[0:12]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:21]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:34]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
[0:49]Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. Hôm nay chúng ta học bài 29, là bài Tự Tại. Bài Tự Tại này nếu đúng á là bài chấm dứt của cái môn Tâm Lý Đạo Đức này. Tuy nhiên, chúng ta còn phải học một bài thứ 30 nữa cho nó chẵn, chứ 29 ngang nó ngừng tức tức. Nên bài hôm nay cũng quan trọng vì là bài cuối cùng trong cái chuỗi mà nói về đạo đức của một người tu theo Phật. Chúng ta học bài Tự Tại thì chữ "tự tại" này khó có thể định nghĩa được chính xác. Nhưng mà chúng ta giải thích một lát thì lần lần mình cũng biết. Cái chữ "tự tại" thì có nghĩa là "tự" là chính mình, "tại" là tại mình, cũng vậy nữa. Nghĩa là tự tại là tại mình, chính mình không à.
[1:49]Nghĩa là một cái thái độ gì đó mà mình không còn phải lệ thuộc vào bên ngoài, mà mình tìm được cái cái niềm vui, tìm được cái giá trị gì đó nơi chính mình. Nên những cái cảnh bên ngoài không có làm mình lay động, cái ý nghĩa của nó là như vậy. Ở các tôn giáo khác thì người ta có thể ca ngợi những cái giá trị à nào đó của cái tôn giáo đó. Nhưng trong đạo Phật thì cái thái độ tự tại được ca ngợi rất nhiều và được xem đó là một cái đạo đức rất là cao của những người đi theo đạo Phật. Nghĩa là một người mà khi gặp những chuyện buồn khổ mà thản nhiên không buồn khổ thì được gọi là một người đã tu tập rất là cao,
[2:38]gọi là có cái thái độ ung dung tự tại trong đời sống. Bao nhiêu là những chuyện để lại trong đạo Phật về Đức Phật, về chư Tổ, về các Thiền sư, chúng ta cũng nghe kể rất nhiều gương của những vị đó. Những vị mà mình thấy à qua nhiều cái sóng gió, nhiều đau khổ của cuộc đời mà họ đối diện một cách vững chắc và bình thản, nên lòng mình có cái ca ngợi. Nghĩa là họ không bị cái ngoại cảnh làm phát khởi đau khổ, làm phiền não. Nên cái đạo đức về gọi là tự tại này là một cái đạo đức rất quan trọng, rất được ca ngợi trong đạo Phật. Mà không riêng gì trong đạo Phật, chúng ta thấy là ở những cái tư tưởng khác, những tôn giáo khác cũng vậy.
[3:28]Một vị giáo tổ nào mà hay là một vị triết gia nào mà có khả năng giữ được lòng mình bình thản trước ngoại cảnh thì đều được những người sau muôn đời ca ngợi và xem như đó là một sự thành tựu vững chắc của cái triết học của họ. Chúng ta cũng nhớ như Khổng Tử vậy. Có những lần Khổng Tử rơi vào hoàn cảnh khốn cùng, bị người ta hất hủi, xua đuổi, không có gì để ăn hết, sống với các đệ tử, thì lúc đó ổng cứ ngồi ôm đàn ổng đánh tưng tưng, ổng coi trời đất ra gì hết. Thì những người đệ tử mới than phiền ổng, là sao hoàn cảnh bi khốn như vậy mà ổng cứ tỉnh bơ. Thì ổng trả lời rằng, nghĩa là cuộc đời thì nó cứ ung dung
[4:15]nó trôi đi, còn con người ta cứ bình thản mà sống. Thì những cái thái độ như vậy làm cho những cái người theo đạo Nho cho tới bây giờ vẫn tin tưởng vào cái vị giáo tổ của mình. Vì nơi cái thái độ mà à mà không lung lay bởi ngoại cảnh á, người ta không giải thích được, nhưng người ta vẫn cho rằng đó là một cái thành tựu rất cao của tư tưởng, của tâm hồn, của nhân cách. Hoặc là như Lão Tử, Lão Tử thì quá siêu việt, một người có cái tâm linh thật là đặc biệt, viết cuốn Đạo Đức Kinh mà chúng ta thấy người đó phải chứng ngộ được một cái tâm linh rất là cao, nên vượt thoát ngoại cảnh, không còn màng danh lợi,
[4:58]mà để lại một cái triết lý đến bây giờ vẫn không ai áp dụng cho hết được. Nên chính cái sự xuất hiện của Lão Tử, của Khổng Tử đã làm phong phú nền triết lý, cái văn hóa của Đông Phương, mà muôn đời sau người ta cứ phát triển phát triển mãi cũng không cùng được, nó tạo thành cái lối sống gì đó vừa nghiêm cẩn mà vừa thanh thoát của người phương Đông. Cho đến khi đạo Phật sang đến Trung Hoa, gặp gỡ ba hai cái tôn giáo có sẵn đó thì thật là tuyệt vời. Giống như chúng ta thấy giống như là đỉnh cao của trí tuệ, triết học của loài người tụ hội lại nơi Trung Hoa như vậy. Mà Việt Nam chúng ta cũng tiếp nhận được cả cái ba nguồn văn hóa đó,
[5:42]mà trong đó phải nói là hoàn chỉnh nhất và đầy đủ mọi mặt nhất thì vẫn là đạo Phật. Đạo Phật như là một cái nền có hết mọi mặt để dung hội được những tư tưởng của các tôn giáo khác. Chúng ta cũng kể đến một vị được xem là tổ của triết học Tây phương là ông Socrates. Ông Socrates là ổng sống ở Hy Lạp cũng gần gần vào thời của Đức Phật, thì là một nhà tư tưởng triết học, cũng là một nhà giáo dục. Ông có nhiều điều để nói lại với con người, với thế giới. Mà chúng ta cũng hiểu là cái thời đó nó không có những phương tiện truyền thông như bây giờ, người ta muốn nói cái điều gì thì không có thể mình lên radio hay
[6:20]lên truyền hình hay viết sách mà nó lan mạnh đi khắp thế giới được. Nên ổng cũng chỉ là như cái thời đó cũng giống như Đức Phật vậy, là cứ ra ngoài đường, ngoài phố, gặp ai làm quen rồi ngồi nói chuyện đạo, dẫn dắt người ta vào. Cái hay của ổng, cái sức mạnh của ổng là ổng nói chuyện một lát dụ dỗ rồi cái dụ người ta nói chuyện đạo không, chuyện triết lý không. Ổng vừa nói, vừa hỏi, một lát cái từ từ đi vào đạo lý hồi nào không hay. Còn mình mình không có cái lập trường vững chắc á, mình ra mình gặp thiên hạ nói chuyện lát cái người ta nói chuyện cà phê cái mình qua cà phê, nói chuyện quần áo mình qua quần áo,
[6:54]nói chuyện xe cộ mình qua xe cộ, đi theo người ta ra ngoài đời. Còn ổng thì cứ vô ổng nói chuyện người ta dù hỏi chuyện mùa màng thời tiết, ổng dụ một lát cũng thành chuyện đạo. Rồi ổng có cái hứng khởi như cảm thấy như một thiên chức, một cái sứ mạng gì đối việc đó nên ổng cứ kêu người ta nói hoài. Cái vợ ổng mới buồn và ổng thấy ổng không lo làm ăn gì hết. Cho nên cũng có vài cái phản ứng đối với ổng. Có một lần đánh ổng, mấy lần chửi ổng, có vài lần đuổi ổng ra khỏi nhà, nhưng bà phản ứng cũng nhẹ nhàng, cũng không sao. Thì có nhiều người tới thăm ổng, nhằm cái lúc mà bà tạt luôn cái ly nước vào mặt ổng, chắc là cũng để rửa mặt gì đó, đại khái vậy.
[7:31]Ổng tỉnh bơ à, không nói gì hết. Rồi ổng không giận không buồn hết trơn, mà nhiều lúc ổng còn khen nữa, ổng nói nhờ ổng có cái bà vợ như vậy nên ổng thành triết gia, là nhịn quá rồi cái trong cái nhịn đó, ổng tìm ra được nhiều cái đạo lý để sống. Nhưng mà quý thầy cũng không nên bắt chước điều đó làm chi. Thấy mình nghe kể chuyện thì mình cứ nghĩ ổng là nhà tư tưởng, không phải đâu. Không biết mấy cái vị này mình không hiểu nổi. Một lần ổng đi ngoài đường phố, ổng có cái chuyện gì ổng cần cái ổng đứng lại ổng suy tư, ổng nhập định luôn. Một ngày một đêm đứng bất động ngoài đường phố, sáng hôm sau xuất định, bước đi trở về nhà.
[8:04]Mình thấy cái những vị đó dễ sợ như vậy, không có đơn giản. Hồi xưa những cái vị mà gọi là triết gia bên Tây phương đó, họ họ dùng cái chữ philosopher, mình dịch là triết gia, nhưng mà nếu cho đúng á, đúng mình phải dịch là đạo sĩ mới đúng, tại mấy người đó tâm linh họ dễ sợ lắm. Nghĩa là ngoài cái việc mà họ có đạo lý để nói, họ có những năng lực rất phi thường, gọi là philosopher. Nhưng mà cứ càng đời những về sau này, thì những philosopher này chỉ còn nói thôi, nói, giảng giải thôi chứ không còn có cái tâm linh phi thường như những cái philosopher đời xưa nữa. Cũng giống như nhiều người hiểu về đạo Phật cũng vậy.
[8:42]Từ thời Đức Phật thì ngài nghĩa là trí tuệ, từ bi, thần thông, diệu dụng đủ hết, nhưng bây giờ từ từ giảng về đạo Phật chỉ còn là triết lý thôi, chứ còn những cái thể hiện siêu việt của Đức Phật thì cũng mai một từ từ giống. Thì Socrates vậy, đệ tử của ông là Platon, đệ tử Platon là Aristote, là những người mà toàn là những vị tổ để lại bao nhiêu là cái triết học cho Tây phương. Rồi sau đó thì nền triết học Tây phương mở lớn, lan rộng. Khi xét cho kỹ bây giờ thì người ta vẫn thích triết học Đông phương, nên nhiều người học Tây phương cho đã đời chứ, rồi cũng đi tìm về triết học Đông phương vì nó quá sâu sắc, quá thâm thúy.
[9:16]Nhưng cái khả năng mà đứng bất động của ông Socrates thì ổng không có dạy ai, nên người Tây phương họ không có một cái triết học để đi sâu vào cái tâm linh như là người Đông phương. Người Đông phương mình có một phương pháp thiền định hẳn hoi để đi vào. Thì chúng ta thấy qua những câu chuyện kể như ông Socrates thì ổng cũng hay nói chuyện đạo với người ta. Dĩ nhiên là khi mà nói chuyện đạo, giải thích này kia nọ thì thế nào cũng phải sửa cái sai của người này người nọ. Thì nói riết nó đụng chạm tới những người có thế lực đương thời, nên qua nhiều cái xung đột lần lần trở nên gay gắt, quần chúng theo ông lần lần đông và ông cũng hay sửa lưng thiên hạ.
[9:53]Cho nên một lần ông bị bắt, rồi cái họ đưa ly thuốc độc buộc ông phải uống chết, phải tự tử bằng ly thuốc độc. Ông à ổng bình thản ổng uống một ngụm, uống cái ực vậy á, rồi ổng ngồi nói chuyện tiếp với những đệ tử của mình lúc đó đang đứng xung quanh khóc. Ổng mệt ổng nằm xuống, ổng nói cái bàn chân đã lạnh rồi, nó lạnh lần lần lên rồi, lên tới đầu gối rồi. Ổng nói lạnh lên tới ngực là chết, thì lúc đã lên tới bụng rồi, ổng dặn dò điều này điều nọ, nằm nhắm mắt rồi ổng đi luôn. Tự tại như vậy. Thế nên mình đừng sửa lưng thiên hạ nhiều quá, không chừng thiên hạ cũng mời mình một ly thuốc chuột, khổ lắm.
[10:28]Thì những cái điều đó để lại thì chúng ta có cái cảm phục là chúng ta thấy rõ ràng họ có cái gì thành tựu thực sự trong cái nội tâm, trong tinh thần của họ. Nên họ nói được đạo lý và có những biểu hiện rất là tự tại và tự tại làm cái gì đó làm cho người mọi người thán phục, làm cái gì mà mình có cái sức mạnh, cái sức sống, cái niềm vui, cái hạnh phúc, cái giá trị gì nơi chính mình để rồi không còn lệ thuộc gì bên ngoài nữa. Và một thời gian rất dài, đạo Phật chúng ta cũng vậy, cái người đến với đạo Phật cũng hâm mộ cái thái độ tự tại đó. Nhất là mấy chục năm nay, khi mà Thiền tông à xuất hiện trở lại nơi Việt Nam thì những sách vở Thiền cũng
[11:15]luôn miệng ca ngợi về cái sự tự tại của một người tu, của một thiền sư. Và chính vì lý do đó thì chúng ta, những người hậu học, cũng đâm ra quá thích cái thái độ tự tại đó, chúng ta quá thích. Chính cái thích đó, cái thích mà vội vã đó cũng để lại nhiều cái tai hại cho cá nhân mình cũng như cho cả cái Phật pháp nữa. Đây là một cái tai hại lớn. Vì sao vậy? Vì tự tại nó là cái kết quả của bao nhiêu là cái chuỗi công hạnh phía trước, biết bao nhiêu là cái công hạnh phía trước rồi nó mới xuất hiện cái tự tại như là một cái biểu hiện rất tự nhiên. Nhưng mà vì chúng ta vội vã, chúng ta tìm đến cái tự
[12:00]tại sớm quá, cho nên cái tự tại đó nó bị mất căn bản, bị gãy chân, phát sinh ra nhiều cái hiệu quả phụ và làm đổ vỡ sự tu hành của chúng ta luôn. Đúng ra đó thì nó phải bao nhiêu là cái công hạnh đạo đức phía trước, rồi cả cái công phu thiền định, tinh tấn, định đưa đến gì? Trí tuệ. Thì khi mà tâm được định thì nó xuất hiện ra nhiều cái kết quả, bao nhiêu cái kết quả chung quanh cái thiền định, trong một số kết quả đó có một cái gọi là tự tại. Cho nên tự tại chỉ là một cái nhánh nhỏ, một cái hệ quả nhỏ của của thiền định. Nhưng mà nhiều khi chúng ta không biết, chúng ta chỉ lấy cái tự tại này là
[12:45]cái điểm nhắm đến để tìm đi tìm cho bằng được khi mình đến với đạo Phật. Và điều này nó phát sinh ra nhiều cái hiểu lầm, nhiều cái tổn phước dữ lắm. Có nhiều cư sĩ vậy, nhiều khi đến với chùa rồi cũng nghe nói lõm bõm về một cái đạo Phật mà có các vị thánh, có các vị thiền sư sống một cách ung dung tự tại, có những biểu hiện kỳ đặc, lạ lùng, vượt ngoài cái nề nếp thường tình, rồi họ cũng bắt chước, nhiều khi cũng nói ngông nói cuồng, những cái điều đó làm tổn phước. Tự tại nó nguy hiểm vì nó có những cái phản ứng phụ. Một lát chúng ta phân tích rồi chúng ta sẽ thấy nó nguy hiểm. Bây giờ chúng ta nói qua về cái ý nghĩa của tự tại có thể bị hiểu sai và lạm dụng.
[13:31]Thứ nhất á là cái tự tại có thể bị hiểu lầm qua thành ích kỷ. Vì cái chữ "tự" này nghĩa là gì? Hồi nãy mình nói rồi. Không phải, nó là chính mình, phải không? Mà trong đạo Phật mình á, cái chữ "tự" này nó xuất hiện rất là nhiều chỗ. Như trong Thiền tông mình nghe cái chữ: "Phản quan tự kỷ bổn phận sự". Nghĩa là cái cái nhiệm vụ, cái việc làm gốc của cái người tu là gì? Soi lại nơi chính mình. "Phản quan tự kỷ bổn phận sự". Rồi chúng ta nghe có chữ "tự" gì nữa? Tự tánh, phải không? Tự tâm. Tự tánh, tự cái tâm, tự kỷ. Đại khái nó có nhiều cái chữ mà người tu thiền luôn luôn đi tìm cái giá trị gì đó nơi chính mình.
[14:20]Hễ là ai hướng ngoại đi tìm cái gì bên ngoài cái bị các ngài rầy. Các ngài nói: "Kho báu trong nhà không tìm mà đi lang thang ra bên ngoài". Nghĩa là nơi chính mình á có một cái gì nó đầy đủ, đầy cái hạnh phúc, đầy trí tuệ, đầy giá trị, trăng gió xưa nay chưa từng hết, cứ nơi đó mà tha hồ thưởng ngoạn, không có gì phải phải sợ hết. Thì cái chữ "tự" này nè chúng ta thấy nó gần với cái gì nữa? Nó cũng chính là tự ngã. Đúng là cái khởi điểm của sự tu hành là mình phải nơi chính nội tâm của mình để mình đi chứ không thể đi tìm ở bên ngoài được. Đúng là như vậy. Nhưng mà cứ đứng nơi đó thì mình củng cố cái bản
[15:02]ngã của mình, củng cố cái chấp ngã của mình. Chữ "tự" nó nguy hiểm như vậy. Rồi cái người mà tự tại có nghĩa là không bận tâm gì đến ngoại cảnh bên ngoài, cho nên cũng cả không có bận tâm gì đến cái mọi người chung quanh mình, vô tình cái cuộc sống nó làm mình mất cái vị tha mà mình không hay, mà mất cái vị tha có nghĩa là vị kỷ đã xuất hiện rồi. Nên cái tự tại mà nếu mình không có cái gốc, mình cứ đi tìm cái tự tại mà bao nhiêu cái công hạnh phía trước mình không thực hiện được thì lần lần mình rơi vào sai lầm mà mình không biết. Có nhiều người khi đi tìm cái tu tập thì khát khao giải thoát, khát khao giác ngộ, hết sức tinh tấn, vào cửa đóng thất bế quan,
[15:50]ngồi thiền, hoặc là ở trong đại chúng như vậy nhưng mà sống như giữa không người, sống không dính mắc, không liên hệ gì với ai hết. Coi như không có lệ thuộc vào hoàn cảnh bên ngoài, gọi đó là cuộc sống giải thoát hay tự tại. Nhưng không ngờ là cái lối sống như vậy nó tăng trưởng cái sự ích kỷ dần dần, vì mình không còn nghĩ tới ai hết. Tôi nhớ có một lần lúc mà tôi còn ở trong chúng, cái điều này tôi nói cũng giống như tâm sự thôi. Vì khi mà tôi còn nhỏ á thì tôi cũng hay mơ ước về một thế giới, một trái đất mà trong đó con người luôn luôn biết thương yêu nhau. Thì chúng ta thấy bây giờ mình chưa có nói gì cao siêu
[16:31]mà nếu mọi người thương yêu nhau hết thì thế gian này thành cái gì? Thành thiên đường, hạnh phúc tràn ngập, phải không? Có thể là chúng ta sẽ bị đói khổ, có thể chúng ta sẽ bị thiên tai, có thể chúng ta sẽ bị bệnh tật, nhưng mà nếu trong cái hoàn cảnh đó, con người ai cũng thương nhau hết thì trong cái khổ đó chúng ta vẫn có hạnh phúc, vẫn có niềm vui. Nên từ nhỏ tôi khát khao cái điều đó mà không giải thích được, giống như cái chủng tử gì đời trước tôi không biết. Mặc dầu là dĩ nhiên là lòng từ bi của mình cũng không có phát triển gì nhiều vì cũng không có biết cách tu, mà chỉ cái tâm nguyện tự nhiên thôi.
[17:07]Cho nên hôm trước mà lúc nói về cái bài tham ái đó, tôi có đọc cái bài thơ đó, mãi về sau tôi có viết những dòng thơ để nói, quý thầy có nhớ không? Mà có nghe lại không? Thì bài thơ đó cái đoạn sau nó còn dài lắm, nó có cái đoạn là: "Mãi về sau tôi có viết những dòng thơ để nói, sẽ chỉ nói lên để ca ngợi tình thương của con người vì nhân loại, quê hương, của hạnh phúc thoát ra ngoài tội lỗi. Mãi về sau tôi có viết những dòng thơ để nói, sẽ nói lên để ca ngợi sự an nhiên, hạnh phúc nào thong thả tựa thần tiên, rất thanh thoát, ung dung và đĩnh đạc. Mãi về sau tôi có viết những dòng thơ để hát, sẽ đoàn kết mọi người trong một trái tim chung,
[17:47]hạnh phúc thiêng liêng và vĩ đại vô cùng, một là tất cả và tất cả mọi người chỉ là một." Từ lúc còn nhỏ như vậy tôi cứ khát khao cái điều đó, rồi đến khi tôi vào đạo thì tôi có nghe được nhắc về từ bi mà không nghe được nhiều, mà thường chỉ ca ngợi cái sự giải thoát và tự tại. Thì tôi cũng ngoan ngoãn cứ lo tu hành như vậy theo cái lời dạy của những vị trên mình. Nhưng tôi tu một thời gian thì tôi chợt tôi thấy càng lúc thì những cái nhu cầu của huynh đệ nó cứ hiện ra hiện ra trước mắt mình như vậy. Tự nhiên nhìn qua bên thấy người kia cái áo họ mỏng mà rách, nhìn bên đây thấy đôi dép của người huynh đệ sao nó gần sút quai,
[18:24]rồi đi thoáng thoáng qua nghe cái người kia họ than họ không có viết để học, thì chính những cái đó tự nhiên nó rớt vào làm mình phải quan tâm chứ mình không thể không quan tâm được. Và tôi liên kết lại tôi nghĩ: "À, như vậy khi một người sau một thời gian tu hành, họ sẽ xuất hiện một cái tâm trạng là hay quan tâm đến nhu cầu của người chung quanh." Và tôi xem đó là một cái tiến trình tự nhiên, một cái công thức tự nhiên. Rồi một lần đó tôi được yêu cầu phải viết một cái bài gì đó để nói nói về cái đạo lý của nhà Thiền, thì tôi tôi viết cái bài đó liền, tôi viết cái bài mà tôi đã thấy được. Mà tôi không nói về tôi, tôi nói xem nó như là một tiến
[18:59]trình tự nhiên của một người tu thiền phải trải qua. Là tôi nói rằng khi một người tu thiền có bước tiến chút chút đó là một cái tâm trạng sẽ xuất hiện, thì bị một vị thầy đó họ bác, họ không chịu. Không chịu, họ nói: "Cái này nó không có nói lên được cái cao siêu của Thiền tông." Buộc tôi phải viết lại. Thôi tôi bỏ cái bài đó, cất, tôi viết lại cái bài khác để ca ngợi Thiền tông mà tôi ca trên mây không thì mấy ngài lại chịu. Không hiểu sao nữa. Nhưng mà từ lúc đó tôi thấy ngờ ngợ. Thiền hay đạo là cái gì cuộc sống chứ, mà sao mà nói trên mây thì người ta chịu, mà nói thiệt người ta không chịu.
[19:30]Thôi cũng đành chịu thôi. Những cái điều đó đó tôi không hiểu nó là cái gì nhưng mà tôi vẫn xem nó là một cái lẽ phải. Vì như Đức Phật dạy vậy, một cái giáo lý gì mình cũng phải thực hành xét nét tới lui mà đến khi nào mình vững chắc tin đây là lẽ phải rồi hãy chấp nhận. Nên từ đó trở đi, sau này khi tôi đi giảng vậy, tôi vẫn xem cái kinh nghiệm đó như là một cái lẽ phải, mà không biết là có người, mọi người khác có cười nhạo hay không. Thì tôi vẫn nói vậy: "Cái người tu mà khi mình bớt lo cho mình, nghĩa là bớt cái ngã chấp thì tự nhiên cái vị tha nó xuất hiện, là tự nhiên cái cuộc sống của huynh đệ chung quanh hiện ra trước mắt mình để
[20:08]mình phải lo lắng giúp đỡ." Và tôi xem đó là một cái bổn phận, một cái đạo lý, một bước tiến nho nhỏ trên đường tu. Còn những người nào đó họ có thể tiến xa vượt hơn để họ vị tha trọn vẹn vì tất cả chúng sinh thì những điều đó nó quá lý tưởng, mình cũng mong mỏi mình cũng sẽ được như vậy, dù hiện nay mình chưa có được. Và có một điều nữa tôi thấy là khi người ta đi tìm cái sự tự tại mà nhất là càng chứng tỏ sự tự tại nơi chính mình chừng nào thì người ta càng mất cái vị tha. Nên tôi đâm ra tôi ngờ ngợ về cái giáo lý của sự... của của của cái... sự tự tại. Tôi ngờ ngợ. Mãi đến sau này một thời gian dài tôi mới củng cố lại được cái lý luận về tự tại
[20:52]và biết thế nào là một cái tự tại đúng và thế nào là một cái tự tại sai. Những điều đó tôi ít có nói. Có lần trong "Đạo đức người tu" tôi cũng có nói, sư đạo nghe đó cũng có nghe rồi phải không? Nhưng lúc đó nói không có kỹ lắm về cái tự tại. Bây giờ thì bài này mình khai triển hẳn ra. Đó là một cái biểu hiện là nó lệch qua cái ích kỷ, do cái gì mình cũng nói nơi chính mình nơi mình thôi, không ngờ là quên mọi người thì cái vị kỷ xuất hiện liền, đó là một cái hiểu lầm như vậy. Cái hiểu lầm thứ hai là bị hiểu lệch qua cái lãnh đạm, là vì sao? Là vì khi mình không còn bị chi phối bởi ngoại cảnh,
[21:31]nghĩa là tự tại tức là mình sống nơi chính mình mà, không còn bị chi phối bởi ngoại cảnh, tự nhiên mình thờ ơ trước niềm vui và nỗi khổ của chúng sinh. Thiếu tình người, thiếu từ bi. Đây là một cái, cái lệch lạc của cái gọi là tự tại. Bởi vì sao? Vì chúng ta thấy cái người tu đúng á là nội tâm phải được cái bất động, là không còn buồn, vui, giận, ghét gì hết, là phải bất động. Nhưng mà bây giờ, ví dụ như có một người nào đó họ đến họ mắng mình, mình không giận thì đó là mình bất động, đúng. Thí dụ một ngày nào đó quý thầy ở đây có thầy nào đẹp trai nữa, có một người quỳ xuống dưới chân ca ngợi:
[22:17]"Thầy là thần tượng của em".
[22:22]Coi chừng Minh Trí đó. Lúc đó mình cũng tỉnh bơ, không nhúc nhích gì hết thì cái bất động đó là một thái độ hết sức đúng. Tuy nhiên như vầy, bây giờ có một người nào đó họ đến họ nói: "Thưa thầy, đêm qua nhà con đã cháy rồi. Con cháy hết, con không lấy được cái gì ra hết." Mình nghe nó xong mình nói: "Cuộc đời này là mộng huyễn vậy đó con", rồi mình chắp tay sau đít đi vô luôn, thì cái đó làm sao? Cái đó là thái độ là gì? Lãnh đạm. Cái đó có đúng với đạo đức người tu không? Không đúng chút nào hết. Nhưng mà nếu chẳng lẽ bây giờ mình khổ theo họ thì có phải là mình bị động không? Phải không? Đâu phải.
[23:02]Chúng ta thấy cái người tu đó là tuy mình bất động nhưng mình vẫn đồng cảm được với niềm vui và nỗi khổ của chúng sinh, chứ không phải bất động rồi thờ ơ, lãnh đạm. Cái chỗ này là một cái đạo đức. Khi mà có chúng sinh họ đến họ nói: "Thưa thầy, con báo thầy tin mừng", mình nghe mình cũng hồi hộp, mình tưởng họ sắp đem cho mình mấy triệu. Nói: "Gì vậy?", nói: "Con vừa mới thi đậu đại học", cái mình nói: "Ôi cuộc đời như giấc mộng vinh hoa", cái mình đi luôn. Mà hễ mà nói: "Con cúng dường thầy mấy triệu" cái sáng mắt lên nói chuyện tiếp á. Nhưng mà ở đây vậy, cái chữ đồng cảm này khi người ta có cái
[23:38]niềm vui người ta đến san sẻ, mình có cái vui với người ta. Người ta có nỗi khổ đến, mình có cái chia sẻ với người ta. Thì đó là cái đồng cảm, và cái đồng cảm này là một cái đạo đức người tu không thể thiếu được. Nên tôi còn nhớ cái câu chuyện mà một người mù ca ngợi Thiền sư Bankei vậy. Ông nói ông mù nên ông không có nhìn thấy được nét mặt của người ta, ông chỉ nghe tiếng rồi đánh giá con người. Thì ông thấy thường thường á, ví dụ như con người mà nghe nói ai khổ đó, mình giả bộ than nhưng mà ổng nghe trong cái âm thanh đó có cái mừng, thấy ai khổ ai suy sụp mừng vì người ta sẽ thua mình. Còn ví dụ thấy ai được thành công thì khen,
[24:16]nhưng trong cái khen đó, ông vẫn lắng nghe được một cái gì bực bội là thấy người ta đã hơn mình. Ông nói: "Chỉ có Thiền sư Bankei thôi, mỗi khi mà Ngài san sẻ cái nỗi buồn với người khác thì ông nghe thấy trong âm thanh của Ngài trọn vẹn cái nỗi buồn đó theo. Mà nghe Ngài khen cái niềm vui của người khác thì ông nghe được trong âm thanh của Ngài trọn vẹn cái niềm vui mừng." Nghĩa là Ngài rất chân thành và luôn luôn đồng cảm, chia sẻ được với chúng sinh. Đó là cái đạo đức như vậy á. Rất là hay, Thiền sư Bankei. Nên nếu mà mình hiểu cái tự tại mà trước đó mình không có chuẩn bị một cách căn bản thì cái tự tại của mình bắt đầu nó bị đeo theo những cái sai lầm.
[24:58]Như nãy mình nói cái ích kỷ, bây giờ mình nói qua cái cái lãnh đạm là như vậy. Nên người tu là tuy đối với bản thân mình thì không để cái khổ vui nó chi phối, nhưng đối với cái khổ vui của chúng sinh mình có cái đồng cảm. Tuy nhiên cái đồng cảm của khổ vui này nó không giống như người đời mà quá quắt, hay là không có khổ sướt mướt mà không vui hề hề hà hả hê hê, không phải. Nhưng mà nó có, thật sự là có cái cái vui, cái buồn nó nhẹ nhàng như là một cái diệu dụng vậy đó. Điều này tôi rất là khó giải thích. Bây giờ ví dụ tôi nói thế này: ghét đi, thường thường mình hiểu cái chữ ghét là gì? Ghét là là không ưa, là trong lòng bực bội ha,
[25:41]tức tối, không ganh tị, ghét rồi cái nọ. Nhưng mà nếu tôi nói tôi nói: "Tôi, tôi ghét mấy cái người mặc áo dài mà mặc quần xà lỏn." Có không? Chú Mỹ cười hoài. Thì tôi nói chữ ghét như vậy có nghĩa là tôi bực bội, tôi tức tối với họ, có phải không? Không phải, mà có nghĩa là tôi không bằng lòng thôi. Tôi không bằng lòng trước cái việc mà mặc áo dài mặc quần đùi thôi, không chịu, chịu không nổi. Chớ không có nghĩa là mình ghét người ta cái gì mà ghét cay ghét đắng ha, không phải, phải ruồng phải bỏ gì đó. Tức là cái chữ ghét mình nói nghe nó cường điệu nhưng mà thật sự trong tâm mình nhẹ nhàng, có nghĩa là không bằng lòng thôi.
[26:17]Nên quý thầy là cái người mà tôi thương lắm vì không ai như vậy hết. Ví dụ như bây giờ khi mà người ta đến với mình vậy, trong cái bất động đó mình vẫn khởi được cái dụng là khi nghe nói người ta có cái chuyện buồn mình có cái buồn với người ta, nghe người ta có cái chuyện vui mình vui với người ta. Đó chính là cái dụng của cái tâm mà do cái đạo đức của cái lòng từ bi nó phát ra, cho nên nó không có quay quắt. Ví dụ như bây giờ người ta nói, người ta đến người ta nói: "Con cháy nhà rồi, con mất hết đồ đạc rồi" mà người ta đau khổ ghê gớm, mình vẫn có cái buồn chia sẻ với người ta, nhưng mà nó không thành một cái xao động của cảm giác quá mạnh ở phía trên.
[26:57]Đây là cái dụng của cái đồng cảm, của cái từ bi chứ không phải là bình thường. Rồi một cái hiểu lệch của cái kiêu mạn nữa là trở thành à lệch của cái tự tại nữa là trở thành kiêu mạn. Nên cái người mà cứ hướng về cái tự tại, tự tại thường là những người bị kiêu mạn. Mấy cái kia còn đỡ, mà qua tới kiêu mạn là thấy cuộc đời tu hành của mình tiêu rồi. Tại sao một người mà nói là đi tìm cái giá trị tự tại lại trở thành kiêu mạn? Vì mình sống với chính mình, không cần phải tôn trọng ai. Đó là kiêu mạn. Hễ không còn ai để mình tôn trọng thì ngay đó mình là kiêu mạn. Còn khiêm hạ là gì? Khiêm hạ là có người để mình tôn trọng,
[27:43]mà mình tôn trọng nhiều người chừng nào thì cái tâm khiêm hạ mình càng lớn chừng nấy. Khi mình tu tập, trước hết là mình phải biết lạy Phật với trọn lòng tôn kính để giữ cái gốc công đức. Khi mình lạy Phật như vậy thì mình đã được cái khiêm hạ không? Được không? Được chút xíu à. Cái phước thì rất lớn nhưng mà tâm khiêm hạ vẫn chưa nhiều. Vì sao vậy? Bởi vì Phật là một vị Thánh quá tuyệt đối rồi. Nên khi mình tôn kính Ngài thì lần lần mình được những cái công đức vi diệu, được những cái tư cách của bậc Thánh nó xuất hiện nơi tâm mình, nên công đức rất là lớn, nhưng mà tâm khiêm hạ vẫn chưa nhiều, tại sao?
[28:25]Tại vì trước một cái bậc Thánh quá vĩ đại như vậy thì mình có đảnh lễ là chuyện bình thường, phải không? Không có gì hay. Nhưng mà thấp hơn nữa, bây giờ mình đảnh lễ những vị tôn túc đi trước mình. Mình gặp một vị thượng tọa, một vị hòa thượng tu trước mình, cúi đầu đảnh lễ, thì cái vị đó đắc đạo chưa? Đắc chưa? Chưa, vẫn là người thường, mà có khi còn dở hơn mình. Có khi vị đó nhiều khi học không được nhiều, không thể viết một cuốn sách, có thể không thể thuyết một bài giảng, có khi thua mình luôn, nhưng mà mình vẫn đảnh lễ, vẫn tôn kính luôn, vì mình nghĩ rằng là những vị này đi trước, là cái thời gian tu hành tích lũy lâu,
[29:05]có đức hơn mình và là người trong cái mắt xích nối tiếp nhau, nối tiếp nhau để giữ gìn Phật pháp qua từng thời đại, qua từng thế hệ. Cho nên mình đảnh lễ cái công lao của một vị đã xuất gia và đứng trong hàng ngũ những người nối tiếp giữ gìn Phật pháp. Như quý thầy vậy, quý thầy của cái thời đại này, trang lứa này là những người giữ gìn Phật pháp của giai đoạn này, thì những thế hệ sau này mình phải lo, phải độ cho họ để lại có tiếp tục những người nối tiếp mà giữ gìn Phật. Thì những thế hệ sau họ kính trọng mình vì mình có công lao đó. Còn ngoài công lao đó nếu mình là một người biết thuyết pháp, viết sách hay làm những cái công đức gì thì lại càng quý.
[29:46]Nhưng mà dù không được những điều đó, chỉ cần tu hành ổn định, chân chính, mình đã là người có công đức. Cho nên khi mình đảnh lễ một vị tôn túc là mình biết cái ơn của người đó, cảm cái đức của người đó đi trước mình mà giữ gìn Phật pháp, dù vị đó chưa chứng đạo, có nhiều khi cũng không có khả năng nhiều, nhưng vẫn phải tôn kính. Thì khi mình tôn kính được một cái người mà không phải là vị Thánh quá cao, thì như vậy cái khiêm hạ của mình rất là lớn. Đúng không? Đúng, chứ còn mình đảnh lễ Phật thì chưa chắc mình khiêm hạ đâu, vì Phật quá siêu việt rồi, không nói nữa. Cái người thường thường mà mình vẫn tôn kính được
[30:20]thì tức là mình cái khiêm hạ của mình vững. Bây giờ thấp hơn chút nữa là những huynh đệ ngang lứa với mình mình vẫn đảnh lễ được luôn. Có chưa? Ví dụ như quý thầy mình có một cái lỗi gì đó, mình ra trước đại chúng mình sám hối, đảnh lễ đại chúng, đã từng làm chưa? Có. Thì rõ ràng đây là những huynh đệ ngang với mình, phải không? Vậy mà mình vẫn chân thành, vẫn trân trọng đảnh lễ được, thì cái tâm khiêm hạ rất là tốt, nghĩa là vẫn tôn kính mọi người được. Cái khiêm hạ này là cái công đức gốc, công đức nền, còn cái kiêu mạn thì nó sẽ làm, sẽ làm đổ vỡ tất cả. Dĩ nhiên chúng ta thấy cái mức độ, cái đối tượng để mình kính trọng
[31:00]mà nó càng tầm thường chừng nào thì cái khiêm hạ của mình càng lớn chừng nấy. Đúng không? Chúng ta nói lại, đối tượng mà đi xuống thì cái tâm khiêm hạ, cái tâm khiêm hạ nó đi lên. Hiện nay đó, cái người tu mình là mình đảnh lễ được cho tới đại chúng, huynh đệ ngang với mình, vẫn tôn trọng được, người tu phải như vậy. Nhưng mà cái lý tưởng ở trong đạo là cái đối tượng mình còn xuống, xuống nữa nè, xuống tận cùng ở dưới luôn là cái gì? Đó là lý tưởng, có thể mình chưa thực hiện được nhưng mình phải hiểu lý tưởng nó nằm ở đó. Hồi Tết quý thầy có nghe ai hát cái bài mà thiệt hay: "Xin quỳ lạy nơi nơi, dù cỏ cây hay cánh chim bạt trời"?
[31:44]Nghe, tôi nhớ có ai hát bài đó cũng hay lắm. Nghe chưa? Quên hả? Nghe rồi chưa? Chưa. Hử? "Này xin Phật dạy cho con được lòng khiêm cung, hiểu mình như sương như bụi. Xin quỳ lạy nơi nơi, dù cỏ cây hay cánh chim bạt trời." Nghe chưa?
[32:08]Bữa Tết có ai hát bài đó hay lắm á. Thì như vậy là dù cỏ cây hay là cánh chim bay tầm thường mà mình vẫn tôn trọng được. Đó, chúng ta nhớ cái điều này. Chúng ta thấy trong lớp mình cũng có nhiều người tự tại lắm, ai giảng giảng cứ nói chuyện tỉnh, đó là cũng tự tại. Bây giờ chúng ta xác định lại cái tiến trình đi đến cái đạo lý tự tại. Cái khởi điểm của sự tu hành là gì? Ba cái tâm hạnh căn bản này phải nhớ nè: Tôn kính Phật, từ bi, khiêm hạ. Từ ba cái này rồi nó xuất hiện tiếp cái gì? Từ ba cái này thì xuất hiện ra vô số những cái, những cái tâm hạnh khác. Những tâm hạnh này thì chúng ta cũng đã khảo
[32:50]sát trong mấy chục bài giảng này vừa rồi. Tuy nhiên nó có một cái đường đi chính, cái chính nhất quan trọng nhất là giới á, giới nó cao hơn. Ở đây giới thì có hai loại: một loại nó thấp hơn cái đạo đức và một loại nó cao hơn cái đạo đức. Cái loại mà thấp hơn đạo đức á là những cái giới giới điều bình thường, những quy định bình thường. Ví dụ như cho đi không cho chạy, ừ cái oai nghi bình thường. Nhiều cái lắm. Nhưng mà còn cái giới thực sự nó là sự vô nhiễm, tham ái, tham dục á, đúng rồi đó. Thì cái này nè, thì cái giới này nó cao hơn đạo đức. Phải có công đức rất là vững rồi thì mới có được cái này.
[33:28]Nếu công đức phía trước mình không vững thì cái này mình không giữ nổi, nhớ như vậy. Cho nên, một người nào mà muốn giữ này cho kỹ thì ba cái này thực hành cho kỹ, thì sẽ giữ được cái giới này. Còn nếu ba cái này trong đây có một cái gãy, thì cái này mình không giữ nổi, nhớ như vậy. Rồi toàn bộ vô số công hạnh đạo đức và giới này, nó mới tạo thành cái gì? Tạo thành cái gì? Thiền định. Hén, vô số nghĩa giới nè, vô số đạo đức, những cái những cái đức hạnh khác, vô số những cái tâm hạnh đạo đức khác, cộng lại những công đức đó nó mới tạo thành cái thiền định, nghĩa là trong tâm mình mới xuất hiện được cái định lực khi mình ngồi thiền.
[34:05]Nên cái công lao mà công phu mà để đi đến thiền định được khó lắm, không có dễ. Nhưng cái người nào không biết á, cứ vô mà hăm hở tu thiền, nghe nói là tu thiền là mau đắc đạo thành Phật đi đường tắt vậy nè, hăm hở chỉ biết thiền định mà không biết gì vô số những công hạnh phía trước này là người đó không có thành công, hổng chân liền, khó lắm. Sau cái thiền định thì là trí tuệ, sau trí tuệ là nó là vô ngã đó, vô ngã giải thoát á. Vô ngã này tức là giải thoát. Thì nơi cái thiền định này nè, nó đã xuất hiện nhiều cái nhánh mà nãy chúng ta nói đó, nó có một cái nhánh quan trọng là cái cái tự tại, và tự tại này nó là biểu hiện
[34:43]tự nhiên, biểu hiện phụ tự nhiên của người tu tập, chứ không phải là một cái đường đi chính của nó. Tự tại chỉ là một cái nhánh rẽ thôi, nhưng mà có khi mình không biết, là mình cứ chăm chăm chỉ tìm cái tự tại, chứng tỏ cái tự tại này, đó là mình hiểu sai về Phật pháp, nó chỉ là một cái cái nội tâm mà bất động á, nó là cái xuất hiện cái thái độ tự tại trong đời sống. Nghĩa là mình thì chả để ý gì tới cái tự tại, nhưng mà tự nhiên mình tự tại, thì nó đúng. Còn nếu mình cố ý đi tìm nó sẽ sai. Chúng ta nhớ điều đó. Nghĩa là cái việc mà mình đi tìm á, là mình đi tìm những cái này nè. Trên con đường thẳng đó mình đi, vô số.
[35:26]Còn nơi cái thiền định này, những cái biểu hiện bất ngờ của nó xuất hiện là cái mình không quan tâm, như cũng như cái tự tại này là không quan tâm, không cố ý đi tìm, không được cố ý đi tìm. Còn người nào mà tu mà cứ nhắm vào cái tự tại là trật liền, trật 100%. Nó là một sự khoe khoang đó. Mình phải chứng tỏ rằng à mình sống trên đời an nhàn, ung dung, tự tại là sai liền. Đó là để người khác đánh giá, lát mình nói lại. Bây giờ, chúng ta sẽ xét là cái tự tại đúng nó phải bao gồm những cái đức hạnh khác. Chúng ta không có sầu khổ vì cái chuyện của mình, đó là cái hạnh nhẫn nhục, nhưng mà chúng ta vẫn có
[36:05]lòng bi mẫn đối với nỗi khổ của chúng sinh. Hồi nãy chúng ta nói cái đồng cảm á, bây giờ mình lặp lại điều này một chút. Ví dụ như bây giờ mình mất xe, xe để đó rồi ai lấy mất, thì lòng bất động, không có một chút gì nhúc nhích trong cái tâm mình hết, đó là tự tại đó, nhẫn nhục. Nhưng mà người khác mất xe, thì sao? Cũng coi tỉnh bơ như không có gì luôn, lại lại trật, ngộ vậy. Nên đây là cái điểm mà gọi là trung đạo á. Là việc chuyện mình thì bất động, nhưng mà chuyện người thì luôn luôn mình có khởi động, rồi có cái thương yêu cái nỗi khổ, cái đau khổ của người khác, chứ không có trơ trơ. Thế gian này nó như vậy, mà chính cái sức mạnh
[36:49]của cái lòng thương yêu người khác, nó lại trở lại làm cho mình tự tại. Hai cái này nó ngược nhau, hai cái này nó nó làm thành cái sức mạnh cho nhau, cái ngược nhau mà nó làm thành sức mạnh cho nhau. Cái chuyện của người, cái nỗi khổ của người, còn đây là cái chuyện của mình. Là nếu mà đối với chuyện của mình mà mình tỉnh bơ, không động, thì tự nhiên cái chuyện của người khác mình lại dễ thông cảm. Ngộ như vậy, hễ cái này có thì cái kia không có, mà cái này không có thì cái kia có. Ngược lại, cái người nào mà đối với nỗi khổ của người khác á mà mình quan tâm, thì tự nhiên đối với cái chuyện của mình mình lại ít quan tâm.
[37:34]Đúng không? Đúng không? Vì sao? Mình phải lấy cái chữ này mà mình lý luận nè: chữ vị tha và vị kỷ nè, phải không? Khi mà vị tha có thì vị kỷ vắng mặt, còn vị kỷ mà có mạnh rồi thì vị tha nó mất. Nên ở đây, chính cái mà mình mình đồng cảm, mình quan tâm tới chuyện vui buồn của người khác, tự nhiên chuyện mình nó mất à. Thành ra mình tự tại mà mình không hay. Mình không muốn tự tại gì hết mà vẫn tự nhiên nó tự tại, khi mà mình quan tâm tới người khác. Còn nếu mà với chuyện của mình mình quan tâm, mình buồn, vui, sướng, khổ theo chuyện của mình, thì tự nhiên chuyện người khác mình lại không quan tâm được.
[38:10]Nên ở đây, cái tự tại đúng nghĩa phải là mà không bận tâm về chuyện của mình, nhưng mà rất rất bi mẫn, rất đồng cảm với chuyện của người. Sai về cái cái tự tại, một biểu hiện khác của cái tự tại là thế này: là chúng ta không có lo toan, chạy vạy đi tìm danh lợi cho mình. Nghĩa là không có tham vọng. Cái người mà tham vọng á, là cái người bận tâm lắm, khổ sở, mưu mô, tính toán, mình tranh thủ lấy lòng người này, mình lấy lòng người kia, đêm nằm tính toán đủ chuyện hết. Thì đó là cái sầu khổ, bận tâm do tham vọng nó thúc đẩy. Thì bây giờ cái người mà tự tại, nghĩa là cái người mà không còn có cái ham
[38:58]muốn đó nữa, không còn có cái tham vọng đối với cái danh lợi thế gian nữa, rồi sống một đời an nhàn, ung dung, giải thoát. Vậy đúng không? Đúng không? Tôi nhắc lại câu hỏi hén. Tức là một người mà không còn có cái tham lam gì đối với chuyện danh lợi thế gian, sống nhẹ nhàng như mây như gió, không còn bận tâm gì hết trơn, nên một đời sống thanh thản, an nhàn, tự tại, vậy là đã đúng Phật pháp chưa? Chưa. Chưa thì sao, trả lời đi. Dạ thưa Thầy, theo em nghĩ thì cái chỗ này nó chưa có xuất hiện ra được còn ở trong cái Thì phải làm sao mới đúng? Ai về cuộc sống của mình mình không có bận tâm về mình,
[39:43]không có có khổ khổ, nhưng mà ở trong tự tại đó mình phải phát lòng từ, cứu bi ơ giúp đỡ cho chúng sanh được. Hử, chắc hiểu nhưng mà nói không ra. Nghĩa là thế này, là một người mà không còn lo toan, chạy vạy vì cái mục đích của mình nữa, nhưng phải suốt đời tận tụy vì Phật pháp, vì chúng sinh. Cái bài tận tụy học nhớ không? Nhớ không? Quên rồi? Học qua bài tận tụy chưa? Nên chúng ta thấy có nhiều người nhiều khi phát tâm đi tu, rồi cái mơ à nói: "Thôi giờ già rồi con cháu nó cũng ơ đâu ra đó hết trơn rồi, mình đi tu cho nó khỏe." Đi tu mà cho nó khỏe, nghĩa là cất cái cốc rồi cái ừ tiện nghi đầy đủ hết ở trong đó, rào hàng rào đồ lại.
[40:30]Rồi ở không tu rứa, ngoài cái giờ mà tụng kinh, ngồi thiền buồn quá, thôi kêu con cháu mua cho một cái đầu máy tivi đồ, cái luyện chưởng đồ thêm coi trong đó có đạo lý gì trong mấy cái kịch nghệ cái nọ đó, nhiều khi cũng có đạo lý cũng hay lắm. Hết thì giờ. Hoặc là nhiều khi quý thầy trẻ mình cũng vậy, không hiểu, cứ nghĩ tu cái tự tại là cái gì không làm gì hết á, vô tác không làm hết, đó là một cái sai. Như có một cái ơ triết gia ở Trung Hoa mà ảnh hưởng của của của của Lão á, nhưng mà có lẽ ông hiểu sai. Ông nói một câu là: "Bạt nhất mao lợi thiên hạ bất vi." Nhổ một cái sợi lông đi, mình giựt cái khó không? Dễ nè phải không?
[41:10]Ví dụ như nhổ một sợi lông mà để làm lợi cho khắp thiên hạ, ổng cũng không thèm làm. Nghĩa là ổng chủ trương là vô tác vô vi không làm gì hết. Mà xem đó mới là đạo lý. Đó chúng ta thấy cái người họ hiểu đạo theo kiểu đó là hiểu sai lệch á. Người đó cũng đi tìm cái ung dung tự tại đó, nhưng mà hiểu lệch á. Nó trở thành không còn cái tận tụy nữa. Đó là sai. Nên ở đây, cái thái độ đúng á là một người trong thẳm sâu tâm hồn của mình không còn mong ước đấu tranh, tìm kiếm gì cho bản thân mình nữa, nhưng vất vả, tận tụy một đời. Đó mới là đúng. Ở đây thì nó có hai cái cực đoan: một á, một cái cực đoan là không có mong gì cho
[41:52]mình rồi ở không luôn, trốn luôn, núp luôn. Cái cực đoan thứ hai là tham vọng nhiều quá, vất vả đủ thứ để đi tìm danh, tìm lợi, tìm tín đồ, vân vân, đó là một cái cực đoan thứ hai. Nên người tu mình phải tránh hai cực đoan đó. Là không hề mong gì cho mình hết trong thẳm sâu của tâm hồn. Thấy ai hơn mình mình mừng, nhưng mà lại rất là bận rộn, rất là tận tụy giúp ai được gì là giúp. Ví dụ như sau này khi quý thầy lớn lên, người huynh đệ cùng lớp với mình cái họ có cái duyên họ về một cái huyện nào đó họ làm chánh đại diện, lớn lên. Còn mình thì mình mình thì mình thôi cũng lẹt đẹt làm giáo thọ đi dạy ở trường làng một chút đỉnh, tại cái duyên mình nó ít. Cái... Ừm...
[42:36]thì mình cũng siêng năng tại vì mình là người có đạo đức mà, cho nên không có ở không. Không làm này thì làm kia, vừa tu hành nhưng mà vừa vẫn làm lợi ích cho Phật pháp. Mà duyên mình không có thì thôi, mình đi dạy ở đâu đó, ở cái chùa nào đó dạy Bát quan trai cũng được, không sao hết. Rồi gặp cái người huynh đệ đó, người huynh đệ nói, "Trời ơi, tôi làm chánh đại diện giờ bận quá. Huynh ừm về phụ với tôi." À thì mình nếu nhắm mà sắp xếp được thì cũng về phụ liền á. Ổng làm chánh đại diện thì thôi mình lo giấy tờ, ngồi chống ngồi một cục đó, không ai biết tới mình cũng được. Nghĩa là không hề mong mỏi cái gì cho mình.
[43:07]Giúp ai được cái gì đó giúp, mà miễn cái việc đó có lợi cho Phật pháp, có lợi cho chúng sinh là mình làm, chứ không có nề hà. Mà phải trong thâm sâu tâm hồn không có mong nha, không mong danh, mong lợi. Đó mới là đúng. Chứ còn có nhiều người mà không ham danh, ham lợi rồi ai nhờ cái gì cũng trốn, cũng né hết, cũng tránh hết, đó cũng là một thái độ sai đó. Quý thầy có nghe chuyện đó chưa, những cái chuyện như vậy, tương tự như vậy chưa? Nhiều khi ừm có quý thầy mình năng lực đang còn, cũng không có bệnh hoạn gì, mời ra đi dạy cái thấy, "Ôi! Cuộc đời danh lợi bon chen làm chi mệt, về kiếm cái chỗ, cái thất nào đó ở tu." Cho rằng như vậy mới là đúng.
[43:45]Như vậy là vẫn là sai, không đóng góp vào Phật pháp là trật liền. Một cái đức hạnh khác nó đi kèm với tự tại mà chúng ta phải cẩn thận là thế này, là mình không bận tâm vì cái sự đánh giá của người khác, đó là vượt qua dư luận, nhưng mà vẫn chân thành học hỏi cái hay của mọi người. Cái người tự tại, cái người không bận tâm vì sự khen chê của người khác, giờ người khác họ khen mình đẹp trai cũng không vui, cũng tỉnh; nói mình xấu cũng kệ. Rồi sau này quý thầy đi ra làm việc cũng vậy, có khi quý thầy đi giảng rồi có người khen quý thầy giảng hay cũng tỉnh, rồi có người chê nói giảng như vậy không đúng với Phật pháp cũng kệ họ, không có động.
[44:29]Thì đó là cái không động, không có bận tâm vì dư luận bên ngoài đó. Nhưng mà rồi mình không phải là như cây, như đá, lì lợm, người ta nói không biết nghe. Vẫn phải biết chân thành học hỏi cái hay của người khác, vẫn phải biết tinh ý quan sát cái hay của người khác để học. Đó là cái đúng của người tự tại đó, chứ không phải tự tại rồi bỏ mặc ai nói gì nói, bỏ ngoài tai coi như không có thì cái đó trở thành lì, thành bướng, lì bướng, mặt dày, chứ không phải là là. Đạo là cái phải biết học hỏi. Như bản thân tôi cũng vậy, tôi ít có được học. Quý thầy may mắn được học, chứ tôi, tôi ít được học lắm. Cho nên bây giờ nhiều khi hỏi
[45:12]hỏi này hỏi kia trong kinh điển nhiều tôi không có rành. Như hồi sáng tôi viết cái chữ tự tại chữ Nho, cái thiếu mất nét, quý cô phải phải sửa lưng, sửa sửa lại. Bỏ lâu quá quên, vì học cũng không kỹ. Rồi trong kinh, trong điển cũng vậy, nhiều khi tôi lần lần cái ít tôi nhớ lắm. Mà đạo lý của tôi là gì? Là tôi học một số giáo lý căn bản của Đức Phật, của chư Tổ, chư Thánh rồi cái quan sát trong cuộc sống, kết hợp kinh nghiệm bản thân mình, vậy đó, đi tìm cái đạo lý trong cuộc sống thực là vậy, đi sâu trong nội tâm, lần lần tự nó tự nhiên nó được. Căn cơ mình thấp thì mình tìm thấy ít đạo lý, nếu căn cơ mình cao thì mình tìm được nhiều đạo lý.
[45:47]Chứ tôi ít được may mắn học như quý thầy. Nhưng mà tôi cái hay, cái may mắn của tôi là tôi biết học trong cuộc đời, nhìn đâu cũng tìm thấy bài học. Mà tôi nhớ lại hồi nhỏ vậy, tôi là một đứa trẻ khờ dại, ngô nghê, khờ dại quá, ngây thơ quá, chỉ chỉ biết ăn thôi, chẳng biết gì. Thì khi mà người lớn mà nói chuyện á, tôi hay đứng ở ngạch cửa, nép nép ngạch cửa nè, với cái đôi mắt mà đầy ghèn, tôi cứ giương mắt mà dòm người lớn họ nói cái gì vậy, thì sao người lớn họ hay quá, họ biết tùm lum chuyện hết, cứ như vậy. Bây giờ lớn lên rồi thì không còn cái đôi mắt thấy người ta có cái gì sai cái mình phải cảnh giác,
[46:26]à nếu như vậy mình đi theo như vậy mình sẽ sai, còn thấy ai có cái gì hay, phân tích cái nguyên nhân của cái hay của họ, cái thành công của họ, cái tốt đẹp của họ, rồi mình học hỏi, mình áp dụng lại bản thân mình. Suốt một đời cũng vậy, luôn luôn nhìn đâu cũng học hết. Người ta chê bai, hơn thua thì mình xét lại nơi bản thân mình, cái lời khen tiếng chê đó nó đúng mức độ nào, nó không đúng mức độ nào, mặc dầu đừng để lòng mình buồn vui theo cái đó. Ví dụ người ta khen, người ta khen tôi giảng hay, có người khen tôi giảng hay, rồi mình cứ nghe người ta nói tiếp, nói tiếp, "À nghe thầy giảng thấy xúc động,
[47:03]thấy muốn tu, thấy có lý tưởng", thì tôi ngồi tôi xét lại những điều đó. Nó có người ta nói vậy đã thật chưa, mà nếu nói là thật nguyên nhân nó nằm ở chỗ nào? Xét ra, mà khi mình tìm ra được nguyên nhân rồi thì mình có thể nói lại cho những người khác cùng bắt chước. Nên tôi hay có dự định là sau này tôi giảng cái môn về phương pháp diễn giảng là vậy, nhưng mà chắc năm năm cuối mới nói về chuyện này. Đó là một vài cái tâm sự của tôi vậy, là tôi luôn luôn học hỏi. Hoặc ai nói về cái sai của tôi cũng vậy, nghe nói sai tôi đứng lại, tôi nhìn lại là họ nói đúng hay không, có khi họ nói đúng thì mình tìm thấy cái lỗi
[47:42]và mình sửa, còn nếu họ nói sai thì thôi đừng có vì đó mà giận. Đó, đó là cái tự tại nhưng mà phải biết, phải biết học hỏi. Rồi một cái điều nữa, chúng ta phải để ý trong cái tự tại nó có cái tính chất này, là không có gì lăn tăn ở trong tâm mình nhưng mà trong cái tâm đó nó tràn đầy lòng thương yêu chúng sinh. Bây giờ tôi nói ví dụ như trong tâm mình nó là một cái bầu này đi, thì trong đây không có gì hết thì mình nghĩ là trong tâm mình nó trống không còn cái gì hết, không lăn tăn gì hết, đó là người tu đúng, phải không? Nhưng mà vậy nhưng mà sai đó. Như ví dụ như một mảnh đất đầy gai góc, cỏ dại, cái mình muốn cho mảnh đất đó tốt thì mình phải, phải làm sao?
[48:24]Dọn, chặt đi, phải không? Đánh trống ra hết đi, đánh trống ra hết như vậy miếng đất đó đã tốt chưa? Làm gì? Coi như cày xới rồi đi, phải trồng lên đó những cái gì tốt đẹp, có lợi, trồng lên đó những cái cây ra trái trĩu quả, trồng trên đó những cái khóm hoa, những cái loài cỏ đẹp, vân vân. Đó, thì như vậy miếng đất đó mới thực sự là miếng đất có ích lợi, còn nếu miếng đất mình thấy, ờ gai góc, cỏ dại dơ quá dọn cho sạch rồi thôi để đó, thì miếng đất đó vẫn chưa có lời. Cũng vậy, tâm hồn mình cũng vậy, đầu tiên ở trong đó nó đầy đủ tham, sân, si, hận thù, buồn, thương, giận, ghét, đủ chuyện hết.
[48:58]Bây giờ mình biết đạo, rồi mình tẩy, mình dọn trong đó cho trống hết, như vậy chưa đủ, mà phải lấp đầy trong đó cái từ bi, lòng thương yêu chúng sinh. Nên một cái nội tâm mà đúng là một nội tâm phải thanh tịnh mà tràn đầy thương yêu mới là đúng. Ở đây, nếu mà tự nhiên á, đừng có bị cái tà kiến nó nó tấn công sẵn á thì mình định được một chút nào, cái từ bi nó cũng sẽ nảy nở theo chút đó, nó tự nhiên. Nhưng mà có khi mình bị cái tà kiến nó rớt vô trỏng, do mình mới tu, mình đã học cái giáo lý gì nó có sai rồi, thế là mình mình lúc nào cũng giữ cái tâm khô khan, bất động thôi, không có thương, không ghét ai hết, do cái cái tà kiến nó nó đã rớt vào
[49:43]trong tâm, nên khi mình định, định càng định chừng nào thì tâm nó cứ trống, trống dần, trống dần mà không có cái từ bi ở trỏng. Đó là cái sai. Nên ở đây chúng ta phải hiểu vậy, là cái khởi điểm của cái tu hành, mình phải gài cái từ bi trước, gài sẵn cái cái mã này trước, để khi nào cái việc tu mình nó tiến dần, tiến dần đi về phía trước thì cái từ bi này nó cũng theo đó đi nảy nở suốt cuộc đời mình luôn. Nên khi cái tâm mà được thanh tịnh thì tâm đó phải tràn đầy lòng thương yêu. Cái lòng từ bi này nó khó lắm, nó không phải dễ. Thường thường là quý thầy là ít có cái tình cảm như quý cô. Cái người nữ sao họ họ nhạy cảm, họ dễ thương yêu,
[50:28]mặc dù cái thương yêu của họ nó dễ là cái thương yêu nhỏ bé, ích kỷ, nhưng mà trái tim họ dễ xúc cảm và dễ thương yêu. Thì nếu mà họ bỏ cái cái ích kỷ nhỏ nhặt thì họ phát triển lòng từ bi nhanh hơn quý thầy. Còn quý thầy thì được cái ưu điểm là không có cố chấp nhỏ nhặt, nhưng mà lòng mình khô khan hơn, tu tập từ bi khó hơn. Quý thầy mà muốn cho trong tâm mình mà xuất hiện được cái từ bi tràn đầy phải quán tâm nguyện và từ bi suốt 3 năm trở lên mới bắt đầu xuất hiện được chút chút, chút chút. Tôi nói chút chút chứ chưa có nhiều. Tôi cũng nhìn nơi bản thân tôi mà tôi thấy, như ừm tôi tôi tôi ca ngợi cái lòng thương yêu của con người
[51:10]và mong muốn mình thương yêu người, mọi người thương yêu nhau. Vậy mà cả một thời gian dài tôi vẫn thấy lòng mình nó trơ trơ như sỏi đá, kỳ ghê. Khó như vậy, phải qua nhiều năm rồi bắt đầu mình mới thấy nó từ từ nó le lói, nó xuất hiện chút chút, chút chút, chút chút. Và khi nó xuất hiện thì mình mới tin được, mình tin được, "À, Phật pháp là như vậy, pháp vị vi diệu như vậy." Thì những cái hay của lòng từ bi thì không nói hết đâu, quý thầy tự tu rồi mình sẽ thấy cái điều đó và mình có vững tin vào Phật pháp lắm. Còn khi mà chưa có thì mình có nói về lòng từ bi cũng chỉ nói trên đầu môi chót lưỡi, không có mạnh.
[51:45]Mà mình quyết tâm tu tập từ bi tới 3 năm, 5 năm, 10 năm rồi thì mới thấy. Một cái điều nữa trong cái tự tại mà mình để ý nữa là không có cố chấp nhỏ nhặt, nghĩa là tâm phóng khoáng. Tuy nhiên, mình vẫn phải nghiêm trang, cẩn trọng. Chứ cái người mà tự tại không hiểu đó thì sống buông tuồng, phóng túng, nói là mình sống không câu không chấp, trở thành bừa bãi. Cái đó là bị lệch một bên, không phải tự tại đúng nghĩa, mà đó trở thành phóng túng. Không chấp không giữ gì hết, coi thường, buông tuồng hết, đó là là cái sai. Nên cái tự tại đúng á, nhìn thấy ung dung, nhẹ nhàng, nhưng mà họ cẩn thận, nghiêm trang, kỹ lưỡng từng chút từng chút vậy đó, không có cố chấp.
[52:30]Vì cái người cố chấp nhỏ nhặt, lặt vặt sẽ trở thành cái người khó tánh, khó tánh một cách vô lý. Tôi có kể chuyện có cô cư sĩ đưa ni sư đó đến gặp tôi. Ni sư đó cũng có hoàn cảnh sung sướng ở nước ngoài. Thì gặp tôi nhìn tôi thấy ni sư này khó tánh quá, khó sợ luôn. Thì ni sư đó trình bày tôi nghe là những việc bà làm phước, bà luôn luôn giúp đỡ người này giúp đỡ người kia, có cái tiền già, tiền hưu để dành đó, rồi đem về Việt Nam để làm phước nhiều lắm. Nghe thành tích bà kể là mình thấy cảm động liền. Nhưng mà tôi nhìn nơi gương mặt tôi vẫn thấy bà khó quá. Nên bà mới hỏi tôi là hỏi là coi nhìn bà khi bà chết bà có về đâu.
[53:15]Bà làm tôi như thầy bói vậy đó. Thì tôi thì tôi không biết bói, không biết dòm gì hết, nhưng mà tôi thấy bà khó quá cái tôi mới nói: "À, ni sư cũng còn trở lại cõi này để học thêm." Tôi nói nhẹ nhàng. Ý tôi muốn nói là tại bà khó tánh quá bà phải về đây mà tu nữa chứ chưa có hết, chưa đi đâu được hết trơn á. Nói mà không dám nói, nói sợ bà giận. Lát sau rồi bà về trước, cái cô cái cô cư sĩ đó cô mới ở lại. Cái tôi mới nói: "Trời, thầy nhìn thấy ni sư đó khó quá, phải không?" Nói: "Dạ đúng thầy ơi, bữa con thấy bà bà bà bà mắng một cái sư cô kia quá chừng vậy đó mà chuyện không đâu ra đâu hết." Tôi nói:
[53:47]"Đúng rồi, bởi vậy nãy thầy nói chắc còn phải trở lại cõi này nữa mà mà tu nữa chứ chứ không có đi đâu được đâu." Thì cái đó đó là cái khó tánh đó do cố chấp nhỏ nhặt mà người ni rất dễ bị. Tại sao người ni dễ bị? Vì người ni họ tới mấy? 348 giới, phải không? Rồi cái giới nó cứ chút chút chút chút nên họ cứ lo sợ, giữ thật kỹ. Rồi cái gì cũng thấy đây là tội phước, mình giữ được một chút rồi thì muốn thấy mình hơn thiên hạ và bắt bẻ người này, bắt lỗi người kia, nên thành ra khó tánh. Nên đạo Phật coi vậy đó, coi kỹ lưỡng vậy đó, có những cái rất là bao dung, rất là tha thứ, không quan trọng. Như trong luật quy quy định là
[54:30]người xuất gia đâu có được ăn cơm chung với người tại gia. Quý thầy có thấy không? Nhớ không? Nhưng mà có những lúc mình vẫn ăn cơm bình thường. Vì sao vậy? Vì như thế này: vì người xuất gia mà không ăn cơm á chung với người cư sĩ để giữ cái cái nền nếp tôn ti trật tự, phải không? Nhưng mà có những lúc vì cái hoàn cảnh nào đó mình ngồi ăn cơm chung là để thể hiện gì? Cái tình thương, cái sự hòa đồng và sự không phân biệt. Cái việc mà không thấy mình là hơn thiên hạ. Khi mình không ăn cơm chung á lúc đó mình giữ nền nếp, mà nếu giữ cái này hoài cái mình thấy mình hơn thiên hạ, mình là người tu, tức là mình hơn cái người tại gia,
[55:13]cái quan điểm đó quan điểm của kiêu mạn. Cái người nào mà xuất gia mà nghĩ rằng mình hơn người tại gia, nhìn đâu cũng thấy người tại gia thua mình, kiếp sau không được làm người xuất gia nữa, sẽ là người cư sĩ thôi. Có nhiều người, có nhiều người cư sĩ thật ra đời trước là người xuất gia á. Bây giờ là cư sĩ mà giỏi ớn luôn á, kinh điển cái gì cũng biết, cũng giỏi hết trơn, mà không bao giờ xuất gia được. Là chỉ vì tại vì đời trước lỡ xuất gia rồi nhìn thấy thiên hạ thua mình. Đó, nên giữ cái nền nếp này nó hay, nó giữ sự cách biệt giữa tăng và tục. Đó, mà làm cho người tục họ giữ được niềm tin với người xuất gia.
[55:50]Nhưng có khi vậy mình phân biệt, mình tự cao và thiếu tình thương, nên đôi lúc cũng vẫn là ăn cơm chung để thể hiện cái này. Nên mình thay đổi qua lại hai cái là tùy cái trí tuệ của mình lúc đó. Nó cũng có một trường hợp này nữa mà Phật dự phòng là nhiều khi cái người xuất gia của mình nhiều khi còn nhiều cái sơ suất mà gần gũi cư sĩ quá cái bị họ thấy. Họ thấy cái họ mất niềm tin với Phật. Nên phải giữ cái khoảng cách với họ một chút. Có một người, cái người này làm làm việc với quý thầy thì tôi không dám nói ra làm cái gì, tại nói ra là sẽ mọi người mọi người sẽ biết. Thì vừa rồi người này tâm sự là người này không muốn đi chùa nữa.
[56:33]Tại khi làm việc chung với quý thầy và làm việc chung với các chùa, từ chùa này qua chùa kia, thấy những cái cái lỗi của quý thầy bên trong, bất mãn, mất niềm tin với Phật pháp, không thích đi chùa nữa. Mặc dù họ là một Phật tử. Buồn, chán, mất phương hướng, rất là đáng thương. Là tại vì ăn cùng mâm, ngồi cùng chiếu với quý thầy, thì mới thấy mấy thầy mình đủ thứ chuyện tùm lum. Nghe cái chuyện đó thì mình đau lòng thiệt. Nhưng ở đây nó cũng là một cái thử thách: vàng thật thì không sợ lửa. Tôi mong làm sao có nhiều quý thầy, quý cô là vàng thật không sợ lửa. Là có những lúc nào đó, trong cái hoàn cảnh
[57:12]nào đó mà mình cứ chung đụng với Phật tử. Ví dụ mình nói đi trên một chuyến đi hành hương xa đi, quý thầy, quý cô mình cũng đi chung Phật tử. Hoặc là đi trong một cái chuyến ủy lạo từ thiện nào đó đi, quý thầy, quý cô mình cũng đi với Phật tử. Hoặc là có cái chuyện gì đó mà người cư sĩ họ đến chùa họ ở để công quả thì họ ở sát bên bên lưng mình luôn. Đi ra đi vào hằng ngày gặp nhau ăn cơm, ngồi chung chung phòng, tụng kinh chung rồi cái nọ, biết hết, nhưng mà không bao giờ họ tìm thấy lỗi của mình hết. Vàng thật không sợ lửa. Phải như vậy á. Nghĩa là họ càng sống gần mình, họ càng có cái niềm tin.
[57:48]Mà không phải người trong chùa, từ từ mấy cái người hàng xóm chung quanh chùa cũng vậy, xa xa bên cạnh chùa lần lần họ trở nên mến đạo hết mới là đúng. Chứ còn mà cứ để mà họ gần mình thời gian cái bể hết trơn bể. Nên cái chuyện mà cái tôi kể cho cái người cư sĩ hồi nãy vậy đó là không phải tôi muốn nói xấu, mà tôi muốn tôi thiết tha mong mỏi quý thầy, quý cô mình sau này vậy, tu tập cái nào vững chắc nội tâm thì người ta cứ ở bên cạnh mình kệ người ta. Người ta càng ở gần người ta càng thương Phật pháp thì đó là cái thành công. Nên đây là cái trí tuệ mình không có được cố chấp cái giới điều mà phải tùy nghi mà ứng xử như thế nào đó cho thích hợp ha.
[58:30]Rồi ví dụ bây giờ nói mình không có cố chấp nhỏ nhặt, nhưng mà đi ra đường thì mặc áo quần đàng hoàng, mặc áo dài nghiêm chỉnh. Chứ không có được à tôi tự tại rồi đi ra mặc áo ngắn đi ra đường, không có được. Nên có nhiều đôi khi tôi bắt gặp vài thầy đi ra đường, đi xe Honda mà mặc áo ngắn đi, tôi không có đồng ý. Chỉ trừ trường hợp là có cái chuyện khẩn cấp quá mà mình không thể kịp xỏ cái áo dài vô, vân vân, thì tạm chấp nhận. Không có vì nói: "À, tôi tu tự tại phóng khoáng rồi đi ra ngoài cái buông tuồng," không có được. Vì vẫn giữ oai nghi rất là kỹ lưỡng. Vì cái tự tại nó là cái một cái biểu hiện của thiền định.
[59:13]Ngoài đó ra nó còn có cái gì nữa? Một cái biểu hiện khác của thiền định đó là uy đức. Cái người mà có cái thiền định này họ có cái uy tự nhiên á. Mình đến gần họ mình nể. Mình nhìn thấy họ tự nhiên mình có cái nể liền, chưa nói tiếng nào với nhau. Là cái người đó đó một trong những biểu hiện. Thiền định thì nó phát ra nhiều nhiều cái hệ quả bên cạnh. Nhưng mà khi dù có từ tại nó vẫn có cái uy đức. Mà cái người mà có uy đức mình nhìn vô mình thấy cử chỉ họ nghiêm trang, cẩn trọng. Nên đó là những cái dung hòa. Còn nếu mà tu tập thiền định đi tìm cái tự tại mà không có uy đức là cái tự tại đó sai, tự tại đó không có gốc.
[59:51]Đó, đó là chúng ta phải hiểu như vậy. Và khi xét về tự tại, chúng ta cũng thấy nó có nhiều cái mức độ khác nhau chứ không phải là là là giống nhau hết. Ví dụ như cái tự tại ở mức độ thứ nhất là nơi cái ba cái tâm hạnh mình thuần thục á: tôn kính Phật, từ bi, khiêm hạ, có được cái đời sống vị tha. Nếu mà mình được cái vị tha vững rồi thì mình cũng tự tại. Như nãy chúng ta nói, hễ vị tha rồi mình không lo cho mình nữa, không bận tâm cho mình. Ai nói đau tới tai kệ người ta. Đó cũng là một cái tự tại. Như có có một vị thầy đó, tôi nghe kể chuyện chứ tôi cũng không có biết, không có sau này chuyện nó tế nhị tôi cũng không có dám hỏi lại.
[1:00:34]Ổng đi xe đạp và lúc đó vào cái thời sau giải phóng thì đời sống còn đơn sơ, nghèo nàn lắm. Cái ổng gặp người đàn bà đi giữa đường rồi bả lên cơn đau đẻ, bả ở ngoài đường bả đẻ luôn. Thì ổng đành phải xuống ổng đỡ đẻ cho bả luôn. Chả quen, chả biết gì hết cũng đành phải làm mọi thủ tục hết. Ở đây quý thầy có biết đỡ đẻ là làm sao không? Chắc đố biết làm sao á. Thì tôi tôi cũng không biết. Nhưng mà cũng biết sơ sơ.
[1:01:05]Không, tôi biết sơ sơ là vì hồi tôi còn nhỏ đó, cười thấy mồ. Tôi hồi còn nhỏ thì có cái lạ là nhiều khi mấy người lớn hay thương lắm, đi đâu cũng hay dắt đi chơi. Rồi có một lần đó có cái người lớn dắt tôi đi vô coi cái phim mà lúc đó tôi còn nít à: Thầm Kín Phòng The. Chuyện cấm trẻ em dưới 10 18 tuổi, mà sao không biết dắt vô rồi cái ông chiếu cũng cho vô luôn. Thì trong đó là thật ra là một bộ phim khoa học mà nó để tên kỳ quá, là cái tiến trình thai sản của người phụ nữ như thế nào, rồi trong thời gian mà thai sản như vậy người phụ nữ phải vệ sinh thân thể, phải vận động thể dục như thế nào,
[1:01:39]rồi cái thai nó phát triển từ từ ở trong tử cung như thế nào, rồi đến lúc mà sinh đẻ cái cảnh thế nào nó chiếu ra hết trơn. Thành thử hồi nhỏ cái vô tình cái tôi biết hết trơn mấy chuyện đó. Cười thấy mồ. Thì biết cái chuyện đó rồi đó thì mới nghe cái chuyện ông thầy đó mà ổng đi giữa đường ổng gặp người phụ nữ đau đẻ mà ổng đỡ là mình mới nể ổng. Rất là bình tĩnh. Vì nếu ổng không làm, người phụ nữ chết đi, chết đứa con luôn. Không biết sao ổng có kiến thức ổng làm cũng hay. Thì quý thầy khi kể lại chuyện đó ai cũng ớn hết. Có quý thầy nói: "Ôi, làm gì làm, tôi đụng chuyện đó tôi bỏ đi luôn, tôi không dám làm đâu." Thì mấy thầy mà có nói câu đó
[1:02:15]rồi mình mới càng nể cái ông kia, phải không? Chứ đúng ra nếu mà mình nói giữ cái nền nếp nè, giữ oai nghi nè, giữ giới luật, mình không dám giúp người ta cái đó. Mà nó nhiều chuyện nữa mà dám làm, đó đó cũng là một cái hay đó. Thì khi mà mình vị tha, tự nhiên mình có cái tự tại, không có sợ hãi, không mắc cỡ, không bị sợ người ta gièm pha, dè bỉu. Đó cũng là một cái tự tại do tâm vị tha nó tạo thành. Là ở mức độ đạo đức thôi đó là nó đã cũng có tạo thành cái tự tại rồi. Còn ở mức độ cao hơn nữa là khi mình tu mà xuất hiện được cái trạng thái chánh niệm tỉnh giác, là khi thiền định mình đã xuất hiện được rồi cái trạng
[1:02:53]thái đó thì tâm hồn nó càng ung dung, tự tại, nhẹ nhàng. Lúc đó những cái phiền não vì nó nhốm nhốm nhẹ trong tâm mình đã hóa giải được hết. Tuy nó có khởi, mà khởi vừa nhốm cái mất liền, rồi từ từ cái nó an tịnh luôn. Hoặc nó đạt được cái trạng thái bất hối mà hôm trước chúng ta nói về năm triền cái đó. Là ví dụ lỡ mình có làm cái điều gì nó sai, Khi mọi người nói cho mình biết đó là lỗi thì mình biết đó là lỗi, không hối hận và quyết không bao giờ phạm lại. Chứ nó không phải giống như cái người lì bướng là biết là lỗi mà có thể vẫn còn phạm lại. Còn cái người bất hối là người biết là lỗi không hối
[1:03:33]hận nhưng quyết không phạm nữa, không làm lỗi nữa. Đó là cái bất hối của người mà được cái chánh niệm tỉnh giác đó. Rồi đến cái Sơ thiền cái người mà qua khỏi cái chánh niệm tỉnh giác mà đạt được cái Sơ thiền là tâm vào định một cách tự nhiên là không có dụng công nữa, không có dụng công khi nhiếp vào phải ngồi một cục đó luôn. Thì cái mức độ tự tại còn cao hơn nữa. Trong đời sống họ ung dung thanh nhàn và vượt qua cái bản năng của tính dục. Bản năng của tính dục nơi Sơ thiền là đã vượt qua rồi. Rất là hay. Rồi lên những mức độ thiền cao hơn nữa, cao hơn nữa thì cái tự tại càng vô cùng vi diệu, mình không thể tưởng tượng được.
[1:04:11]Đến cái trình độ như Đức Phật hay các vị A La Hán thì cái tự tại đó là cái thoát ra ngoài sự ràng buộc của ba cõi sáu đường, hoàn toàn giải thoát. Thì đó cũng là một cái tự tại. Còn một cái tự tại mà chúng ta hay nghe kể là muốn sống muốn chết tùy ý. Quý Phật à quý thầy nghe chưa? Có thiền sư muốn chết đứng cũng chết nữa. Có nhiều vị nghĩa là muốn tịch đứng, ngồi tịch cũng được, chống lộn ngược tịch cũng được, muốn nằm tịch cũng được, muốn chết giờ nào chết giờ đó nè. Thì cái mà sinh tử tự tại đó đó nó chưa phải là đã chứng ngộ hoàn toàn. Cái người mà muốn chết lúc nào cũng được thì không phải là người đắc đạo hoàn
[1:04:51]toàn, chỉ mới đắc đạo một phần thôi nhưng họ cũng làm được điều đó. Như có cái chuyện của một ông tri sự trong chùa đó, ổng nghe nói có vị tăng đó tu hành cũng kỳ đặc lắm, cũng có công phu đặc biệt á. Ổng mới đến ổng hỏi vị tăng đó một câu thiền ngữ. Vị tăng đó không trả lời, bước vô phòng ngồi kiết già tịch luôn. Tịch xong thì mới chùa mới đem thiêu ra thì được mấy chục viên xá lợi. Thì đại chúng ngạc nhiên nói: "Có người mà tu mà tịch tự tại, thiêu có xá lợi là đắc đạo rồi, tại sao lúc mà hỏi thiền ngữ không trả lời là ý gì?". Thì vị tri sự đó ổng mới nói thế này: "Dù cho ổng được là ba đấu xá lợi cũng không bằng lúc đó ổng hạ một chuyển
[1:05:30]ngữ trả lời một câu thiền ngữ cho cho sắc bén, cho độc đáo". Nên ổng vẫn chê cái vị này, dù là tịch tự tại, dù thiêu có xá lợi nhưng ổng vẫn chê là chưa phải đạo Phật, chưa phải Phật pháp thật sự, chưa phải chỗ chứng ngộ chuẩn mực của thiền. Nên đây nó có những cái như vậy. Nhưng mà đó cũng là cái tự tại. Thấy không? Muốn chết là chết cũng đã quá tuyệt vời, phải không? Mình tu mà tới đó là cũng cũng hay lắm rồi, đâu có dễ tới đó. Nhưng đó cũng chỉ là một cái mức độ tự tại tương đối. Giờ mình nhận xét một vài trường hợp mà gọi là tự tại trong nhà thiền. Quý thầy có nghe về chuyện ngài Thiền sư Đan Hà chưa?
[1:06:09]Ngài Đan Hà Thiên Nhiên á, lúc ngài mới đầu ngài đến với Mã Tổ, sau ngài đến với ngài Thạch Đầu. Ở nơi ngài Thạch Đầu cái ổng đắc đạo hồi nào ổng hay, không ai biết hết, chỉ có ngài Thạch Đầu biết thôi. Rồi ổng mới từ giã ngài Thạch Đầu ổng trở về Mã Tổ. Ổng đi vô trong chùa ổng leo tuốt lên trên cổ Phật ổng ngồi, cái tượng Phật ổng ngồi ở trển. Nghĩa là người ta thấy là hết hồn cái kêu Mã Tổ ra. Mã Tổ nhìn thấy biết đệ tử mình đắc đạo, mới nói: "A, con ta thiên nhiên". Ngài đặt cho pháp danh là Thiên Nhiên luôn. Ơ về sau mới gọi là ngài Đan Hà Thiên Nhiên. Là ngài ở Đan Hà mà pháp danh là Thiên Nhiên.
[1:06:42]Rồi có một lần ổng mà đốt cái tượng Phật gỗ để sưởi, quý thầy có nghe chưa? Thấy không? Mùa đông đó ổng đến cái chùa đó, lạnh quá cái ổng bưng tượng ổng lấy búa ổng chẻ ra phải không, ổng đốt ổng sưởi ấm. ổng nói: "Ổng đốt ổng lấy xá lợi". Nói: "Trời tượng gỗ làm gì có xá lợi?". Ổng nói: "Không có xá lợi đốt thêm nữa". Câu chuyện như vậy mình cũng không hiểu sao. Nhưng mà câu chuyện này nó hay lắm á. Nếu mà giải thích chuyện này không biết Hồi sáng á tôi giảng không kịp hết cái này, á nên chiều nay giảng thút rút lại để giảng câu chuyện này một chút. Chúng ta nhớ nè, người xưa có nói câu này hay lắm:
[1:07:14]"Linh tại ngã, bất linh tại ngã", linh hay không là do tâm của mình. Thí dụ cái người mà họ lúc mà họ tạc cái tượng Phật, họ đã nghĩ đây là tượng Phật thì nó đã có cái linh trỏng rồi. Mặc dầu chưa có thờ, chưa lạy, chưa cúng cái gì hết đã có cái linh rồi, vì cái tâm của người tạc tượng đã nghĩ đây là tượng Phật. Rồi sau đó những người thỉnh tượng đem về đưa lên đảnh lễ như đảnh lễ Phật thì cái tượng nó còn linh hơn nữa. Luôn luôn cái tượng Phật nào cũng linh hết, đều có chư Phật chứng minh trong đó hết, luôn luôn. Đó là do cái tâm của mình, mình gửi gắm trong đó. Nên khi mà mình lạy Phật với lòng tôn kính á,
[1:07:50]đâu có Phật đâu lạy, chỉ lạy tượng thôi, nhưng công đức bằng như lạy Phật. Lúc Phật còn tại thế không thua chút nào hết, nhưng mà chỉ thua có chút này thôi. Chỉ thua có chút là nếu mà mình gặp Đức Phật còn tại thế, còn sống á thì cái lòng tôn kính của mình nó như không thể tưởng tượng được. Là thiết tha vô cùng. Nên tại sao cái thời Đức Phật mà hễ gặp Phật cái là người ta chỉ bỏ nhà người ta đi tu liền, hoặc là bao nhiêu quốc vương, đại thần, dân dã mà gặp Phật là theo đạo Phật liền. Nên Phật chết sáu bảy trăm năm sau, cả ngàn năm sau mà Phật pháp vẫn cực thịnh, vẫn nề nếp, quy củ như thời Đức Phật còn sống
[1:08:28]là vì cái uy đức của Phật quá mãnh liệt. Gặp Phật một cái rồi là mình thấy mình sẵn sàng chết liền. Cái sức, sức cuốn hút của Phật như vậy, mạnh lắm. Nên nếu mình gặp Đức Phật còn sống mình đảnh lễ thì nó không giống như mình đảnh lễ cái tượng. Còn nếu mà mình đảnh lễ cái tượng á mà mình nghĩ như Đức Phật còn sống thì công đức không thua gì hết, hoàn toàn bằng nhau hết, hoàn toàn bằng nhau, do tâm của mình thôi. Nhưng mà chỉ vì mình mình nghĩ à Phật, Phật tịch đâu mất rồi, giờ chỉ là cái tượng tượng trưng thôi, nên mình mỗi ngày lễ lạy nhưng tâm mình rất hời hợt, nên phước không bao nhiêu. Chớ đúng ra là phước bằng nhau nếu mà mình nghĩ rằng đây là Phật.
[1:09:08]Lòng tôn kính Phật á nó là cái công đức nền. Mà bây giờ có người giảng nói: "Đừng có lạy Phật nữa vì đó chỉ là cục xi măng, cục gỗ thôi. Đừng lạy nữa". Thì người này nói như vậy là một tà kiến. Vì sao? Vì nói như vậy không có tạo cho chúng sinh có công đức, phải lạy Phật mới có công đức, tôn kính Phật mới có công đức gốc, còn không hư hết. Mình tu tập mà không lạy Phật là gãy liền. Mà cứ nói rằng đó chỉ là cục gỗ, cục xi măng không lạy nữa là đi ngược lại, không hiểu một cái điều quan trọng là linh hay không linh do tâm của mình. Đúng là cục gỗ đó, nhưng mà mình quy định đây là tượng Phật, ai cũng công nhận đây là tượng trưng cho Phật
[1:09:46]mà mình nói chỉ là cục gỗ là cặp mắt của mình không nhìn thấy được cái tâm linh vi diệu, cái tâm ứng chứng của con người. Cặp mắt mình không thấy được, chỉ thấy đó là cục gỗ. Mà không thấy được bao nhiêu người đã nghĩ đây là tượng Phật thì Phật đã chứng minh rồi. Vì lạy tượng nó y như lạy Phật không khác. Mà phải đợi có Phật bằng xương bằng thịt mới lạy, đó là chuyện chuyện không tưởng, chuyện đòi hỏi quá đáng. Nên cái người mà nói cái tượng Phật mà không có gì hết, không có linh, không thiêng, chỉ là cục gỗ, cục đá, đó là người tà kiến, hiểu không tới vấn đề mà gieo rắc tai họa cho chúng sinh một cái.
[1:10:23]Rồi một cái vấn đề nữa được gọi là tự tại thì như thế này, là tùy cái mức độ mà cái tâm chúng ta lắng cỡ nào thì chúng ta nhìn mọi vật trên đời này nó sẽ ra cái gì đó. Thí dụ bây giờ tôi tôi vẽ cái này chút quý thầy nhìn coi. Như vậy cái vẽ này là gì? Cái này là gì?
[1:10:46]Giống như là một vị tăng, phải không? Tại vì đầu trọc. Thì đó là mình ở cái mức độ thứ nhất, mức độ mà thô nhất, mình khởi cái tâm thô nhất thì mình nhìn thấy đây là vẽ hình cái cái phần đầu của một vị tăng. Nhưng bây giờ mình lắng cái tâm nó xuống một chút xíu, khỏi cái tâm thô này mình lắng xuống chút, thì mình nhìn đây chỉ là những nét phấn mà thôi, đúng không? Có ông tăng nào ở đây đâu, chỉ là những nét phấn mà. Đồng ý không? Những cái nét đó với cái nét này có giống nhau không? Cũng chỉ là những nét phấn bằng nhau thôi. Đó là mình lắng tâm xuống chút cái mình mình không bị cái hình này nó chi
[1:11:20]phối trong tâm mình nữa, mình nhìn bản chất của nó chỉ là nét phấn. Đúng không? Bây giờ mình nhìn lại bức tranh này. Đây là Bức tranh đó là nói cái gì vậy? Hoa sen, lá sen, phải không? Đó là mình khởi cái tâm thứ nhất lên đó mình sẽ thấy nó là hoa sen, lá sen. Nhưng mình lắng xuống một chút thì thấy nó lại là cái gì? Chỉ màu thôi, màu và sơn thôi. Rồi nếu mình lắng xuống chút nữa, mình thấy lại là cái gì? Một miếng vải có phết màu vậy thôi. Lắng xuống chút nữa thấy lại là cái gì? Vật chất, miếng vải đó cũng như gỗ, như tường đều là vật chất, là proton, electron này thôi, đúng không? Đó, như vậy đó. Nghĩa là tùy cái mức độ mình lắng xuống cỡ nào.
[1:12:01]Cái tâm mình mà thô, bị động á thì mình cứ nhìn trên hình dáng rồi mình tạo thành ảo tưởng. Nhưng mà lắng xuống lắng xuống thì mình thấy được bản chất nó như vậy. Thí dụ như là quý thầy nhìn lên đây, quý thầy thấy có một người nào đó lải nhải nói, gương mặt thì xấu quơ xấu quắc dòm không giống ai. Đó là nhìn theo cái thô thứ nhất. Nhưng nếu lắng xuống chút xíu thì thấy trên này là cái gì? Một cục, một cục thịt, một đống xương thịt gì đó thôi à, chẳng có gì lạ. Ít bữa tàn hoại nó chết, tan rã theo bụi theo cát thôi, không có gì. Mà nếu lắng xuống chút nữa mình thấy nó là vật chất, giống như cây như đá.
[1:12:37]Đó là tùy cái mức độ mà lắng tâm của mình, mình nhìn thấy dần dần vào cái bản chất của sự vật, của sự việc. Thì cũng vậy, khi mà ngài leo lên cái tượng Phật, ngài muốn chứng tỏ rằng ngài đã lắng tâm xuống tới đáy rồi. Ngài Đan Đan Hà Ngài thấy đây là vật chất không còn phân biệt nữa. Và Mã Tổ công nhận. Tuy nhiên, đó là cái lúc mà ngài cần chứng tỏ với thầy mình thôi. Còn ngoài những lúc đó ra, ngài có thể khởi lên trở lại lên trên và thấy nó là Phật liền. Đó, tức là tự tại. Tự tại tùy cái mức độ mà mình sử dụng chứ không phải lúc nào cũng cũng sống ở dưới này là không sống được với thiên hạ nha.
[1:13:13]Nghĩa là sống với thiên hạ thì vẫn phải thấy: "À, đây là tượng Phật". Nhưng mà gặp cái người nào đó thì mình nói: "À, đây cũng chỉ là xi măng cát". Có một lúc nào đó để sửa cái bệnh gì của người ta. Nhưng mà lúc nào cũng nói đây chỉ là xi măng cát là một cái bệnh đó. Phải biết tùy người. Những lúc cần thiết cho chúng sinh công đức thì phải nói: "Đây là tượng Phật. Đây là biểu tượng của Phật, mình phải lễ lạy". Đó, nó có di động như vậy. Đó là mức độ tự tại mà tùy theo cái tự tại của mình, mình nhìn thấy cái tâm đó. Một chuyện khác nữa như là ngài Triệu Châu đó. Có một lần đó có một ni cô đến hỏi đạo ngài,
[1:13:45]hỏi thế nào là đại ý của tổ sư, Phật pháp gì đó. Cái ngài mới lấy tay ngài rờ cái ngực của cô một cái. Cổ giật mình, cổ nói: "Ê, trời! Hòa thượng còn cái tật đó à?". Là tật gì? Bạch rõ tật gì? Không, hỏi tật đó là tật gì? Ý bả nói là ngài còn tật dê, thì ngài mới trả lời: "Ngươi mới còn cái tật đó". Thì tật đó là tật gì? Tức là cái tật phân biệt. Nên hỏi đạo lý mà ngài không có nói đạo lý, mà ngài làm một cái gì để cho bả khởi một cái tâm phân biệt lên, ngài mới chỉ cái phân biệt đó ra. Đó, chừng nào mới vượt qua được cái phân biệt đó mới thấy được đạo. Nên những điều ngài chỉ sâu sắc mà nhanh quá, bả làm bả đỡ tay không kịp.
[1:14:24]Nhưng mà quý thầy đừng có bắt chước nha. Có cái câu chuyện là ngài Tanzan mà bế cô gái đi qua đường lầy, quý thầy nghe rồi phải không? Hôm trước tôi có nói rồi. Là cô gái đứng sình quá, mặc đồ đẹp, không dám băng qua, cái ngài lại ngài bồng ngài đi qua luôn. Thì ông bạn ổng cự hoài, cái nói: "Trời, tôi bỏ cô gái xuống đó rồi, huynh còn mang theo tới đây". Tức là nó do tâm, phải không? Đó, không đánh giá theo tướng nữa mà theo cái tâm. Nhưng có những lúc phải theo tướng. Lúc nào đó uy nghi, cẩn trọng thì phải theo tướng. Nhưng mà trong lòng mình không có phiền não, không có ham muốn, không có lay động, đó gọi là tự tại.
[1:15:01]Quý thầy có nghe chuyện Tế Công Phật Sống chưa? Tế Điên Hòa thượng chưa? Chuyện thì có nhiều lắm, người ta thêu dệt rồi dựng thành các pho tiểu thuyết kìa. Nhưng mà thật sự lịch sử của ngài thì nó có một số chuyện độc đáo lắm. Có một lần ổng tắm nhà tắm, cái ở trong cái nhà giảng thì ông thầy ổng đang giảng đạo, ổng hỏi về một cái câu về đạo lý rất là quan trọng. Ông này ổng ổng mới quấn cái khăn, ổng chạy ra ổng trả lời, ổng xông vào ổng nói: "Con trả lời được". Nói: "Trả lời sao?". Cái ổng lộn nhào một cái trước đại chúng. Thì lúc ổng lộn nhào thì cái khăn mà ổng quấn quanh người nó đâu có cứng, đâu dính thì nó hiện bày trọn vẹn hết. Tỉnh bơ trước mọi người.
[1:15:35]Rồi một lần á, hoàng thái hậu cái chùa ổng bị cháy, hoàng thái hậu nằm mơ thấy ổng tới kêu bà cúng tiền cất chùa, bả bả tới liền. Bả tới nói: "Hôm ta gặp một vị A-la-hán trong chùa này, bảo ta tới đây cúng tiền để cất chùa". Đi tìm tìm mới thấy ổng: "Đây chính là ngài", bèn quỳ. Đứng bái lạy rồi cái cái bả mới hỏi: "Xin ngài cho con biết về sau con sẽ như thế nào?". Cái ổng tuột cái quần xuống rồi ổng đi vô. Trời, người ai ở chùa xanh mặt hết trơn, vì cái tội đó là tội chém đầu. Lính, thị vệ hết hồn. Cái bà cản lại, bà nói: "Không, ta hiểu ý ngài. Ngài nói ta kiếp sau chuyển thân thành nam". Bà hoàng hậu cũng thứ thiệt, phải không?
[1:16:10]Quý thầy có gì thì nói đàng hoàng thôi chứ đừng có làm mấy chuyện đó. Ổng vậy cũng ăn thịt, uống rượu dữ lắm, nhưng mà thần thông diệu dụng phi thường. Đó là một cái ý gì đó, một đạo lý gì để dạy người ta một cái gì đó rất là lạ mà chúng ta không có dám phê bình, vì ngài đắc đạo quá cao siêu.
[1:16:29]Còn thời Đức Phật á thì cũng có nhiều trong cuộc đời mà giáo hóa của ngài, ngài cũng gặp nhiều cái sóng gió, tai ương. Nhưng mà Đức Phật thì quá tuyệt vời rồi, ngài tỉnh bơ, ngài tự tại. Như có cái chuyện lần đó vua Bình Sa mời ngài về kinh đô để mà an cư. Tới chừng ngài về, cái ổng quên mất ngài á, ổng quên mất. Thế là ngài ở ngoài trời luôn, mà ngài tỉnh bơ, ngài tự tại. Cho đến khi chư thiên, long mới thấy vậy không cho trời mưa luôn. Là suốt cái mùa hạ đó là mưa dầm dề mà trời nắng luôn. Vua mới hoảng kinh hỏi đại thần, đại thần có một ông tự nhiên ổng sáng ý: "Hay là đại vương mời Thế Tôn về đây rồi quên lo chỗ ở rồi trời không dám mưa?".
[1:17:08]Ổng sực nhớ ra, ổng hết hồn, ổng chạy lại, ổng mới thỉnh Phật về để dựng tinh xá, che nhà cho ngài ở, lúc đó mưa mới trời mưa xuống lại. Mà ngài tỉnh, ngài tự tại lắm. Vì sao? Cái tự tại của Phật không phải là để chứng tỏ cái bản lĩnh của mình mà để cho người kia đừng có khổ tâm. Ví dụ như có người nào đó họ mời mình tới nhà chơi, thì mình tới nhằm cái lúc 1:00 trưa mà mình không có ăn gì, mình đi trên đoạn đường đó không kịp ăn, cái ngồi nói chuyện tới chiều cái mình ra về. Ra về xong cái họ mới: "Ờ quên! À trưa thầy ăn cơm chưa?". Cái mình cũng cười cười: "Hồi hôm qua có ăn rồi, không sao". Nhưng mà cái thái độ của mình bình an, tự tại nên người ta ta đỡ khổ tâm.
[1:17:49]Còn lúc đó mình mình mặt nộ mặt giận: "Ăn gì mà ăn!", hầm hầm đi, dậm chân trở về thì người ta khổ tâm lắm. Nghĩa là người ta có sơ suất nhưng mà người ta khổ tâm. Nên ở đây, cái tự tại là cũng tránh được cái khổ tâm cho người khác. Thì Đức Phật cũng vậy á. Là tới chừng ổng quên ngài, cái ngài ngài tự tại, ngài thanh thản, không buồn không giận làm cho vua Bình Sa biết lỗi nhưng mà không đến nỗi khổ tâm lắm. Đó là cái tự tại mà vị tha đó. Còn một việc nữa chúng ta cần nói là cái chứng tỏ rằng mình tự tại, đó là cái bệnh lớn của người tu Phật. Người tu Phật hay ca ngợi cái tự tại quá rồi cái sau đó lúc nào cũng chứng tỏ là mình đã tự tại, chứng tỏ.
[1:18:23]Cho nên có những điều ngông ngông cuồng cuồng. Nhiều khi là phạm lỗi mà ai nói không biết sửa, cứ cho rằng đó là mình tự tại. Đó là cái lỗi lớn. Nên mình tu không được như vậy. Phải nhớ là cái tự tại là cái do người khác họ nhận xét nơi mình, còn chính mình thì không quan tâm đến cái tự tại. Cái mà mình phải quan tâm là quan tâm điều gì? Cái mình phải quan tâm là thương yêu muôn loài, thương yêu chúng sinh. Còn cái mà cái những biểu hiện của mình trong cuộc sống, tinh thần mình vững chắc, an ổn, ung dung, tự tại, đó là cái người khác nhận xét nơi mình. Chứ còn mình không được quyền chứng tỏ những điều đó.
[1:19:06]Nếu mình chứng tỏ những điều đó là mình tham vọng, khoe khoang và mất đạo. Đó, hôm nay thì chúng ta trao đổi với nhau cái bài Tự Tại là như vậy. Thì nó coi như là cái về nói về đạo đức, về tâm lý đạo đức thì nó là cái bài cuối. Tuy nhiên, chúng ta vẫn còn học một bài nữa rồi mới thật sự chấm dứt. Có thể là đã hết giờ, mà tôi nhắc một vài điều chút là khi mà hết cái môn này đó thì quý thầy phải làm bài bài thi hết môn. Trong cái bài thi hết môn này thì quý thầy sẽ chia thành bốn nhóm, mỗi nhóm làm chung một bài. Nghĩa là quý thầy tập làm việc tập thể với nhau. Nào giờ người Việt Nam mình cũng giống như là đạo Phật Việt Nam mình
[1:19:49]có cái dở là chia rẽ, không thể nào mình làm chung với ai được hết. Không thể nào làm chung, hễ làm chung với nhau là toàn ganh tị hay là chia rẽ tùm lum hết, là do gì? Do mình không được đào tạo từ nhỏ. Bây giờ thì chúng ta phải đào tạo từ nhỏ là làm việc tập thể với nhau. Nghĩa là cái bài này nó không phải là mỗi người làm một bài, mà chia ra làm bốn nhóm. Trong bốn nhóm đó, mình lựa được bốn người giỏi nhất trong lớp để làm nhóm trưởng rồi cùng nhau bàn bạc, bàn nhau cái dàn bài rồi viết bài, bổ sung lẫn nhau, đóng góp qua lại. Đó là lối làm việc tập thể mà trong đó không ai thấy mình là anh hùng cá nhân hết. Khi quý thầy làm việc như vậy nó quen,
[1:20:31]lớn lên quý thầy làm việc Phật sự, mình biết hợp tác với người khác.
[1:20:46]Còn ước mơ từng giờ trong trái tim, cho thế gian một lần tan bóng đêm.
[1:21:25]Tình thương lớn thấm sâu trong mọi người và hạnh phúc sáng trên môi nụ cười.
[1:21:39]Khi hận thù nhạt phai thành sương khói, con người rồi tự thấy sẽ cần nhau.
[1:21:53]Con ước mơ mọi người thương mến nhau, cho ánh dương đẹp ngời ngàn đời sau.
[1:22:06]Nguyện cầu cho khắp nơi yên vui, Phật đạo gieo rắc thêm không thôi,
[1:22:16]niềm bình an đến như xuân tươi, lòng người vang tiếng ca tuyệt vời.
[1:22:27]Lạy Phật cho trái tim như không, lạy Người cho ước mơ mênh mông, lạy cỏ cây, gió mây qua sông, để lòng tan biến trong vô cùng.
[1:22:44]Biết bao lần nhìn đời thoáng qua, xót thương người còn vạn phong ba, giữa luân hồi... ...biết mãi trôi xa, đến khi nào tìm được lối ra.
[1:23:00]Ước mơ mọi người chung chắp tay, dưới chân Phật đài hương ngát bay.
[1:23:57]Nguồn chân lý vẫn bay lan mọi miền, và cuộc sống sẽ tan đi muộn phiền.
[1:24:11]Xin mọi người nhìn nhau bằng đôi mắt, trông hiền lành và sáng mãi niềm tin.
[1:24:25]Xin khắp nơi cuộc đời vang pháp âm, cho thế gian chẳng còn cảnh lầm than.
[1:24:39]Nguyện cầu mưa pháp tuôn tuôn rơi, mọi người không sống trong chơi vơi, nụ cười tươi mãi trên đôi môi, ban niềm vui đến cho cuộc đời.
[1:24:58]Nguyện cầu trên thế gian hôm nay, một lòng quy hướng theo Như Lai, dù ngàn năm vẫn không phôi phai, để người quên hết bao u hoài.
[1:25:16]Ước mơ mọi người càng vững tin, lý nhân quả Phật đà sớm minh, cứu muôn loài vượt ngoài điêu linh, đắp xây đời ngày càng thắm xinh.
[1:25:33]Ước mơ một ngày mai sáng tươi, ánh dương đạo mầu soi khắp nơi.
[1:25:44]Nguyện cầu mưa pháp tuôn tuôn rơi, mọi người không sống trong chơi vơi, nụ cười tươi mãi trên đôi môi, ban niềm vui đến cho cuộc đời.
[1:26:02]Nguyện cầu trên thế gian hôm nay, một lòng quy hướng theo Như Lai, dù ngàn năm vẫn không phôi phai, để người quên hết bao u hoài.
[1:26:20]Ước mơ mọi người càng vững tin, lý nhân quả Phật đà sớm minh, cứu muôn loài vượt ngoài điêu linh, đắp xây đời ngày càng thắm xinh. Ước mơ một ngày mai sáng tươi, ánh dương đạo mầu soi khắp nơi.
[1:28:18]Chùa tôi dưới bóng trăng, đàn em vui múa ca, hồn nhiên tươi thắm như nụ hoa hồng nhung.
[1:29:05]Dòng sông Lam uốn quanh, đồng lúa bát ngát xanh, chùa tôi như đóa sen vươn lên trời cao.
[1:29:20]Ngàn hoa thơm thắm tươi, hàng cây cau lá reo, chùa tôi lóng lánh dưới nắng chiều vàng. Tiếng chuông chùa trầm lắng đem bao nguồn an vui, hạnh phúc trong cõi trần ai.
[1:30:14]Chùa tôi bao mến thương, là nơi tôi lớn khôn, dạy tôi luôn sống vui chan hòa tình thương.
[1:30:30]Dù cho năm tháng qua, dù cho bao đổi thay, lòng tôi vẫn luôn nhớ mãi chùa xưa.
[1:30:45]Chùa tôi vẫn như thái dương rạng
[1:31:04]ngời.
[1:31:36]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ tát. Chắp tay quỳ kính lạy Người, thiết tha con khấn nguyện cầu. Quê hương là dòng sông, mát trong trăng vàng soi sáng.
[1:32:03]Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quán Thế Âm Bồ tát. Đóa hoa tươi sắc vô thường, sớm trưa rơi rớt tuôn luồng, nương thuyền từ vượt qua, bến mê đến nơi bờ giác.
[1:33:28]Nam mô Đại từ Đại bi Quan Thế Âm Bồ Tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quan Thế Âm Bồ Tát. Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời, con xin Mẹ từ bi xót thương cứu độ trần gian.
[1:35:28]Nam mô Đại từ Đại bi Quan Thế Âm Bồ Tát. Nam mô Đại từ Đại bi Quan Thế Âm Bồ Tát. Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời, con xin Mẹ từ bi xót thương cứu độ trần gian.
[1:36:22]Chiến tranh đau đớn cuộc đời, bão giông mây nước ngập trời, con...