Transcript: Kinh Nikaya 15 - Kinh Sa Môn Quả (Trường Bộ)

[0:09]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

[0:19]Mời quý thầy, quý Phật tử ngồi xuống.

[0:28]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hình như chúng ta học xong Tứ niệm xứ thì mình nghỉ cái Trung Bộ Kinh, hôm nay mình học qua Trường Bộ Kinh. Trường Bộ Kinh là những cái bộ kinh dài, dài dữ lắm. Nay chúng ta học bài Sa-môn quả. Bài Sa-môn quả này cũng khá dài. Lần trước có lần tôi giảng bài này tới hai lần, tức là hai cuộn băng. Nhưng mà vì ở đây chúng ta không có thì giờ nên tôi giảng một cuộn băng, nên ráng rút lại. Thời gian chúng ta không có nhiều. Lần sau thì tôi định dạy cái Đại Bát Niết Bàn mà bài đó dài quá, dài thăm thẳm không cách nào mà dồn chung một lần dạy hết, tôi đang phân vân.

[1:11]Không dạy bài đó thì uổng, mà dạy thì dài quá, chúng ta không còn thời gian. Vì qua năm sau mình tốt nghiệp ra trường hết rồi. Bữa nay thì có có em Nguyễn Văn Thanh làm giáo viên dạy về thanh nhạc ở trường mù Nguyễn Đình Chiểu đến thăm viếng chùa với cũng muốn cúng dường vài bài hát cho quý thầy. Nghe quý thầy học nhiều quá cũng hơi ngán rồi. Sáng nay hát bài Thiên Phước hay hấp dẫn đó, Thanh ngồi xuống đi nghen. Giờ chúng ta học chút rồi văn nghệ sau. Quý thầy nào thích hát thì chuẩn bị tư tưởng. Bây giờ chúng ta nghe kể chuyện tổng quát qua cái bài kinh này một chút. Cái nhân duyên của bài kinh này

[1:55]là do vua A-xà-thế trong một buổi đêm trăng thanh gió mát, ông nói chuyện với quần thần thì chợt ông có cái ý muốn viếng thăm một vị Sa-môn đạo cao đức trọng nào đó để đàm đạo, thì lúc đó có nhiều cái tôn giáo. Nhưng mà một vị vua mà tự nhiên đi muốn gặp một ông đạo sĩ thì không phải là ngồi chơi, không phải để đàm đạo mà cái đầu của cái người lãnh đạo đất nước luôn luôn chuyện gì nó cũng gắn với chính trị, xã hội, chứ không có nói chuyện tôn giáo không. Thì khi mà ông nói cái ý đó ra thì trong các vị quần thần của ông có người mới giới thiệu lần lượt những cái vị giáo chủ của sáu cái giáo phái ngoại đạo đương thời, sáu giáo phái đó coi vẻ nổi.

[2:44]Nhưng có một cái điều lạ là thế này: chúng ta đọc trong kinh Phật á chúng ta thấy xuất hiện lục sư ngoại đạo, sáu ông thầy ngoại đạo, mỗi ông có một chủ trương, một lý luận, nhưng qua khỏi cái thời của Đức Phật rồi mấy ông đó cũng biến đâu mất luôn, không tìm thấy trong lịch sử nữa. Thì cũng rất là lạ. Thì khi mà từng người giới thiệu từng ông như vậy thì vua làm thinh không trả lời, có nghĩa là không đồng ý về cái việc giới thiệu đó. Cho đến khi cái ông y sĩ Kỳ-bà đó, vị y sĩ thầy thuốc cho vua đó, bây giờ mình gọi là ngự y, giới thiệu về Đức Phật thì ông bằng lòng đi đến để gặp Đức Phật. Trong cái bài kinh này nó có một cái chi tiết mà chúng ta thấy

[3:29]hơi khác với sử, là mãi cho đến cái giờ phút mà vua A-xà-thế gặp Đức Phật thì trước đây ông vẫn chưa gặp Đức Phật. Chỉ nghe đồn về Đức Phật chứ chưa biết gì nhiều về Đức Phật. Và hoàn toàn chúng ta không nghe nhắc đến cái chuyện là trước đây ông đã từng cấu kết với Đề-bà-đạt-đa để thả voi say hại Phật. Trong kinh không có. Vì nếu mà có là có lẽ phải được nhắc ra trong bài kinh này. Vì sau cái lần gặp gỡ này thì ông quy y Đức Phật luôn, trở thành một người Phật tử thuần thành, hộ đạo luôn. Nên trong sử thì chúng ta nghe kể chuyện là ông làm dữ lắm mà trong đây không có. Thì khi đến gặp Đức Phật, thì ông nêu ra một cái câu hỏi.

[4:15]Ông hỏi về cái giá trị của cái người tu sĩ chỗ nào, cái vai trò của người tu sĩ đối với đất nước, đối với xã hội thế nào và họ đi tu để họ được cái gì? Câu hỏi rất là hay phải không? Quý Phật tử có đặt vấn đề đó không? Có không? Có phải không, nhiều khi có đó. Mấy thầy không biết đi tu làm chi nữa, tu để được cái gì. Cái giá trị của người tu đối với xã hội như thế nào, rồi đối với bản thân người đó họ được ích lợi gì, về lâu về dài cái cao siêu của việc tu hành là ở chỗ nào, nên là vua thắc mắc. Vua hỏi Đức Phật, thì Đức Phật với cái thần thông của mình, Đức Phật biết ngay là ông không phải hỏi câu này lần đầu.

[4:57]Ông đã từng hỏi nhiều người nên Đức Phật mới hỏi lại vua, là: "Trước khi gặp Ta, đại vương đã hỏi ai những câu này?" Thì ông mới nói rằng ông đã gặp sáu vị thầy kia rồi. Nhưng mà khi ông hỏi một câu như vậy thì sáu vị kia trả lời làm ông không đồng ý. Nghĩa là ông hỏi cái giá trị, cái vai trò, cái ích lợi của người đi tu như vậy là chỗ nào, thì những vị kia không chịu trả lời câu hỏi của ông mà lại đưa ra cái lý thuyết, cái tôn giáo của mình. Có người thì nói rằng thân này là cát bụi trả về cát bụi, làm tội phước không có ảnh hưởng gì hết. Có người thì trả lời: "Ta không nói thế này, ta không nói thế kia,

[5:38]ta không vừa nói thế này vừa nói thế kia." Nghĩa là nhiều cái khác nhau, rồi thì ông cho rằng hỏi trái xoài mà đáp trái mít, là ngụy biện, trả lời vòng vo, tránh né, không có đáp ứng đúng vào cái tâm tình của ông. Nên tuy rằng ông không có chống đối công khai nhưng trong lòng không chấp nhận. Nhưng mà là một vị vua lãnh đạo đất nước, trong cái đất nước nó có sáu cái vị giáo chủ như vậy thì ông tế nhị đối với quần chúng, ông không lên tiếng phản đối, nhưng trong lòng ông không có ưa. Bây giờ ông hỏi Đức Phật. Và Đức Phật đã trả lời thành một bài kinh, kinh dài, để chúng ta gọi là Trường bộ, và làm cho vua rất hài lòng,

[6:20]rất quý kính và cuối cùng là xưng quy y, làm đệ tử của Đức Phật. Cái bài kinh nó tổng quát như vậy. Nhưng ở đây thì chúng ta để ý thế này: đây là một bài kinh mà do một ông vua hỏi đạo với một vị khai sáng tôn giáo, một thánh nhân, một Đức Phật, nên vấn đề tầm cỡ nó lớn, ý nghĩa bài này lớn chứ không có nhỏ. Ở đây là chúng ta thấy nà, nó hai cái quan điểm. Một cái quan điểm mà thuộc về cái người đứng trên quan điểm của chính trị, xã hội nhìn tôn giáo như là một cái cá thể, một cái tổ chức, một cái thành viên, một cái thành phần ở trong cái xã hội, trong đất nước do mình lãnh đạo. Nghĩa là trong đất nước nó có rất nhiều vấn đề,

[7:10]rất nhiều con người, nhiều thành phần, nhiều giai cấp, nhiều đối tượng, thì trong đó có tôn giáo là một cái đối tượng, một thành phần quan trọng. Và ông vua, nói chung là các nhà chính trị đã nhìn tôn giáo với quan điểm đó. Và ở đây ngược lại cũng vậy, thì cái người mà đứng ở lĩnh vực tôn giáo nhìn chính trị như thế nào? Nên bài này là một cái bài kinh mà gặp gỡ quan điểm giữa chính trị và tôn giáo. Nào giờ chúng ta cứ hay nghe nói rằng khi mà chúng ta tu tập, chúng ta nói về tôn giáo, chúng ta nói về đạo, về sự tu hành thì đừng nên nói về chính trị. Bởi vì cái đạo học, cái sự giải thoát là ở ngoài chính trị, không có liên quan.

[8:02]Chúng ta nghe nói như vậy và rất nhiều quý thầy khi giảng pháp tránh né không nói đụng đến chính trị, tại vì nói đụng đến sợ thứ nhất là giống như mình dính vào thế tục, thứ hai là nói không khéo mít lòng, mà mít lòng nhà nước thì mệt lắm. Rồi được cái phe này ưa thì phe kia ghét, phe kia ưa phe nọ ghét, cho nên thường là quý thầy giữ vững cái đạo, không bao giờ bàn tới chính trị. Nhưng mà ở đây bài kinh này buộc chúng ta phải đối diện lại giữa chính trị và tôn giáo. Thêm một điều nữa là chúng ta thấy thế này, là nếu mà nhìn vào lịch sử á, giữa tôn giáo và chính trị không tách rời ra được. Vì sao vậy? Vì cái tôn giáo nào nó cũng thu hút được nhiều

[8:55]tín đồ rồi mới tập hợp được thành tôn giáo. Cho nên các nhà chính trị họ luôn quan tâm tới tôn giáo hết, vì tôn giáo nắm được quần chúng, nắm được. Và cái nhà làm chính trị họ phải có cái thái độ đối xử đúng mực như thế nào để cho có lợi, có lợi cho hai điều: có lợi cho cái quyền thống trị của họ và có lợi cho đất nước. Luôn luôn phải có một cái cái suy nghĩ về tôn giáo, tôn giáo là vấn đề lớn chứ không có nhỏ. Mà từ ngàn xưa như vậy. Như vào cái thời thời nhà Chu, đời vua Chu Võ Đế, ông là người cũng cẩn thận về tôn giáo lắm, ông cho ba cái tôn giáo bàn với nhau, nói chuyện với nhau để tìm ra cái tôn

[9:39]giáo hay nhất mà nắm giữ tinh thần của đất nước. Ba cái đạo là Đạo Phật, Đạo Nho, Đạo Lão, cho ba bên bàn luận với nhau. Bàn cuối cùng tranh cãi nhau kịch liệt quá chừng luôn. Thì về sau ông chọn Đạo Nho ổng giữ lại, ông bỏ Đạo Phật. Bỏ Đạo Phật thời gian, bỏ luôn Đạo Lão, Đạo giáo bỏ luôn. Mà lúc đó là Đạo Phật từ từ bị chống kịch liệt luôn. Mà đau lòng nhất thế này, trong những nguyên nhân mà ông tiêu diệt Đạo Phật, thời đó là ổng đốt hết kinh sách nha, bắt tăng ni hoàn tục hết sạch luôn, chùa chiền phá hết luôn, không có giết tăng ni thôi, chứ đời về sau này có ông vua ổng giết hết tăng ni luôn, chôn sống luôn.

[10:19]Nhưng vào thời ông Chu Võ Đế thì ông không có giết, ông chỉ bắt hoàn tục. Mà trong những nguyên nhân mà để ông phế bỏ Đạo Phật có một nguyên nhân này, mà tới ngày hôm nay nguyên nhân đó vẫn còn, là

[10:32]người tu hay nói xấu lẫn nhau.

[10:36]Ông ra quyết định hôm nay nói đệ tử Phật hay nói xấu nhau. Ngày hôm nay điều này chưa hết, chưa hết. Mà coi chừng có thể lịch sử lặp lại, chúng ta thấy đau lòng. Đệ tử Phật mình luôn lo- nói về đạo lý từ bi hòa hợp vô ngã, nhưng mà nói xấu mà nhau nhiều nhất cũng không ai bằng đạo Phật. Chúng ta phải nhìn nhận thẳng thắn cái lỗi này để tránh, tránh trong tương lai đừng có phạm. Phật tử nhiều khi cũng hay nói xấu nhau, quý thầy cũng hay nói xấu nhau. Đây là điều đau lòng, chúng ta phải tránh. Thì cái bài kinh này là bài đối diện cái quan điểm giữa chính trị và tôn giáo, thì chúng ta

[11:17]phải giải quyết vấn đề này. Chúng ta sống trong một xã hội, trong một chế độ chính trị, chúng ta luôn luôn phải chịu ảnh hưởng của cái đất nước đó, của cái chế độ chính trị đó, không bao giờ thoát được. Và ở đây chúng ta phải biết vận dụng cái đạo lý đạo Phật để chúng ta luôn luôn sống trong cái chế độ đó, thích hợp và thanh bình, và chúng ta đóng góp được nhiều cái lợi ích của mình trong cái xã hội đó. Mà muốn được như vậy, chúng ta phải có một cái quan điểm rõ ràng giữa tôn giáo và chính trị đã gặp nhau ở đâu. Nếu không thì nhiều khi chúng ta không đứng vững lên được, phải nhờ đạo lý mà chúng ta mới làm được những điều này.

[12:01]Vì chế độ chính trị mà từ ngàn xưa đến đây nó qua nhiều thời kỳ lắm, nhiều triều đại khác nhau. Chúng ta để ý một chút, ví dụ như thời Lý qua tới thời Trần. Thời Lý rất là mộ đạo Phật, thời Trần cũng mộ đạo Phật, nhưng mà nhà Trần đoạt ngôi của nhà Lý, nhiều người bất mãn chống đối, không hợp tác. Nhưng mà nhà Trần đã đánh thắng được quân Mông Cổ 3 lần, trở thành cái công lao lớn đối với đất nước. Qua tới đời Hồ Quý Ly cũng chiếm lại ngôi của nhà Trần, nhưng mà rồi bị thua vì không nắm được lòng dân. Thời đó Hồ Quý Ly cải cách mạnh quá, người dân chưa chấp nhận được. Mà ở đây chúng ta cũng phải nói tới vai trò của đạo Phật luôn.

[12:48]Là Hồ Quý Ly đã không có dựa được vào đạo Phật để nắm được lòng dân. Chứ Hồ Quý Ly rất là có tài.

[12:56]Bây giờ thì ở đây chúng ta đánh giá cái tâm tư của người lãnh đạo đối với tôn giáo một chút. Thường á, cái người mà lãnh đạo đất nước á, thì cái điều mà họ quan tâm là những vấn đề thuộc về đất nước, về chính trị, về xã hội. Còn cái tôn giáo đối với họ là vấn đề phụ. Vì trong việc mà lập ra cái cai trị, lập ra nhiều cái chức quan để cai trị, phải thu thuế dân để nuôi sống cái bộ máy chính quyền, rồi tổ chức học đào tạo nhân tài, khai thác quặng mỏ, xây dựng phát triển kinh tế, những vấn đề nào cũng là vấn đề lớn và cụ thể, nó thực dụng và thực tế. Còn tôn giáo thì ấy tuy có nắm được quần chúng á,

[13:41]nhưng mà tôn giáo đưa con người về một cái ý niệm mơ hồ nào đó, siêu nhiên nào đó. Cái ý niệm mơ hồ siêu nhiên của tôn giáo nó không có thực tế trên cái miếng đất mà ông vua đó ổng đang cai trị. Cho nên rất nhiều ông vua không có thích tôn giáo lắm, tại vì tôn giáo làm phân hóa cái lực lượng xã hội. Vì Hằng nghĩ thế này, ví dụ cũng bao nhiêu sức lực của con người đó, nếu mà tập trung lại xây dựng kinh tế, làm mở ra làm ruộng, làm nông, làm công thương nghiệp thì đất nước nó giàu hơn. Nhưng mà con người ta đã đem những cái tâm huyết, cái tình cảm, cái khát khao, cái sức lực của mình dồn vào cái hoạt động của tôn giáo.

[14:23]Mà hoạt động của tôn giáo thì nó giống như nó bốc hơi đi đâu, bốc hơi lên cõi trời, cõi thánh ở đâu không thấy, nó không tồn tại lại cõi này. Có thể người ta tập trung sức lực xây dựng lên những ngôi chùa rất là to, cúng dường trai tăng nghĩa là đầy ắp, nuôi cho cái tu sĩ nghĩa là phủ phê. Thì các nhà lãnh đạo tôn giáo luôn luôn nghĩ nếu số tiền đó, công sức đó để dành mà làm những cái đầu tư vào những cái công trình hạng mục nào của đất nước thì có lẽ đất nước mau tiến bộ hơn, nó góp phần hơn. Cái suy nghĩ đó đúng không? Thực tế đó, họ thấy như vậy. Họ đứng trên quan điểm họ, họ nhìn như vậy, không trách được.

[15:01]Nên ở đây, chỗ này là cái chỗ mà chúng ta thấy nè, là họ thực tế, mà nhất là đối với con người như vua A Xà Thế. Vua A Xà Thế là con người dám giết cha mình để đoạt quyền lãnh đạo đất nước. Thì ông này ổng tàn bạo, phải không? Trong lòng tàn bạo và quyết đoán, cần làm là dám làm, không sợ tội. Con người như vậy. Mà con người mà leo lên tới quyền lực bằng cái thủ đoạn như vậy thì con người này thực tế, thực dụng còn hơn những người thường bình thường. Cứ ví dụ có những ông vua sinh ra đã làm hoàng tử, từ từ tới ngày tới tháng vua cha chết thì leo lên thì cái ông vua đó coi vậy chứ không thực dụng lắm, không quyết đoán lắm.

[15:44]Mà vua A Xà Thế là con người vì nôn nóng nắm vương quyền, thấy ông cha mình cứ sống hoài, giết ổng đoạt ngôi luôn, tới cái độ như vậy. Mà trong lịch sử rất nhiều trường hợp như vậy xảy ra, như vua A Dục cũng vậy. Khi vua cha chết thì ổng kéo quân từ bên biên giới về, mà ổng là người giỏi về quân sự, thì mấy chục người anh em ruột con ổng giết sạch, không còn người nào để nắm vương quyền luôn. Đó. Thế nửa bên Trung Hoa họ có câu là vô độc bất anh hùng, nghĩa là không tàn độc thì không thành người anh hùng được. Nên có nhiều người gặp cái việc mà phân vân giữa thiện và ác á, nhớ cái câu vô độc bất anh hùng,

[16:25]cái là ra tay giết tàn bạo để đạt được cái mục đích của mình. Trong Trung Hoa cũng có người tương tự là vua Đường Thái Tông là Lý Thế Dân thì cũng vậy. Đến khi mà để đoạt được ngôi vua thì ông cũng phải giết hết anh em của mình, ông mới đoạt được ngôi vua. Nhưng mà cũng có cái lạ, có cái lạ điều này, là rất là kỳ lạ là vua A Xà Thế là người giết cha để đoạt ngôi vua thì sau này trở thành Phật tử thuần. Vua A Dục giết sạch anh em mình đoạt ngôi vua, sau này trở thành Phật tử thuần thành. Đường Thái Tông cũng vậy, giết hết anh em mình để đoạt ngôi vua, sau này trở thành người hộ đạo cực kỳ tốt đẹp.

[17:07]Trong cái thời đại của ngài Huyền Trang á, thì chính vua Đường Thái Tông là đã mở mang chùa viện Tăng Xá, thỉnh ngài Huyền Trang dịch kinh dịch sách rồi đón tiếp ngài Huyền Trang ân cần là vua Đường Thái Tông. Rất nhiều cái kỳ lạ mà họ thực tế thực dụng lắm. Mặc dù họ mộ đạo nhưng mà họ có cái gốc thực dụng, thực tế, sẵn sàng ra tay tàn bạo. Trong lịch sử Trung Hoa thì có một ông vua cực kỳ hiền lành là vua Lương Võ Đế. Ông này thì nổi tiếng với nhiều cái sự tình trong đạo Phật. Một cái sự tình là ông, cuộc đối thoại của ông với với Tổ Đạt Ma ha. Mình không biết truyền thuyết nó có thật hay không,

[17:44]vì bây giờ các nhà sử học người ta hay nghi ngờ. Khi Tổ Đạt Ma đến gặp, ông có hỏi là trẫm đã từng cất rất nhiều chùa và độ rất nhiều tăng, có công đức gì chăng? Thì Tổ Đạt Ma trả lời không, ông không hiểu và Tổ bỏ đi. Đó là câu chuyện. Hoặc một cái câu chuyện liên quan đến cái bộ Lương Hoàng Xám. Chùa mình có tụng Lương Hoàng Xám chưa? Đó, thì là do một người hoàng hậu gì của ông bị đọa, ông biết được và ông nhờ ngài Chí Công mới soạn cái Lương Hoàng Xám để sám hối. Đó. Rồi một cái truyền thuyết về vua Lương Võ Đế nữa, ông là ông vua mà đắp ca sa, ngồi thuyết giảng về phóng quan bát nhã mà người ta truyền tụng là hoa trời rơi xuống để cúng dường. Như vậy.

[18:27]Nhưng mà ông thì ông thích bộ bát nhã lắm, vua Lương Võ Đế, trong đó có cái bộ là Nhân vương hộ quốc bát nhã. Trong cái tập mà Bát Nhã nhiều trong tập lắm, nhiều tập lắm. Bộ Phóng Quang Bát Nhã, Đại Bát Nhã, Tiểu Phẩm Bát Nhã, có cái bài là Nhân Vương Hộ Quốc Bát Nhã. Thì trong cái bài Nhân Vương Hộ Quốc Bát Nhã này nói rằng, nếu mà có giặc đến thì vua lập một đàn tràng cho tất cả tụng bài kinh này, bài kinh Nhân Vương Hộ Quốc Bát Nhã này trong 7 ngày thì giặc tự tiêu. Thì lần đó có ông quan dưới quyền của vua Lương Võ Đế tên là Hầu Cảnh trở mặt phản, kéo quân về bao vây đánh kinh thành. Thì vua Lương Võ Đế ngoan ngoãn lập đàn tràng,

[19:10]kêu hết quần thần ngồi mà tụng kinh. Thì Hầu Cảnh á, quan tên Hầu Cảnh, ổng bao vây đánh cho tiêu luôn cái triều đình vô giết chết luôn. Vua Lương Võ Đế chết đói luôn trong đó luôn. Xóa luôn cái triều đại đó luôn. Chúng ta thấy là... một ông vua ngoan đạo vậy rồi chết thảm, triều đại biến mất luôn. Không quyết đoán, không thực tế. Còn mấy ông kia thực tế làm nên việc. Đây là điều chúng ta để ý. Hoặc là bên nước Việt Nam chúng ta, các đời vua Trần cũng vậy. Thì lúc mà... khi Trần Thái Tông lên ngôi thì còn trẻ nhỏ, mọi việc nằm trong tay của Trần Thủ Độ. Mà Trần Thái Tông thì không phải là con người...

[19:56]người tàn bạo, chỉ có Trần Thủ Độ thì quyết đoán tàn bạo, cỡ nào cũng dám làm. Dám giết hết nhà Lý để dành cái vương quyền về cho nhà Trần. Trần Thủ Độ tàn bạo. Thì lúc đó quân Mông Cổ thấy thời cơ tới, chứ quân Mông Cổ nó cũng dè Việt Nam lắm, nhưng mà thấy thời cơ tới là đem quân đánh luôn. Bên nước nội loạn là vừa chuyển từ cái triều đại này sang triều đại kia là lúc nào cũng lộn xộn là đem quân qua đánh liền. Chúng ta nhớ điều này. Chúng ta phải luôn luôn nhớ điều này, là cái nước anh em của chúng ta, cái nước khổng lồ anh em chúng ta, hễ chờ đợi trong nước mình lộn xộn là đem quân qua liền.

[20:32]Muôn đời không bao giờ người Việt Nam mình được quên điều này. Thì trong thời đó cũng vậy. Đem quân qua đánh liền thì vua Trần Thái Tông ổng hiền lành, mặc dù là tất cả những người trong triều đại Trần người nào người nấy cực kỳ giỏi, văn võ song toàn. Nghĩa là một người trong nhà Trần á, dù là một người con gái mà để được gọi là một người của nhà Trần thì một người phải đánh được mười người giỏi võ, kể cả người con gái. Cho nên khi mà trong các cuộc kháng chiến quân Nguyên á, thì các bà hậu, các bà phi nè, các quận chúa hay gì đó, là người có thể là ở giữ hết cả những đội quân, giữ hết bảo vệ cả kinh thành, dắt hết đoàn người đi từ nơi

[21:13]này qua nơi kia để bảo vệ được hết, lãnh đạo được hết. Còn các vua, các tướng là đi ra mặt trận đánh, còn các bà là bảo vệ cái nội cung, bảo vệ hoàng cung, bảo vệ kho tàng hết. Bà nào là cũng siêu đẳng, giỏi võ, thì đừng có nói tới mấy ông. Nghĩa là Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, ông nào nghĩa là múa gươm mà nghĩa là nước tạt không ướt người á, người nào siêu đẳng hết, nghĩa là nhảy một cái là qua nóc nhà chuyện thường. Thời đó là họ có cái nội công bí truyền trong gia đình họ Trần, cho nên họ lên ào ào, sau này Hồ Quý Ly cũng vậy mà lấy được vương quyền. Thời nhà Lý và nhà Trần cũng vậy.

[21:49]Thì Trần Thái Tông tuy cực kỳ giỏi nhưng mà hiền lành, thấy quân Nguyên qua ào ạt quá mà thấy nó chiếm hết nước này nước kia rồi, mới nói sợ thì ông Trần Thủ Độ lúc đó là ông chú, chú cũng lớn tuổi rồi, ổng mới nói: "Đầu thần chưa rơi thì bệ hạ yên tâm, quyết tâm đánh tới cùng", mà đánh thắng thiệt. Thì đó là cái mà ông vua hơi hiền nhưng mà được một ông quần thần, một ông cố vấn quá cực kỳ nghĩa là thủ đoạn, quyết đoán, cho nên vẫn thành công. Rồi dựa vào đó qua những đời sau tới đời Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông thì lại được một Trần Hưng Đạo. Một Trần Hưng Đạo là một thiền sư, ông là một người tu thiền nhưng người cực kỳ quyết đoán.

[22:35]Nghĩa là vua tin tưởng giao quyền tiết chế, tức là giống như là tư lệnh quân đội, thì ông làm tới nơi luôn, đánh quyết tâm đánh cho bằng được. Vào thời đó chúng ta may mắn vậy, có những con người hiểu đạo Phật nhưng mà cực kỳ quyết đoán, chứ không rơi vào cái ủy mị như vua Lương Võ Đế dễ tin, không có được, nên chúng ta đã qua được những cái cuộc chiến tranh lớn. Thì những cái vị mà lãnh đạo đất nước á, mà nhất là có bản lĩnh, đã từng mà lên ngôi bằng những thủ đoạn vậy, họ thực tế, thực dụng mà vua A-xà-thế là một loại người như vậy. Thì trong cái tâm trạng đó, ổng xét lại hết cái vai trò của những

[23:11]người trong đất nước mình, mà đặc biệt là vai trò tu sĩ. Ổng luôn luôn ổng hỏi những người này có lợi gì trong cái đất nước mà ổng lãnh đạo hay không? Thì chỗ này là chỗ mà người tu sĩ mình phải trả lời được. Ở đây chúng ta phải biết cái tâm tình của cái người lãnh đạo chính trị, lãnh đạo đất nước như vậy, và chúng ta đối chiếu cái tâm tình của người đó đối với cái mục tiêu tu hành của mình nó có ăn khớp nhau hay không? Nghĩa là một bên á, các nhà lãnh đạo chính trị thì hỏi: "Mấy người tu này có làm lợi gì cho đất nước hay không?" Chúng ta phải hiểu nó và chúng ta cũng xem lại cái việc đi tu của mình

[23:48]là có làm lợi gì cho đất nước hay không, coi coi nó ăn khớp nhau hay không? Quý thầy thấy có ăn khớp không? Ăn khớp không? Khớp không? Không ai dám trả lời gì hết trơn vậy? Nhát, run vậy? Khớp sao không ai? Vì chúng ta có hai cái mục tiêu. Thí dụ như cái sự xuất hiện của mình phải là một cái sự hiện diện đầy lợi ích cho xã hội, cho đất nước, cho cộng đồng. Phải không? Bởi vì mình tu chưa đắc đạo, chưa thành Phật, chưa thành thánh, nhưng mà ít ra mình vẫn phải có cái lợi gì đó cho những người chung quanh mình, dù ở mức độ nhỏ hay mức độ lớn, chứ không thể hễ nghĩa là nói: "Tu có nào có lợi?", nói:

[24:35]"Tôi thành Phật là có lợi lớn lắm, thôi để chờ thành Phật cái đã, bây giờ chưa thành Phật thì ráng nuôi tôi ăn, chưa có lợi gì." Nói vậy nghe không... không được. Nên nghĩa là chúng ta trên con đường mình đang tu là cái lợi ích đối với mọi người đã phải xuất hiện, nên gọi là cái lợi cho cộng đồng, cho đất nước, cho xã hội phải xuất hiện, mà lợi theo cách nào đó thì lát mình tính, nhưng phải có lợi, vì đó là lòng vị tha mà. Quý thầy đồng ý không? Đồng ý không? Nên như vậy, cái việc mà chúng ta nghĩ rằng cái sự xuất hiện của chúng ta có lợi cho cộng đồng, cho những người chung quanh, thì đây là quan điểm của chúng ta.

[25:13]Mà quan điểm này nó có gặp cái quan điểm của những nhà chính trị không? Gặp không? Gặp không? Gặp gỡ. Mà những nhà chính trị cũng ưu tư điều này, là những thầy tu có lợi gì cho xã hội hay không? Mà ở đây thì chúng ta cũng khẳng định là mình có lợi cho xã hội. Cho nên như vậy trên đạo lý thì cái quan tâm, cái ưu tư của nhà chính trị cũng đã gặp gỡ cái mục tiêu của người tu hành trong đạo Phật, gặp. Theo đạo lý, chúng ta không sợ, không tránh né. Chúng ta còn có mục tiêu thứ hai mà chúng ta gọi là mục tiêu của tôn giáo. Các tôn giáo đều có cái mục tiêu của mình. Mỗi tôn giáo có một mục tiêu khác nhau.

[26:00]Có tôn giáo thì mong đi tìm về cái cõi trời, cõi thánh gì đó, còn mục tiêu của tôn giáo chúng ta, đạo Phật là... là gì? Là gì?

[26:17]Phải gì? Giác ngộ, giải thoát, phải không? Đó, tương đối. Nói vậy chứ nó cũng không hẳn là đúng, tuy nhiên tạm thời phải nói như vậy, chứ đào sâu ra thì rắc rối lắm, nhưng mà đại khái như vậy. Thì ở đây chúng ta có hai cái mục tiêu, hai cái mục tiêu. Một cái mục tiêu là chúng ta phải có lợi gì đối với xã hội và thứ hai là chúng ta vượt lên trên điều đó, chúng ta đạt được cái mục tiêu sâu xa của tôn giáo mình đặt ra, vạch ra mà ở xã hội này không thể đạt được. Chúng ta có hai mục tiêu, hai mục tiêu này đều là đạo lý hết. Và ở mục tiêu thứ nhất này, chúng ta đáp ứng được cái tâm tình của cái thế giới thực tại và chúng ta gặp gỡ được

[26:58]cái mối ưu tư của những nhà lãnh đạo chính trị. Tôi nói điều này là để làm gì? Là để chỉnh lại một số quan điểm. Có nhiều quý thầy, quý cô vậy, khi đi tu không có nghĩ đến cái mục tiêu này, không có đặt cái vấn đề là chúng ta xuất hiện trên đời này là phải có lợi ích cho cuộc đời, quên điều đó, mà cứ chăm chăm nghĩ tới cái mục tiêu thứ hai là mục tiêu tôn giáo, và quay lưng với cuộc đời, không có coi cuộc đời này là quan trọng để mình yêu thương, để mình xây đắp gì hết, quay lưng hẳn, bỏ hẳn, vì coi cuộc đời này là cái gì? Là đau khổ, là vô thường, là bất tịnh, là đáng chán, là tầm thường. Họ suy nghĩ như vậy, cho nên họ quay lưng đi,

[27:49]không quan tâm đến, và chỉ hướng về mục tiêu tôn giáo. Như vậy người này sai về quan điểm, mà khi sai về quan điểm thì nó xuất hiện cái gì? Hàng loạt quan điểm khác sai, xuất hiện thêm cái gì nữa? Tư cách sa sút luôn, vì quan điểm đạo lý mà sai rồi thì những cái khác sai. Cái quan điểm này nói trong Bát chánh đạo là cái gì? Là quan điểm tức là chánh kiến ban đầu á. Cái khởi điểm của Bát chánh đạo là chánh kiến, tức là chúng ta phải có quan điểm đúng, nên đầu tiên mà mình không có cái quan điểm là lợi ích xã hội, mình rơi vào ích kỷ liền. Mà người này ích kỷ rồi á thì đạo đức nó sa sút. Đạo đức sa sút rồi, mình thấy ví dụ như cái người đó trụ trì chùa

[28:35]đó, nhưng mà kỳ thực dòm kỹ là chung quanh cái ngôi chùa đó người ta không được cảm hóa, không được thuần hóa có đạo đức, và cái chùa đó chứ coi chứ đang gây lộn với chùa ở đầu ngõ bên kia, hình như giành nhau Phật tử, đau lòng như vậy, do quan điểm bị sai.

[28:56]Vì chỉ chạy theo mục tiêu tôn giáo, rồi chỉ chạy theo cuộc sống bình thường, có ăn, có mặc, có kinh tế, nên ở đây chúng ta phải để ý, ý thức hai cái điều này. Đó là mối quan tâm của nhà lãnh đạo đất nước đối với chúng ta. Còn vua A-xà-thế thì đây là một điều lạ, tuy ông quyết đoán, tàn nhẫn, thực tế như vậy nhưng ổng vẫn tin có tôn giáo. Trong các bài nói chuyện, vì ông muốn gặp một vị Sa-môn để đàm đạo cho ra lẽ, nhưng ông có trí tuệ nên các vị kia mà nói nhăng nói cuội ông không có tin, ông không có tin. Đây là con người lạ lùng, vừa thực tế mà lại vừa tin tôn giáo siêu hình. Vua A Xà Thế là đại biểu cho một hạng lãnh đạo chính trị.

[29:42]Rồi một hạng vua khác là cái người mà ông vua này ổng là tín đồ thuần thành của một tôn giáo. Ổng cai trị hết đất nước này thế nào ổng cũng dùng quyền lực của mình đưa cái đất nước đó đi theo cái đạo đó luôn. Đó là trường hợp thứ hai, giống như là Thánh Đức Thái Tử bên Nhật. Khi mà ngài lên làm vua cái ngài ra cái lệnh toàn dân Nhật phải kính thờ Đạo Phật. Cái lệnh đó có ai dám cãi không? Bởi vì cãi một cái là chống lệnh vua có khi bị giết liền, nên cả một đất nước Nhật Bản biến thành Phật giáo hết trơn luôn. Rồi, chúng ta thấy ví dụ như đời Lý, đời Trần mình cũng theo Đạo Phật nhưng vua không ra lệnh đó, nên Đạo Phật chiếm đa số thôi chứ chưa tuyệt đối.

[30:25]Rồi bên Thái Lan, Campuchia, Miến Điện, Lào, Tích Lan cũng tuyên bố Đạo Phật là quốc giáo. Tuyên bố Đạo Phật là quốc giáo là chiếm đa số, nhưng mà không có cái lệnh buộc mọi người dân phải theo Đạo Phật, không sót một đứa trẻ nhỏ nào, chưa có cái lệnh như ở bên Nhật. Thì ở đây vậy. Còn ở bên Pháp ấy, thì cái vào những cái thời đó thì các vị vua Pháp đều là tín đồ của Thiên Chúa giáo La Mã, nên họ cũng xây dựng cả cái đất nước của họ là theo đạo Thiên Chúa hết luôn. Vào cái thời đó hết 95% dân Pháp là tín đồ của đạo Thiên Chúa La Mã. Nhưng mà ngày hôm nay thì chỉ còn khoảng 20 tới 25% thôi. 75% của dân Pháp bây giờ là bỏ đạo Catholic hết rồi.

[31:12]Mà vì sao vậy? Là vì khoa học kỹ thuật tiến bộ lên thì cái giáo điều của Thiên Chúa giáo không đáp ứng được, không đáp ứng được. Rồi hiện nay thì Hồi giáo lại bành trướng mạnh. Họ bành trướng mạnh bằng cái niềm tin và quyết tâm trong những cộng đồng của những người da đen ngay ở bên Mỹ này. Thậm chí ngay bên nước Mỹ mà những người Hồi giáo họ lập ra luôn cái Đảng Quốc Gia Hồi Giáo và họ thề là biến nước Mỹ này thành Hồi giáo luôn. Khủng khiếp chưa? Nhưng mà vì cái hiến pháp của Mỹ quy định là tự do tín ngưỡng, họ muốn nói gì họ nói, không cấm không cản được. Chúng ta thấy tự do tín ngưỡng có nhiều điểm sơ hở.

[31:53]Nên cái gọi là tự do này, dân chủ này, nhân quyền này, mà của thế kỷ này đang ca ngợi, thì tôi tin rằng ba thế kỷ sau sẽ bị phê phán, người ta sẽ xét lại không chấp nhận nữa. Vì có nhiều cái sơ hở, nhiều cái giáo phái nổi lên ồ ạt. Vì cái quy định tự do tín ngưỡng mà nhiều cái giáo phái bậy bạ ở trong đó là lừa gạt, sa đọa, tàn bạo, khủng bố. Nhưng mà vì mang cái mác là tín ngưỡng, mà hiến pháp quy định là tự do tín ngưỡng, nên không ai dám nói gì hết. Không ngờ đó là sai lầm, cho nên cái quy định tự do tín ngưỡng là sai lầm. Mà tôi đã có lần tôi nói trong cái bài tôn giáo, tôi nói rồi nhiều người ghét.

[32:33]Mà sự thật tôi nói cấm tín ngưỡng là sai, vì không bao giờ cấm được. Vì cái khuynh hướng tâm linh là điều có thật trong mỗi con người, ai cũng có cái khát khao tâm linh hết. Tuy nhiên, cho tự do tín ngưỡng cũng sai luôn. Mà cái đúng là gì, là chọn lọc tín ngưỡng, chọn lựa tín ngưỡng. Nghĩa là các nhà lãnh đạo chính trị phải khôn ngoan chọn một cái tôn giáo nào đó để đồng hành với cái sự lãnh đạo của mình mà giữ gìn đất nước được ổn định. Chứ đừng có để tự do rồi đất nước sẽ tan vỡ, sẽ xâu xé nhau.

[33:11]Đó là hạng vua thứ hai là người có tín ngưỡng. Cái hạng vua thứ ba là người không có tín ngưỡng, chống đối tôn giáo. Thì cái người mà vua mà ổng phủ nhận tôn giáo á thì ổng không ưa thầy tu. Ừm. Ổng nói thầy tu, vai trò của thầy tu là dư thừa đối với xã hội. Vì xã hội cần những cái tài năng thực tế để xây dựng kiến tạo đất nước, bảo vệ đất nước. Còn thầy tu mà cứ ngồi tụng kinh gõ mõ hoài nó phí năng lực của tuổi xuân đi. Quý thầy vậy mà ra cầm súng chiến đấu, cuốc đất đồ nó có lợi. Đi làm kinh tế, làm giám đốc đồ được hơn là ngồi đây tụng kinh gõ mõ. Ham không? Nghe ham không? Đừng có ham nha!

[33:55]Đó là lý luận của những người họ không tin tôn giáo. Đó, nên nó có ba cái hạng người như vậy. Ba người là: Vua A Xà Thế là tượng trưng cho cái người trung dung nè. Tuy thực tế nhưng có tin là những điều của tôn giáo cũng có thật, có tìm hiểu. Cái hạng thứ hai là một tín đồ thuần thành của một đạo nên có tập trung xây dựng cho cái đạo đó phát triển trong đất nước của mình. Cái hạng thứ ba là hạng chống tôn giáo hẳn luôn. Đó là ba hạng người lãnh đạo mà trong lịch sử chúng ta thường hay gặp. Ở đây nghĩa là qua ba loại người lãnh đạo đó thì chúng ta không biết là chúng ta sẽ sống trong cái thời đại nào, trong cái vị lãnh đạo như thế nào.

[34:40]Nghĩa là trong mấy ngàn năm qua đã nhiều kiếp luân hồi, cũng có những kiếp chúng ta sống trong một vị vua chừng mực như vua A Xà Thế. Nghĩa là ổng cũng không xen vào nhiều cái việc tôn giáo, không chống không xen, cũng có biết, hiểu, có tin. Tự tôn giáo làm gì đó làm, làm cho đúng thì thôi, làm sai ổng bắt á. Còn trường hợp thứ hai là mình sống trong cái triều đại mà mình theo Đạo Phật, ông vua ổng cũng theo Đạo Phật thì cái đạo của mình được phát triển nên mình cứ yên tâm mà hành đạo, không có gì phải lo. Và trường hợp thứ ba, nhiều khi mình sống trong cái triều đại mà ông vua ổng chống tôn giáo.

[35:16]Thì qua mỗi cái triều đại như vậy, chúng ta phải luôn luôn giữ vững được cái đạo lý của mình để tu để sống, mình không có dùng thủ đoạn để trốn né. Người Đạo Phật là vậy, không có dùng thủ đoạn. Cứ luôn luôn trong mỗi cái triều đại đó thì áp dụng đạo lý mà tu. Cái đạo lý áp dụng trong mỗi triều đại là như thế nào? Ví dụ như gặp cái triều đại mà ông vua ổng không có xen vào vấn đề tôn giáo, chỉ làm cho đúng thì mình đi đúng con đường của mình là gì? Là cứ vừa tu làm lợi ích cho xã hội, vừa đi tìm cái mục tiêu tôn giáo của mình, cứ bình thản mà đi. Rồi gặp cái triều đại mà ông vua ổng hộ đạo nhiệt

[35:52]tình, thì đó là triều đại nguy hiểm á. Sao kỳ vậy? Sao cái triều đại đó là triều đại nguy hiểm? Tại vì người tu trong triều đại đó được người ta cưng quá rồi hư chứ không gì hết trơn á. Tại vì ông vua ổng mộ đạo thì quan, dân đồ phải mộ, phải không? Rồi gặp ông thầy tu là mình phải kính phải nể, là phải chăm sóc cúng dường rồi đảnh lễ rồi tôn kính đủ thứ hết, thì mấy thầy đời đó dễ hư lắm. Nên may may không biết quý thầy mà sống nhằm mấy thời đó quý thầy hư hết á. Thời đó là phải để ý thế này, cái quan điểm của người Đạo Phật, gặp cái thời mà ông vua ổng hộ đạo thì mình lo tinh tấn tu hành, chứ đừng có chạy theo quyền quý, cao sang.

[36:38]Vì lúc đó cái bả danh lợi nó nhiều lắm, mình dễ bị mất mình trong cái sự tôn kính của người khác, trong cái sự dễ chịu của đời sống. Đó là cái lần thứ hai. Cái cái thứ ba là gặp cái triều đại chống đối Đạo Phật thì tu nhằm trong triều đại này là hay nhất, hên nhất nữa. Làm sao vậy? Là vì tu trong nghịch cảnh. Tu trong nghịch cảnh thì công đức lớn, cái đạo tâm mình vững. Đó, nếu mà gặp được cái triều đại như vậy là mình hên lắm. Thì ở đây này, nếu mà mình gặp cái triều đại như vậy thì chỉ nhẫn nhục mà tu. Nghĩa là gặp triều đại thuận thì mình tinh tấn mà tu, gặp triều đại nghịch thì mình nhẫn nhục mà tu, hoàn toàn không có làm gì khác.

[37:25]Còn cái thái độ sai là thế này, cái thái độ sai của người Đạo Phật là thế này: ví dụ gặp cái triều đại mà thuận với mình á thì mình coi như mình buông lung luôn. Mình buông lung mình chạy theo luôn, chạy theo cái sự cung phụng người ta rồi mất cái tu. Còn gặp cái triều đại mà nghịch đó thì mình lo chống đối, phản kháng. Hai cái đó đều là sai hết. Cho nên cái người tu trong cả hai triều đại mà thuận nghịch, đối với thuận thì mình càng tinh tấn hơn đừng để mất thời gian vì đang thuận mà, ráng mà lo tu cho kịp. Còn gặp trong triều đại nghịch thì nhẫn nhục mà tu. Dĩ nhiên có nghịch cảnh nhưng mà nhẫn nhục mà tu.

[38:04]Như vậy, chứ không có phản kháng, không có làm cái chuyện mà rời khỏi vị trí đạo lý của mình. Ở đây, vua A Xà Thế là một người có tư cách, chỗ này là ổng khéo nè. Là tuy ổng bất đồng quan điểm với các lục sư ngoại đạo nhưng ổng không có bày tỏ, nên các quan nói ổng im lặng, không phản đối, không chê. Thì cái chỗ này khi mà đọc lại lịch sử, chúng ta không hiểu con người vua A Xà Thế như thế nào. Nhưng trong một mẩu nhỏ này, chúng ta thấy ông là vị vua cực kỳ bản lĩnh, cực kỳ giỏi. Giỏi ở chỗ biết im lặng đúng chuyện. Mặc dù ổng mang tội giết cha, nhưng mà nếu trong cái thời đại đó mình gặp ổng là chắc mình cũng phải cúi đầu á. Cực kỳ giỏi, vì sao?

[38:49]Vì đối với tôn giáo mà ổng im lặng không chống đối dù ổng bất đồng quan điểm. Cái hay của ổng là như vậy, chứ không phải là ổng ỷ ổng là vua muốn nói gì thì nói, muốn chê ai thì chê. Đó là một cái thái độ sai, người không biết kiềm chế, không biết nhìn xa. Nhưng vua A Xà Thế là người biết kiềm chế, chứ đa số ông vua nào cũng bị kiêu mạn hết. Quyền lớn quá, ông nào cũng bị kiêu mạn, thường là muốn nói gì thì nói. Nhưng mà vua A Xà Thế biết kiềm chế cái miệng mình, trong lòng không đồng ý mà im lặng không nói. Vì ông quan đó ổng theo ông đạo ổng đó, sẽ có nhiều người cũng theo ông đạo đó, không cần không phê bình, bất đồng thôi.

[39:30]Đây là chỗ mà chúng ta phải học vua A Xà Thế. Là có những trường hợp nhiều khi mình không đồng quan điểm, nhưng phải im lặng để đó. Đừng có gì cũng hấp tấp hấp tấp bày tỏ ra chống đối, dễ bị hớ. Cho nên chúng ta không hiểu nhiều về vua A Xà Thế, chỉ biết sau này ổng nhiệt tâm hộ đạo. Nhưng mà chỉ một chút cái dấu hiệu này thôi là đáng để chúng ta hình dung ra được cái uy quyền, cái bản lĩnh, cái khôn ngoan của ổng trong cái thời đại như vậy. Bây giờ cái vấn đề mà người ta nhìn tôn giáo như vậy, bây giờ tự mình phải nhìn coi mình là ai? Mình có mặt trên cuộc đời này để làm cái gì? Đạo là gì? Ai biết?

[40:13]Giơ tay lên trả lời.

[40:19]Đạo là gì? Mình tu gần hết cuộc đời rồi bây giờ hỏi đạo là cái gì? Ai biết giơ tay lên?

[40:29]Dạ thưa thầy, theo con nghĩ á, là đạo là con đường mà chúng ta đang hướng đến để đi á. Giỏi, đạo là con đường, định nghĩa đâu có trật với từ điển. Đúng y chang trong từ điển: Đạo là con đường. Có ai có câu trả lời nào khác hơn không?

[40:49]A Di Đà Phật, mô Phật, bạch thầy, theo con đạo có nghĩa là niềm tin sâu sắc về luật nhân quả và cái trí tuệ sắc bén không có sự phân biệt chia rẽ. A Di Đà Phật. Cái đó là đi vào đạo lý rồi. Đi vào cái đạo lý của đạo Phật. Bây giờ mình nói tổng quát: Đạo là gì? Tu mòn đạo hết trơn rồi giờ hỏi đạo là gì? Thấy không? Đó, nhiều khi hỏi lớ ngớ vô một cái rất là căn bản, hỏi lớ ngớ. Mà cái định nghĩa ban đầu đạo là gì mà mình không nắm được thì cuộc đời tu của mình đi về đâu? Mình đi thế nào? Không biết nó là cái gì? Rồi ngày hôm nay chúng ta biết với nhau một chút: Đạo là cái cách để sống trong cuộc đời này.

[41:39]Đạo là lẽ phải, là cái cách để chúng ta sống với con người, với cuộc đời, chứ đạo không phải là một cái gì cầu nguyện, van xin, mơ ước, tưởng tượng ở một thế giới khác. Đạo chính là cách để sống trong cuộc đời này. Ví dụ như là một cái người đó, họ sống ở gia đình họ không có niềm vui. Trong cái không có niềm vui, hạnh phúc đó có lỗi của họ và lỗi của những người chung quanh họ. Rồi một lần nào đó họ đi viếng chùa, họ vô trong chùa gặp mấy thầy ở trong chùa Thiên Khánh không biết mấy thầy quần gì trong đó không biết, rồi ổng trở ra ổng đi về. Bữa sau ổng vô nữa rồi ổng đi về, một tuần sau bắt đầu gia đình ổng hạnh phúc lần lần.

[42:24]Ổng đối xử với vợ con tốt, ổng chuyển hóa được vợ con lần lần cũng sống đúng dần dần theo ổng, rồi hàng xóm chung quanh ổng cũng từ từ hòa hợp, yên vui lại. Đó là đạo. Là cái cách để sống trong cuộc đời, chứ không phải không phải là ổng gây lộn với vợ con buồn quá cái ổng vô chùa ổng tu luôn, ổng trốn lại, vô đạo tìm đạo trong đó rồi mất tiêu trỏng, không phải. Vô trỏng ít bữa vô tìm mà không thấy, đầu ổng trọc luôn, không phải. Không phải đạo không phải là cái mà để từ khước cuộc đời, bỏ đi đâu mất, không phải, mà đạo là cái để sống trong cuộc đời. Nhưng mà ai dạy cho ổng? Là quý thầy, quý cô, những người xuất gia.

[43:04]Nhưng mà nó khổ một cái, quý thầy quý cô là những người không hề sống trong cuộc đời, không có kinh nghiệm gì cuộc đời hết trơn, mà lại làm thầy người ta dạy người ta nên thường là dạy trật, quý thầy hay dạy trật lắm. Tôi vậy chứ tôi dạy trúng lắm. Tại vì sao? Bởi vì tôi hiểu, tôi hiểu cái quan điểm này: Đạo là cái cách để sống. Cho nên tôi quan sát mọi điều trong cuộc sống và xem đạo lý áp dụng được chỗ nào. Xem không hở, nên tôi đã giảng nhiều cái bài như quan hệ vợ chồng, phương pháp dạy con, kinh tế, đủ thứ. Thì vừa rồi có một nhóm Phật tử lên xin: Thầy dạy cho chúng con tháng tới cái bài đề tài là hôn nhân.

[43:44]Nhận lời luôn. Nhận lời luôn, hôn nhân, tức là chuẩn bị mà lấy vợ lấy chồng rồi làm sao làm sao chuyện sao đó, dạy luôn, không sợ. Rồi có người nghe băng tôi giảng, hình như ông thầy này ổng có vợ rồi sao ổng rành quá. Không phải, không phải, vấn đề là mình phải hiểu đạo là cái cách để sống. Do đó, khi mình quan sát bất cứ vấn đề gì trong cuộc sống này mình đem đạo lý vào soi sáng và thấy sáng tỏ lên hết trơn, không có chỗ nào không biết hết. Nên nói có những điều mà người tu mình không thể soi sáng được. Có những điều, ví dụ như có người đến: Thưa thầy, con thương cái cô hàng xóm quá, thầy dạy con cách để làm sao con được cổ thương lại, được cưới cổ?

[44:31]Thì thôi cái đó chịu thua, tại vì quý thầy mình không thể gieo cái nhân đó, nên mấy thầy không gieo nhân đó được, nên chịu thua. Hoặc là có người vào nói: Thưa thầy, con thua nhiều quá, cá độ bóng đá thua quá, thầy cho con biết tối nay đội nào thắng? Euro 2000 đội nào thắng thì con con gỡ vốn lại. Thì cái đó quý thầy mình khước từ, mình không có xen vào cái đó. Nhưng mà có những cái rất là lặt vặt mà đạo lý phải soi sáng được. Ví dụ như người đến: Thưa thầy, biết sao con mặc đồ nào cũng không đẹp? Vậy chứ phải trả lời được, đem đạo lý ra trả lời được. Toàn những chuyện lặt vặt mà đạo lý soi sáng được hết. Hoặc là có người nói:

[45:12]Sao con đi đâu ít được người ta thương quá? Mình đem đạo lý ra soi sáng. Hoặc là cả có những vấn đề lớn như khi bàn về vấn đề quân sự, kinh tế, chính trị, lịch sử rồi gì, mình nhìn đạo lý mình đem vô mình soi từng vấn đề hết. Mình soi sáng ra được hết. Đó là đạo lý của đạo Phật đủ để soi sáng hết mọi vấn đề hết. Nhưng mà có những cái mình biết không thèm nói thôi, chứ nhìn đâu phải sáng tới đó hết và làm lợi ích cho mọi người hết. Người ta đem những vấn đề của cuộc sống đến mình đều có cách hướng dẫn để người ta trở về sống tốt với gia đình họ. Đạo là như vậy, là cái cách để sống. Mà khi chúng ta sống tốt, sống đúng với cuộc đời rồi,

[45:53]thì đạo cũng cho chúng ta một con đường vượt khỏi cuộc đời luôn. Đó là giai đoạn sau, nhưng mà phải sống cho đúng, cho tốt cái đã. Còn nếu mà đối với thế gian này chúng ta chưa có sống tốt, thì mình không đi ra khỏi đâu, không đi ra khỏi. Cái điều này tôi đã giảng nhiều lần trong những bài khác, quý thầy có nghe chưa? Có thầy nào nghe băng cũ mới nghe, chứ còn không biết. Tôi nói đi nói lại rất nhiều lần là chúng ta muốn vượt thoát khỏi ba cõi sáu đường này, chúng ta phải đối xử rất tốt với con người, phải thương yêu chúng sinh rất nhiều, mới ra khỏi được. Còn cái người nào mà khi hiểu đạo sơ sơ

[46:31]đã lật đật quay lưng với thế gian, thì không bao giờ ra khỏi hết, không bao giờ. Vì cái nợ đối với cuộc đời này còn, từ vô lượng kiếp mình mắc nợ nhiều quá, không bao giờ ra khỏi. Chỉ người nào đối diện với cuộc đời để trả nợ, sống tốt với mọi người, thương yêu mọi người, người đó hết nợ mới giải thoát được. Đó là quy luật mà cũng là đạo đức mà cũng là đạo lý.

[46:59]Cho nên thấy cái việc mà người đó đối xử tốt với mọi người, gặp ai cũng thương yêu giúp đỡ, thì cái... Lý này là cái gì? Nguồn đạo lý này nghĩa là mỗi người giảng sư phải là một cái nguồn đạo lý bất tận. Cái người mà được làm giảng sư đó, phải là ở trong tâm người đó là cái nguồn đạo lý vô cùng vô tận tuôn chảy không bao giờ chấm dứt, người này mới là giảng sư được. Thành thử người nào muốn làm giảng sư phải trở thành cái nguồn đạo lý vô tận này. Mà lấy đâu ra cái nguồn vô tận này? Thì nó có nhiều lắm. Cái quan trọng mình hiểu đúng đạo, mình tu đúng đạo, và mình soi sáng được hết mọi vấn đề của cuộc sống,

[47:37]nhìn đâu cũng thấy được đạo lý, thì từ từ mình trở thành cái nguồn đạo lý này. Nên là cả một quá trình của nhiều năm nhiều tháng, chứ không phải học khóa giảng sư ra ba bốn năm giảng được á, vì mình chưa trở thành một nguồn đạo lý bất tận. Cái này nó khó. Mà ở đây vậy, đây là cái giá trị của đạo Phật. Cái đạo lý của đạo Phật cho chúng ta cái trí tuệ soi sáng mọi ngõ ngách của cuộc sống, đụng chuyện gì mình cũng áp dụng đạo lý nói được hết. Nên tôi có giảng hai cái bài về kinh tế, bài kinh tế hai bài phải không? Hai băng. Là vậy đó. Những cái sinh viên, những nhà chuyên gia nghe ngạc nhiên: Ủa, nói sao ông thầy tu ổng giảng kinh tế nghe thử có lý? Có lý vì sao?

[48:15]Là vì mình quan sát trong thực tế cuộc sống rồi mình áp dụng, đối chiếu với đạo lý ra từng khớp khớp khớp, và nó phù hợp hết trong mọi điều. Là như vậy, quý thầy phải chuẩn bị như vậy. Còn những vị giáo trưởng kia, tại sao không trả lời được cái câu hỏi vua A Xà Thế khi ông hỏi là cái vai trò, cái giá trị, cái lợi ích của người tu trong cuộc đời này là chỗ nào? Thì các vị kia không trả lời được, mà chỉ nghĩa là nói tránh qua bằng trả lời mà trả lời một câu không dính líu, không ăn nhập gì hết, bị vua A Xà Thế phê bình là hỏi trái xoài trả lời trái mít, ngụy biện, vòng vo, tránh né. Vì sao vậy?

[48:54]Vì những cái giáo chủ đó không phải là lẽ phải. Cái đạo lý của họ không phải là chân lý, không phải là lẽ phải, không đúng là cái cách để cho con người sống trong cuộc đời, nên không đủ sức soi sáng hết mọi vấn đề, đụng người ta hỏi một câu bí liền. Còn nếu ngày nào đó mình hiểu sâu đạo Phật, mình trở thành cái nguồn đạo lý rồi, không bao giờ bí, không bao giờ bí. Ở đây vì sao mà gọi là là các vị đó, vì các vị đó bó hẹp mình trong cái khung của cái giáo lý mà sai lầm. Còn đạo Phật, giáo lý đạo Phật gọi là lẽ phải vì nó có hai cái tính chất này, mà người tu mình phải hai cái tính chất này. Một á, cái đạo lý đó nó đơn giản như hư vô luôn.

[49:43]Mới làm nó rút lại là không còn điều gì để nói. Nên có nhiều khi hỏi: "Thế nào là tột cùng cốt tủy của đạo Phật?", vị thiền sư chỉ mỉm cười, nói không được. Bởi vì sao? Vì đến cái tận cùng cốt tủy nó đơn giản như hư vô. Nhưng mà khi cần nó phủ trùm một cái, bung ra một cái thì không có điều gì mà nó không biết hết. Phủ trùm mà sâu sắc đến từng chi tiết nhỏ. Cái đạo lý được cả hai mặt như thế này. Vì nó là lẽ phải thì nó sẽ được điều này, còn nếu nó không là lẽ phải thì nó chỉ có một cái phạm vi nào đó rồi nó không có ra ngoài được nữa, hỏi ra ngoài phạm vi đó bí liền. Còn đạo Phật ấy, khi cần thì đơn giản như hư vô không có điều

[50:24]gì để nói, mà khi khác cần một cái thì bung ra phủ trùm, không có điều gì mà không biết, không soi sáng được. Chúng ta tu cũng như vậy. Chúng ta cũng phải có cái hạnh đơn giản như hư vô, và cũng sâu sắc phủ trùm được mọi vấn đề, mọi khía cạnh nhỏ trong cuộc sống. Tôi nói cái đạo lý nó phủ trùm từng chi tiết nhỏ trong cuộc sống, thậm chí đến khi quý thầy cầm cái que củi nấu cơm nó cũng có đạo lý ở trỏng nữa. Múc ca nước rửa mặt cũng có đạo lý ở trỏng nữa, đến từng chi tiết nhỏ. Tôi đố quý thầy: Múc ca nước rửa mặt mà cũng có đạo lý ở trong? Cầm que củi nấu cơm cũng có đạo lý, nó là cái gì? Tôi không trả lời, quý thầy cũng không cần trả lời, hãy suy nghĩ thêm.

[51:09]Đó là vấn đề nhỏ. Nghĩa là không một giây phút nào chúng ta gián đoạn cái đạo lý trong cuộc sống của mình, từng chi tiết nhỏ. Mà người mà như vậy đó, người đó mới trở thành cái nguồn đạo lý bất tận để sau này làm giảng sư. Muốn làm giảng sư không phải dễ đâu, cả một cuộc đời tu trong từng ly từng tí một, chứ không phải chỉ học làm giảng sư được. Rồi khi nào sau này vậy, chúng ta cũng dạy cho người khác cũng vậy. Cái người mà đến với đạo Phật, chúng ta cũng dạy cho họ sống một đời đơn giản, thanh thản như hư vô, nhưng mà khi cần một cái họ cũng trở thành sâu sắc và phủ trùm như vậy. Để gọi là một người hiểu đạo, chúng ta phải để ý cái tính chất này,

[51:53]là bất cứ vấn đề nào, chuyện nhỏ chuyện lớn, chúng ta đều lý giải được, đều xử lý được một cách tối ưu trong trường hợp đó. Xử lý một cách tối ưu. Ví dụ như có một người nào đó ngày xưa họ ghét mình, họ căm thù mình, họ chống đối, họ phá hoại mình, rồi bây giờ bất ngờ gặp nhau giữa đường, trong cái khung cảnh cũng không có gì để chống đối nhau nữa, thì những hoàn cảnh gọi là rồi khi đó họ gặp nạn, rồi mình ra tay mình giúp, mặc dù trước đây họ là người hại mình. Thì cái lúc những hoàn cảnh, những cái thái độ mình đối xử với họ, mình giúp họ mà với ánh mắt, với cái này cái nọ trong cái không có lộ vẻ oán thù,

[52:39]đó là những cái xử lý tối ưu trong những tình huống phức tạp. Nó nhiều vấn đề lắm mà tôi không có thể kể được. Nhiều khi có những cái chuyện riêng của cá nhân tôi nó cũng gặp những cái chuyện như vậy, nhưng mà tôi đành phải giữ bí mật, không có kể cho quý thầy nghe làm cái gì. Có nhiều cái vậy, nó tế nhị, mà trong từng cái tế nhị đó, mình phải áp dụng đạo lý được như thế nào.

[53:07]Giờ chúng ta trở lại cái chỗ mà câu hỏi của vua A-xà-thế.

[53:13]Thì khi mà ông kể lại rằng ông đã hỏi nhiều vị đạo trưởng cái câu hỏi đó nhưng mà mấy vị không trả lời được, bây giờ ông thẳng thắn hỏi Đức Phật. Đức Phật trả lời bằng cách là đưa ra một ví dụ buộc vua phải xác nhận, vô cùng khéo léo. Đức Phật mới nói rằng ví dụ có một người thuộc hạ của vua, lo hầu hạ vua, ngày đêm chăm sóc cho vua từng ly từng tí, theo dõi từng nét mặt của đại vương để mà đáp ứng. Cái chỗ này thiệt là sâu sắc á. Nhiều khi tôi đọc kinh mà tôi nể Đức Phật ở mấy cái chỗ sâu sắc như thế này. Mà đúng hồi nào giờ mình đâu có để ý chuyện này. Thì mình nghĩ ví dụ người làm công làm cho chủ

[53:55]thì chủ sai gì làm nấy, ngoan ngoãn, trung thành, thật thà, không tham lam, đủ rồi phải không? Tốt rồi. Mà Đức Phật thêm chi tiết là lúc nào cũng theo dõi nét mặt của chủ coi mình làm như vậy cái nét mặt ông chủ vui hay buồn, có hài lòng người chủ chưa. Theo dõi nét mặt, cái chỗ đó thiệt là sâu sắc á. Mà phải là người mà đứng trong cái vị trí đó mới hiểu ra được cái chỗ đó. Mà Đức Phật đâu bao giờ mà Ngài đứng trong vị trí làm người nô lệ, làm đầy tớ, làm thuộc hạ đâu. Mà sao Ngài vào được cái tâm của chúng sinh, Ngài hiểu được chi tiết đó, hay thiệt hay. Nên đây lấy cái chỗ là đây là cái chỗ mà chúng ta thấy

[54:33]là lý do mà tại sao đạo Phật sâu sắc là chỗ chúng ta phải học, quý thầy phải học cái điểm này của Đức Phật để sau này mới giảng được người ta thích. Là cái điều đó mình không có từng là cái vai trò đó, mà khi mình quan sát, mình nhìn vào tâm ta mình hiểu được cái điều đó như chính mình làm. Như Đức Phật, Ngài đâu bao giờ làm nô lệ để mà phải lúc nào cũng chăm chăm nhìn cái nét mặt của chủ, nhưng mà Ngài hiểu được cái hành động, cái tâm trạng của người nô lệ, Ngài kể ra trong đây một cách sâu sắc và sống động. Đó, cái người giảng sư là vậy đó. Hoặc là người có trí tuệ sau này quý thầy như vậy, người thành cái nguồn đạo lý.

[55:11]Mình nhìn mọi điều trong cuộc sống á, mình không có đứng vào vị trí đó, nhưng mình quan sát sâu sắc một cách giống như mình ở trong cái vị trí đó luôn á. Đó là chỗ mà nhiều người cứ tưởng tôi có vợ rồi giảng cái bài quan hệ vợ chồng vậy. Tại cũng nhiều năm nhiều tháng điều nghiên rồi phục kích đồ dữ lắm rồi mới biết được, chứ phải. Khi mà nói vậy rồi Đức Phật mới nói: "Rồi khi người đó thấy vua có công đức lớn như vậy, có phước như vậy, người đó cũng muốn đi tìm một cái công đức gì cao thượng, nên người đó đã từ bỏ gia đình mà xuất gia đi tu. Khi đi tu, người đó giữ gìn giới hạnh nghiêm chỉnh, sống đàng hoàng, tu hành tinh tấn.

[55:55]Bây giờ đại vương gặp lại người đó, đại vương có bắt người đó trở về làm thuộc hạ hầu hạ mình nữa hay không?" Thì vua A-xà-thế trả lời rằng: "Thưa Đại đức," lúc đó là vua chưa quy y với Đức Phật, gọi còn gọi là Đại đức, "Thưa Đại đức, con sẽ không bắt người đó trở về hầu hạ con, mà trái lại con sẽ ra lệnh bảo vệ người đó, con sẽ giúp đỡ, cúng dường người đó."

[56:22]Và như vậy chúng ta thấy chỗ này, để thêm một câu hỏi nữa, rồi Đức Phật lại hỏi: "Bây giờ có một người dân ở trong nước của đại vương, người này là phải làm những bổn phận nghề nghiệp và đóng thuế, đi lao dịch để mà phục vụ cái đất nước của đại vương. Rồi một hôm người đó thấy sống ở đời nó phiền toái, ràng buộc nên đã xuất gia tu hành. Người đó xuất gia và sống một đời giới hạnh thanh tịnh, tinh tấn tu hành. Bây giờ đại vương gặp người đó, đại vương có buộc người đó trở về để làm người dân và sống lao dịch, đóng thuế cho đại vương hay không?" Vua A-xà-thế nói: "Bạch Đại đức, không. Trái lại, con sẽ bảo vệ, sẽ cúng dường, ủng hộ người đó theo đúng với

[57:04]luật pháp trong đất nước của con." Thì như vậy thì Đức Phật nói: "Đó chính là cái lợi ích thiết thực của hạnh Sa-môn." Câu chuyện ngắn nhưng để chúng ta phân tích ra chúng ta thấy thế này: là ở đây Đức Phật không áp đặt. Nghĩa là vua A-xà-thế là tượng trưng cho cái lương tâm của nhân loại để trả lời câu này, và Đức Phật không áp đặt. Bởi vì bài kinh này là điều có thật, câu chuyện có thật. Nghĩa là nếu mà Đức Phật nói rằng, nghĩa là: "Dù ngài là vua, nhưng mà nếu gặp người xuất gia ngài phải biết kính trọng nghe." Nói vậy, cái đó có phải là chân lý khách quan không? Không, phải không? Vì đó là một cái người giáo chủ của tôn giáo tự đề cao tôn giáo mình rồi buộc

[57:52]vua phải hạ mình trước tu sĩ thì nó có vẻ áp đặt, không khách quan. Nhưng trong trường hợp đây, chúng ta thấy chính vua A-xà-thế là người quyền uy tột bậc, mà cũng không phải là tin tôn giáo nhiều lắm, nhưng mà khi nghe rằng có một người Sa-môn xuất gia tu hành đàng hoàng, tinh tấn, giới đức cẩn thận thì vua tự nhận là mình thấp hơn, cái vai trò giá trị của mình thấp hơn cái người Sa-môn đó. Cái người Sa-môn đó cao hơn cái vị trí của vua, trong cái lòng kính trọng của vua cũng như cái lòng kính trọng của mọi người. Ở đây, vua A-xà-thế tượng trưng cho cái lương tâm của nhân loại một cách khách quan, không hề bị áp đặt.

[58:37]Vì sao như vậy? Vì sao như vậy? Vì trong cái bài kinh này chúng ta thấy vua A Xà Thế, vua kể ra nhiều cái sinh hoạt và nhiều cái nghề của thời đó. Cái nghề làm quân đội, dũng sĩ, nghề làm điều khiển voi, điều khiển ngựa, kể cả làm nghề in nha. Vì cái thời Đức Phật đã có nhà in, đã có chữ viết rồi. Chúng ta đọc đó là thấy làm nghề ấn bản á, tức là in. Như vậy thời đó đã có sách in, đã có chữ viết. Nhưng mà có lẽ chưa phổ biến được nhiều thôi, nhưng chắc chắn đã có vì trong kinh đã nói rồi. Thì nhiều cái nghề như vậy thì nằm dưới quyền điều khiển của vua hết. Nhưng mà gặp một người mà không theo những cái nghề đó,

[59:23]người đó dành hết cuộc đời của mình cho việc tu tập đạo đức mà ngày xưa gọi là giới đức đó, thì tự nhiên cái người đó vượt lên trên vị trí tầm thường của con người mà một cách khách quan tất cả chúng ta phải công nhận. Nên cái đạo đức nó có vai trò lớn lắm. Việc mà vua kể ra một loạt nghề, nhưng trong đó thiếu một cái nghề là nghề chuyên viên về đạo đức, là có một người sống cả một đời theo đạo đức, giữ gìn cái giềng mối đạo đức cho xã hội. Đó là một cái mà vua không kể ra, mà điều đó giống như là thuộc về tu sĩ. Chính những người tu sĩ là phải giữ gìn giềng mối cho xã hội này. Vô cùng quý, vì sao vậy?

[1:00:08]Vì tất cả những ngành nghề khác mà nếu cái người nào không có đạo đức thì thế nào cũng phạm sai lầm, sẽ trở thành kẻ tham lam, bóc lột, lừa đảo, rồi làm hư mọi chuyện, làm rối tung cái đất nước lên. Bây giờ từng nghề, ví dụ ông đó làm kỹ sư, làm bác sĩ, cũng là công an, tòa án, vân vân, đủ hết, mà những người đó đều có đạo đức hết thì cái đất nước này tiến bộ, trôi chảy hết, mọi điều tốt đẹp hết. Nhưng mà nếu những ông đó, ông nào cũng thiếu phân nửa đạo đức hết thì đất nước mình tan vỡ hết. Nên vai trò đạo đức quan trọng cực kỳ trong từng con người, trong từng cái ngành nghề. Nhưng mà không có cái nghề để dạy đạo đức được,

[1:00:51]mà đa số cái đó đều giao về cho gia đình dạy sao nó là vậy, tôn giáo dạy sao nó vậy. Đây là một sai lầm lớn của nhân loại trong suốt bao nhiêu thế kỷ qua, tới ngày nay vẫn còn bị. Thì tôi tin rằng ba bốn thế kỷ tới thì vấn đề mà dạy đạo đức và tâm linh nó thuộc về nhà nước á. Nhà nước phải quản lý và phải dạy cho đàng hoàng. Bởi vì giao cho cha mẹ, cha mẹ mắc đi làm không dạy con cái tới nơi, giao cho chùa, giao cho nhà thờ, biết trong đó dạy đúng không? Biết không? Chắc không? Chắc là những tu sĩ đó đã chuẩn mực về đạo đức chưa? Phải không? Nói gì nói đạo Phật mình là đạo rất đạo đức đi, vậy mà quý thầy, quý cô mình còn nhiều khi là

[1:01:34]còn có bị thoái hóa nữa, chứ đừng có nói. Cho nên vấn đề đạo đức là vấn đề lớn, ai cũng cần, ngành nào cũng cần. Vậy mà trong luật pháp không quy định, không nói nhiều tới, dạy một cách hời hợt, không xem trọng. Nhiều khi xem cái môn toán là quan trọng, vật lý quan trọng, anh văn quan trọng, môn đạo đức là môn phụ. Đâu có ngờ rằng nó mới là môn chính, nhưng mà nhà trường lại bỏ qua. Đây là cái sai lầm lớn cho tất cả quốc gia trên thế giới hiện nay, không riêng gì Việt Nam mình. Và tôi nghĩ rằng vài thế kỷ sau nhà nước nào cũng phải sửa lại điều này hết. Phải dạy đạo đức là chính, mấy môn kia trở thành

[1:02:12]dưới môn chính đó, không thể bằng được. Thì ở đây cái giá trị nó lớn như vậy mà cái lương tâm tự nhiên của vua A Xà Thế phải thấy nó vượt lên trên tất cả mọi điều của thế gian này. Với một cái điều lại lạ lùng nữa là khi một con người mà khước từ cái thế gian này, tự nhiên họ vượt lên trên thế gian, họ vượt cao hơn hẳn cái thế gian này. Đây là điều lạ. Ví dụ như bây giờ chúng ta ngồi đây, ba bốn người cãi nhau. Cãi nhau để mài tranh hơn tranh thua trong lý luận, nhưng mà có một người khước từ cái việc tranh cãi đó, lặng lẽ mỉm cười đứng ra ngoài cửa sổ nhìn trời mây bát ngát, cái người này tự nhiên cái giá trị vượt hơn bốn năm người đang ngồi cãi trong kia.

[1:03:02]Quý thầy đồng ý không? Đồng ý không? Nó tự nhiên như vậy. Nên cái con người mà khước từ, tự nhiên là người vượt lên trên. Nhưng mà cái khước từ là việc chúng ta, còn cái đánh giá vượt lên trên là việc của người khác, mình đừng tự đánh giá mình vượt lên trên rồi mắc kiêu mạn chết á. Như hôm nay học bài này rồi cái nói, nói cho mấy người biết nha, "Tôi đi tu, tôi khước từ, tôi là vượt lên trên mấy người á" là ít bữa mình chui vô lại á. Cho nên ở đây là mình chỉ biết là khước từ thôi, vì thế gian này đúng là cái sự quay cuồng, điên đảo, nên mình khước từ, không tham đắm gì nó hết. Mặc dù thương yêu nó nhưng khước từ nó.

[1:03:40]Thương yêu mà khước từ, cái điều rất là lạ. Thì ở người ngoài họ nhìn vô họ thấy mình vượt lên trên đó, giá trị cao hơn hẳn. Cái mà thương yêu mà khước từ là làm sao, kỳ lạ vậy? Bởi vì nếu mà chúng ta khước từ thế gian hoàn toàn, chúng ta rơi vào cái lãnh đạm rồi, không còn từ bi. Còn nếu chúng ta không khước từ mà mình cứ săng sáo đi vào thì mình trở thành đắm nhiễm. Nên cái thái độ đúng là đối với thế gian này, đối với con người, mình khước từ nhưng vẫn thương yêu, thái độ của người tu. Mà thường cái người già mới được như vậy. Cái người già mà sống một đời đúng rồi mới được cái điều đó. Có một lần tôi nghe một cái bài trong cái băng nhạc tập Rong

[1:04:22]Ca của Phạm Duy, bài "Người tình già trên đầu non". Thì tôi không nhớ hết nhưng mà tôi đọc được cái thái độ của một người lúc luống tuổi rồi. Leo lên như leo lên cái ngọn đồi cao ra khỏi cái thành phố nhìn lại cuộc đời thì biết hết về nó rồi, chán ngán về nó rồi nhưng mà vẫn độ lượng, bao dung nó. Nó hay, cái triết lý như vậy, cái minh triết như vậy. Và đạo Phật cũng là như vậy, khước từ nhưng mà thương yêu. Mà khi mình khước từ, tự nhiên người ta thấy mình vượt lên sừng sững khỏi cuộc đời. Chỗ đây là chỗ vua A Xà Thế phải công nhận. Tự chính vua phải công nhận chứ không cần ai áp đặt hết. Và chỗ này vua đã tượng trưng cho lương tâm

[1:05:04]của nhân loại từ ngàn xưa đến ngàn sau. Nên vai trò của người tu mà chân chính như vậy nó cao vời vợi, ai cũng quý kính. Nhưng phải làm cho được chứ. Vua cũng xác nhận là người tu không còn bị ép buộc vào cái bổn phận công dân thông thường. Ở đây vậy, ở đây là một chỗ ở cái mức độ đây là mức độ gọi là tự do đó. Vì sao vậy? Vì giữa một cái người mà họ cần danh, cần lợi, cần giàu sang phú quý thì nên để luật pháp ràng buộc họ. Họ phải đóng thuế, phải làm bổn phận, họ phải đối xử tốt với gia đình, không được phạm tội, họ phải làm bổn phận công dân. Vì đối với họ, thế gian này là lý tưởng, thế gian này là mục tiêu.

[1:05:55]Nhưng bây giờ với một người mà cái quan điểm họ đã thay đổi hoàn toàn, cái thế gian này không còn là lý tưởng, thế gian này không còn là mục tiêu để phấn đấu nữa thì nên dành cho họ một cái quy chế pháp luật khác, là không nên bắt buộc họ sống bình thường như con người. Tức là chùa không nên đóng thuế và người tu không nên bắt đi nghĩa vụ quân sự. Đây là một điều hợp lý. Từ thời vua A Xà Thế đã như vậy. Hình như bây giờ cũng vậy phải không? Nhà nước bây giờ cũng vậy phải không? Người tu đâu có đi nghĩa vụ quân sự phải không? Có cách đây mấy năm nhiều khi mấy ông xã còn bắt lộn xộn chút. Chớ giờ hết rồi.

[1:06:35]Giờ cũng tiến bộ là thầy tu không có đăng ký nghĩa vụ quân sự nữa nếu tu cho đàng hoàng. Thầy tu nào mà không có coi Euro 2000 thì khỏi phải đóng ký nghĩa vụ quân sự. À quên hỏi lại nha. Quý thầy tối có coi không? Hỏi thành thực á, thành thật khai báo trước bình minh có không? Có không? Ờ tốt nha, đừng. Chớ bên hàng xóm họ nghe bên chùa "Vô! Vô!" rồi họ họ giật mình thức dậy cái kỳ lắm á. Không nghe được tiếng chuông từ bi mà nghe tiếng "Vô từ bi" kỳ lắm. Ở đây vậy, hồi nãy giờ chúng ta nói người tu có hai cái vấn đề. Một là giữ gìn giềng mối đạo đức cho xã hội, và thứ hai là người khai phá vào cái lĩnh vực tâm linh cho xã hội.

[1:07:26]Vũ trụ này có hai mặt, một là cái mặt vật lý, hai là cái mặt tâm linh. Thì cái sự tiến bộ vũ bão của khoa học là cứ đào sâu mãi cái khía cạnh vật lý. Họ đi tìm hết những vấn đề của vật lý, về trọng trường, về không gian, toán học, về gen di truyền, plasma, điện từ, đủ thứ hết, bản chất của sóng, bản chất của ánh sáng, đủ thứ hết trơn về vật lý á. Thì đó là một mặt vật lý, nhưng bỏ trống nguyên một mặt về tâm linh. Mà tâm linh là điều có thật. Nên khi mà bỏ trống về tâm linh thì có nghĩa là loài người hiện nay chưa tiến bộ đủ lắm, chưa tiến bộ. Có thể đến năm thế kỷ sau thì tâm linh là điều được dạy trong nhà trường.

[1:08:15]Nghĩa là một người học sinh đi học buộc phải ngồi thiền, buộc phải hiểu biết vấn đề tâm linh. Và cái môn đó được dạy như một môn toán, có khi còn quan trọng hơn nữa. Mà có thể là phải năm thế kỷ sau, hiện nay người ta vẫn chưa ý thức đầy đủ. Hiện nay thì các quốc gia trên thế giới lập những cái bộ phận bí mật để nghiên cứu về tâm linh. Nước nào cũng có hết. Nước nào cũng có. Họ lập ra nhiều thí nghiệm, ghi chép kết quả, cứ đưa vào hồ sơ top secret, tức là tuyệt đối bí mật, để cho cái hàng lãnh đạo nghiên cứu chứ không cho ngoài dân biết, nước nào cũng vậy. Mỹ cũng vậy, Pháp vậy, Anh cũng vậy, Nga cũng vậy, nhất là Trung Quốc.

[1:08:58]Trung Quốc còn cực kỳ nghiên cứu về. Và nước chúng ta cũng vậy. Nhưng mà nước chúng ta thì có vẻ còn yếu lắm, chưa chú trọng đúng mức. Nhà nước có cho lập một cái trung tâm gọi là Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng Năng lượng Sinh học. Hôm vừa rồi có ông Nguyễn Khắc Hữu là ông phó giám đốc, ổng lên chùa tôi ổng nói chuyện thì ổng nói ổng 52 tuổi Đảng. Bây giờ ổng được làm phó giám đốc cái này, đây là một cái ngành tâm linh mới mà trước hết là nghiên cứu để áp dụng về sức khỏe thôi. Thì ổng nói rằng ổng dùng năng lượng sinh học là nhân điện để chữa bệnh, cải thiện sức khỏe con người. Nhưng mà sau nhiều năm như vậy đi làm việc này thì ổng mới phát hiện một điều nữa,

[1:09:39]là sức khỏe con người, cái bệnh tật cái này nó bị chi phối bởi nghiệp báo. Nghĩa là người đó bệnh là do nghiệp, rồi việc ổng chữa được hay không chữa được cũng có cái sự tác động của nghiệp ở trong đó. Ổng nói câu đó cả chùa vỗ tay quá chừng. Không, họ nhìn ra tới vấn đề. Tức là họ đi vào cái tâm linh bình thường nhưng khi mà đào sâu nghiên cứu rồi họ lần lần họ thấy luật nhân quả xuất hiện trong đó, chi phối bí mật âm thầm hết. Nên họ từ cái thuật họ đã gặp được cái đạo. Đây là điều đáng mừng cho chúng ta. Mặc dù là chưa công bố, chưa đưa thành hệ thống nhưng là dấu hiệu ban đầu đi rất là đúng đường của cái ngành tâm linh Việt Nam. Là vì sao vậy?

[1:10:22]Vì có thể là các ngành tâm linh khác họ chỉ đi tìm cái năng lực để họ phát triển, họ khống chế, nhưng mà cái ngành tâm linh Việt Nam vừa mới khởi điểm đã bắt gặp ngay cái luật nghiệp báo nhân quả. Nên đây là một bước tiến xa, rất xa và rất đúng hướng. Chúng ta mong rằng những người mà trong cái ngành mà nghiên cứu về tâm linh của Việt Nam, họ sẽ tiếp tục đào sâu như vậy để có lợi cho đất nước sau này. Mà trước khi những người đó nghiên cứu thì cái người mà có bổn phận nghiên cứu trước hết là ai? Là những người tu sĩ Phật giáo. Tại vì đạo Phật mình nói về tâm linh nhiều lắm, đến nỗi một người chứng đạo trong đạo Phật là người có tam minh lục thông mà.

[1:11:08]Có thể nhớ lại vô lượng kiếp quá khứ, có thể đọc được tâm người khác, có thể phi hành, biến hóa, đủ thứ hết. Cho nên đại biểu cho vấn đề mà khai phá về vấn đề tâm linh chính là những tu sĩ Phật giáo. Ở đây quý thầy ai có phép chưa? Nên coi chừng. Cho nên chúng ta nhiều khi mình đến với đạo mà chỉ đến trong cái chữ nghĩa, mình đánh mất một phân nửa vai trò của mình. Mà nếu mình không có đạo đức nữa thì phân nửa còn lại nó bay mất rồi, không còn nữa. Chúng ta nhớ hai điều trách nhiệm mình: một là giữ gìn giềng mối đạo đức cho xã hội, hai mình là những người tiên phong để khai phá lĩnh vực tâm linh.

[1:11:53]Hai mặt đó, nếu quý thầy không ngồi thiền, không giữ đạo đức thì hai vấn đề đó từ từ mất á, mình không còn là cái vị trí của một tu sĩ xứng đáng để cho người đời ngưỡng mộ, kính lễ nữa. Đó là điều chúng ta để ý như vậy. Ở đây chúng ta gặp gỡ cái vấn đề giữa luật pháp và tu sĩ. Là vua A-xà-thế ổng tuyên bố ổng bảo vệ cái người Sa-môn mà tu chân chính như Đức Phật nói. Thì chỗ này là chỗ thuộc về luật pháp. Chúng ta thấy không có tôn giáo nào mà đứng ngoài chính trị, đứng ngoài luật pháp được hết trơn á. Bất cứ tôn giáo nào cũng phải nép mình trong luật pháp, trong cái quyền lực của vua hay của cái thể chế đó hết, không tránh ra khỏi.

[1:12:37]Đây là điều chúng ta phải hiểu như vậy. Chớ đừng bao giờ mà chúng ta nghĩ mình là người tu rồi mình được quyền đi ra ngoài luật pháp, không có đâu. Phải luôn luôn ở trong luật pháp. Chỉ có cái chúng ta may á chúng ta được gặp được những cái luật hợp lý mình dễ chịu, mà nếu mình không may mình gặp cái luật không có hợp lý thì mình hơi khó chịu một chút thì ráng kiên nhẫn thôi, nhẫn nhục thôi. Mà cái luật về tôn giáo nó phức tạp, nó nhiều vấn đề lắm. Đạo Phật mình nó khác với các tôn giáo khác là mình không có giáo quyền. Các tôn giáo khác có giáo quyền, mà tại sao đạo Phật mình không có giáo quyền?

[1:13:17]Quyền là gì? Quyền tức là mình ra cái lệnh người dưới phải vâng lời, gọi là có quyền. Còn mình ra cái lệnh mà người dưới không thèm nghe thì gọi là không có quyền. Đạo Phật mình không có giáo quyền, có nghĩa là trong đạo Phật mình người lớn ra lệnh người nhỏ dưới không cần làm, trừ ở trong chùa thôi. Chứ còn mà thí dụ Giáo hội Trung ương nói với giáo hội địa phương nhiều khi cũng không cần làm, cũng không ai làm cái gì. Đạo Phật mình không có giáo quyền. Ơ tại sao vậy? Chúng ta phải hiểu cái quy tắc này: Cái quyền á mà có được á, luôn luôn xuất phát từ bạo lực. Đó là cái quy tắc, đó là nguyên tắc, đó là định nghĩa.

[1:14:00]Bạo lực đưa tới quyền. Không có bạo lực, không có quyền. Hễ mà nói người đó có quyền là người đó phải có bạo lực ở trong. Nghe nói nghe kỳ không? Thực chất là vậy đó. Nè ví dụ, ví dụ bây giờ nói ông chủ tịch xã đi, ổng ra cái lệnh làm sau khi ổng lấy được cái ý kiến trên rồi ổng ra cái lệnh ổng giải tỏa cái đoạn đường đó là dân phải dời nhà đi. Là vì ổng nói cái khúc đường này nó không hợp lý, sửa lại con đường lại, xích qua đây, khu đất trống lại là để cất cái nhà trẻ hay trường học gì á. Mọi điều ổng đưa ra hợp lý, ổng ra lệnh, dân dời nhà hết, đền bù. Rồi có một người không chịu. Không chịu thì chuyện gì xảy ra?

[1:14:48]Cưỡng chế thi hành, phải không? Công an xuống tới liền. Mà nếu ổng cự thì sao? Còng liền. Mà nếu còng rồi mà đâm đầu chạy thì sao? Bắn liền. Đó là bạo lực. Chúng ta nhớ như vậy. Hễ là cái chỗ dựa cuối cùng của luật pháp luôn luôn là bạo lực, là vũ khí. Ngày xưa là thanh gươm, bây giờ là khẩu súng. Nên bạo lực, nghĩa là thanh gươm hay vũ khí, là cái chỗ bảo vệ cuối cùng của luật pháp. Mà đó là giữ gìn uy quyền của quốc gia, cũng là bạo lực. Chỉ có điều là dùng sai chỗ hay đúng chỗ thôi, chứ bạo lực là giữ gìn nề nếp, uy quyền. Nên giống như hồi nhỏ tại sao ông già ổng nói mình nghe? Ờ không nghe ổng đánh đòn.

[1:15:34]Lớn lên, ổng nói mình hết nghe là sao? Ổng đánh không lại mình nữa, ổng già rồi, mình mạnh hơn ổng. Cứ bạo lực mà hết rồi thì quyền cũng chấm dứt. Đó, vậy đó. Mà trong tôn giáo này mấy thầy, mấy hòa thượng lớn nằm Trung ương có xuống đây oánh mình được không? Oánh đâu lại, cho nên ngài nói gì nói, mình làm gì đó làm. Nên trong đạo Phật không có giáo quyền vì không có bạo lực. Nhưng mà bây giờ để cho tôn giáo ổn định thì phải có cái quyền, mà quyền này buộc phải dựa vào cái quyền của thế tục, cái quyền của thế tục bên cạnh để hỗ trợ cho tôn giáo. À ví dụ như mình thấy trong đó có con thầy tu ổng bê bối,

[1:16:13]ổng mang hình thức đạo Phật, ổng giả bổ ổng đăng ký làm tu sĩ đạo Phật, nhưng mà sau đó phát hiện là ổng lừa gạt người ta, ổng giả bộ lấy tiền cất chùa ổng đi về nuôi vợ nuôi con, ổng làm tùm lum chuyện hết. Vì giáo hội biết, nói ổng không nghe gì, không đánh đòn ổng rồi, ổng tỉnh bơ ổng làm gì thì làm thì chuyện gì xảy ra? Thì phải nhờ bên công an, phải không? Phải báo qua bên công an là người đó tu giả, chúng tôi không chấp nhận thì công an xuống bắt liền. Thì đó là mình phải dựa vào cái quyền lực của thế tục á mới giữ được cái gọi là cái uy quyền của tôn giáo. Nên tôn giáo và luật pháp thế tục nó đi song song với nhau.

[1:16:49]Từ thời xưa tới bây giờ cũng vậy. Vào những triều đại mà các vua chúa ngày xưa đó, họ ra những quy định về tôn giáo nghiêm ngặt lắm, không có đơn giản đâu. Chúng ta không biết thôi, chứ thời đó ông vua ổng ra lệnh bên bộ lễ quy định cái luật về tôn giáo, người tu sĩ phải như cách nào mới xuất gia được chứ không như bây giờ đâu. Vào cái thời ngài Pháp Tạng muốn xuất gia đâu có xuất gia được, chờ mỏi cổ luôn. Phải gặp cái lễ lớn gì đó của triều đình đó, rồi họ mới tổ chức cái lễ để mà độ tăng cho người xuất gia thì mới xúm nhau lại mà làm cái lễ thế phát ngày hôm đó. Còn ngoài cái lễ mà ở trên quan không cho phép,

[1:17:25]đố ai dám cạo đầu, lính tới bắt liền. Thời xưa đó, khó như vậy. Cho nên thời bây giờ chúng ta rất dễ, tức là muốn cạo đầu, phủi tóc vào, ông thầy ổng chấp nhận, đem lên chánh điện cạo liền, rất tự do. Thời xưa không được. Ngài Pháp Tạng là một người cư sĩ xuất sắc, thiết tha xuất gia, đi tới ông thầy nào là ông thầy đó thương mến mà không bao giờ xuất gia được. Vì không có một cái lễ nào vua cho phép xuất gia hết. Lâu lâu có cái lễ nào mừng thọ, mừng gì, ông ông vua ổng vui quá ổng nói: "Rồi, thôi bây giờ cho xuất gia đó!" thì mới xúm nhau nhiều người lại để mà xuất gia, khó như vậy. Nên họ có những cái luật lệ về tôn giáo, cứ nghiêm ngặt, quy định khó khăn.

[1:18:02]Nhưng mà bây giờ thì chúng ta nghiên cứu lại nó hợp lý vì cái thời đó nó cũng vô lý. Nhưng mà có cần hợp lý hơn là cái luật pháp quốc gia nó đi song song với cái uy quyền của tôn giáo mới giữ được ổn định. Mà muốn cho nhà nước mà ủng hộ tôn giáo thì cái tôn giáo nó phải có cái gì? Phải là một tôn giáo giữ gìn được cái ổn định của đất nước này. Phải không? Chứ mà giữ gìn bảo vệ tôn giáo đó mà tôn giáo đó làm loạn cái đất nước thì người ta có giữ không? Không. Cho nên chỗ này là chỗ mà nhà nước phải chọn lựa tôn giáo để cho mình bảo vệ. Thế nên nhà nước sẽ đem uy quyền của mình nghĩa là cái khả năng của mình, cái quyền lực của mình để bảo vệ cái tôn giáo.

[1:18:49]Nhưng mà đánh đổi lại cái tôn giáo đó phải làm sao phụ giúp cho cái nhà nước trong việc làm ổn định, hòa bình đất nước, không gây rối loạn thì nhà nước mới bảo vệ. Cho nên chỗ này là chỗ mà tự do tín ngưỡng là không hay là vậy á. Nói hễ tín ngưỡng là bảo vệ hết nhưng trong đó họ làm bậy cũng bảo vệ luôn thì phí công, phí lực. Đây là chỗ khéo. Thì chúng ta thấy thế này, chúng ta phải xét lại cái tôn giáo là có những cái giáo phái mới nguy hiểm, trong đó nhiều cái lừa đảo, khủng bố, sa đọa ở trỏng, cho nên chỗ đó những giáo phái không chấp nhận. Có những cái tôn giáo lúc nào cũng mang tư tưởng vọng ngoại

[1:19:29]làm cái gạch nối đem ngoại bang vô đất nước mình. Có những tôn giáo như vậy. Rồi có những tôn giáo lúc nào cũng mong muốn gây chia rẽ, ly khai, khủng bố. Có những tôn giáo như vậy. Thì những tôn giáo đó mà mình nuôi chứa họ thì thật là phức tạp, phức tạp. Nhưng mà ở đây chúng ta xét, chúng ta thấy Đạo Phật có ba cái lợi ích đối với đất nước và thế giới. Thứ nhất á, đối với Việt Nam á thì Đạo Phật là một linh hồn đã từng gắn bó với đất nước qua bao nhiêu cuộc thăng trầm của lịch sử. Từ biết bao nhiêu khi mà đất nước bị nô lệ tới khi đất nước được độc lập, những lúc đất nước hưng thịnh, những lúc đất nước suy vong,

[1:20:14]Đạo Phật đã luôn luôn gắn liền, an ủi và giữ gìn cái văn hóa của dân tộc. Cho nên đối với Việt Nam, Đạo Phật là một linh hồn. Bây giờ đối với thế giới hiện nay thì Đạo Phật là chất liệu để tạo nên hòa bình. Vì tôn giáo này xung đột, tôn giáo kia xung đột, trong Phật giáo chỉ nói chuyện hòa bình thôi, chỉ nhường nhịn và kêu gọi đoàn kết. Như ở Indonesia những ngày hôm nay vậy, Thiên Chúa giáo và Hồi giáo tiếp tục tấn công nhau, cứ mỗi một trận tấn công thì chúng ta đếm xác được hơn một trăm xác. Cứ như vậy, cứ vài ba ngày là một trăm xác, vài ba ngày mấy chục xác, một trăm mấy xác, đếm hoài. Quân đội tới chịu thua không làm gì được, họ cứ tự chế tạo vũ khí rồi giết nhau.

[1:21:00]Và chúng ta thấy như vậy, còn Phật giáo nhiều khi nhường nhịn, nhường nhịn đến chỗ nhu nhược, nhưng trong bản chất của tôn giáo đó, của Đạo Phật vẫn là một cái gì hiền lành và kêu gọi thương yêu, đoàn kết, gắn bó. Thì đối với các tôn giáo, Đạo Phật làm gì? Là một sự bổ sung và bao dung. Đối với thế giới, Đạo Phật là chất liệu để kiến tạo hòa bình. Đối với các tôn giáo khác, Đạo Phật là một sự bổ sung và bao dung. Bao dung là sao? Là đối với đạo nào Đạo Phật cũng thương, cũng chấp nhận hết. Đạo nào mình cũng chấp nhận hết, nhưng mình có bổ sung ở trỏng. Ví dụ một người đó họ tin thần thánh quá,

[1:21:37]cái gì cũng là do Thượng đế tạo hết, thì mình cũng góp ý với họ là nên tin thêm nhân quả, phải hiểu rằng có một luật nhân quả vô hình, công bằng chi phối tất cả. Cái điều gì ví dụ như người đó cái gì cũng phải tin, tin tuyệt đối đối với cái thần linh, thì Đạo Phật mình bổ sung là phải thêm lý trí ở trỏng. Đối với đạo lý mình phải có lý trí ở trỏng, là có cái sự cân nhắc, suy xét, đối chiếu, so sánh, chứ đừng chỉ tin một chiều vì tin như vậy nó không phù hợp với cái tính cách của con người. Loài vật có thể nó có tin gì đó mình không biết, nhưng mà đã làm con người thì phải có lý trí, phải biết đối chiếu, cân nhắc, so sánh chứ không phải là cứ buộc người ta tin.

[1:22:21]Nên mình đã bổ sung thêm đối với các tôn giáo khác như vậy. Ví dụ như là các tôn giáo khác họ bảo thủ, họ chia phe phái, thì trong Đạo Phật kêu gọi cái lòng từ bi vượt hết mọi cái ranh giới, đừng có ai chống ai nữa hết. Dù cái người đó khác quan điểm với mình mà trước hết mình hãy thương cái đã, rồi từ từ nói chuyện tiếp. Cho nên đối với những giáo lý các tôn giáo khác, Đạo Phật là một sự bao dung và bổ sung tuyệt vời. Cho nên nãy giờ chúng ta nói vậy, khi mà vua A-xà-thế ra lệnh bảo vệ, tức là chúng ta nói tới vấn đề liên quan giữa luật pháp và giáo hội, chính trị và tôn giáo, người tu sĩ và với người lãnh đạo đất nước.

[1:23:09]Những cái tương quan như vậy và trong đó chúng ta thấy rõ ràng rằng cái việc mà chọn lựa một tôn giáo để đi đồng hành với cái đất nước là một điều khôn ngoan của nhà lãnh đạo, phải lựa một tôn giáo để ổn định được đất nước. Sau khi mà Đức Phật trả lời thì vua A-xà-thế rất là hài lòng, nhưng mà rồi vua là người có trí tuệ, trả lời những cái điều mà lợi ích thực tế đó vua chưa đã tai. Vua hỏi thêm, mà mới thấy vua A-xà-thế có trí tuệ. Vua mới hỏi Đức Phật là: "Bạch Đại đức, bây giờ ngoài những cái lợi ích thiết thực đối với thế gian như vậy, thì cái người tu còn có tìm được một cái lợi ích nào, cái kết quả nào cao siêu của tâm linh hay không?"

[1:23:59]Nghĩa là ông bước vào luôn. Và chỗ này thì thôi trúng tủ Đức Phật rồi. Thì Đức Phật cả một đời chỉ nói vậy thôi, thế là Đức Phật bắt đầu nói một bài Pháp cực kỳ dài. Thì Đức Phật mới nói bắt đầu một người mà từ khi Đức Phật xuất hiện và một người gặp Đức Phật khởi lòng tôn kính để rồi xuất gia tu hành qua bao nhiêu giai đoạn, qua bao nhiêu công hạnh và chứng được đạo quả. Cái bài đó dài và tôi có viết lại cái đoạn đó thành kệ năm chữ đặt cái tựa là Kinh Hạnh Người Xuất Gia. Quý thầy ở đây có đọc chưa? Bên đây có, bên đây chưa, này tu bộ hơi giỏi đó. Quý thầy có đọc cái bài kinh đó chưa? Có mà hơi yếu, hơi nghi ngờ.

[1:24:43]Nghi ngờ cái mùa bóng đá này đấy. Ở đây đó nghe, là cái khởi điểm đầu tiên của sự tu hành là lòng tôn kính Phật. Mà sở dĩ chúng ta có được lòng tôn kính Phật vì đâu? Là vì có Đức Phật. Nếu không có Đức Phật thì chúng ta sẽ bơ vơ, mờ mịt, không có người để mình tôn kính xứng đáng thì mình sẽ không bao giờ tiến đạo được. Nên may mắn cho chúng ta gọi là lợi ích cho chư Thiên và loài người là Đức Phật xuất hiện. Chỗ này thật là quý giá. Chúng ta hiểu cho sâu chúng ta mới biết ơn Phật. Nên lòng tôn kính Phật là quan trọng, là khởi điểm của mọi điều hết. Không có lòng tôn kính Phật này vĩnh viễn chúng ta

[1:25:24]không bao giờ thành tựu được cái sự tu hành này. Nên nhiều khi tôi hơi ví dụ, nhiều khi tôi ngồi tôi ví dụ giống như là một cái cỗ đại bác thì bắn cái đạn pháo nó rớt vào đây. Thì ở đây là đạo quả. Nghĩa là ở đây mà nếu cái thuốc súng mạnh đó thì viên đạn nó đi đi xa, mà nếu mà thuốc súng nó yếu á thì viên đạn nó rớt gần. Thì xa hay gần này là cái đạo quả nghĩa là lớn hay nhỏ. Có những người nhiều khi họ bắn cao nhưng mà rớt xuống ở đây vẫn còn nằm trong thế tục, vẫn chưa ra khỏi, chưa chứng được cái đạo quả nào hết. Nghĩa là mới xuất gia làm dữ dội, làm như ông thánh vậy đó. Làm dữ dội lắm, như leo lên tới mây vậy á. Nghĩa là thuyết giảng kinh,

[1:26:13]viết sách đồ làm như ông thánh nhưng mà rớt cái bịch cái này cũng còn là một người cư sĩ trở lại. Nhưng mà có người đi xa hơn, có người đi xa, có người đi ra tới chỗ mà mình đổ bê tông ngoài kia. Đó. Là do cái thuốc súng này nó nhiều. Thuốc súng này là cái gì? Lòng tôn kính Phật. Cho nên vậy, khi mà chúng ta tu hành gặp trở ngại thì cứ thêm thuốc súng thôi. Đừng cần làm gì rắc rối. Mà bản thân tôi cũng vậy, là lúc nào vậy cứ cố gắng là mỗi đêm đều thêm thuốc súng vô.

[1:26:50]Nhiều khi mình gặp trở ngại ví dụ như nói ngồi thiền sao thưa thầy con ngồi thiền sao tâm không yên. Lúc trước nó yên sao lúc này thấy nó không yên. Cái bắt đầu ông thầy mới nói: "Bây giờ con phải trở lại việc con đếm hơi thở nè, con con để ý hơi thở này cái này cái kia". Về cũng vậy thầy ơi. Bây giờ gặp quý thầy mà hỏi câu đó là quý thầy trả lời: "Thêm thuốc súng vô!" Là là bảo đảm là tâm yên liền, không nói gì hết trơn. Cứ vậy. Cho nên chúng ta khởi điểm mà Đức Phật nguyên bài kinh đó Ngài nói rất là rõ: Khởi điểm vẫn là lòng tôn kính Phật. Do tôn kính Phật cái người này mới xuất gia, được cái phước làm Tăng.

[1:27:29]Là cái phước đầu tiên đó. Rồi nhờ đó sau khi mà xuất gia rồi, người này mới hoàn chỉnh về đạo đức giới luật.

[1:27:39]Nên có người mà đi tu mà đạo đức giới luật không hoàn chỉnh là do đâu? Do đâu? Do đâu? Nói một câu cho thiệt đúng coi. Ít thuốc súng. Vậy á, nhiêu đó. Rồi họ hoàn chỉnh về đạo đức giới luật thì Đức Phật mới kể là rất nhiều cái sinh hoạt của thế gian mà người tu đừng dính vào, là cái sinh kế và cái giải trí, hai cái đó. Có những cái nghề của thế gian đừng có dính vô, có những trò vui thế gian đừng dính vô. Ví dụ như người ta người thế gian họ mở quán phở bán á nhưng mình đừng mở quán phở. Rồi cái người thế gian họ đi hát karaoke, họ đi khiêu vũ, mấy thầy né, đừng vô ha. Thì những cái sinh kế và giải trí thế gian là không,

[1:28:28]mà tại sao mình thoát ra được, mình không bị thẩm thấu? Cũng là nhờ thuốc súng. Kỳ tới thì thứ Bảy tới thì tôi giảng cho cái chỗ cái trường hạ thì tôi giảng đề tài là: "Nhất tu thị, nhị tu sơn". Thì tôi nói về cái đời sống tu hành ở thành thị đó với thôn quê nó khác nhau như thế nào. Thì đời sống ở thành thị á dễ bị thẩm thấu, dễ bị nhiễm. Nhưng mà nếu cái người nào mà thuốc súng nhiều không bị, thiệt á. Là lòng tôn kính Phật nhiều tự nhiên mình bị vô nhiễm. Những cái ô nhiễm bên ngoài đánh không vô, nó vậy. Rồi trường hợp một vị Tỳ kheo trong cái tu hành vậy là liền kiểm soát tâm của mình mỗi khi tiếp duyên.

[1:29:14]Khi mà gặp duyên thì mình luôn luôn kiểm soát tâm mình một cách tinh tế. Mà mình tỉnh giác, sáng suốt được như vậy cũng là nhờ lòng tôn kính Phật ở buổi ban đầu. Nếu lòng tôn kính Phật không đủ, mỗi đêm mình không nạp thêm thuốc súng thì trong đời sống ban ngày là mình bị đó, gặp duyên là mình không vượt qua được. Rồi vị Tỳ kheo luôn luôn tỉnh giác, biết toàn thân mình, kiểm soát thân tâm mình từng chút. Vị Tỳ kheo tinh tấn tọa thiền nơi vắng vẻ, lần lần đạt được những kết quả là phá được năm triền cái, chứng được bốn mức thiền định, chứng được tam minh lục thông. Là những cái kết quả dài lớn mà chúng ta đã nói rất nhiều trong những

[1:29:58]bài kinh trước nên hôm nay mình không có cần phải bàn lại. Tuy nhiên, chúng ta phải nhớ lại ở cái khởi điểm ban đầu. Cái khởi điểm ban đầu này mà đủ mạnh á thì cái viên đạn đại bác chúng ta bắn nó mới xa được. Nghĩa là chúng ta muốn hướng tới đạo quả Niết bàn cao siêu, tuyệt đối thì cái từ ban đầu cái lòng tôn kính Phật phải là vô biên, tuyệt đối. Mà nếu bây giờ mình đã lỡ khởi hành rồi, chúng ta đã bước vào đạo rồi mà coi chừng ở trong tâm sâu thẳm của mình cái lòng tôn kính Phật chưa đủ thì vẫn phải mỗi đêm mà huân tập, vẫn phải tự mình lạy Phật thiết tha hằng đêm như vậy để huân tập thêm, tích lũy công đức mà chuẩn bị cho cái đạo quả tối thượng về sau này.

[1:30:42]Có nhiều thầy giỏi lắm, có nhiều thầy rất giỏi. Nhiều khi quý thầy hay quý Phật tử không biết khen tôi, tưởng tôi giỏi. Chớ tôi tình thực mà nói, tôi tự biết mình, tôi so sánh mình với những cái thầy giỏi, tôi nói tôi không bằng móng chân mấy thầy đó đâu. Tôi nói thành thật á. Nhưng mà có nhiều thầy rớt. Là chỉ vì sao? Mỗi đêm quên nạp thuốc súng. Quên lạy Phật mỗi đêm thôi. Nghĩa là ỷ mình giỏi rồi là không thèm lạy Phật. Một thời gian rớt liền. Nguy hiểm như vậy, không phải dễ. Thì bây giờ một người tầm thường như chúng ta thôi, mỗi đêm ráng thiết tha lạy Phật, vậy mà suốt một đời mình sẽ làm một vị Tăng tu hành chân chính, có thể làm

[1:31:27]tiêu bản cho người đời, làm gương mẫu cho mọi người, vẫn sống một đời tràn đầy lợi ích cho con người được là nhờ lòng tôn kính Phật.

[1:31:37]Cuối cùng á thì khi một bài pháp dài như vậy, vua cảm động, khâm phục và xin quy y Phật, ngài trở thành đệ tử Phật. Rồi khi vua ra về, Đức Phật mới nói các vị Tỳ kheo là tâm của vị vua này rất là ăn năn, rất là hối quá vì cái tội giết cha. Nhưng mà cũng chính vì cái tội đó nên qua một bài pháp dài như vậy mà không chứng được đạo quả. Phải chứng ít nhất là sơ quả Tu-đà-hoàn. Nhưng mà vua với cái trí tuệ sắc bén như vậy, với cái phước làm vua lớn như vậy không chứng được đạo quả vì mắc cái tội giết cha. Cho nên chúng ta thấy đó, cái tội phước bình thường trong thế gian á chứ ảnh hưởng lớn với sự tu hành dữ lắm.

[1:32:18]Cho nên vì vậy, cái người nào sống ở đời mà tránh tội mà làm phước nhiều việc tu hành tâm linh dễ tiến bộ, tâm linh dễ khai mở. Còn những người nhiều khi mình thấy tinh tấn tu hành, cứ lặng lẽ ngồi thiền trong am vắng, nơi chỗ đồng hoang vân vân, mà thiếu phước coi vậy chứ được định nào đó một thời gian lùi lại. Còn cái người nào mà chịu cực, chịu khổ, dấn thân, thương yêu làm lợi ích cho con người, tránh những điều lỗi lớn hay nhỏ, đến lúc nào nó chín muồi rồi tâm linh khai mở ra. Tu một nhưng mà đắc mười á. Tu một đắc mười là vì cái phước nó lớn. Nên ở đây vậy là cái tội phước nó ảnh hưởng tới đạo quả rất là lớn.

[1:33:07]Cho nên tôi hay nói làm phước làm phước, nhiều người cứ chê tôi nói: "Chân Quang giảng cứ xúi người ta làm cái phước hữu vi, hữu lậu mà không biết khuyến khích người ta tu cái phước vô vi, vô lậu". Họ nói: "Tu thiền mới là cái vô lậu, vô vi. Còn cái làm phước thế gian đó chỉ là phước hữu lậu, đạt được phước báo cõi trời nào đó rồi thôi". Nói vậy là không có hiểu. Chúng ta xem trong bài kinh này sẽ thấy cái tội phước của thế gian hữu vi, hữu lậu á nó ảnh hưởng đến tâm linh của cái vô vi, vô lậu rất là mạnh. Cho nên vì vậy ai chê mình thấp, quý Phật tử cứ nghe lời tôi làm chuyện thấp thấp, cứ làm phước thấp thấp.

[1:33:46]Vậy đó mà chúng ta đang vượt lên từng giờ, từng giờ không hay.