu cũng khóc nữa, đó, mà người giàu cũng cũng phải ráng mà làm rồi sẽ được vui sướng, đó. Do đó là khi hiểu điều này, thì ta nguyện với lòng mình là khi mình có mặt ở nơi nào, chúng ta hãy góp công sức cho nơi đó, dù một việc rất là hèn mọn như là lau giùm cái bàn.
[26:55]Ví dụ mình vừa bước vô chùa, thì mình thấy có một cái bàn ai ăn uống vừa đi xong đứng lên, mà cái bàn chưa lau, ta lật đật đi kiếm cái khăn, mượn cái khăn lau cái bàn liền để cho những người đến sau mình họ được cái bàn sạch. Nghĩa là dù một việc làm rất cỏn con mà ta vẫn làm, là cuộc đời ta thêm được một chút ý nghĩa. Ta bước vào sân chùa ta thấy rác, ta nhặt liền, bỏ vào, kiếm chỗ rác bỏ vào liền, là đời ta vừa thêm được một chút ý nghĩa. Ta vừa bước vào chùa, ta thấy có nhiều người cũng vừa mới đến và chưa ai tiếp, thì ta lật đật đến mời họ tiếp liền, mời họ vào ngồi trước rồi đi kiếm nước mời họ uống,
[27:29]ngồi vào bàn, vân vân, làm giống như mình là người ở trong chùa, nhưng mà cái đó mình giúp quý thầy quý cô, là cuộc đời ta vừa thêm được một chút ý nghĩa, đó. Hoặc là tới giờ cơm, mình thấy nhiều người họ ngồi họ ngại, họ ngồi ở gốc cây, ở băng đá, họ không dám hỏi, mà đông quá thì quý thầy quý cô cũng mời không xuể, cho nên mình tự động mình đến mình mời họ đi vào ăn hoặc là mình xin cơm đến mời họ ăn, đó, thì cuộc đời ta cũng vừa thêm một chút ý nghĩa. Nghĩa là ta có mặt nơi nào, không nề hà công việc dù thấp hèn, dù sang trọng, ta đều cố gắng làm, miễn có lợi cho đời, có lợi cho người, thì đều làm cho tâm ta bỗng nhiên vui hơn, đời sống ta có ý nghĩa hơn.
[28:10]Nói tóm lại là ai mà sống có ích cho đời thì đều đáng sống. Đó là động cơ để sống, là niềm vui để sống, là sức mạnh để ta tiếp tục ta sống, nhớ như vậy. Ta không làm gì hết là ý nghĩa sống, động cơ sống, niềm vui sống mất liền, mất từ từ rồi, đến khi ta tự tử mà không biết tại sao. Cái mục thứ hai là yêu thương, nghĩa là sống trên đời ta cần có người nào đó để yêu thương. Ta hiểu một điều thế này: chính tình yêu thương đã tạo nên thế giới này. Ta nói một câu rất là khẳng định: chính tình thương yêu đã tạo nên thế giới này, đúng không? Nếu không có tình thương yêu, thế giới này tan vỡ liền.
[29:00]Vì đầu tiên có hai người nào đó yêu nhau rồi mới có một gia đình, và có nhiều cái gia đình như vậy, và người ta yêu thương nhau nên người ta cố gắng làm việc để bảo vệ sự sống cho nhau, rồi lần lần nó rộn rịp lên thành cả một cái thế giới phức tạp như thế này, xã hội phức tạp như thế này, bởi vì ta có ai đó để yêu thương. Mà ta yêu thương nên ta cố gắng sống, lo cho nhau, ta làm thành vô số việc trên đời này. Nếu mà thiếu tình thương yêu, thế giới này thành sa mạc, thành địa ngục, thành hư vô liền. Bây giờ chúng ta thử tưởng tượng, thử tưởng tượng một chút, thử tưởng tượng mình có trái tim bằng đá, nó đập đập chứ mà nó bằng đá
[29:47]kêu lốp cốp trỏng á, chứ nó không còn kêu bịch bịch như trái tim máu nữa, thịt nữa, đập nghe cốp, cốp, cốp, tại nó bằng đá, và không thương ai. Ta không thương cha mẹ ta, ta không thương vợ chồng ta, ta không thương con cái ta, à ta không thương người láng giềng, ta không thương thầy ta, ta không thương bạn, ta không thương cái ngôi chùa Phật Quang này, ta không thương cái ông thầy ngồi nói lải nhải nãy giờ, không thương ai hết, thì ta sẽ sống như thế nào? Có sống được không? Thử tưởng tượng có sống được không? Không sống được. Thì ta sẽ không đi chùa, phải không? Tại không thương ông thầy, mắc mớ gì đi chùa?
[30:24]À rồi ta không thương vợ, thương chồng ta, thì ta có lo cho họ không? Không cần làm gì lo cho họ hết. Ta không thương con ta, cần làm gì để nuôi nó không? Không cần. Ta không thương cha mẹ ta, rồi ta có cần trả hiếu lo toan, nuôi nấng cha mẹ không? Không cần. Ta không thương cái đất nước này, ta không thương cái xã hội, ta không thương láng giềng, ta không thương bè bạn ta, thì ta không cần làm gì hết. Chính vì không thương ai thì ta sẽ không cần làm gì hết, và không cần làm gì hết thì lập tức đời sống của ta trống không, hư vô, buồn tẻ và chán ngán, và ta rất dễ tự tử, chết liền.
[31:03]tự tử, không cần để sống. Nếu ta không có một người nào đó để thương yêu, để lo lắng thì ta không nên sống đâu, tự tử chết liền, dễ chịu hơn. Mà sở dĩ chúng ta sống trên đời này là vì có một cái tình thương yêu nào đó thúc đẩy trong tâm ta để ta phải sống. Vì ta thương vợ, ta thương chồng ta, ta thương cha mẹ, ta thương con cái ta, ta thương đất nước này, ta thương nhân loại này, và bây giờ ta biết đạo rồi, ta thương yêu ai? Thương yêu ai? Dám nói thương thầy lắm, không phải. Thầy đâu dám. Ta thương Phật, phải không? Ta thương đạo, ta thương quý thầy, quý cô, ta thương những người huynh đệ, đồng đạo của mình, là trái tim ta càng lúc càng thương yêu nhiều hơn,
[31:43]và cái niềm vui sống, cái sức mạnh sống của ta tăng lên gấp bội lần. Lúc đó bây giờ bắt ta chết ta không chết, trừ khi nào ta chết vì người khác được vui sống ta chết liền. Còn bình thường bây giờ bắt ta chết ta không chết nữa. Chớ còn 5 năm trước, có nhiều lần ta đã suýt tự tử vì thấy đời vô nghĩa, nhưng từ khi ta biết yêu thương, có người nào đó để ta yêu thương thì ta ta không cần phải chết nữa, ta phải sống. Như trong cái bộ phim The Myth là phim Thần thoại á, Myth là Thần thoại do Thành Long đóng á. Có cái cô công chúa à được rước sang cái nước Tần thì nửa đường nhiều cái sóng gió xảy ra,
[32:23]rồi cái người công chúa đó yêu cái người tướng quân mà đã cứu mình. Rồi đến khi phải chia tay cái người tướng quân đó thì cô không chịu, cô đòi là người này đi đâu thì cô đi theo đó, còn nếu người này chết cô chết. Nhưng mà người tướng quân này không chịu, là buộc cổ phải phải sống. Và lời nói của cái người tướng quân này như một mệnh lệnh, thế là cô phải ráng vào cung để sống với vua và phải sống. Và trong đó có câu nói thế này: "Từ đây, vì ngài mà thiếp sẽ sống, sẽ sống vui và sống khỏe." Cái câu nói đó nó chỉ là câu nói trong tiểu thuyết, nhưng nói lên rất đúng cái bản chất của cuộc đời của ta là vì ai đó tự nhiên ta sẽ sống, ta sẽ sống vui.
[33:06]Còn nếu vì chính mình, chúng ta sẽ nhận ra một điều bỗng nhiên nỗi buồn nó ập đến liền. Nếu trên đời này ta không thương ai, không lo cho ai, ta chỉ lo cho mình, sống cho mình thôi, hưởng thụ cho mình thôi, bảo đảm 3 năm thôi, 5 năm là bắt đầu buồn chán, rồi chỉ nhiều khi chỉ muốn tự tử chết thôi. Còn khi ta có ai đó để yêu thương, tự nhiên ta có sức mạnh để sống. Mà cái hay của một người Phật tử nữa là cái tình thương yêu của ta lớn dần, lớn dần, rộng mênh mông, mênh mông khắp chốn, nên cái động cơ để ta sống trên đời này rất là mãnh liệt. Không ai có thể buộc ta phải chết được hết, vì cuộc sống ta rất có ý nghĩa
[33:50]chỉ bởi vì ta yêu thương được rất nhiều người trên đời này. Ta biết thế này, là thế giới xã hội tồn tại vì người ta nương tựa, phụ thuộc với nhau. Ta không bao giờ sống một mình được hết, trên đời này không ai sống một mình được hết. Chúng ta thử tưởng tượng là vào cái thời hồng hoang xa xưa, ta là một người xuất hiện lẻ loi đầu tiên trong khu rừng. Ta thử tưởng tượng như vậy đi. Ta thử tưởng tượng lại ngược xưa ngược lại, thời xưa vào tổ tiên của ta. Và bây giờ ta đặt mình vào hoàn cảnh đó, bỗng nhiên trong một cái hốc đá à ta bước ra từ trong bóng tối như một phép lạ ta bước ra, làm cái người đầu tiên ở một cái khu vực đó, chung quanh ta không có ai hết.
[34:37]Rồi lúc đó ta sống làm sao? Sống được thời gian vài tháng chết lại liền. Nên có rất nhiều người vào cái thời xa xưa xuất hiện trên Trái Đất rồi chết, xuất hiện rồi chết rất nhiều lần, rất nhiều người đã chết sớm. Chỉ có những người nào khi mà họ vừa bước ra từ trong bóng tối, trong cái hang đá để làm người đầu tiên thì ở gần nơi họ cũng có một vài người vừa mới xuất hiện. Thế là họ đến với nhau, họ nương tựa với nhau sống, lần lần tạo thành một cái bộ tộc lớn mạnh và họ tồn tại rất là lâu để lần lần thành một quốc gia. Còn nếu người nào xui á, xuất hiện lần đầu tiên giữa cuộc đời mà chỉ có một mình mình, vài ba tháng sau chết trở lại liền.
[35:18]Vậy đó, đó là điều có thật. Vào cái thời xưa, khi mà Trái Đất mới xuất hiện, cái việc mà thành lập loài người rất là khó khăn chứ không phải là dễ dàng mà ta cứ tưởng là có hai người rồi sinh con đẻ cháu đầy đàn đâu, không, rất nhiều người xuất hiện rồi chết, xuất hiện rồi chết, xuất hiện rồi chết. Chỉ có người nào may mắn xuất hiện gặp những người khác cũng đang có mặt, bắt đầu xuất hiện thì họ nương tựa với nhau để sống, lúc đó sự sống mới tồn tại, mới kéo dài và mới phát triển. Ừm. Còn người đệ tử của Phật được học cái giáo lý gọi là từ bi. Từ bi nghĩa là yêu thương tất cả chúng sinh, nhưng mà ngày nào ta cũng tụng cái câu đó, ta cũng nguyện lòng thương yêu chúng sinh.
[35:58]Có không? Phật tử có không? Có nha. Thầy dặn đi dặn lại, nếu là đệ tử Phật mỗi ngày chúng ta đều phải lạy Phật và nguyện lòng thương yêu tất cả chúng sinh, nhưng mà cái chữ tất cả chúng sinh đó nó mênh mông quá, nó trừu tượng, khó hiểu, không thực tế nên dễ trở thành sáo rỗng. Dễ trở thành sáo rỗng là ngày nào ta cũng nguyện thương yêu chúng sinh, nhưng mà trong thực tế ta không thương cái người bên cạnh mình. Cái người hàng xóm bệnh bệnh mình không biết nữa, hoặc là cái người anh em trong nhà mình có nỗi buồn mình cũng thờ ơ biết mà bỏ mặc, mà ngày nào mình cũng quỳ mình nói là mình nguyện thương yêu tất cả chúng sinh.
[36:34]Nên cái câu đó là một cái lý tưởng rất đẹp, nhưng nếu ta không biết vận dụng thì sẽ trở thành sáo rỗng. Đó là lý do tại sao có nhiều người xuất gia vào chùa mỗi ngày tụng kinh, lạy Phật, cũng nguyện lòng thương yêu nhưng mà rồi đời sống trong chùa vẫn không vui. Vẫn không vui là vẫn không thương yêu nhau, không thương cái người huynh đệ mình được. Cho nên cái đời sống ở chùa nó mất hạnh phúc liền, vô chùa nghe như địa ngục, nghe nó khô khan như địa ngục, bởi vì huynh đệ không thương nhau mặc dù ai cũng biết tụng cái bài từ bi, cũng nguyện lòng thương yêu chúng sinh. Nên do đó là khi ta biết nguyện lòng thương yêu chúng sinh thì ta cũng
[37:18]phải biết thực tế là thương những cái người gần gũi chung quanh mình. Và chỉ vì thương những người gần gũi chung quanh mình được thì lòng từ bi mới có giá trị và làm cho cái ý nghĩa sống của ta, cái giá trị của tâm hồn ta tăng cao vượt bậc thành một vị thánh phi phàm. Cái khác nhau giữa một người phàm phu và một vị thánh là ở chỗ cái tình thương nhiều hay ít á. Người không thương ai thì không còn là con người nữa, họ sẽ tự tử chết nay mai, ta đừng có lo, cứ để yên họ tự tử chết liền. Nếu ta biết có một người nào đó không thương ai thì ta hãy đợi đấy, không bao lâu họ tự tử chết liền, vì họ không có gì để sống, không có động cơ để sống.
[38:00]Rồi còn nếu cái người đó họ có yêu thương một số người nào vài ba người, thì ta biết rằng họ sống được, họ không tự tử chết đâu, không phải lo nữa. Nhưng họ chỉ là một người phàm phu tầm thường. Còn nếu ta thấy một người nào đó họ yêu thương mênh mông khắp chốn, họ yêu thương nhiều người trong cõi đất này, họ yêu thương cây cỏ, yêu thương cầm thú và rất yêu thương con người thì ta hãy tin rằng đó là một vị thánh xuất hiện giữa trần gian này. Nên cái khác nhau giữa phàm và thánh là cái chỗ cái tình yêu thương của họ được nhiều hay ít người, chỉ như vậy mà thôi. Tuy nhiên, cái tình thương và cái luyến ái hay đi chung. Luyến ái là làm sao?
[38:43]Luyến ái là mình thương ai mình đòi chiếm người đó một mình mình, à không cho người khác rờ tới, gọi là luyến ái. Có không? Quý Phật tử có bị vậy không? Có không?
[38:55]Kỳ quá, hỏi kỳ quá. Cái luyến ái là khi mình thương ai á, mình muốn giữ người đó cho một mình mình và bắt người đó phải thương lại. Người đó mà không thương lại mình giận, mình trách. Nói: "Bữa nay sinh nhật người ta mà không chịu nhớ ha." Rồi à đi làm về làm lơ không chào người ta ha, vân vân. "Hôm nay sao không thấy tin nhắn gửi tới ha? Lâu quá không gọi điện thoại thăm nha", vân vân, tức là mình thương ai mình đòi người đó phải thương lại thì đó là luyến ái, và luyến ái nó làm làm mệt mỏi, và đạo Phật gọi đó là nguyên nhân của đau khổ. Còn ở đây, đạo Phật khuyến khích cái loại tình thương một chiều, cho đi mà không cần đáp trả
[39:35]thì như vậy cuộc sống ta rất là ý nghĩa mà ta không đau khổ. Còn ta thương nhiều người mà đòi nhiều người phải thương lại ta thì cái đau khổ nó tăng lên gấp bội lần, bởi vì ta không phải thương mà đó là luyến ái. Mặc dù cũng vì cái người đó mà ta sống, có thương yêu á nhưng thực sự vẫn làm ta ta đau khổ. Nên ở đây, đạo Phật mới đã khuyên ta từ từ, từ cái luyến ái nhỏ hẹp tiến lên một tình thương mênh mông giống như đường một chiều, cho đi mà không cần lấy lại. Ví dụ ta thương người đó ta giúp người đó, nhưng mà sau này người đó gặp ta giữa đường người đó làm lơ, không thèm chào hỏi thì ta vẫn làm sao?
[40:10]Ta vẫn vui, chứ không có cảm thấy buồn trong lòng. Còn ta thương người đó ta giúp người đó mà người đó gặp ta ngoài đường làm lơ, ta đau khổ, ta buồn, ta giận, biết ngay lúc trước ta không phải là thương theo Phật dạy mà ta luyến ái. Lại để ý điều này. Quý Phật tử nhớ trong đời mình đã từng giúp nhiều người chưa? Có không? Có rồi phải không? Rồi trong lòng mình cũng mong là người đó phải mang ơn mình, gặp mình phải vui cười, phải bày tỏ cái sự ân cần, đó là phải biết ơn, có không? Có, đó chính là điều đau khổ ta chỗ đó đó. Nên ở đây, Phật dạy ta hãy yêu thương tất cả nhưng mà đừng bắt người ta phải thương lại.
[40:53]Ơ trong cái câu thứ hai này thì ta nhớ một điều thế này: Nếu người nào tu theo đạo Phật mà giữ cái tâm mình bình lặng, không thương không ghét, giữ tâm mình khô khan như cây đá thì ta biết làm sao?
[41:10]Thì người đó làm sao? Tu đúng đạo Phật không? Tu sai rồi nha. Mùng 6 ta sẽ nói lại vấn đề này. Mùng 6, cái người nào mà giữ tâm thanh thản, không thương không ghét ai hết, người đó đã tu sai đạo Phật rồi. Nhưng mà sai như thế nào thì kỳ tới ta sẽ nói. Thế giới không cần một cái loại đạo như vậy. Thế giới không cần một cái tôn giáo mà không thương, không ghét. Không cần. Thế giới cần một cái đạo mà thương, ghét minh bạch đúng chỗ đàng hoàng. Mùng 6 ta sẽ nói về điều đó. Bây giờ ta nói cái yếu tố cuối cùng là sống trên đời, ta cần một cái điều gì đó để hy vọng. Nhưng mà cái hy vọng á, nó là một cái hệ quả của hai cái trước.
[41:53]Là nếu ta làm việc có lợi cho đời, nếu ta có yêu thương được nhiều người, tự nhiên cái hệ quả thứ ba nó xuất hiện, bỗng nhiên ta có cái hy vọng một cái ngày mai tươi sáng. Cuộc đời ta sẽ vui hơn, sẽ hạnh phúc hơn. Mà nếu đời này không kịp thì ta vẫn có cái hy vọng là kiếp sau cuộc sống ta sẽ tốt hơn. Vì nó là hệ quả rất là tự nhiên, dù cho ta không có biết nhân quả. Ví dụ cái người nào đó họ không hề biết luật nhân quả của đạo Phật, mà họ chỉ sống tận tụy thôi, họ làm việc có lợi cho đời, họ yêu thương mọi người. Thì bây giờ dù không biết nhân quả, bỗng nhiên trong tâm họ vẫn xuất hiện một cái niềm hy vọng.
[42:34]Một niềm hy vọng âm thầm nhưng mà mãnh liệt, khiến cho họ bước tới, vững tin vào tương lai. Và họ mạnh dạn bước tới, đi tới, phấn đấu, bươn chải, không sợ hãi, không có thất vọng, không nản chí. Đây là cái hệ quả rất là tự nhiên. Còn nếu mà ta không làm gì hết, ta không thương ai hết, thì cái niềm hy vọng nó sẽ mất dần mất dần, rồi chỉ còn lại cái vô vọng, cái thất vọng. Nhớ như vậy. Cái vô vọng là không có một cái tương lai phía trước để ta tin. Cái thất vọng là ta biết chắc rằng phía trước ta là bóng đêm. Hai cái đó làm ta không còn sức để sống nữa. Thời gian đẩy ta đi tới, cuộc đời đẩy ta đi tới,
[43:20]nhưng mà ta biết phía trước mình là hố thẳm, mình dám bước không? Không dám bước mà cứ phải bước vì nó đẩy tới, nên rất là đau khổ. Còn nếu ta có hai cái điều trước là ta suốt cuộc đời của ta luôn luôn làm cái điều gì có lợi cho đời, làm bất cứ việc gì có lợi cho đời dù một việc rất nhỏ. Trong cuộc sống ta luôn luôn có người để ta thương yêu. Ta yêu thương gia đình ta, ta yêu thương mọi người chung quanh ta, ta yêu thương đạo ta, đồng đạo ta, quê hương đất nước ta. Thì có hai điều đó rồi, bỗng nhiên ta luôn luôn có hy vọng, có niềm hy vọng để sống. Nó tạo thành cái sức mạnh gì tiềm tàng trong tâm á.
[43:55]Có khi đời ta đi qua sóng gió, qua thác ghềnh, ta qua những tai nạn, nhưng mà vẫn có một cái sức mạnh gì đó, một cái hy vọng gì đó thúc đẩy ta, làm cho ta vui để bước tới, ta không chán nản. Có những người đó khi gặp một nghịch cảnh buông nản liền, bởi vì người đó không có hy vọng. Còn có người trong nghịch cảnh vẫn bình thản vượt qua, bước tới là vì trong tâm họ có hy vọng. Mà tại sao họ có hy vọng? Chỉ bởi vì họ có công đức phía trước, họ có yêu thương con người, họ đã từng tận tụy lo cho cuộc đời này. Nên có những người vậy, ví dụ như là bị xe tông gãy chân thất vọng liền, còn có người xe tông gãy chân tỉnh queo, vẫn bước tới, vẫn hy vọng tràn trề.
[44:38]Hai người đó có cái quá khứ khác nhau. Còn có người vậy, bị người ta gièm pha, nói xấu, vu oan, đau khổ tuyệt vọng, thiếu điều muốn tự tử. Còn có một người bị người ta nói xấu, vu oan, gièm pha vẫn tỉnh queo, bước tới, hy vọng vẫn tràn trề. Chỉ bởi vì họ quá yêu thương con người, họ sống quá tận tụy, quá có lợi, cho nên luôn luôn cái niềm hy vọng cháy bỏng trong tim, ánh sáng luôn luôn soi ở phía trước và họ mạnh dạn bước tới không sợ hãi. Hai cái khác nhau như vậy. Và ở đây chúng ta cũng phân biệt, đúng là cái bài hy vọng này ta phải giảng nguyên một bài pháp á, nhưng mà vì lỡ nói rồi thôi ta sẽ nói phần gọn để có gì Phật tử ta suy tư thêm.
[45:17]Chúng ta cũng phân biệt cái hy vọng nó khác với cái tham vọng, nó khác với ảo vọng.
[45:24]Hy vọng nó khác với tham vọng là sao? Hy vọng á là do cái việc làm tốt của ta, nên ta có cái niềm tin là tương lai ta sẽ tươi sáng. Vậy thôi, không có định nó là sẽ tươi sáng như thế nào, chỉ cần biết tổng quát sơ sơ thôi. Tự nhiên nó cứ le lói le lói, nó cứ có hy vọng bên trong để mình bước tới. Còn tham vọng á là ta quy định một cái tương lai theo ý của mình mà nó không có xứng với cái phước của mình. Ví dụ ta cũng đã từng có làm những việc tốt, ta cũng có thương yêu con người nhưng mà còn ít quá. Nhưng mà ta quy định cái tương lai của ta là phải làm Bộ trưởng Bộ Tài chánh, ví dụ vậy, thì đó gọi là tham vọng.
[46:06]Tham vọng là ta quy định một cái tương lai cho mình, mà cái tương lai đó nó vượt quá cái phước của mình, nên biến thành tham vọng. Còn ảo vọng là gì? Ảo vọng là ngồi đó ta tưởng tượng cái tương lai của mình, mặc dù ta không có phước, ta không tính toán, không có tài, mà cứ ngồi tưởng tượng. Ví dụ như một người cứ ngồi tưởng tượng là mình sẽ làm Thủ tướng, lúc đó mình sẽ đi chiếc xe hơi loại gì, đi máy bay loại gì, bao nhiêu người cận vệ, cái người gác ở trên lầu, người gác dưới đất, người hầu trong bữa cơm, cứ ngồi mà tưởng tượng thì cái đó là ảo vọng. Và những loại ảo vọng như vậy dễ gây thành bệnh tâm thần.
[46:43]Lúc cứ ngồi cứ tưởng trên mây không, cứ tưởng mình là nhất thiên hạ, rồi sau này cuối cùng kết thúc cuộc đời mình ở trong nhà thương Biên Hòa. Những cái tham vọng, những ảo vọng dễ gây thành bệnh tâm thần. Rất nhiều người bệnh tâm thần bởi vì tham vọng và ảo vọng. Nên tại sao mình gặp một người đó cái họ cứ nói họ là vua, một người đó họ nói họ vừa mới được giải Nobel, một người đó họ nói họ có ba bằng tiến sĩ mà toàn là ở trong bệnh viện tâm thần không. Chỉ bởi vì họ ảo vọng và tham vọng. Còn cái ta, ta sống thật lòng thương yêu con người, ta sống thật sự tận tụy đóng góp cho cuộc đời thì ta có cái hy vọng.
[47:21]Hy vọng không có kiêu ngạo, không tham lam, cho nên cái hy vọng nó nó trừu tượng, nó mơ hồ, nó không rõ ràng, nhưng mà chỉ có một cái là ta tin rằng tương lai ta sẽ tươi sáng. Cũng vậy, những cái người mà đi đúng con đường của Phật dạy, tự nhiên trong tâm cũng có cái niềm tin, có cái niềm tin là cái đạo nghiệp, đường tu hành của mình sẽ tốt đẹp ở mai sau. Ví dụ cái người đó có lòng tôn kính Phật tuyệt đối, cái người đó nguyện lòng thương yêu chúng sinh, người đó lúc nào cũng giữ tâm khiêm hạ như cát bụi, người đó làm được nhiều công đức lành giữa cuộc đời này, rồi tinh tấn tu thiền, thì bỗng nhiên trong tâm có cái
[47:59]niềm hy vọng cháy bỏng là mình tu thế này, lần lần không biết kiếp nào kiếp sau rồi sẽ tốt từ từ, tốt từ từ. Đó là hy vọng đúng. Nhưng mà trong đạo cũng có những cái tham vọng và cũng có những cái ảo vọng. Tham vọng, ảo vọng là sao? Tức là mình tu ít mà cứ tưởng cho cái kết quả sẽ lớn. Ví dụ như chỉ cần tôi tụng một câu thần chú này thôi là tôi sẽ thành Phật, rồi nhiều người sẽ quỳ lạy tôi, cúng dường tôi, xưng tụng tôi. Thì đó là tham vọng và ảo vọng. Ngồi tưởng tượng ra là tham vọng, ảo vọng. Tức là một câu thần chú thì có đâu có bao nhiêu công đức đâu, có lợi gì cho ai đâu, chỉ nhiếp tâm mình sơ sơ chút đỉnh.
[48:37]Nhưng mà cứ ảo tưởng tin rằng phước quá lớn, tự gán cho mình sẽ trở thành một bậc thánh cao siêu, rồi ai đó cũng phải quỳ lạy, cung phụng mình. Thì cái người ở trong đạo mà ảo vọng, tham vọng như vậy, tu một thời gian phát điên đi. Phát điên rồi nói bậy nói bạ rồi đem vào bệnh viện tâm thần. Ta vào trong bệnh viện tâm thần, ta sẽ gặp nhiều cái loại người như vậy, là điên vì tôn giáo. Lúc nào cũng xưng Phật, xưng thần, xưng thánh, mà thực ra đã điên mất rồi. Chỉ bởi vì sao? Chỉ bởi vì cái công đức của họ quá nhỏ, cái công phu tu hành họ quá ít, nhưng mà họ tưởng quá lớn nên họ ảo vọng và tham vọng.
[49:13]Còn cái người đi đúng đường á, ta tôn kính Phật, từ bi, khiêm hạ, làm các công đức, tinh tấn thiền định, mà lúc nào cũng nghĩ mình như cát bụi, như cỏ rác á. Không tham vọng, không ảo vọng, không mong mình là làm thánh, làm thầy, làm Phật gì hết, chỉ mong mình làm đất thôi. Nhưng mà người đúng đường như vậy thì tiềm tàng bí mật bên trong họ xuất hiện một cái ánh sáng, một cái niềm hy vọng giúp cho họ cái sức mạnh, cứ đi tới, bước tới, bước tới. Dù đôi khi đường tu họ gặp nghịch cảnh, đôi khi có vấp ngã, đôi khi có khó khăn, nhưng rồi cái sức mạnh của niềm hy vọng chân chính đó vẫn đưa họ đi tới, đi tới từ từ.
[49:50]Vậy. Bây giờ cái hy vọng thì ta so sánh vài sự kiện này chút xíu. Ví dụ cái người họ đánh bài vì họ hy vọng họ sẽ thắng bài, cái đó phải là hy vọng đúng không? Cái đó là cái gì? Bây giờ, ví dụ như một cái người nông dân họ gieo trồng, họ làm cỏ, họ tưới nước, rồi họ hy vọng sẽ được mùa. Cái đó phải là hy vọng đúng không? Ví dụ thế này, một người học sinh sinh viên đi học cần cù rồi hy vọng sẽ thành tài. Cái đó đúng không? Rồi, rồi một người làm phúc hy vọng là sẽ được quả báo ở mai sau, cái đó đúng không? Ừ, đó. Trong bốn cái ví dụ mà ta đưa ra: thứ nhất là cái người đánh bài hy vọng thắng; cái thứ hai là người nông dân gieo trồng hy vọng được mùa;
[50:39]thứ ba là một người học sinh học tập cần cù rồi hy vọng đỗ đạt, thành tài; thứ tư là một người làm phúc rồi hy vọng được quả báo. Tức là trong bốn cái ví dụ ta đưa ra thì cái thứ tư là cái chắc chắn nhất, bởi vì cái đó dựa trên luật nhân quả. Tức là khi ta làm phúc, chắc chắn ta sẽ được quả báo lành, không biết kiếp này hay là kiếp khác, nhưng mà chắc chắn điều đó sẽ có và cái hy vọng đó là hy vọng chân chính nhất. Còn cái người mà học sinh á, học cần cù rồi hy vọng đỗ đạt thì đó là quy luật đương nhiên. Nhưng mà dĩ nhiên có khi không chắc chắn, vì có khi một cái bất trắc nào đó, một cái nghiệp chướng nào quá khứ đó vẫn phá gãy ngang cái đường học vấn của họ;
[51:20]hoặc là xui rồi vô tới phòng thi thì làm bài không được mặc dù trước đó học giỏi; hoặc là tới ngày thi thì kẹt xe, đứng chịu trận ở giữa đường không đi được, đó. Khi họ học siêng năng thì họ được quyền hy vọng, nhưng mà cái hy vọng nó không chắc lắm bởi vì còn cái cái nghiệp. Hoặc là cái người nông dân gieo trồng rồi là chăm sóc rồi hy vọng là được mùa thì cái hy vọng đó rất là chân chính, bởi vì nó là quy luật, tuy nhiên nó vẫn không chắc chắn vì thời tiết có khi thất thường, mưa gió có khi bất ngờ rồi có thể làm cho thay đổi cái kết quả. Còn cái người đánh bài mà hy vọng thắng thì ở đây không còn là cái hy vọng chân
[51:56]chính nữa, mà đã biến thành cái cái tham lam, cái tham lam, cái tham vọng. Đó, chúng ta so sánh vài cái để chúng ta phân biệt cái tâm lý mỗi nơi một chút. Ở đây, trong cái câu nói này có ba yếu tố chúng ta vừa nói: thứ nhất là một cái việc làm có lợi để đóng góp cho đời; thứ hai là cái tình thương yêu đối với mọi người, đối với con người sống cùng với nhau trong cuộc đời này; và thứ ba là cái hệ quả là tạo nên một cái niềm hy vọng làm cho ta vui, làm cho ta có sức mạnh để bước tới, để sống tiếp và làm nhiều điều tốt trên cuộc đời này nữa. Tuy nhiên, dù sao cái câu nói của nhà tư tưởng đó nó vẫn thiếu một cái
[52:33]điều quan trọng mà trong đạo Phật mới có, là ai cũng phải vậy: dựa vào cái công đức đã có, mình phải ráng tu tập thiền định để đạt được đến cái trí tuệ vô ngã, đó mới là cái mục tiêu cuối cùng, là cái niềm hy vọng cao siêu cuối cùng mà ta phải nhắm tới. Vì nếu ta không nhắm vào mục tiêu vô ngã thì ta cứ bị lẩn quẩn vào những điều thiện ác của thế gian thế này: làm điều thiện, rồi cái điều thiện đó làm cho ta kiêu mạn, rồi ta cứ lẩn quẩn thế gian. Do đó, ví dụ ta sống tốt giữa cuộc đời, ta yêu thương được mọi người, ta có niềm hy vọng để vui sống rồi, nhưng mà rồi ta phải vô ngã mới thành tựu được cái đích cuối cùng của tâm linh,
[53:14]của tinh thần, của cái bến bờ, bến cuối cùng để ta được an vui, được giải thoát. Vậy nên ai cũng phải ráng tu tập thiền định.
[53:27]Đầu năm, cái bài nói chuyện hôm nay như là món quà Tết để gửi đến quý Phật tử làm quà cho nhau. Và cũng mong rằng quý Phật tử thành tâm nghe cái bài giáo lý này, nghe bài nói chuyện Pháp đầu năm này sẽ biến thành một cái điều chúc lành cho quý Phật tử. Thay vì thầy nói rằng thầy chúc cho quý Phật tử năm mới được nhiều may mắn, phát đạt trong công việc làm ăn, gia đình được nhiều sức khỏe,
[53:59]được mọi điều thuận lợi, mọi người chung quanh yêu mến nhau, làm được nhiều công đức, việc tu tập được tiến bộ, vân vân, thay vì những lời chúc đó thì thôi nguyên một bài Pháp này là thay cho cái lời chúc thầy muốn nói, nên quý Phật tử chỉ ngồi đây lặng lẽ, lắng tâm nghe bài Pháp này là tự nhiên nhận hết những lời chúc tốt đẹp của thầy rớt vào trong tâm mình. Và từ ngày hôm nay đi chùa về nhà là suốt năm sẽ được nhiều, nhiều may mắn. Và để củng cố lại, thầy đọc bài thơ chúc Tết cho vui dựa trên cái ý này: Hãy làm điều tốt đẹp cho nhau, Hãy trải lòng thương yêu với nhau, Và cuộc sống mở ra cánh cửa Đưa đến niềm hy vọng mai sau.
[54:46]Khi mùa xuân đang bước đến đây, Xin con người tay nắm lấy tay, Bỏ phía sau hận thù ganh ghét, Đi với nhau qua những tháng ngày. Chúc cho nhau năm mới an vui, Luôn luôn hên, không có gì xui, Người yêu quý và tiền đầy túi, Và nhớ chùa, bước tới không lui.
[55:11]Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Ai có hỏi gì thì hỏi nha, ai có hỏi gì thì hỏi. Có một gia đình có bà mẹ 65 tuổi mất vì bệnh ung thư, sau khi mất, chôn cất, đám tang, tụng kinh đồ xong, thì cả nhà cứ thấy bà về thường xuyên, hiện ra rất rõ ràng: đi tới đi lui, mở cửa, uống nước. Rồi đứa bé nó cứ hay khóc và nó chỉ bà ngoại nó ở trong phòng chứ không còn chỉ lên bàn thờ nữa, cả nhà ai cũng sợ. Đứa con trai út 30 tuổi mỗi lần thấy bà là nó xỉu. Nếu để như vậy hoài có sao không? Vì có gửi bà lên chùa để cầu siêu nhưng không có kết quả, bà mất bốn tuần rồi mà hiện nay cũng còn thấy.
[55:55]Thường thường á, cái người chết rồi đó mà hiện ra cho người ta thấy được á là cái người đó có cái cái tâm rất là mạnh, cái tâm rất là mạnh. Mới chết về, cơ thường là người ta chết rồi người ta chưa đủ sức hiện cho người khác thấy. Có khi họ nằm ở trong góc nhà mình cả mấy trăm năm mình không biết á, mà mình phải con mắt đặc biệt mình mới thấy. Còn ở đây cứ hiện ra cho người thường cũng thấy là cái tâm lực người này rất là mạnh. Mà tại sao cái người này tâm lực mạnh? Thì nó có nhiều lý do, có nhiều lý do. Có khi người đó cái tâm cương quyết giữ giới, cái tâm cũng mạnh; người đó thường hay siêng năng làm việc thiện, tâm cũng mạnh;
[56:30]hay là chết trong đau khổ, phẫn uất, căm hờn, cái tâm cũng mạnh. Nó có nhiều trường hợp mà tâm người ta mạnh như vậy. Nên nói nhiều cái cô gái mà còn trinh mà chết linh á, là bởi vì họ không bị hoen ố nên tâm họ vẫn còn mạnh là như vậy. Thì trường hợp bà này là cũng vậy đó, cái tâm bà mạnh, bà thương tiếc con cháu quá, không biết lý do gì. Thì ở đây có khi có việc riêng, có khi bà giấu vàng chưa kịp nói. Không, có trường hợp đó nha chứ không phải không. Nhiều khi tài sản lớn, không nói được, cái tâm cứ thì cứ tới lui tới lui mà không nói ai được, mà không nói được bởi vì người nhà không có số để hưởng nên không biết nữa.
[57:04]Hoặc là bà còn nuối tiếc gia đình thương yêu quá mà tâm bà rất là mạnh. Thì trường hợp như vậy á, cho nên là phải cúng rất nhiều, phải lựa những thầy, những nơi rất là đức độ cầu nguyện để cho bà yên tâm về chùa bà tu. Thì cái chỗ chùa mà để bài vị của bà, bà không chịu ở, cái chỗ đó bà không hài lòng mà thích về nhà. Nhưng mà cái người âm dương nói chết rồi chứ nó cách trở kỳ lắm. Cái người hôm trước mình còn thương á, mà ngày hôm sau chết nằm đó tự nhiên mình sợ liền, có không? Đó là quy luật của vũ trụ tự nhiên vậy đó, âm dương cách trở. Chúng ta chấm dứt kiếp sống này rồi là ta xây dựng kiếp sống khác, không nên nuối tiếc nữa.
[57:39]Nên cái nó phát sinh tâm lý sợ, chứ không ai mà ôm cái xác chết hoài nổi đâu, không có. Dù ngày hôm trước mình rất thương yêu, ngày hôm sau cũng phải sợ. Luật của âm dương cách trở vậy, đời sống chấm dứt. Cho nên khuyên bà là nên về chùa mà tu, là phải nhờ cái người có đức độ lắm cầu nguyện mới được. Từ khi ít chăm sóc cái nhà thờ tổ tiên thì gia đình hay lục đục, xào xáo, có phải là ông bà quở trách hay không? Rất đúng nha, rất đúng. Nhiều khi ta gây lộn không phải vì ta nóng giận, mà ta bị thế lực siêu nhiên tác động vào tâm ta. Đó, cho nên các vị bực, các vị tác động vào tâm mình, cho nên là cứ phải tụng kinh cho ông bà mình nghe để ông
[58:18]bà mình siêu, rồi làm những bổn phận cho đúng. Có khi họ ngủ thấy có người đàn bà đến đuổi họ đi, đè họ hai ba lần. Thì trong nhà này có vong nặng quá, nhà này phải nhờ quý thầy về tụng kinh thường xuyên, lựa những vị thầy có đức độ nha, cái nhà này vong nặng quá. Cha con theo đạo Hồi, mẹ con theo đạo Phật, bây giờ con theo đạo Phật. Vì muốn báo hiếu cho cha thì phải làm sao cho cha được hưởng phước? Nếu mà cha còn sống á thì phải cầu nguyện cho cha nghiên cứu thêm cái nhân quả của đạo Phật nha. Tại vì trong đạo Hồi không có nhân quả, chỉ có niềm tin thôi, niềm tin thôi. Mà cái việc nên rất là, thôi nói nhiều thì không
[58:54]ra khỏi cửa được, thôi không nói nữa.
[59:02]Dù nếu cha mình chết thì mình mình cứ chú nguyện mình tụng kinh mình chú nguyện thì tự nhiên ở cõi bên kia cha cũng theo, cũng theo đạo Phật từ từ. Vừa nghe băng mà vừa làm việc nấu ăn này nọ có tội không? Không có tội, tại đâu có thời gian đâu. Thầy cho con hỏi: "Người xuất hiện đầu tiên trên thế giới ở đâu ra?" Câu này rất hay. Thầy có ao ước có dịp nào thầy sẽ nói về điều này. Có nhiều người cứ nghĩ là là đầu tiên có một người xuất hiện, rồi cái từ từ đẻ ra lan ra khắp thế giới. Đây là một cái suy nghĩ sai lầm của khoa học. Khoa học tới giờ này vẫn còn sai mà cứ chấp vào đó hoài, cứ nói là đầu tiên là cái người mẹ đầu tiên ở châu Phi.
[59:40]Thầy nói châu Phi làm sao đẻ ra cái ông ngồi đây được? Không? Làm sao đẻ ra cái người mà đẹp trai như vậy được? Phải không? Thật ra đó, trên thế giới á, loài người xuất hiện không phải một lần, rất nhiều lần và rất nhiều nơi khác nhau. Một triệu năm trước tự nhiên ở vùng châu Âu xuất hiện một nhóm người, một triệu năm sau Phi châu xuất hiện một nhóm người, rồi mấy ngàn năm sau gì châu Á xuất hiện nhóm người, ví dụ như vậy. Và nhiều xuất hiện độc lập hoàn toàn, cũng là gen con người nhưng xuất hiện độc lập và nhiều chỗ khác nhau. Gen khi phân tích khác nhau, cùng là gen con người mà khác nhau, mà tại sao xuất hiện là một bí mật sau này có dịp rồi
[1:00:17]thầy nói, chứ không phải là có một người đầu tiên rồi đẻ ra khắp thế giới như vậy nha, không phải đâu. Nếu mà từ một người đầu tiên hay một cặp vợ chồng đầu tiên xuất hiện mà đẻ ra khắp thế giới, cả loài người bị bệnh đồng huyết chết hết rồi, đúng không? Đồng huyết, cùng gen chết hết liền. Do con người ta khác gen, xuất hiện rất nhiều nơi, gen không bị trùng lặp rồi người ta lấy nhau đẻ con cái mới không bị bệnh đồng huyết. Mà tới giờ này khoa học vẫn bị sai hoài, thầy không hiểu tại sao. Nên đừng tin khoa học lắm là vậy, tin sơ sơ thôi đừng tin lắm. Khi bố thí tuy không cầu phước nhưng nhất định ta sẽ được quả báo tốt đẹp.
[1:00:54]Con có vài ý kiến là có nghe nói về việc hiến xác. Đó nè, khi hiến xác, khi chết thì đừng có đụng tới sau 24 giờ, bị đụng tới đau đớn. Còn khi hiến xác thì họ sẽ mổ ra họ lấy liền tức khắc tại vì sợ để lâu cơ thể không còn xài được nữa, mình không đem cho người khác được, mà khi mổ như vậy rất là đau. Thì như vậy việc hiến xác tốt hay không? Hồi nãy thầy nói rồi, khi mình làm phước thì mình phải làm sao? Phải hy sinh, phải chấp nhận thiệt thòi. Yêu mà còn mất trong nhà một mớ rồi chứ đừng có nói mà mình mà làm phước, thấy không? Làm phước là phải mất mất nhiều mớ chứ, thấy không? Chắc hai bạn này nghe không biết cái câu yêu
[1:01:34]rồi mất trong nhà một mớ đâu, không biết. Từ câu thơ của ai? Thơ của Xuân Diệu: "Yêu là chết ở trong lòng một ít." Rồi mình yêu là mất trong nhà một mớ rồi chứ đừng, mới yêu không vậy đừng nói làm phước còn mất nhiều. Ý nghĩa của Chú Đại Bi Bát Nhã thì phải hiểu nha, phải hiểu. Hiểu, tụng mới có kết quả, mới có công đức, mới chuyển hoá được tâm hồn mình. Còn mình tụng Đại Bi Bát Nhã mà tụng như một cái máy mà tin rằng có phước, xin thưa không có phước. Thầy nói thẳng một câu á, ai giận ráng chịu. Phải hiểu nghĩa tâm mình mới được chuyển hoá, chứ thầy chưa nói có phước. Có phước là phải bước ra giúp ai đó mới có phước,
[1:02:14]chứ ngồi tụng kinh một chỗ không có phước đâu. Ngồi thiền thì thân tâm phải trong sạch, bây giờ cư sĩ tại gia ngồi thiền có được không hay chỉ nên lễ Phật làm phước? Bây giờ thầy hỏi vầy nè: có hai thằng ăn trộm cùng khởi hành đi ăn trộm trong một đêm, nhưng một thằng: "Đó mày chờ tao ngoài cửa tao vô chùa tao lạy Phật rồi tao mới với mày đi ăn trộm", còn một thằng không lạy Phật đi ăn trộm luôn, thì thằng nào đỡ hơn thằng nào? Thằng có lạy Phật về sau nó còn có cái nhân để nó tu hành. Về sau có thể nó làm chó nhưng mà vô chùa nó ở, còn thằng kia là đoạ địa ngục mất luôn. Cho nên dù ta không được hoàn thiện hoàn toàn
[1:02:52]nhưng ta có tu vẫn hơn người không tu. Nói: "Thôi con có vợ có chồng rồi con không ngồi thiền", đó là một sai lầm. Càng có vợ có chồng càng phải ngồi thiền. Ngồi cho tới khi nào mà mình không cần chồng mình nữa, cần vợ mình nữa là thành công.
[1:03:07]Có những người cư sĩ vậy, họ tu một thời gian cái họ sống với nhau như một đôi bạn và họ thấy rất hạnh phúc. Họ mới nói với thầy, nói: "Ngày xưa tụi con yêu nhau và sống cứ giận hờn nhau hoài mệt thấy mồ. Từ khi biết đạo rồi cái sống với nhau như người bạn á, cùng lo những việc phước, cùng lo làm kinh tế gia đình mà sống vui không bao giờ gây nữa hết, và mới thấy ồ làm bạn sướng hơn làm vợ chồng." Đó vậy. Nhưng mà cái người mà tu không kịp á mới buồn. Ví dụ người vợ tu lẹ quá, họ tiến lên, còn ông chồng nói: "Sao em không còn yêu anh nữa, lúc này sao lơ lơ với anh này kia nọ?" Nói: "Thôi anh ráng tu đi anh cũng lơ em lại cái huề".
[1:03:40]Nhưng mà ổng chồng ổng chưa theo kịp á, nó có như vậy. Nói cúng thí thực có người nói là cúng không tốt. Sao mà không tốt được? Mình có tâm thành mình cúng là đều rất là tốt hết nha, đừng có sợ, cứ ráng cúng thí thực cho người âm họ ăn. Nghiệp như thế nào đưa đến mang bệnh nang thận, nang gan? Thật ra đó, bệnh nó có nhiều dạng, thầy không thể nói trong một câu ngắn gọn được. Nó nhiều nghiệp, nhiều loại, nhiều vấn đề lắm. Ví dụ như tại sao bị bệnh tiểu đường? Tại sao bị bệnh ung thư? Tại sao bị bệnh suy thận mãn? Những cái bệnh mà dính một cái là mình thấy cái án tử hình xuất hiện liền, án tử hình xuất hiện liền.
[1:04:21]Nên khi nào mà có dịp á thì nói thêm về cái này, vì thầy không phải là bác sĩ mà mình nhìn cái bệnh theo cái nguyên tắc của đạo học thôi. Ví dụ thầy nói bệnh ung thư. Ung thư là cái gì? Ung thư là một cái ổ bướu nó phát triển và nó từ từ nó nở lấn ra hết, nó phá huỷ các thể tạng của mình làm mình chết trong đau đớn. Mà nó như biết trả thù á, mình đụng dao vô nó quậy lên liền. Vậy ung thư là cái gì? Xin thưa, ung thư là một cái sinh thể sống ký sinh trong người mình và nó có linh hồn, mà nó không phải là một con người, nhưng nó là một sinh thể, là một chúng sinh mà ngày xưa ta đoạt mạng nó, ta lấy mạng gì của nó á.
[1:05:02]Bây giờ nó sống bám để nó cạnh tranh sự sống với ta lại. Nó lấy cái cơ thể của ta làm cái sự sống của nó, nó cạnh tranh sự sống tới khi nào ta chết luôn, nó đòi mạng ta lại. Mà nó thì cũng không có phước để làm người, nó chỉ là một cái ổ, một cái sinh thể thôi, cũng là một chúng sinh, nhưng mà nó tồn tại trong ta nó có một linh hồn và nó cạnh tranh sự sống với ta. Ta không biết là ta chặt đầu này nó lòi đầu kia. Ta chỉ giải nghiệp, khuyên thôi nó thoát ra được thì tự nhiên cái u ác thành u lành liền. Có cái ông đó ở ngoài Bắc, ổng cũng là cán bộ lớn nhưng ổng có tín ngưỡng đạo Phật là à khi mà sinh thiết cái ổ bướu của ổng thì phát hiện là u ác, bướu ung thư.
[1:05:38]Ổng không biết sao ổng chỉ niệm Phật suốt một đêm thôi. Suốt một đêm niệm Phật, sáng ra bác sĩ lấy sinh thiết lại thành biến thành u lành. Cái sinh thể đó rời linh hồn nó bỏ đi rồi. Nó không giận nữa, nó không bám vào nó cạnh tranh sự sống nữa, nó thoát ra, biến thành u lành lập tức liền, trong một đêm một. Thì họ lấy cái mô ngày hôm qua họ đem rõ ràng u ác, lấy cái mô ngày hôm nay phân tích là u lành. Không hiểu luôn. Tại vì bác sĩ không hiểu được ung thư là cái gì. Ung thư là một sinh thể nó đòi nợ ta, nó sống ký sinh nơi ta và nó cạnh tranh sự sống với ta và nó giành sự sống với ta, nó phá tan tạng phủ ta, nó giết ta luôn.
[1:06:14]Nên nó có nhiều cái bệnh nó nó có cái nguyên nhân siêu nhiên ở trỏng mà ta không giải thích hết được. Không phải thì giờ nên thầy không có trả lời được hết nha, lúc khác. Con rất muốn ăn chay trường nhưng con chỉ ăn được 10 ngày trong một tháng, xin thầy chỉ giùm con. Thôi cứ ráng như vậy nha, cứ ăn chay được 10 ngày một tháng cũng tốt, rồi lạy Phật mình tu thêm. Đến lúc nào đó tự nhiên mình cảm thấy không thể ăn mặn được nữa là ăn luôn, cũng gần tới rồi không sao đâu.
[1:06:42]Con có cất phòng trọ cho thuê. Những người ở nói là có ma, con đã có tụng kinh và cúng thí thực cho cõi siêu hình nhưng các chị đó ngủ vẫn còn bị ghẹo. Không, chuyện này có thật á. Chuyện này chuyện bình thường, trên chùa thầy cũng còn bị chứ đừng nói. Nhưng mà tuy nhiên thế này: ma không phải là kẻ thù, ma là gì? Ma là bạn. Ma cũng là chúng sinh mà họ không có một chỗ ở thật sự nên họ ở vá víu, mượn đỡ họ ở và họ hay hiện ra để báo cho ta biết cái sự hiện diện của họ để nhờ ta giúp đỡ, ta cho họ ăn. Nhưng mà ta tưởng họ phá họ ghẹo nên ta tìm cách trấn yếm, họ phá hoài. Nhưng mà nếu ta cầu siêu cho họ, ta cúng thí thực cho họ
[1:07:26]đủ mức, đúng mức thì họ sẽ siêu, họ không phá nữa. Nhưng mà ma á nó tinh nghịch nó ranh mắt tại ma đâu có đạo đức đâu, tại vì nếu có đạo đức đâu làm ma vất va vất vưởng. Cái người vất va vất vưởng là là người không có đạo đức, cho nên bây giờ họ vẫn còn cái tính nghịch ngợm hay chọc hay phá hay thế này thế kia. Nên ta thông cảm, ta cứ kiên nhẫn cúng thí thực cho họ ăn và cầu siêu cho họ nghe vài ngày, chứ không phải một hai ngày mà đủ đâu. Vài ngày mới đủ là từ đó họ thấm đạo lý rồi họ mới buông ra, họ tu luôn. Có người nằm mơ thấy rồng và mình đến thân thiện với rồng như đã quen. Thường cái giấc mơ như vậy là mình ngày xưa mình cũng ở cõi Trời nha.
[1:08:07]"Có lần con sang Đài Loan du lịch và thấy có rất nhiều chương trình thuyết pháp trên TV rất hay. Con nghĩ ở Việt Nam mình cũng có thể thành lập ra một kênh TV?" Lập ra một kênh thì thầy không đủ tiền, còn nhà nước thì chưa cho. Ai năn nỉ được nhà nước thì thầy giảng liền. "Từ khi con được sửa nhà xây lại gia đình con thường gặp những chuyện không may, thường bệnh hoạn và gây gổ lục đục?" Nó có nhiều lý do việc này. Ví dụ nếu mình xây qua một cái nhà mới coi chừng phía dưới có cái mộ. Nên người âm họ bị đè lên khó chịu, họ quậy quạ để chứng tỏ sự hiện diện của họ. Hoặc là có khi cái thiết kế của ta có cái vi phạm cái
[1:08:47]đời sống của ta làm cho cái tâm lý ta bức xúc. À đó là lý do thiết kế, kiến trúc, bố trí không gian và tâm lý. Hoặc là có khi cái người thợ xây chơi ém bùa ta. Có hiện tượng đó chứ không phải không. Thì ém bùa thì dễ gỡ lắm, không có gì. Tại bùa chỉ là âm binh thôi. Âm binh họ kéo tới thì mình cứ tụng kinh cho họ nghe, cầu siêu cho, cúng cho họ ăn cái từ từ tan, không có gì phải sợ. Nhưng mà quan trọng là mỗi gia đình phải thờ Phật, mình phải tu nha, để mình giải tỏa cái tâm lý bức xúc của mình. "Nhà con thờ Phật bây giờ con thờ thêm Bác Hồ được không?" Thì được chớ sao không, được nhưng mà mình để qua một bên.
[1:09:26]Để vuông góc với bàn Phật nha, không sao.
[1:09:31]"Cha trời mẹ đất có thật không?" Cái đó là quan điểm ngày xưa nha, chứ nó không có chính xác đâu. Đó vậy. "Thờ ông Bạch Hổ có phải là hộ pháp hay không ạ?" Không có đâu. Hồi xưa nghĩa người ta thấy con cọp nó dữ quá người ta thờ để cho nó bớt về quấy phá thôi, nó hoàn toàn không chính xác. Phật không cho mình thờ quỷ thần như vậy nha. Có nhiều vị thần nghĩa có công người ta thờ đến giờ này họ đầu thai mất tiêu rồi mình cứ thờ lạy lục hoài nó không có chính xác. Có những vị Bồ Tát á, các vị không có bị cái trầm luân sinh tử nên mình thờ mãi mãi, vĩnh viễn các vị đó tồn tại để mà độ cho mình thì đúng.
[1:10:06]Nếu lỡ thờ mấy chục năm rồi mà bỏ thì bỏ được, không sao hết. "Con tình cờ nhặt được Phật Quan Âm và Phật Di Lặc thì nên làm gì, có sao không?" Đưa cho quý thầy cô coi nó như thế nào cái đã nha, rồi quý thầy cô hướng dẫn cho cái tượng nó cỡ nào. "Con có một người mẹ già năm nay đã 93 tuổi vẫn sáng suốt. Bà thường nằm mơ thấy nhiều lần người chết rủ bà đi mà bà không đi theo?" Vì số chưa chết cho nên người ta rủ không đi. Thường người chết á trước khi chết hay thấy người thân đã chết mình đến rủ nha, luôn luôn như vậy. Đó là dấu hiệu đúng á, nên nhiều khi cái người thân họ báo luôn ngày giờ luôn.
[1:10:39]Nói ngày mai tôi tới đưa anh đi, cái người này về báo thôi ngày mai ba đi rồi tụi con ở lại vui vẻ, là đúng ngày mai là mấy giờ đó đi chết liền, là đúng, có người báo trước như vậy. "Bà thường xuyên thấy mình đi lạc rất nhiều lần mà không biết đường về nhà?" Là chưa có đạo lý, chưa hiểu đạo lắm.
[1:11:02]Phật Thích Ca là vị giáo chủ khai sáng đạo Phật nha, còn những vị khác chỉ là những vị được giới thiệu chứ không phải là vị có thật mà trực tiếp.
[1:11:14]"Gần đây con có cho vay lấy lãi 5%, trăm này CH á, có tội không?" Hôm trước thầy có trả lời cái này rồi phải không? Thầy nói cái lãi là có tội không là do cái người mà họ vay mình á họ làm ăn dễ hay không, họ trả lãi cho mình thoải mái hay không. Nếu họ trả mình cái 5% mà họ quá đau khổ thì mình mang tội, còn họ trả mình 5% mà họ phơi phới vì họ quá lời thì mình không mang tội. Nó lệ thuộc rất nhiều vào việc làm ăn của người mình cho vay nha, mình không biết. "Nhiều khi ông bà cha mẹ có vẻ khắc nghiệt với con cháu?" Khắc nghiệt với con cháu là do vì ngày xưa á có cái ân oán với nhau. Bây giờ phải kiên nhẫn nha, kiên nhẫn thôi đừng có buồn phiền quá.
[1:11:59]"Ba con tu tại gia đi cúng hoài, còn mẹ con ở nhà gồng hết việc của ba con, vậy mẹ con có được hưởng phước hay không?"
[1:12:11]Cái chuyện này á, đây là một chuyện rất là tế nhị. Cái người mà đến chùa tu á nhớ đừng quên bổn phận với gia đình. Chừng nào mình duyên đủ xuất gia bứt đi luôn, còn mình còn cư sĩ á phải làm sao phải chia sẻ gánh nặng với gia đình để thể hiện đạo lý nằm ngay đó á. Còn để cho gia đình mình quá khổ mà mình tu một cách thoải mái, nó bắt đầu thành cái ác á. Rồi sau này mình mắc nợ mình trả chết luôn vẫn không tu được. Chỉ có trường hợp này nè chia phước thế này nè. Ví dụ như cái người chồng họ đi làm ra nhiều tiền mà họ không biết làm phước, họ mới đem về giao hết tiền cho vợ, rồi vợ mới đem tiền đi làm phước, cứ như vậy.
[1:12:51]Thì sau này kiếp sau cái người vợ vinh quang và làm ra tiền rất nhiều thì người chồng được người vợ thương yêu và nuôi lại, hổng làm được gì hết, nhờ vợ nuôi không. Mà vợ phải nuôi hoài, tại vì ngày xưa cái đồng tiền mà mình làm phước là của cái ông này, rồi bây giờ cái phước đó mình hưởng thì phải chia cho ổng, phải bao bọc cho ổng. Là cái nhân quả là như vậy, thì có. Còn mà bỏ bê gia đình đi làm để cho gia đình cực khổ thì nó không còn ý nghĩa là làm phước nữa đâu nha, sau này mắc nợ. "Một
[1:13:20]người chị qua đời, bây giờ con niệm Phật 30 phút rồi hồi hướng công đức niệm Phật đó cho chị có được không?" Được, được. Thì tự như ở cõi bên kia cái người chị mình cũng sẽ được các vị Bồ Tát đến gần để để dìu dắt, nâng đỡ là do cái lời cầu nguyện của mình, cũng được, sao không?
[1:13:40]"Các động tác khí công đó mình tập vào buổi sáng rất là tốt?" Tập trước khi ngồi thiền là buổi tối, còn tập sau khi ngồi thiền là cái giờ buổi sáng. "Con ở nhà trọ không có bàn thờ Phật, con đọc bài khấn nguyện được không?" Ngồi được nha, cứ ngồi trên bàn học của mình cái bàn nghiêm trang vẫn đọc được. Và đọc lúc não thanh tịnh á, không ấy.
[1:14:02]Đừng có thờ ông bà mình ngang với Phật nha. Ông bà mình phải thờ thấp hơn và không được đứng chung vị trí cái bàn đó, phải quay lại vuông 90 độ nha, ngang vuông góc.
[1:14:14]"Nếu khi sống mình thiếu nợ nhưng trả không hết, đến khi chết rồi có phải đầu thai làm trâu bò để trả hay không? Con biết phải làm gì để giảm tội vì hiện giờ không có khả năng để trả?" Có những trường hợp như vậy nhưng mà không hẳn là ta làm trâu bò để trả đâu. Nếu ta là người tốt thì kiếp sau ta sẽ trở lại làm người nhưng mà ta sẽ phục vụ họ. Ví dụ ta làm người làm công, giúp việc, vân vân, vậy đó. Rồi mình ráng làm người tốt để trả thì khi nào hết nợ thì tiến lên. Như bây giờ đang nghèo không trả nổi thì vẫn ráng tu, vẫn giữ giới và giúp ai được chút chút thì giúp. Thì sau này khi ta trả họ hết nợ rồi ta vẫn vượt lên
[1:14:50]được làm chủ trở lại nha, có những lúc như vậy. "Lúc trước con có vái là cái công việc con thành toại nguyện thì con xuống tóc. Bây giờ công việc đã toại nguyện rồi mà không lẽ con cạo tóc? Cho nên bây giờ thầy cho con con nhá ba nhát thôi khỏi cạo được không?" Vừa phải thôi, ăn gian quá. Ăn gian quá. Không, cứ cạo đi, giờ modern giờ người ta cạo cũng nhiều nữa không sao hết trơn, cứ cạo.
[1:15:22]Cái việc mà Nam tạng với Bắc tạng là do người sau đặt ra nha chứ không phải Phật. Phật chỉ giảng Nikaya thôi. Còn sau này có hai hệ thống Nam tông, Bắc tông là do người sau phân biệt và đặt ra. Cứ nói là Phật nói chứ sự thật Phật không có phân biệt nha. Ai đừng hiểu lầm mang tội chết.
[1:15:41]"Mẹ con lẫn đã 10 năm, tức là bị bệnh Alzheimer đó, đi đứng bình thường nhưng tiểu tiện không còn biết nữa. Rồi con phải làm gì để giảm bớt nghiệp?" Cái này cũng là nợ chung của cả nhà nha, nghiệp chung của cả nhà, nên khiến cái người nhà mình họ khổ nhưng mình khổ lây. Vì vậy mình phải làm phước, sám hối cho cả nhà chứ không riêng cho bà cụ đâu. Chính mình cũng mang nghiệp, bà cũng mang nghiệp, nên làm rất nhiều điều phước. Đắp đường, bắc cầu, phóng sinh gì đó ha, rồi cầu nguyện cho cả nhà. "Thờ Bồ Tát Quan Âm một hình Bồ Tát chắp tay, một hình Bồ Tát cầm nhành liễu vậy cầm bình nước hả, thờ hình nào cho tốt?" Hình nào cũng tốt hết.
[1:16:22]"Con ăn chay 4 ngày và phóng sanh, mỗi ngày con mua cá lóc phóng sanh nhưng con vẫn ăn cá lóc thì có tội không?"
[1:16:34]Tính ăn một con phóng sanh hai con cái huề ha. Thì bắt chước con chim hạc á, đừng có ăn cá sống nha, đừng ăn cá sống. Cá sống thì phóng sanh còn cá chết thì ăn. Bắt chước con chim hạc hồi nãy nha. "Phật Mẫu Diêu Trì" là cái tín ngưỡng gần đây người ta đặt ra chứ không có có nha. "Tại sao ngồi thiền mà người khác nhìn thì mất công đức?" Tại vì vô tình mình bị cái tội khoe khoang nên mình mất phước nha. Những cái việc làm cao cả phải giấu kín. "Tại sao vào những ngày lễ phóng sanh chim chóc rồi người ta bắt chim trở lại?" Bây giờ thì không còn chim để phóng sanh nha, bởi vì cấm, không có đụng tới chim nữa sợ cúm gà, hết lo, giờ phóng sanh cá à.
[1:17:16]Cái người chứng được sơ quả Tu-đà-hoàn á thì vượt qua được những cái sai lầm về ích kỷ, do dự và cố chấp. Và tâm người đó rất là rỗng rang, thoải mái. Nó phải có một phần chứng tâm linh nữa, chứ không phải là không có chứng tâm linh mà được ba cái kia. Ba cái điều mà ta không còn ích kỷ nè, không còn do dự nè, không còn cố chấp là phải do tâm linh rỗng rang mới chứng được nha. Nó nó phải đi chung với kết quả của thiền định. "Con theo Cao Đài có thề là phản đạo là bị trời tru đất diệt. Giờ con muốn theo đạo Phật có tội không?" Không, đạo Cao Đài là một bước để mà ta tiến lên thêm đạo Phật. Hồi xưa thầy cũng Cao Đài, cả gia đình thì cũng Cao Đài.
[1:17:56]Sau này gặp đạo Phật rồi cả nhà thầy cũng theo đạo Phật hết luôn. Hồi đó thầy cũng đi nhà thờ nữa. Hồi nhỏ đó, cũng theo mấy bạn đi nhà thờ Vườn Xoài cha Biết nè. Lúc đó thầy hay nhắc lại cái bài nhạc, hồi đó nghe trong cái đoàn ca đoàn hát á. Bài Ánh Sao Vui á thầy vẫn còn thích cái điệu nhạc nghe nó hay lắm. Ngàn vạn muôn ánh sao Chúa yêu người, người ơi hãy đến đây. Bài đó dễ thương. "Trong mấy ngày Tết thầy thuyết pháp ngày nào?" Mấy ngày Tết thì thầy bắt đầu thuyết pháp từ tối 30 cho tới hết mùng 6 luôn. Mấy ngày Tết thì thầy giảng buổi sáng, còn 30 thì thầy giảng buổi tối, đêm giao thừa.
[1:18:36]"Ở xóm con có nhiều người ở tôn giáo bạn cũng muốn nghe băng đĩa con có cho mượn được không?" Được, sao không được? Tốt thôi nha. Thôi chúc mọi người được an vui nha.
[1:18:54]Giọt nắng sớm mai rơi trên nụ hoa cùng với đôi chim đang hòa lời ca.
[1:19:08]Nhẹ lướt tiếng chuông Nơi chân trời xa, đời sẽ qua mau giông tố phong ba, khi trái tim ta mang đời tiếng nói yêu thương mọi nhà.
[1:19:31]Mùa xuân không đến với những trái tim hờ hững.
[1:19:38]Niềm vui vắng xa khi ta quay mặt đi qua.
[1:19:45]Bóng dáng bé thơ lạc loài, những tấm áo nâu miệt mài,
[1:19:55]đời luôn khát khao mong chờ suối mát yêu thương.
[1:20:02]Ngày mai không biết ánh nắng có soi ngoài ngõ?
[1:20:09]Ngày nay hãy đem cho nhau tấm lòng tin yêu.
[1:20:16]Tia sáng rơi trên nụ cười, xua giá băng trong lòng người.
[1:20:44]Giọt nắng sớm mai rơi trên nụ hoa, cùng với đôi chim đang hòa lời ca.
[1:20:58]Nhẹ đưa tiếng chuông nơi chân trời xa. Đời sẽ qua mau giông tố phong ba, khi trái tim ta mang đời tiếng nói yêu thương mọi nhà.
[1:21:35]Bóng dáng bé thơ lạc loài, những tấm áo nâu miệt mài,
[1:21:45]đời luôn khát khao mong chờ suối mát yêu thương.
[1:21:52]Ngày mai không biết ánh nắng có soi ngoài ngõ?
[1:21:59]Ngày nay hãy đem cho nhau tấm lòng tin yêu.
[1:22:16]Ta cùng chung tay đi xây ước mơ, trái tim đẹp ngời trong ánh ban mai.
[1:22:26]Tia sáng rơi trên nụ cười, xua giá băng trong lòng người.
[1:22:35]Ta cùng chung tay đi xây ước mơ, trái tim đẹp ngời trong ánh ban mai.
[1:22:53]Trái tim đẹp ngời trong ánh ban mai.