[0:35]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Thầy đố quý Phật tử ai tạo ra cái Tết?
[0:44]Ở đâu tự nhiên có cái Tết cho mình ăn?
[0:49]Thực ra thì ta không biết đâu, nhưng mà ta rất biết ơn cái người tạo ra cái Tết. Nó có mấy cái lý do. Thứ nhất là nhất là những cái vùng ôn đới á có bốn mùa rõ rệt, thì mùa đông cái mọi việc mọi vật nó giống như là chết vậy đó, chết trong cái lạnh cái lạnh lẽo và tuyết phủ băng giá, mọi cái sự sống giống như dừng lại, đóng cứng lại hết. Cái đến khi mà tiết xuân sang, người ta thấy những cái chồi nó búng ra, à những con vật mà nó trốn đông bắt đầu nó nhảy tung trên tuyết nó đi tìm mồi và có những cái nụ hoa bắt đầu đâm chồi hé mở, là sự sống hồi sinh. Mà khi sự sống hồi sinh như vậy người ta vui mừng.
[1:39]Đó là cái vui mừng của cái thời tiết, của mùa màng. Cái vui mừng của thời tiết, của mùa màng cũng kéo theo cái vui mừng vì cái sự sống đã trở lại. Thế là vui. Đầu tiên là cái thời tiết cho mọi người cái niềm vui trong sự sống, rồi nó nó kéo theo những cái ảnh hưởng và người ta đặt ra cái Tết, để bắt mọi người phải vui, vui trong quan hệ, vui trong đối xử, vui trong tình nghĩa, à vui trong tâm lý, vui trong trò chơi, vui trong giải trí, vui hết. Từ cái vui của cuộc sống, của thời tiết, mùa màng thì ông bà mình đã ép mọi người phải vui hết trên mọi lĩnh vực. Và cái vui đó là một bài học quý giá,
[2:25]chứ vui đó không để không để vui cho vui, phải là để uổng phí đâu, mà vui đó là một cái bài học đạo lý của người xưa á. Là người xưa lợi dụng cái mùa màng bắt đầu vui và buộc mọi người phải sống vui để làm chi vậy? Vì bình thường trong một năm chúng ta sống bươn chải với cuộc đời này, phải vất vả, phải đấu tranh, phải nỗ lực và cái tham, cái sân, cái si cũng theo đó nó phát sinh suốt cả năm trời. Cho nên con người ta không còn dịp để sống vui, không còn cơ hội, quên mất cái bổn phận là phải yêu thương nhau. Nên lợi dụng những ngày xuân, cái mùa màng thời tiết đẹp, thế là cái tổ tiên, ông bà ta bắt mọi người phải ôn lại một bài học
[3:18]quý giá nhất trên cuộc đời này, đó là bài học yêu thương và và hoan hỷ. Nên ngày xuân là bắt ta phải học bài đó. Nên ta đã được dạy từ nhỏ là ba ngày Tết không được cái gì? Không được cái gì? Không được gây lộn, không được chửi mắng, không được trách cứ, không được làm cái điều gì buồn nhau, phải không? Mà gặp nhau chỉ là sao? Chúc tụng ha, chúc tụng, mong cho nhau những điều tốt đẹp. Mà khi ta nói lên cái lời chúc mong cho nhau những lời tốt đẹp những điều tốt đẹp, có nghĩa là ta thương nhau hay ghét nhau? Thương nhau phải không ạ? Cho nên cái để muốn vui thì phải thương, có thương thì mới có thể vui.
[4:06]Nên hai cái đó đi chung với nhau, mà sống trên đời á mà sống có niềm vui và sống được yêu thương thì không còn gì có thể so sánh bằng nữa. Cuộc đời vốn nhiều đau khổ, ta mưu sinh là đã vất vả, rồi phải đối phó với biết bao nhiêu là cái hiểm họa, tai ách, bệnh tật, đủ thứ điều. Mà nếu vì những điều đó rồi chúng ta quên mất hết những cái niềm vui và tình yêu thương trong cuộc sống này thì cuộc sống này đúng là địa ngục. Cho nên vì vậy, sống phải biết yêu thương và phải biết sống một cách vui vẻ, hoan hỷ, đó là cái đạo lý cực kỳ quý giá. Mà ta đến với đạo Phật, Phật cũng dạy ta nhiêu đó, cũng dạy ta sống yêu thương và sống hoan hỷ, chứ không có gì khác.
[4:52]Nhưng chỉ có một cái là cái đạo lý yêu thương của Phật lớn quá, vô biên vô hạn. Cái cái sống cách sống vui vẻ của đạo Phật khủng khiếp quá, nó đạt tới cái tuyệt đối của sự an vui, an nhiên, tự tại, hoan hỷ, nên gọi là an lạc. Là cũng cái đạo lý đó thôi, cũng là sống yêu thương và sống vui vẻ thôi. Nhưng mà ông bà ta cho ta cái ngày Tết để nhắc nhở ta cái đạo lý đó, mà ai giỏi á thì áp dụng được suốt cả năm. Nếu người nào có thể suốt cả một năm mà đều sống yêu thương được mọi người, sống vui vẻ với mọi người thì người này là số một người người bậc hiền bậc hiền ở cuộc đời này. Mà chỉ nhờ nhắc qua cái ngày Tết thôi,
[5:38]ngày xưa không có nói nhiều, không có chữ viết, không có nói nhiều. Cho nên chỉ bằng cái tục lệ mà ông bà ta đã khéo truyền dạy lại cho con cháu một cái đạo lý vô cùng quý giá là sống yêu thương và sống vui vẻ. Mà nếu ai giỏi thì sống được như vậy suốt cả năm. Nhưng khi ta đến với đạo Phật ta cũng gặp lại đúng cái đạo lý đó, sống yêu thương, sống vui vẻ. Chỉ có một điều là Đức Phật phân tích ra vì sao ta không yêu thương nhau được, vì bản ngã, vì ích kỷ, vì cố chấp, phải tu để gỡ đó ra để có thể sống yêu thương được mênh mông mọi loài. Vì sao ta không sống vui vẻ được? Vì sao lòng ta phiền muộn, đau khổ, ưu tư, lo toan?
[6:24]Chỉ bởi vì vì những cái vô minh, những cái chấp ngã, những cái nghiệp trướng bủa vây bủa thế nào, bây giờ ta phải gỡ phải phải giải ra. Thì nếu được như vậy thì ta có thể sống yêu thương và sống vui vẻ hết kiếp này đến kiếp khác, mà đạt đến tuyệt đối là đạt được trạng thái Niết Bàn. Nên ở đây cái ngày Tết, cái đạo lý ngày Tết mà ông bà ta dạy rất trùng hợp với đạo lý của Phật. Chính vì vậy mà ngày Tết đến ta cứ thích đi chùa là vậy. Trong cái tâm linh ta cứ thích đến chùa để mà dành cái ngày thiêng liêng này ta dâng cái tâm hồn mình cho cho Phật, ta dâng lên những lời ước nguyện thiêng liêng của mình đến với Đức Phật
[7:08]để cầu nguyện cho cho gia đình mình, cho những người thân yêu, cho bá gia bá tánh. Kìa cái đặc biệt vậy, đó là cái hai cái nguồn tư tưởng đã gặp nhau. Hôm nay vậy, thì cũng là ngày Tết, quý Phật tử cũng đã từ nơi những nơi rất xa về chùa Phật Quang để mà vui Tết. Trên núi thì buồn nhưng mà nhờ người đến đông thì thì thành vui. Ừ. Cho nên thầy đã cảm ơn quý Phật tử đã về đây góp vào đây cái mùa xuân, góp vào đây cái cái niềm vui Tết, rồi chúng ta cùng vui Tết với nhau. Và thầy có một cái bài đạo lý để chia sẻ gọi là làm quà Tết, đó là bài: Nhìn lên nhìn xuống. Nhìn lên nhìn xuống. Nhìn lên nhìn xuống là sao?
[8:04]Phải mắt mình ngó lên ngó xuống không á? Không phải. Cái này là từ một cái một cái tục ngữ của ông bà mình hay nói. À nói: Nhìn lên thì sao? Thì chẳng bằng ai, phải không? Ngó xuống thì sao? Chẳng ai bằng mình. Cái cái câu tục ngữ đó nó có một cái vừa là đạo lý mà vừa là một cái lời an ủi của chúng ta trong cái cái cảnh khổ. Sống trên đời không phải ai cũng là người ở trên đỉnh cao, luôn luôn được nhiều cái may mắn, thuận lợi, giàu sang. Mà có nhiều khi cái thân phận của ta nó nó nó nó cũng khốn cùng lắm, cũng bèo bọt lắm chứ không phải là không. Những lúc đó thì ta nhớ lại cái câu tục ngữ của người
[8:54]xưa, ngó lên thì chẳng bằng ai, thì nhìn xuống coi vậy chứ cũng còn nhiều người khổ hơn mình. Nên nghĩ như vậy cái mình cảm thấy cái cái điều mà mình cho là bất hạnh bỗng nhiên nó bớt bất hạnh đi. Ừ nhá. Ví dụ như bây giờ nói cứ nhìn mọi người đi trên đường, nói sao người ta cứ có xe hơi người ta đi, mình không có xe hơi mình đi, thì đúng là ngó lên không bằng ai, cho nên mình thấy buồn. Nhưng mà ông bà nói thôi ngó xuống thử một cái. Mình ngó xuống thì sao? Mình cũng còn chiếc xe máy, thì thấy có một người tự nhiên ôm cái gánh đi ngoài đường đi bộ ngó ngoắt đón xe á, mình thấy mình cũng còn hơn cái người đó, vì họ còn phải đi bộ.
[9:32]Rồi hoặc là mình đi một lát cái mình thấy có người đạp chiếc xe đạp, thì mình nói chiếc xe máy mình cũng còn hơn người đi chiếc xe đạp này, hoặc là đi một lát mình gặp có người cũng đi xe máy nhưng mà đang dựng chiếc xe bên lề đường để cúi cúi xuống vì nó hư cái gì á. Kêu xe mình cũng còn chạy được, xe kia chắc xe bèo, xe mua nhầm đồ Trung Quốc, đồ giả gì á, cho nên nó hư, mình cũng còn hơn người ta một chút. Là cứ cái so sánh như vậy rồi mình cảm thấy rằng là cái cái gọi là cái đẳng cấp hay cái vui khổ trên cuộc đời này nó tương đối, không có gì là không có gì là quá đáng. Nhưng mà có người sẽ hỏi, nói bây giờ thầy nói
[10:11]ngó lên không bằng ai, ngó xuống không ai bằng, nhưng bây giờ lỡ đặt vấn đề một cái người đặt trường hợp một cái người họ quá khổ, ví dụ có người quá khổ
[10:22]cha mẹ thì chết, lấy vợ ít bữa vợ bỏ, rồi cái nhà thì bị người ta siết người ta lấy mất, rồi chiếc xe cũng bị cầm cố mất luôn, rồi mượn nợ không trả được cái trốn xứ đi luôn, rồi không có ai thuê mướn hết, rồi lúc đi lang thang ngoài đường bị xe tông cái gãy luôn cái chân, bây giờ đi cà nhắc luôn. Giờ chỉ còn có nước đi xin ăn, mà đi xin ăn thì người ta dòm thấy: "Ủa, sao còn trẻ vậy mà giả bộ đi cà nhắc?" cũng không ai cho. Tức là nói bây giờ gặp cái người mà nó có cái khốn khổ cùng cực như vậy, thì bây giờ nhìn xuống không còn thấy ai nữa hết. Tức là nói nhìn lên thì không bằng ai, thấy đúng rồi, nhìn lên không bằng ai, đúng rồi, mọi người đều hơn.
[11:05]Nói ngó xuống không ai bằng nhưng mà ngó xuống không còn thấy ai nữa hết trơn, không còn thấy ai khổ hơn như vậy nữa hết. Thì trường hợp đó phải làm sao? Phải làm sao mà gọi là an ủi bớt khổ đây? Thì thì cái cái câu trả lời thế này: Coi vậy chứ vẫn còn sướng hơn con heo, con chó. Ngó xuống tới đó giùm cái. Tại vì thấy thấy con heo thấy người ta chở đi trên đường á sao? Cột bó hai chân lại phải không? Cột trên xe đó, cột đau không? Cột đâu xỏ cái đòn treo lên, nó đau lắm. Mà đau rồi đem đi tới đâu? Đem tới lò mổ. Đó, con heo đó còn hơn, còn khổ hơn mình nữa. Thế nên nếu mà đừng có nói là ngó xuống thì không còn ai nữa, không phải, còn.
[11:49]Cũng còn mấy con súc sinh nữa. Chưa Nãy, nói đó thì bó tay, mà thực sự là như vậy. Mình còn làm người để còn có thể nói chuyện với nhau, coi vậy chớ vẫn còn có cái phước của làm người. Chứ khi đọa súc sinh rồi mới thấy sợ. Nhưng mà cái nghiệp mà để đọa súc sinh á thì nó cũng nhiều trường hợp. Nói thầy hay nói ví dụ trường hợp này. Có người cái làm cái tội, làm cái tội cái chết xuống Diêm Vương. Cái Diêm Vương cân nhắc, nói: Cái thằng này sao mày sống làm sao mày tệ quá? Hả, mày lừa thầy phản bạn nè, à coi như là hỗn láo nè, mất dạy, vô lễ tùm lum hết trơn, cái nghiệp này làm sao mày sống được?
[12:29]Nhưng mà nhớ mày cũng có vô tình ai rủ mày cũng lên chùa Phật quang được mấy lần. Cho nên giờ mà mà bắt mày đọa luôn thì cũng hổng nỡ, nhưng mà mà mà cho mày lại làm người thì cũng không đủ tiêu chuẩn, rồi bây giờ không biết tính làm sao. Thôi cho mày hai cái option, hai cái chọn lựa. Bây giờ một á, hễ mà mày muốn làm người thì mày làm người mà đi đâu ai cũng ghét. Hai, cho mày làm chó thì mày được người ta nuôi, người ta thương. Thì cho hai option, muốn lựa gì đó lựa. Hổng có, thật như vậy. Có thực là có một cái loại chúng sinh mà họ lửng lơ, phước bên này không đủ, phước bên kia không hẳn. Chúng ta nhìn thấy mấy con chó, mình gặp nó mình vuốt ve mình thương, thấy không à?
[13:12]Ồ, thấy thương quá! Tại nó không biết, chứ nếu mình đủ cái đạo nhãn mình nhìn xuyên suốt cái kiếp của nó mình hết hồn liền. Hết hồn là sao? Kiếp trước nó quậy quá, quậy chịu không thấu. Chịu không thấu rồi phải đọa, nhưng mà có những con con chó mà mình thương thì phải biết rằng nó còn một option thứ hai là nếu nó được có thể nó được làm người chứ không phải bắt buộc nó đọa làm chó, nhưng chỉ có một điều là nếu làm người thì đi đâu ai cũng ghét, thì được cái phước làm người, bù lại ai cũng ghét. Còn nếu nó chịu làm chó thì gặp ai người ta cũng vuốt ve rồi người ta có ăn có bánh cho dư dư người ta quăng cho ăn miếng thì hai cái đó chịu cái nào cũng được.
[13:48]Nên có những cái nghiệp mà nó lấn cấn ở giữa, bên này cũng không được rõ ràng, bên kia không được rõ ràng. Và tuy nhiên, nếu mà ta được làm người, ta có trí tuệ thì ta có cơ hội để hiểu đạo lý và chuyển nghiệp mình. Còn súc sinh thì bó tay ạ. Súc sinh thì đi theo chương trình đã định sẵn thôi. Hễ đọa làm súc sinh thì năm nào sống, năm nào gặp ai nuôi, năm nào bị người ta cắt cổ là đã lên chương trình, không có cãi được. Còn con người thì còn chuyển số được nếu mình biết đạo lý. Nên a có câu chuyện, có lần Đức Phật Ngài vào rừng Ngài sống. Ngài đi vào rừng sống mình, hổng đem theo ai, không đem theo thị giả.
[14:28]Nhưng mà cái đức của Phật lan tỏa hết ra thế lại khiến có một con khỉ, mà nó cũng là loài vật có linh tánh, thế là nó đi hái những trái rừng đến cúng dường Đức Phật. Còn con một con voi, một con voi cái đến hầu Đức Phật và nó cứ hút cái nước cái nước suối trong hút về đến và nó thả vào bồn cho Đức Phật tắm, như vậy. Hầu hạ Ngài suốt 3 tháng, sau đó Ngài Ngài mới bỏ rừng Ngài trở về lại. Thì khi đi ra tới bìa rừng, hai con vật đó nó đứng quyến luyến và nó khóc. Nước mắt nó chảy, Đức Phật mới nói câu này: "À các ngươi có công đức đã hầu hạ Như Lai nhưng các ngươi không thể nào chứng được thiền định vì là súc sinh mà, không thể tu được.
[15:17]Cho nên thôi, Như Lai chúc cho các ngươi tái sinh được làm người để có thể mà tu theo đạo lý, nhiếp trong thiền định được." Chứ hai con vật này căn tánh nó như con người, nhưng mà vì cái gen của của súc sinh, cái cấu tạo bộ não của súc sinh rồi thì không thể nào mà đạt sâu được cái triết lý đi vào trong thiền định được, nên bó tay. Thấy Đức Phật từ giã ra đi, hai con vật đó nghe nói hiểu lời Phật, hiểu lời Phật rồi cái về nó bỏ ăn nó chết luôn, để nó cầu tái sinh được làm người mà theo Phật tu. Có những con vật nó lạ như vậy. Vừa rồi thầy có nghe một câu chuyện ở trên núi mình thầy cũng rất là đau lòng.
[16:02]Là hôm đó có mấy Phật tử bảo vệ trên chùa mình, cái thấy con con con trăn rất là dài, trăn lớn ở trên núi này. Thì hồi đó có một lần thì thầy có thầy có giải thích đây thôi thầy nói có hai con nó rất là giống nhau, một là một con nưa và hai là con trăn. Con nưa thì nó rất là hung dữ, nó có nọc độc hung dữ và nó tàn sát hết mọi sinh vật, gặp người nó cũng tấn công. Còn con trăn thì nó hiền hơn, con trăn ít khi tấn công, nó chỉ ăn vừa đủ, cái thái độ nó hiền lành nên thường có khi người ta nuôi trăn trong nhà, nhưng mà nưa thì không ai dám nuôi vì nó hung hãng. Và có những cái vùng ở bên nước ngoài như bên Úc vậy,
[16:44]người ta phải đi bắt hết nưa, tại vì nơi nào mà có nưa xuất hiện là những loài vật khác không sống được, nó đi nó cắn bắt giết sạch hết, nên người ta phải bắt gom nưa lại hết. Thầy chỉ nói vô tư vậy thôi, nhưng mà từ cái lời nói của thầy truyền qua mấy người nữa thầy không biết, bỗng nhiên biến thành một cái cái lời nói thế này, đồn rằng là: Sư phụ dạy rằng, hễ gặp nưa là phải giết. Thấy không? Nói qua mấy người nó khác. Cái anh bảo vệ thấy một con trăn dài như vậy, cái anh bảo vệ mới mới xúm nhau nói: "Ô! Sư phụ dặn là gặp con này phải giết nè!" Cái xúm cầm cây rượt nó đập. Thì nó chạy. Lớn hông?
[17:20]Lúc mới đầu là cầm cây rượt chạy thôi, chứ nó đuổi nó chạy thôi chứ chưa nói, cho đến khi một cái anh bảo vệ mới nói thế này, nói: "Sư phụ có dạy là gặp con này là phải đập." Nó nghe nói sư phụ dặn là phải đập, nó không nó dừng lại nó không chạy nữa nó quay đầu lại, đứng nó chờ cho đập chết luôn. Trời, thầy nghe thầy thầy rớt nước mắt! Thầy nói: Con vật nó có linh tánh đến mức độ như vậy. Nghĩa là mới đầu cầm cây rượt thì nó chạy, mà nghe người kia la lên: "Sư phụ gặp mấy con này là phải đập!", cái nó không chạy nữa nó quay lại, nằm im nó cho đập chết luôn. Rồi sau đó cái mấy anh đó đem chôn rồi.
[17:52]Rồi cái anh mà đập nó chết rồi là về là chân không đi được nữa, chân bị liệt, cái phải lạy Phật sám hối hết cả tuần vậy rồi bắt đầu mới chân đi lại được. Con vật nó có linh tánh như vậy. Nên ở đây là chúng ta thấy, ví dụ nói cái câu nói là: "Nhìn lên không bằng ai, nhìn xuống không ai bằng." thì có một người bi quan đến mức độ là nói: Gặp trường hợp khốn cùng đến nỗi mình nhìn xuống không còn thấy ai để có thể thua mình nữa. Nói: Không, vẫn còn súc sinh, chứ không phải là không đâu. Vì chúng sinh là vạn loại mà, rất là nhiều đẳng cấp. Mà ví dụ cái người nói nói: "Bây giờ thưa thầy, có một cái người mà ở trên đỉnh cao của cuộc
[18:31]đời, giàu như là Bill Gates ha, quyền lực giống như là Obama ví dụ vậy thì trên không còn ai nữa?" Không phải đâu. Thực ra có những người quyền lực hơn, giàu hơn mà người ta không ra mặt. Mà nếu dù cho có là tột đỉnh của trần gian này vẫn thua ai? Thua chư Thiên ở trên trời, chư Thánh ở trên trời. Chư Thiên, chư Thánh là là tột cùng. Mà cũng chưa phải tột cùng. Vì sao vậy? Bởi vì nói là làm làm vua ở các cõi trời luôn chứ đừng nói là vua cõi người, vua các cõi trời thì vẫn thua ai? Vẫn thua ai? Thua Phật. Vì Phật là thầy của trời người mà. Nhưng mà Phật có phải là tột đỉnh không, danh vọng không? Cũng không luôn.
[19:19]Vì Phật không hề nắm quyền lực. Phật không phải là vua, Phật chỉ là thầy. Cho nên khi mà hiểu điều này ta thấy ta thấy vũ trụ này tồn tại một cái đạo lý rất là hay là sự tương đối, không có gì tột cùng. Ví dụ như ta theo Phật thì ta kính thờ Phật là tột cùng, là tuyệt đối, không ai hơn Phật, nhưng sự thật không phải đâu. Nói về quyền lực, Phật không phải là tất cả, vì vua của các cõi trời mới là tất cả, mới là người nắm quyền lực hết tất cả. Nhưng mà như vậy là nói rằng là vua của cõi trời là tuyệt đối ha? Cũng không luôn. Vì sao vậy? Vì các vị đó chưa hề được đạt được cái tột cùng quả vị của của
[19:59]thánh quả giác ngộ, nên các vị đó không phải tột cùng. Nên khi mà ta hiểu hết rồi ta thấy lạ lùng là vũ trụ này tồn tại một sự tương đối, tương đối lạ lùng, khéo léo như vậy. Đây cũng là một cái đạo lý để ta hiểu như vậy. Nên ở đây khi mà ông bà ta nói câu tục ngữ là: "Nhìn lên chẳng bằng ai, nhìn xuống chẳng ai bằng." để làm chi? Là là an ủi ta trước cái mặc cảm mà nghèo khó. Thì cái câu nói này nó cũng giúp ta vượt qua cái tâm lý bất thiện là mình nhìn lên thì mình ganh tị, mà nhìn xuống thì mình khinh bỉ.
[20:45]Là khi mình nhìn lên thấy người ta hơn mình thì mình lòng mình cứ ấm ức mà ganh tị là đừng muốn ai hơn mình. Hoặc nhìn xuống mà thấy người kém mình thì mình khinh thường người ta. Đó là tâm lý rất là bất thiện. Đạo Phật không chấp nhận cái cái tâm lý đó. Ta mong rằng là ví dụ ai có cơ hội hơn ta thì ta làm sao? Vui mừng. Còn ai mà Kém cơ hội hơn ta, không được cái điều kiện tốt như ta thì ta làm sao? Ta giúp đỡ. Đó là cái đạo đức nha. Nhưng mà đầu tiên để có thể giữ được cái tâm bình tĩnh, đạo đức đó thì ta phải có cái sự an ủi là đừng có buồn khổ trong cái vị trí của mình. Dù trong cảnh khổ vẫn nhớ rằng sao?
[21:33]"Trên thì không bằng ai, coi vậy chớ dưới chẳng ai bằng mình." Hiểu vậy, nhưng mà rồi nếu bước thêm một bước nữa đi tới cái đạo đức thì mỗi khi nhìn lên để để tránh cái mặc cảm là không bằng ai thì ta khởi lên một cái tâm là gì? Hoan hỷ, không có ganh tị, đố kỵ. À, thấy người ta hơn mình, rất vui mừng và mong rằng: "Thôi ai cũng hơn mình hết, cuộc đời này ai cũng hơn mình hết, vậy là vui." Đó là tâm đạo đức. Còn khi nếu lỡ nhìn xuống thấy nhiều người kém hơn mình thì sao? Tìm cách giúp cho người ta để người ta lên bằng mình. Nhớ cái tâm đó là tâm thiện, là tâm của Bồ Tát. Ta phải nuôi dưỡng cho được cái cái tâm lý này. Nha.
[22:17]Chứ đừng có để mà nhìn lên thì ganh tị mà nhìn xuống thì khinh bỉ. Đó là nói cái hoàn cảnh giàu nghèo. Bây giờ nói trường hợp là cái hơn kém nhau về tài năng, trí tuệ. Ví như ta nhìn lên thì đúng là không bằng ai vì có nhiều người giỏi hơn ta nhiều, giỏi hơn ta nhiều, và nhìn xuống đúng là cũng có những người kém hơn ta nhiều. Mà cuộc đời như vậy, không ai có thể nói mình là giỏi nhất thiên hạ được. Không ai dám tuyên bố câu là mình mình được giỏi nhất thiên hạ. Vẫn còn người hơn mình mà vẫn còn người người kém mình. Cho nên những cái người mà mà ta tôn xưng là giỏi nhất thì chính họ mới thấy rằng là họ dở.
[23:01]Như ông nhà bác học Einstein á, ai cũng ca ngợi ổng là nhà bác học vĩ đại của thế kỷ 20, nhưng ổng lại nói không phải. Ổng nói hết 95% cái suy nghĩ ổng trật lất à. Ổng ngồi ổng ổng đoán cái về khoa học, rồi sau đó ổng ngồi ổng chứng minh. Sau khi tính ra rồi cái đoán ổng trật lất phải bỏ, làm lại nên ổng nói ổng rất mất thời gian. Nhất là sau khi mà ổng từ Đức ổng qua Mỹ, ổng ở rồi ổng nhập tịch Mỹ, và nước Mỹ biết ông là người giỏi, được giải Nobel, được những công trình này nọ, cứ nuôi cho ổng. Và ngồi ổng tâm sự, ổng nói: "Trời, tôi ăn lương của nhà nước Mỹ mà tôi không làm gì hết, chỉ ngồi suy nghĩ thôi à, mà hết 95 cái sự suy nghĩ là sai."
[23:40]Nên những cái người mà ta đánh giá họ rất giỏi, thực ra họ chính họ lại đánh giá họ không phải giỏi như vậy. Như Newton nói rằng là: "Những điều ta biết chỉ là một giọt nước, mà những điều ta chưa biết là cả một đại dương." Là những người mà giỏi thì họ lại hiểu như vậy. Và ở đây trên cái đạo lý của Phật dạy thì ta quan niệm như thế này: Ai hơn ta thì ta kính trọng, thì đó là đạo đức. Ai kém hơn ta thì ta thương yêu, ta nâng đỡ, đó là đạo đạo đức, đó là đạo lý. Chớ đừng có cái thái độ mà ai hơn ta thì ta ganh hoặc là ta nịnh, mà ai kém hơn ta thì ta chà đạp, ta xua đuổi. Không có cái thái độ đó.
[24:30]Nên ở đây ta phải mang được cái tâm lý sống giữa đời là ai hơn mình thì mình kính trọng. Ai giỏi hơn mình, sẵn sàng kính trọng và kính trọng thật sự trong lòng mình, không có ganh tị. Thì người như vậy, người mà có cái tâm đó thì đời đời sinh ra lúc nào cũng tài giỏi. Còn nếu thấy ai giỏi hơn mình mà mình ấm ức thì mình đời đời mình sinh ra tài năng mình không vượt bậc mà có khi kém tài nữa. Có khi đời trước mình rất là tài giỏi, nhưng mà vì ganh tị, so đo với người hơn mình mà kiếp sau cái tài nó bị tụt xuống. Còn người nào mà thấy ai hơn mình, mình thật lòng kính trọng thì người đó cái tài cứ vươn lên
[25:11]dần dần, vươn lên dần dần, hết kiếp này kiếp kia tới trở thành thiên tài. Có những lĩnh vực mà người ta hay bị so đo, cạnh tranh với nhau khốc liệt, ví dụ như ca sĩ. Cái người ca sĩ là hay cạnh tranh với nhau về cái cảm tình của quần chúng. À, mình đi hát là muốn sao quần chúng phải thương mình, rồi thấy người khác hát cũng được quần chúng thương, cái hơi ấm ức. Có không ạ? Ca sĩ là hay bị, và như vậy mình không trở thành những cái danh ca siêu việt mọi thời đại được. Phải làm sao hễ thấy người ca sĩ khác mà được quần chúng ái mộ, lòng mình phải thật sự vui thì như vậy mới là đạo đức. Rồi một cái lĩnh vực khác nữa là giảng sư.
[25:54]Giảng sư trong tôn giáo, các tôn giáo, không riêng trong đạo Phật. Giảng sư trong các cô- tôn giáo cũng là những người mà mà dễ được quần chúng ái mộ. Mà ví dụ ông giảng sư này thấy ông giảng sư kia được quần chúng ái mộ rồi mình khó chịu thì mai mốt sẽ làm sao? Giảng không còn hay nữa, giảng bị tụt xuống liền. Cho nên phải làm sao mà mình cũng đi giảng, người khác cũng đi giảng, mà thấy vị khác giảng được quần chúng ái mộ mình phải mừng. Mừng là: "À, thôi thì quần- chúng sinh có thêm một bậc thầy để họ học hỏi, họ họ nương tựa." Mà nếu có cái ý nghĩ được như vậy thì cái tài năng mình cứ tăng lên hoài, việc giảng dạy của mình cứ hấp dẫn hoài.
[26:36]Đó đó là những cái cái cái đạo đức như vậy. Ừm. Rồi ừm còn trên cuộc đời này mà ai kém hơn ta thì mình phải nâng đỡ, phải hướng dẫn, phải thương xót chứ không được chà đạp, không được coi thường. Cái tâm lý, đây là cái đạo đức như vậy, mà người được như vậy không bao giờ bị tụt xuống. Còn nếu mà ví dụ mình giỏi, thấy người khác dở cái lòng mình có một chút khinh, à nói: "Ôi, thằng này nó dở hơn mình", mai mốt mình tụt xuống liền vì mình khinh người dở. Cho nên có hai cái để cho tài chúng ta bị tụt xuống. Một là khó chịu với người giỏi hơn mình. Hai là khinh thường người dở hơn mình. Cả hai cái tâm lý đó đều làm cho ta bị tổn phước và tài năng ta bị tụt xuống.
[27:24]Còn nếu mà ta có cái tâm lý thấy người giỏi hơn mình, mình thật lòng kính trọng; thấy người dở hơn mình, mình thật lòng thương xót, muốn nâng đỡ thì đời đời kiếp kiếp tài năng mình cứ vượt lên dần dần, vượt lên cho tới thiên tài luôn. Như vậy. Như vậy làm thiên tài có khó không? Không, không khó. Hễ thấy ai giỏi mình cứ thật lòng kính trọng. Thấy ai dở mình tìm cách nâng đỡ thì cứ qua năm bảy kiếp là mình vượt lên thành người tài năng. Tài năng thôi chưa thiên tài, thiên tài thì phải tu cái hạnh đó phải năm chục kiếp, phải vài ba chục kiếp có cái đạo đức như vậy thì mới vượt lên thành thiên tài được.
[28:03]Ở đây trên chúng ta là những bậc Thánh, dưới chúng ta là những chúng sinh còn si mê, trôi lăn chưa biết đạo lý. Thì khi mà ta ngước mắt nhìn lên những bậc Thánh thì ta khởi cái tâm gì?
[28:24]Ta nhìn lên Phật, ta nhìn lên chư vị Bồ Tát, A-la-hán, những vị hiền Thánh trên cuộc đời thì ta khởi tâm gì?
[28:33]Tôn kính và học hỏi, ha? Đó, biết bao nhiêu lời dạy của các vị, biết bao nhiêu cái công hạnh, cái đời sống, cái hành trạng của các vị đó, những bậc Thánh đó để cho ta chiêm nghiệm và áp dụng vào trong cuộc sống của mình. Còn khi ta cúi xuống ta nhìn những chúng sinh thấp hơn mình, những chúng sinh thấp hơn mình còn si mê, chưa biết đạo lý thì ta khởi tâm gì? Khởi tâm gì?
[29:06]Ta khởi cái tâm là tự gánh vác lấy trách nhiệm để đem đạo lý đến cho cho cuộc đời, đến cho những người chưa biết. Nhớ như vậy, đó phải khởi hai cái tâm đó. Nhìn lên những bậc Thánh thì ta tôn kính, học hỏi. Nhìn xuống chúng sinh còn si mê thì nguyện gánh vác cái trách nhiệm là sẽ đem đạo lý đến cho chúng sinh. Được không ạ? Tâm này quan trọng lắm. Cái người mà khởi được cái tâm đó là cái tâm của bậc Thánh á. Khởi được cái tâm đó tự nhiên ta được Phật, được Bồ Tát, được chư Thiên yêu thương mình liền vì tâm này là tâm của Bồ Tát. Thấy chúng sinh si mê, lòng lo lắng và tự nhận lấy cái trách nhiệm sẽ đem đạo lý đến cho họ.
[29:54]Mà đem đạo lý bằng cách nào thì tùy duyên, tùy lúc. Ví dụ như mình có cái duyên là dùng cái lời nói mình để chia sẻ, giải thích được thì ta dùng lời nói của mình. Cái lời nói hoặc có khi chỉ ngồi bên cạnh nhau nói vài câu cũng có công đức hoặc có thể đăng đàn thuyết Pháp cũng rất có công đức. Hoặc là ta mượn cái tài liệu của ai có sẵn mình đem phân phát cũng có công đức. Cái người mà đem những cái bài giảng của các vị khác đem truyền bá thì sau này được cái phước gì? Phước gì ai biết? Ở đây có ai là thường hay đem những đĩa giảng của quý thầy đem tặng cho người này người kia không? Có không? Biết nhân quả về sau là sao không?
[30:48]Hử? Thầy báo cho tin buồn: cái người mà như vậy vài kiếp sau sẽ làm giảng sư.
[31:02]Tại sao nói tụi con đưa phát, không biết tụi con có tập giảng đâu mà mai mốt làm giảng sư. À nói cái nhân quả nó vậy, nhân quả nghĩa là gì? Là mình hoan hỷ trước cái sự thuyết giảng của người khác, về sau tự nơi mình bỗng nhiên mình thuyết giảng được. Mà cái tự nhiên thuyết giảng này được là không, nó ở đâu ra đó, bất ngờ lắm mà mình không có lường được, không có phải ráng tập mà được. Còn ví dụ mình không có cái nhân quả đó, mình không có cái nhân quả là hoan hỷ với những bài giảng của người khác, rồi mình cứ ráng mình tự mình tập giảng, nói: "Ồ, ông này ổng giảng được, tôi cũng tập giảng được",
[31:36]gặp ai mình cũng nè nè lại tôi giảng cho nghe, thì sao? Sau này chúng sinh thấy mình đâu trốn đó, rồi sợ bị nghe mình thuyết pháp á, tự nhiên họ không thích, lạ như vậy. Cái cảm giác mà ngồi trước một người nghe giảng mà khó chịu, không thích, chúng ta có bị cảm giác đó không ạ? Đã từng bị chưa? Không, cứ ông đó ổng ngồi trên giảng đường, mình ngồi dưới này nghe mà sao lòng cứ không thích, cứ khó chịu, không muốn nghe nữa, có tâm lý đó không ạ? Có, có bị đó. Hoặc là gặp trước một người ngồi giảng mình ngồi sao cứ thích, cứ nghe hoài, có không ạ? Có. Ừ, nó cũng có như vậy, thì cái đó là sao? Cái phước của ông giảng sư.
[32:15]Cái phước của ông giảng sư, thì ông giảng sư mà đời trước ổng gieo cái nhân gì đó không biết, giờ ổng cứ ngồi trước mặt mình ổng nói, rồi mình cứ thích thích, cứ muốn ngồi nghe hoài, mà ngồi nghe từ từ ngủ luôn. Có mấy người nãy thầy thấy ngồi ngáp ngủ. Còn có người mà ổng ngồi, ổng leo lên ổng ngồi ổng nói mấy câu cái mình thấy khó chịu, nhưng mà lịch sự không bỏ đi, nhưng mà lòng cứ không vui, có không ạ? Nó cũng có nữa. Lý do tại sao? Lý do tại cái ông giảng sư mà làm mình khó chịu, đời trước ổng không có đem đĩa người ta ổng tặng. Vì nói: "Tại đời trước đâu có đĩa đâu, mấy kiếp trước làm gì có đĩa mà tặng".
[32:52]Nhưng mà có cái nghĩa là không hoan hỷ với bài giảng của người khác. Bây giờ thầy đố quý Phật tử: Ví dụ như bây giờ là thầy cũng là một giảng sư, như vậy kiếp trước thầy có đem đĩa tặng người ta không? Đời trước làm gì có đĩa, ai chế đĩa đâu. Tức là đời trước không có đĩa để thầy đem thầy phát, vậy thầy gieo cái nhân gì mà kiếp này thầy làm giảng sư? Đố biết? Thầy gieo cái nhân này nè, mọi người nghe bắt chước cho mai mốt làm giảng sư nha. Từ những kiếp xưa kiếp xưa nữa, mỗi khi mà thầy đến dự một cái hội giảng, nghe một bậc thầy nào đó giảng, thầy ráng ghi nhớ. Ghi nhớ trong đầu, cái thời đó chữ viết cũng không có nha,
[33:35]giấy viết cũng khó tìm nữa, chớ đừng có nói ngồi nghe mà viết lại không kịp. Chỉ nói miệng, thì ngồi thì nghe thì ráng lắng nghe, thì nhớ lõm bõm. Ví dụ một ông thầy đó ổng giảng một hai tiếng đồng hồ thì thầy nhớ chỉ được 30%, không nhớ hết. Thế là thầy đi về, thầy gặp ai thầy cũng nói lại. Mà thầy nói câu thế này: "Ngày đó, vị đó đã giảng thế này". Thì đó giống như bây giờ đem truyền đĩa không ạ? Giống không? Giống y hệt. Thầy đâu nói thầy giảng đâu, thầy chỉ nói thầy lặp lại cái ý của vị đó đã giảng như thế, như thế và ta phải tu, ta phải học và phải kính trọng cái vị thầy đó. Thầy cứ đi lặp lại, lặp lại.
[34:15]Thì đó giống như bây giờ quý Phật tử đem đĩa tặng người ta vậy. Thầy nhờ cái nhân quả đó thôi mà bây giờ thầy làm giảng sư. Và mọi người ngồi trước mặt thầy nghe giảng thì cảm giác thế nào? Rất buồn ngủ, đúng không ạ? Nên dễ chịu.
[34:37]Và nói bài Nhìn Lên Nhìn Xuống là để ta có một cái thái độ, nhưng mà cái thái độ đó nó không phải là một sự an phận trở thành thụ động. À nói: "À, ông bà mình nói nhìn lên không bằng ai, nhưng nhìn xuống chẳng ai bằng, thôi sống vậy được rồi". Vậy đạo Phật có chủ trương mình sống vậy được rồi không? Không ạ. Nếu sống vậy được rồi là ta rơi vào cái bệnh thụ động, giải đãi, mất cái sự tinh tấn và mãi mãi trôi lăn đọa lạc. Mà theo đạo Phật là phải nỗ lực không ngừng, cứ mỗi ngày phải là mỗi tiến tới, mỗi ngày là mỗi tiến tới. Nhưng mà ta biết nhìn lên và nhìn xuống, nhìn lên nhìn xuống là làm sao?
[35:18]Là nhìn lên để biết rằng là còn bao nhiêu cái vị trí, những bậc thánh mà ta phải vượt lên để bằng. Và nhìn xuống thấy chúng sinh để nghĩ cái gì? Nghĩ là còn rất nhiều chúng sinh mà ta phải phải hóa độ, phải giúp đỡ. Mà muốn giúp được cái người dưới thì ta phải làm sao? Ta phải leo lên. Ta phải leo lên. Như muốn là giúp đỡ người nghèo thì ta phải làm sao? Phải giàu. Thì cái câu nói mà nói là: "À, nhìn lên không bằng ai, nhìn xuống chẳng ai bằng thì thôi mình cũng chẳng giúp ai, thì thôi tôi cũng không ghét người giàu, tôi cũng không khinh người nghèo, chắc vậy được rồi ha?", không, không được. Tôi phải làm sao cho giàu, để làm chi?
[36:01]Để giúp người nghèo. Nhớ như vậy, cái thái độ là như vậy. Ban đầu cái câu nói của ông bà cho ta một cái sự an ủi trong cái cảnh khổ thôi: nhìn lên không bằng ai, nhìn xuống chẳng ai bằng, thì thôi mình trước hết là mình bình tĩnh lại, đỡ mặc cảm, đỡ buồn tủi. Nhưng mà khi mình bình tĩnh rồi, hết buồn tủi rồi, thì phải làm sao? Phải phấn đấu làm sao cho giàu để giúp người nghèo. Nhớ, cái thái độ là như vậy, đó mới là mới là cái đạo lý sống nha. Nên khi mà có cái đạo lý sống như vậy là mình sống một cách rất thanh thản, không tham vọng, không bon chen, nhưng mà lại có tinh thần trách nhiệm rất là cao.
[36:45]Vì nhìn xuống còn biết bao nhiêu người khổ hơn mình và mình phải nghĩ đến họ, phải lúc nào phải tìm cách để giúp họ, đó là đạo đức. Không dừng lại, không có an phận, không thụ động, không có cái chuyện là: "Thôi vậy được rồi", không có chuyện như vậy mà phải phấn đấu, cứ lên cao để giúp những người, những người dưới.
[37:08]Khi mỗi khi ta tiêu dùng, ví dụ mỗi khi ta đi mua một bộ quần áo thì ta nghĩ tới cái gì?
[37:17]Ta nghĩ đến nhiều người nghèo khổ hơn mình và đừng có tiêu phí quá, lựa một bộ đồ vừa để mặc thôi, đừng có phải hàng hiệu, đắt tiền hay quá sang trọng, không cần thiết. Cái mà ta tiêu phí quá sức cho sự tiêu dùng cá nhân của mình cũng làm cho mình tổn phước. Nên khi tiêu dùng hãy nghĩ đến những người nghèo khó hơn mình mà biết vừa chừng thôi. Rồi khi ta tạo phước thì ta nghĩ đến cái gì? Ví dụ như khi ta đi đắp đường, ta bắc cầu, ta bố thí, ta phóng sinh thì ta nghĩ cái gì? Ta nghĩ đến những người cao hơn mình, là những bậc thánh khi họ tạo phước gấp triệu triệu lần mình bây giờ. Chớ đừng có tự mãn.
[38:01]Nhớ như vậy, khi ta tiêu dùng hãy nghĩ đến những chúng sinh thấp hơn mình mà biết tiết kiệm, còn khi ta đi làm phước thì hãy nghĩ đến những bậc thánh cao hơn mình rất nhiều để mà đừng tự mãn, đừng chấp công. Vì cái con đường mà tạo phước là vô cùng vô tận, không có điểm dừng, nhớ như vậy. Mà nếu ai sống được như vậy, ai sống mà biết kính trên nhường dưới như vậy, à biết nhìn lên bậc trên để học hỏi, nhìn xuống người dưới để có tinh thần trách nhiệm, thì người này phước lớn dần, lớn dần. Mà phước lớn dần lớn dần thì nó có một cái hệ quả phát sinh ra là gì? Đố ai biết? Nó có một cái hệ quả nó phát sinh ra là ta rời xa chúng sinh dần
[38:47]dần, tại mình lên cao, tự nhiên mình rời xa những người ở dưới. Đó là một hệ quả và nó là một thử thách, thử thách cái đạo đức của ta. Thì ban đầu ví dụ như ta là một người bình thường như mọi người, à có khi mình cũng nghèo nữa, nhưng mà nhờ đạo lý Phật dạy, ta biết tu tập, ta biết làm phước, ta biết làm phước cái phước ta lên từ từ, lên từ từ, cái từ từ tự nhiên ta lên đẳng cấp cao. Ta lên đẳng cấp cao rồi bắt đầu ta rời xa chúng sinh ở dưới. Ta không gần chúng sinh ở dưới là ta sống với những người ngang đẳng cấp với mình, cái lòng từ bi mình biến mất, không còn nghĩ đến người nghèo nhiều nữa,
[39:27]đây cũng là một cái hệ quả không hay cho những người mà phước lớn. Cho nên khi phước lớn phải nghĩ tới cái ngày này, nghĩ tới ngày mà phước ta còn ít, còn gần được với chúng sinh. Nên tại sao mà người ta bị tuột xuống? Lên rồi xuống, bởi vì khi lên cao rồi, xa chúng sinh là mất cái lòng từ bi. Nên chúng ta phải dặn lòng như thế này: nếu hôm nay mình nghèo, bây giờ mình theo Phật, mai mốt lỡ mình giàu, lỡ rất giàu và vô cùng giàu, thì không được quên một điều là sao? Những người rất nghèo khổ mà không bao giờ họ gặp ta được, không bao giờ họ với tới ta được. Ngày xưa ví dụ mình còn sống với nhau, gặp nhau còn chào,
[40:09]còn bắt tay, hỏi thăm, đến khi mình trở thành đại gia trên cao rồi, những cái người bạn nghèo ngày xưa đố có thể gặp mình mà đưa tay chào một cái. Không được nữa, vì sao? Bảo vệ lớp trong, bảo vệ lớp ngoài, phải không ạ? Sợ cướp giật, sợ ám sát, đủ thứ hết, tự nhiên ta rời xa hết mọi người. Thì cái công việc nó phải như vậy, mình ta không trách, nhưng chỉ có một điều ta nhắc những người mà vượt lên cái đẳng cấp cao thì lúc nào cũng phải nghĩ tới vô số những chúng sinh dưới mình để mà mãi mãi yêu thương, mãi mãi mình có trách nhiệm nâng đỡ. Đó, cái đạo lý là là như vậy. Nó có một cái nguyên tắc này ở trong cái sự tu tập cũng như ở trong cái
[40:52]đạo đức cư xử và ở trong sự lãnh đạo, nó giống nhau một điểm này: Ví dụ khi ta ngồi thiền, ta bắt chân kiết già, ta ngồi như Đức Phật, thì tâm ta để ở đâu?
[41:07]Tâm ta để đâu? Rất nhiều người sai lầm là tâm để trên đầu. Nhiều người cứ tưởng là tâm để trên đầu như vậy nó sẽ khai mở luân xa, mở mang bộ óc. Không ngờ mà tâm càng để trên đầu thì sau này càng mất lực, càng hết trí tuệ luôn. Bởi vậy ta xem lại kinh Phật ngày xưa, Phật dạy rất kỹ, là khi ngồi thiền tâm để cảm giác toàn thân, từng thớ thịt, từng bắp tay, bắp chân ta biết rõ. Tâm để phía dưới, không phải để lên trên. Vậy mà trí tuệ khai mở, tâm được nhiếp, được an ổn và trí tuệ khai mở lạ như vậy. Cứ để tâm ở dưới thì cái đầu mình lại sáng, còn để tâm lên trên, cái đầu mình bắt đầu tối từ từ, ngu từ từ. Nhớ như vậy.
[41:55]Đây là lời Phật dạy mà nó rất đúng với cái nguyên tắc của âm dương bên lý học của Đông phương, và nó cũng phù hợp với cái đạo đức của cuộc sống này. Ví dụ như một cái người mà làm lãnh đạo, một cái người làm lãnh đạo trên cao, làm vua, làm tổng thống, làm chủ tịch, làm thủ tướng gì không biết, mà càng lên cao chừng nào thì cái tâm mình luôn luôn phải đặt ở dưới cái người dân nghèo nhất. Thì cái người lãnh đạo đó là người lãnh đạo giỏi. Nên cái người lãnh đạo giỏi là người ở trên ngôi rất cao, nhưng mà lúc nào cũng nghĩ xuống cái tầng lớp thấp nhất dưới đáy xã hội thì người đó sẽ là người lãnh đạo giỏi.
[42:36]Tự nhiên họ sẽ phát minh ra những cái chính sách độc đáo vô cùng mà người ta không ai nghĩ ra. Nó cứ càng nghĩ xuống thấp chừng nào thì cái đầu mình lại trí tuệ mở mang chừng nấy. Nên trên thế giới lại có nhiều cái đảng chính trị ở các nước lạ lắm. Có đảng họ chỉ chú trọng lo cho người giàu, có đảng thì chỉ lo tầng lớp trung lưu, à nhưng mà có đảng, ít có đảng nào mà lo cho tới những tầng lớp dưới đáy xã hội. Tại vì lo cho tầng lớp, được cái tầng lớp đó ủng hộ á thì không đủ sức mạnh để cạnh tranh trên chính trị. Vì sao? Vì để đủ sức mạnh cạnh tranh trên chính trị là phải nhờ cái tầng lớp giàu nó đóng góp tiền, chứ người nghèo không có tiền đóng góp.
[43:18]Nhưng mà một nghịch lý ngược lại là ta càng để ý trên cao thì hệ thống chính trị ta càng lụn bại từ từ. Tự nhiên nó như vậy. Còn ta để ý dưới thấp, dưới đáy xã hội, tự nhiên ta là một nhà chính trị lỗi lạc. Như trong kinh tế cũng vậy, trong kinh tế mà người nào mà khi đầu tư làm ăn cái gì mà nghĩ tới người nghèo nhất cái nền kinh doanh đó sẽ bền vững. À còn mà nếu ta kinh doanh đầu tư ta chỉ nghĩ đến người tiêu dùng là người giàu thì cái hệ thống kinh doanh đó, việc đầu tư của ta rất dễ sụp đổ. Ví dụ: Địa ốc, nhà cửa. Trong thời gian qua, nhiều cái công ty đầu tư về địa ốc cứ đầu tư xây dựng những căn hộ sang trọng dành cho những người giàu.
[44:05]Và bây giờ cả nước mình là dư gần cả triệu căn hộ dành cho người giàu, mà người giàu không họ mua đủ nhà rồi, không cần mua thêm. Không bán đâu được. Mà người nghèo thì sao? Thì không có tiền để mua những căn nhà đó. Cho nên hệ thống địa ốc giãy chết luôn, vì làm ra mà không ai mua. Tiền thì vay ngân hàng, tiêu, sụp đổ hết luôn chỉ vì cái định hướng kinh doanh ban đầu là sai lầm là gì? Nghĩ tới người giàu thôi. Chứ còn nếu có một người nào đó mà họ lập ra một hệ thống về kinh doanh địa ốc lúc nào cũng nghĩ tới người nghèo, những người không nhà không cửa, thậm chí không đủ tiền mua nhà, nhưng mà phải tạo điều kiện để người ta có
[44:43]thể có nhà thì cái hệ thống kinh doanh này sẽ bền vững vô cùng. Không lời nhiều, không lãi nhiều như là xây nhà cho người giàu, vì xây nhà cho người không đủ tiền mua làm sao mà lời nhiều, nhưng sẽ phát triển rất bền vững. Mà có thể đi qua lúc khó khăn, nhưng cái hệ thống kinh doanh đó sẽ bền vững đời đời mãi mãi luôn.
[45:10]Cho nên à khi ta đến với Phật pháp thì ta nhớ vậy: Ta cũng nhìn lên và cũng nhìn xuống. Ta nhìn lên, nhìn tới tột cùng luôn là ai? Tới Đức Phật, phải không? Và ta khởi lên lòng tôn kính tuyệt đối. Đó là cái đạo lý căn bản khi ta đến với Phật pháp. Và khi ta nhìn xuống, ta nhìn tới tột cùng luôn là ai? Những chúng sinh đọa địa ngục Vô Gián, những chúng sinh mà tội của họ không thể tha thứ được. Đó là những chúng sinh mà đọa dưới địa ngục Vô Gián. Những người mà giết cha, giết mẹ, sống bất nhân bất nghĩa, ác độc không còn nghĩ tới nỗi đau người khác, chỉ biết cho phần mình, chết rồi là xuống luôn địa ngục Vô Gián.
[45:53]Vô Gián tức là không bao giờ gián đoạn cái sự hình phạt. Ví như ở những địa ngục khác á, bị đày đọa có lúc thả ra cho nghỉ ngơi, nhưng riêng cái địa ngục Vô Gián không một giây phút nào ngừng cái hình phạt. Hễ đốt là đốt hoài cả mấy ngàn năm, hễ chém cắt là mấy ngàn năm đau đớn như vậy, gọi là bởi vì chúng sinh này lúc sống ác quá. Nhớ vậy. Thì ở đây, khi ta đến với đạo Phật, ta cũng nhìn lên và cũng nhìn xuống. Khi nhìn lên, ta nhìn cho tới Đức Phật luôn. Bao nhiêu bậc Thánh ta đều nhìn thấy và nhìn luôn tới tột cùng Đức Phật để ta quỳ xuống dưới chân Phật dâng lên Người lòng tôn kính tuyệt đối.
[46:33]Mà nếu ai có thể quỳ trước Phật dâng lên lòng tôn kính tuyệt đối thì người này có nhân để đắc đạo. Rồi chúng ta cũng phải nhìn xuống tột cùng xuống dưới, bao nhiêu những người chúng sinh thấp hơn mình, kém hơn mình, dở hơn mình, tội lỗi hơn mình, xuống dần, xuống dần cho tới tột cùng chúng sinh dưới địa ngục Vô Gián, là những người mà khi sống trên đời này không ai tha thứ. Tức là khi đem cái tội người đó ra trước tòa án thì là ông chánh án tuyên án tử hình, cả cái bồi thẩm đoàn đồng lòng tuyên án tử hình, quần chúng bên ngoài ngoài nghe tuyên án tử hình là reo hò, hoan hô, tức là tội quá nặng.
[47:08]Khi bị tử hình xong xuống dưới địa ngục Vô Gián nằm dưới đó bị chịu hình phạt thì ta cũng phải nhìn thấy những lớp chúng sinh dưới đó. Và lòng mình cũng phải đủ từ bi, nghĩ làm sao cho cái chúng sinh đó phải có cái ngày nó hồi đầu, biết tội, biết phước, biết nhân quả, thức dậy cái lương tâm mà quay trở lại, là tới tận cùng như vậy đó. Lên Đức Phật ta tôn kính tuyệt đối thì cái lòng từ bi của chúng ta phải tuyệt đối, ta mới yêu thương nổi những chúng sinh mà mà nói là cái thứ mà bất nhân bất nghĩa không thể nào tưởng tượng được, mà lòng mình vẫn phải chừa một chỗ cho nó để cho nó có đường quay lại, đến như vậy.
[47:49]Thì khi ta hiểu được như vậy thì ta mở ra cả một con đường giác ngộ thênh thang. Nhớ như vậy. Hôm nay mình nói cái bài nhìn lên nhìn xuống, nhưng mà đến tột cùng của cái đạo lý nhìn lên nhìn xuống này, thầy nhắc lại: Ta nhìn lên bao nhiêu bậc Thánh để ta tôn kính, mà nhìn lên tới bậc Thánh cao nhất là là Phật để ta tôn kính tuyệt đối. Ta cũng nhìn xuống với bao nhiêu người dưới mình để ta yêu thương, nhưng mà nhìn xuống dần, xuống dần tới chúng sinh dưới đáy địa ngục Vô Gián luôn. Phải nhìn thấy như vậy thì lòng từ bi của ta mới thực sự là là vô hạn. Đó, cái đạo lý hôm nay ta nói với nhau như vậy.
[48:28]Cho nên có bài thơ rằng: Nhìn lên thì chẳng bằng ai, nhìn xuống thì chẳng thấy ai bằng mình. Thôi thì giữ lấy chút tình, kính trên thương dưới yên bình nội tâm. Phước lành lớn mãi tháng năm, hướng về giải thoát thẳm thâm nhiệm mầu. Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.